CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHIẾN LƯỢC VÀ HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm chiến lược và phân loại chiến lược kinh doanh 1. Khái niệm chiến lược kinh doanh 1. Khái niệm Xuất hiện đầu tiên trong lĩnh vực quân sự, thuật ngữ chiến lược, được sử dụng để biểu thị nghệ thuật chỉ huy các hoạt động quân sự để giành thắng lợi trong chiến tranh.
Các yếu tố cơ bản của chiến lược là sức mạnh và bất ngờ, muốn chiến thắng đối phương phải có sức mạnh và các yếu tố bất ngờ. Theo chiều dài lịch sử, thuật ngữ chiến lược không những sử dụng trong các hoạt động quân sự mà được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế - xã hội ở cả phạm vi vĩ mô và vi mô. Thuộc phạm vi hoạt động của doanh nghiệp trong nền kinh tế, đặc biệt là trong nền kinh tế thị trường ta thường gặp thuật ngữ chiến lược kinh doanh hay chiến lược công ty. Thuật ngữ chiến lược xuất hiện trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp do đòi hỏi khách quan của công tác quản trị doanh nghiệp để đảm bảo sự tồn tại và phát triển trước những điều kiện ngày càng phức tạp và khó khăn hơn.
Chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp được xem xét theo hai cách: truyền thống và hiện đại: - Theo quan điểm truyền thống: chiến lược kinh doanh được xem như là kế hoạch tổng thể dài hạn của một tổ chức nhằm đạt tới các mục tiêu lâu dài. Có nhiều học giả đề cập đến chiến lược, trong đó Alfred Chandler (2011), trường Đại học Havard cho rằng “chiến lược kinh doanh là việc xác định các mục tiêu cơ bản dài hạn của doanh nghiệp, lựa chọn các cách thức, phương thức hành động và phân bổ các nguồn lực thiết yếu để thực hiện các mục tiêu cơ bản đó”. Doanh nghiệp được mô tả dưới dạng lựa chọn những mục đích cho mình, xác định phương hướng hoạt động để hoàn thành tốt nhất các mục đích đã xác định cùng với việc phân bổ các nguồn lực cần thiết. Với cách tiếp cận này có ưu điểm giúp doanh nghiệp dễ hình dung những công việc cần làm để hoạch định chiến lược, và cũng cho doanh nghiệp thấy được tầm quan trọng của chiến lược với tư cách là kế hoạch dài hạn.
Tuy nhiên, nhược điểm cách tiếp cận này là 5 doanh nghiệp có thể lúng túng, bị động trước sự biến động đa dạng và phức tạp của môi trường kinh doanh. - Theo quan điểm hiện đại: chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp có thể rộng lớn hơn những gì mà doanh nghiệp dự định hoặc đặt kế hoạch thực hiện. Tiêu biểu cho quan điểm này là Henry Mintzberg (2002) của trường đại học McGill. Henry Mintzberg đã định nghĩa “chiến lược kinh doanh là một mô thức bao gồm một loạt các quyết định và chương trình hành động.
Mô thức đó là sản phẩm kết hợp giữa chiến lược có chủ định và thực tế tiến hành ngoài dự kiến ban đầu của nhà hoạch định chiến lược gọi là chiến lược đột biến”. Tư tưởng đó được thể hiện ở hình 1. Chiến lược Chiến lược có cân nhắc Chiến lược dự định Thực hiên Chiến lược không Chiến lược đột biến thực hiện được Hình 1.1: Mô hình chiến lược theo quan điểm hiện đại (Nguồn: H.Mintzberg, 2002) Cách tiếp cận hiện đại về CLKD có ưu điểm là tạo cho doanh nghiệp khả năng phản ứng linh hoạt trước những biến đổi của môi trường kinh doanh, đồng thời cho phép tận dụng mọi khả năng sáng tạo trong doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhược điểm của nó là đòi hỏi ở nhà quản trị khả năng đánh giá được giá trị của các chiến lược đột biến.
Có nghĩa là chiến lược đột biến có thể không được lựa chọn do hạn chế về trình độ, khả năng thu thập thông tin của lãnh đạo doanh nghiệp. Quan điểm hiện đại đã bổ sung vào vấn đề chiến lược, một phát hiện quan trọng đó là chiến lược của doanh nghiệp phải mang ''tính động'’ nhằm thích nghi với môi trường kinh doanh sôi động ngày nay. Thực tế cũng đã chứng minh CLKD của hầu hết các doanh nghiệp đều có sự kết hợp giữa dự định và đột biến. 6 Trên cơ sở kế thừa hai quan điểm nêu trên, có thể đưa ra khái niệm sau đây về chiến lược kinh doanh: Chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp là kế hoạch tổng quát, toàn diện và thống nhất nhằm định hướng phát triển và tạo ra thay đổi về chất bên trong doanh nghiệp.
Khái niệm này ngoài sự kế thừa hai quan niệm truyền thống và hiện đại còn làm rõ vai trò thực sự của chiến lược kinh doanh. Nó không chỉ giúp cho doanh nghiệp giành thắng lợi trong cạnh tranh mà xa hơn nữa phải làm cho doanh nghiệp phát triển hơn. Chính vì vậy, trong thực tiễn người ta thường gọi chiến lược kinh doanh là chiến lươc sản xuất kinh doanh 1. Đặc trưng cơ bản của chiến lược kinh doanh Bản chất của chiến lược kinh doanh được thể hiện trên năm mặt.
Một là, chiến lược kinh doanh là sự thể hiện vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Khi xây dựng chiến lược kinh doanh, doanh nghiệp cần phải phân tích hoàn cảnh khách quan của mình để tìm hiểu những cơ hội và thách thức mà hoàn cảnh khách quan mang lại cho doanh nghiệp. Đồng thời cũng phải nghiên cứu những điều kiện chủ quan của doanh nghiệp nắm vững những điểm mạnh và điểm yếu của mình. Chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp vừa phải kết hợp tốt những cơ hội mà hoàn cảnh khách quan mang lại với những điểm mạnh của doanh nghiệp, vừa phải có các giải pháp khắc phục cho những thách thức và điểm yếu của doanh nghiệp.
Vì vậy, phải nghiên cứu sâu sắc vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Có như vậy mới có thể đưa ra chiến lược kinh doanh đúng đắn. Và ngược lại nếu không xác định đúng vị thế cạnh tranh thì không thể xác lập được chiến lược kinh doanh đúng. Hai là, chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp là một mô thức kinh doanh của doanh nghiệp.Chiến lược kinh doanh là cương lĩnh hoạt động của doanh nghiệp, là phương thức sử dụng các nguồn lực, là căn cứ để xử lý mọi vấn đề của doanh nghiệp.
Do đó, xét theo khía cạnh này, chiến lược kinh doanh là mô thức kinh doanh của doanh nghiệp. Ba là, chiến lược kinh doanh là sự thể hiện quan niệm giá trị của doanh nghiệp.Chiến lược kinh doanh là sự thể hiện quan niệm giá trị, tinh thần tiến thủ, ý chí ngoan cường của người lãnh đạo doanh nghiệp, phản ánh sự đánh giá của người lãnh đạo về hoàn cảnh khách quan, điều kiện chủ quan của doanh nghiệp. Nếu quan niệm giá trị của người lãnh đạo khác nhau thì trọng tâm chiến lược kinh doanh của mỗi 7 người họ sẽ khác nhau. Chỉ khi người lãnh đạo đánh giá đúng hoàn cảnh khách quan và điều kiện chủ quan của doanh nghiệp mới có thể đề ra chiến lược kinh doanh đúng đắn.
Nếu không, chiến lược kinh doanh sẽ sai lầm. Bốn là, chiến lược kinh doanh là sự sáng tạo trong quản lý doanh nghiệp.Sự sáng tạo trong quản lý có nghĩa là doanh nghiệp căn cứ vào mục tiêu nhất định, sắp xếp, hình thành một hệ thống quản lý mới hữu hiệu, có khả năng cạnh tranh. Nếu một doanh nghiệp chỉ đơn thuần bắt chước doanh nghiệp khác thì không thể có được sự phát triển và phồn vinh thật sự. Do đó việc xây dựng chiến lược kinh doanh phải xuất phát từ tình hình thực tế của doanh nghiệp.
Hai doanh nghiệp ở cùng một khu vực, sản phẩm giống nhau, quy mô giống nhau nhưng chiến lược kinh doanh không thể hoàn toàn giống nhau vì điều kiện chủ quan của họ khác nhau. Đồng thời, sự sáng tạo về quản lý phải kết hợp chặc chẽ với sự sáng tạo về chế độ, sáng tạo về tổ chức, sáng tạo về kỹ thuật mới có thể phát huy tác dụng của chiến lược kinh doanh. Năm là, chiến lược kinh doanh là kế hoạch hành động của doanh nghiệp.Xây dựng chiến lược kinh doanh là quan trọng nhưng thực hiện chiến lược cũng quan trọng hơn nhiều. Nếu có chiến lược nhưng không thực hiện thì chiến lược đó trở thành vô nghĩa.
Muốn thực hiện được chiến lược thì toàn thể công nhân viên phải nắm vững chiến lược, phải biến chiến lược đó thành kế hoạch hàng năm, kế hoạch của từng bộ phận, thành hành động của mọi người và phải có tính khả thi. Vai trò của chiến lược kinh doanh Vai trò của chiến lược kinh doanh đối với doanh nghiệp được thể hiện trên các khía cạnh sau: Chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp thấy rõ những cơ hội và thuận lợi trong kinh doanh, tận dụng chúng để đưa ra chiến lược, chính sách phát triển phù hợp nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra. Chiến lược kinh doanh đóng vai trò hết sức quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp. Chiến lược kinh doanh đúng đắn sẽ tạo một hướng đi tốt cho doanh nghiệp, chiến lược kinh doanh có thể coi như kim chỉ nam dẫn đường cho doanh nghiệp đi đúng hướng.
Bên cạnh đó, chiến lược kinh doanh giúp cho các nhà quản trị dự báo những bắt trắc, rủi ro sẽ xảy ra trong những hiện tại cũng như tương lai. 8 Chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp định hướng cho hoạt động của mình trong tương lai thông qua việc phân tích và dự báo môi trường kinh doanh. Kinh doanh là một hoạt động luôn chịu sự ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài và bên trong. Chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp vừa linh hoạt vừa chủ động để thích ứng với những biến động của thị trường, đồng thời còn đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động và phát triển theo đúng hướng.
Chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp nắm bắt được các cơ hội cũng như nhận diện được đầy đủ các nguy cơ đối với sự phát triển nguồn lực của doanh nghiệp. Nó giúp doanh nghiệp khai thác và sử dụng hợp lý các nguồn lực, phát huy sức mạnh của doanh nghiệp. Chiến lược giúp doanh nghiệp liên kết được các cá nhân với các lợi ích khác cùng hướng tới một mục đích chung, cùng phát triển doanh nghiệp. Chiến lược kinh doanh là công cụ cạnh tranh có hiệu quả của doanh nghiệp.
Trong điều kiện toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế hiện nay đã tạo nên sự ảnh hưởng và phụ thuộc qua lại lẫn nhau giữa các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh. Quá trình đó đã tạo nên sự cạnh tranh khốc liệt giữa các doanh nghiệp trên thị trường. Chiến lược kinh doanh đưa ra những định hướng chính xác tạo cho doanh nghiệp lợi thế cạnh tranh vượt trội cũng như tạo ra sự khác biệt.