Chương I bao gồm các nội dung như sau: (1) Khái niệm và bản chất của hoãn chấp hành hình phạt tù; (2) Căn cứ hoãn chấp hành hình phạt tù; (3) Mục đích và ý nghĩa của việc hoãn chấp hành hình phạt tù; (4) Mối quan hệ giữa hoãn chấp hành hình phạt tù với một số chế định có liên quan;(5) Khái quát sự phát triển của pháp luật hình sự Việt Nam về chế định hoãn chấp hành hình phạt tù. Khái niệm và bản chất của hoãn chấp hành hình phạt tù 1. Khái niệm hoãn chấp hành hình phạt tà Hình phạt là biện pháp cưỡng chế của nhà nước được quy định trong Luật hình sự, do Tòa án áp dụng đối với người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại phạm tội theo trình tự, thủ tục nhất định, để tước bỏ hoặc hạn chế một số quyền hay lợi ích của người bị kết án. Mục đích của hình phạt không chỉ nhằm trừng trị những người có hành vi vi phạm pháp luật mà còn nhằm mục đích cải tạo họ trở thành người có ích cho gia đình và xã hội, giáo dục họ ý thức tuân thủ theo quy định pháp luật, phòng ngừa họ phạm tội mới và phòng ngừa người khác phạm tội, góp phần không nhỏ vào công tác phòng ngừa và đấu tranh phòng chống tội phạm.
Hình phạt mang tính cưỡng chế nhà nước vì vậy nó được Tòa án áp dụng thông qua hoạt động xét xử, dựa trên cơ sở hồ sơ vụ án, kết quả tranh tụng tại phiên tòa, xác định các tình tiết của vụ án, dựa trên nhận thức về các quy định pháp luật hình sự, Hội đồng xét xử sẽ lựa chọn hình phạt đối với người bị kết án phạm tội mà kết quả cuối cùng được Hội đồng xét xử thể hiện trong bản án kết tội. Về nguyên tắc, khi bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật phải được các cơ quan Nhà nước, tô chức, các đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân tôn trọng, người bị kết án phải chấp hành nghiêm chỉnh đúng 10 các quy định của pháp luật về hình phạt. Các nhà làm luật đã sắp xếp hệ thống hình phạt từ nhẹ đến nặng tương xứng với mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội. Trong hệ thống hình phạt thì hình phạt tủ là loại hình phạt được áp dụng phổ biến trong thực tế Việt Nam hiện nay.
Theo Luật hình sự Việt Nam thì hình phạt tù gồm hình phạt tù có thời hạn và hình phạt tù không có thời hạn (hình phạt tù chung thân). Tuy nhiên, như đã nêu ở phần phạm vi nghiên cứu do đặc thù của hình phạt tù chung thân ít được áp dụng trên địa bản tỉnh Ninh Bình nên trong nghiên cứu của luận văn tác giả chủ yêu nghiên cứu và làm rõ các vấn đề liên quan đến hoãn chấp hành hình phạt tù có thời hạn. Tại khoản I Điều 38 Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 có quy định về khái niệm của hình phạt tù có thời hạn cụ thê như sau: “J. Tà có thời hạn là buộc người bị kết án phải chấp hành hình phạt tại cơ sở giam giữ trong một thời hạn nhất định.
Tù có thời hạn đối với người phạm một tội có mức toi thiểu là 03 tháng và mức tối đa là 20 năm. Thời gian tạm giữ, tạm giam được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù, cứ 01 ngày tạm giữ, tạm giam bằng 01 ngày tù. [13] Trong bản án của Tòa án có hiệu lực pháp luật thì người bị kết án biết mình bị xử phạt ở hình thức nào, mức phạt như thế nào và đây cũng là căn cứ để ra quyết định thi hành án nói chung và quyết định thi hành án phạt tù có thời hạn nói riêng. Sau đó, người bị kết án thực hiện các nghĩa vụ thuộc về nội dung của hình phạt được áp dụng đối với họ theo bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật (đây được gọi là chấp hành hình phạt).
Hay như theo khoản 4 Điều 3 Luật thi hành án hình sự năm 2019 có quy dinh “thi hành án phạt tù là việc cơ quan, người có thẩm quyên theo quy định của Luật này buộc người bị kết án phạt tù có thời hạn, tà chung thân phải chịu sự quản lý giam giữ, giáo dục cải tạo. Người chấp hành án là người bị kết án, phải 11 chịu hình phạt theo bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật và đã có quyết định thi hành. ” [19] Tuy nhiên, vì những lý do nhất định thuộc về nhân thân, người thân người bị kết án hoặc do nhu cầu công vụ nên người bị kết án phạt tù chưa thể đi chấp hành hình phạt tù ngay được và người bị kết án có thể được hoãn chấp hành hình phạt tù nếu người bị kết án chưa chấp hành hình phạt tù đó. Nghiên cứu các quy phạm pháp luật hình sự ở nước ta về chế định hoãn chấp hành hình phạt tủ cho thấy, nhà làm luật chỉ đưa ra điều kiện/ căn cứ để được hoãn chấp hành hình phạt tù mà không định nghĩa cụ thê về chế định này.
Vì vậy, khái niệm hoãn chấp hành hình phạt tù hiện nay được đưa ra dưới góc độ nghiên cứu khoa học luật hình sự và thi hành án hình sự. Ở các mức độ khác nhau, trong khoa học Luật hình sự Việt Nam, các nhà nghiên cứu cũng đưa ra cách hiểu khác nhau về khái niệm hoãn chấp hành hình phạt tù. Theo quan điểm của GS.TSKH Lê Cảm: "Hoãn chấp hành hình phạt tà là việc tạm dừng lại trong một thời hạn nhất định việc chấp hành hình phạt tù của người bị kết án nếu người này chưa chấp hành hình phạt tù đó" [2, tr. Nguyễn Ngọc Hòa đưa ra khái niệm khá đơn giản và ngăn gọn: "Hoãn chấp hành hình phạt tù là việc chuyển thi hành hình phạt tù sang thời điểm muộn hơn" [6, tr.
Tác giả Hà Thanh Loan trong Luận văn thạc sỹ của mình cũng đề cập tới khái niệm này như sau: “Hoãn chấp hành hình phạt tà là việc tạm dừng lại trong một thời hạn nhất định việc chấp hành hình phạt tà của người bị kết án nếu người này chưa chấp hành hình phạt tà đó ”.[§] Về vấn đề đưa ra khái niệm về hoãn chấp hành hình phạt tù, trong giới nghiên cứu khoa học luật hình sự nói chung đã tồn tại nhiều quan điểm khác 12 nhau. Các quan điểm đều tập trung vào vấn đề thời điểm chấp hành hình phạt tù được chuyền từ thời điểm này sang thời điểm khác. Theo tác giả, chế định hoãn chấp hành hình phạt tù năm trong hệ thống các chế định về chấp hành hình phạt trong Luật hình sự Việt Nam. Như vậy, để đưa ra định nghĩa về hoãn chấp hành hình phạt tù một cách đầy đủ nhất trước hết cần phân tích và làm rõ các khái niệm có liên quan như: “hoãn”, “chấp hành”, “hình phạt”, “hình phạt tù” từ góc độ Luật hình sự.
Trên cơ sở đó, đưa ra định nghĩa hoãn chấp hành hình phạt tù cần thê hiện được cả bản chất pháp lý, điều kiện, nội dung cũng như giới hạn của hoãn chấp hành hình phạt tù. Khái niệm “oãn” theo Từ điển Tiếng Việt có nghĩa là “chuyển thời điểm định làm việc gì đó sang thời điểm khác muộn hon” [9, tr. Dưới góc độ luật hình sự thì “hoấn ” là tạm dừng, chưa phải chấp hành một quyết định nào đó của cơ quan có thâm quyền mà lẽ ra mình phải bị chấp hành. Khái niệm “Chấp hành ” theo Từ điển Tiếng Việt dùng để chỉ việc “thi hành, thực hiện những điều quy định trong chính sách pháp luật, kế hoạch, mệnh lệnh, phán quyết” [9, tr.
187] hay có cách hiểu tương tự như “Chấp hành là làm theo đúng những điều được đề ra trong văn bản quy phạm pháp luật, văn bản cá biệt hay trong mệnh lệnh của cấp trên ”[38]. Chấp hành pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thê thực hiện nghĩa vụ do pháp luật quy định cho mình bằng hành động tích cực. Dưới góc độ luật hình sự thì chấp hành là việc thi hành những quyết định có hiệu lực của cơ quan có thâm quyền. Theo đó, những cá nhân bị coi là có tội khi đã có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật.
Trong bản án có hiệu lực đó, người bị kết án phải có nghĩa vụ chấp hành toàn bộ quyết định của bản án đã tuyên đối với mình. Từ việc nghiên cứu các khái niệm và tiếp thu các quan điểm nêu trên, tác giả đưa ra quan điêm của mình vê khái niệm hoãn châp hành hình phạt tù 13 như sau: “Hoãn chấp hành hình phạt tù là việc Tòa án tạm dừng việc chấp hành hình phạt tù trong một thời hạn nhất định nếu người bị kết án chưa chấp hành hình phạt tù đó và có đủ những điễu kiện nhất định theo quy định của Bộ luật hình sự” 1. Bản chất của hoãn chấp hành hình phạt tù Về bản chất pháp lý, hoãn chấp hành hình phạt tù là một chế định phản ánh chính sách nhân đạo, khoan hồng của Nhà nước ta đối với người bị kết án phạt tù khi có những đủ điều kiện luật định, cho phép họ chuyền việc chấp hành án sang một thời điểm khác muộn hơn và đặc biệt, chế định này chỉ dành cho một số đối tượng nhất định. Đối tượng đó chỉ bao gồm: người bị bệnh nặng, phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, là người lao động duy nhất mà nếu bắt người này chấp hành hình phạt thì gia đình họ sẽ gặp khó khăn đặc biệt, đối với người bị kết án về tội ít nghiêm trọng và do nhu cầu công vụ.
Từ khái niệm đã được tác giả đưa ra ở mục 1.1, có thể thay một số đặc trưng cơ bản của hoãn chấp hành hình phạt tù bao gồm: Thứ nhất, Hoãn chấp hành hình phạt tù là việc Tòa án tạm dừng việc chấp hành hình phạt tù trong một thời gian nhất định (hay nói cách khác hoãn chấp hành hình phạt tù là việc Tòa án cho phép người bị kết án phạt tù chuyên việc chấp hành án phạt tù sang thời điểm muộn hơn).