Luận văn thạc sĩ ueb hỗ trợ phát triển chính thức oda của liên minh châu âu eu đối với phát triển kinh tế xã hội việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu ueb hỗ trợ phát triển chính thức oda của liên minh châu âu eu đối với phát triển kinh tế xã hội, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Trần Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Quang Thuấn
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế Đối ngoại
• Đề tài: Hỗ Trợ Phát Triển Chính Thức (ODA) Của Liên Minh Châu Âu (EU) Đối Với Phát Triển Kinh Tế - Xã Hội Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VÀI NÉT VỀ CHÍNH SÁCH VÀ ĐẶC ĐIỂM ODA CỦA LIÊN MINH CHÂU ÂU (EU)
• 1.1. Chính sách ODA của EU
• 1.2. Một số khái niệm về ODA
• 1.3. Đồng thuận châu Âu về Phát triển
• 1.4. Chính sách Gắn kết phát triển
• 1.5. Hiệu quả viện trợ
• 1.6. Đặc điểm chủ yếu ODA của EU
• 1.7. Ưu tiên theo khu vực địa lý
• 1.8. Ưu tiên theo lĩnh vực
• 2. CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘNG ODA CỦA EU TỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng ODA của EU tại Việt Nam
• 2.2. Chiến lược ODA của EU dành cho Việt Nam
• 2.3. Lượng vốn ODA theo cam kết
• 2.4. Tình hình giải ngân ODA của EU
• 2.5. Tình hình quản lý và sử dụng ODA
• 2.6. Tác động ODA của EU tới phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam
• 2.6.1. Thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế
• 2.6.2. Đẩy mạnh cải cách kinh tế và tăng trưởng bền vững
• 2.6.3. Góp phần tích cực vào công cuộc xoá đói giảm nghèo, chăm sóc sức khoẻ
• 2.6.4. Đẩy mạnh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
• 2.6.5. Hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực
• 2.6.6. Bảo vệ môi trường, thúc đẩy phát triển nông nghiệp và nông thôn
• 2.6.7. Thúc đẩy FDI và đẩy mạnh quan hệ hai bên
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ ODA CỦA EU ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VIỆT NAM
• 3.1. Triển vọng thu hút ODA EU
• 3.2. Định hướng và dự báo thu hút ODA của EU
• 3.3. Một số giải pháp nâng cao vai trò và hiệu quả ODA của EU
• 3.3.1. Hoàn thiện môi trường pháp lý về thu hút, quản lý và sử dụng ODA
• 3.3.2. Đẩy mạnh công tác chống tham nhũng
• 3.3.3. Cần sự phối hợp đồng bộ trong giải ngân
• 3.3.4. Nỗ lực đổi mới, ban hành các quy định nhằm nâng cao hiệu quả và hài hoà các thủ tục hỗ trợ
• 3.3.5. Quyết định chiến lược, định hướng thu hút và sử dụng ODA cho từng thời kỳ cũng như lĩnh vực ưu tiên
• 3.3.6. Kiện toàn bộ máy, đội ngũ cán bộ làm công tác chuyên trách về ODA
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Hỗ trợ ODA của EU đối với Việt Nam

Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) từ Liên minh Châu Âu (EU) đã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam. Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1990, EU đã trở thành một trong những nhà tài trợ lớn nhất cho Việt Nam. Sự hỗ trợ này không chỉ giúp cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

1.1. Định nghĩa và vai trò của ODA trong phát triển

ODA được hiểu là nguồn tài chính từ các chính phủ nước ngoài nhằm hỗ trợ phát triển kinh tế và xã hội cho các nước đang phát triển. Tại Việt Nam, ODA từ EU đã giúp cải thiện cơ sở hạ tầng, giáo dục và y tế, tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững.

1.2. Lịch sử và tiến trình hợp tác giữa EU và Việt Nam

Từ năm 1990, EU đã thiết lập mối quan hệ ngoại giao với Việt Nam, mở ra nhiều cơ hội hợp tác trong lĩnh vực ODA. Qua các năm, EU đã cam kết nhiều khoản viện trợ lớn, giúp Việt Nam vượt qua khó khăn và phát triển kinh tế.

II. Thách thức trong việc sử dụng ODA của EU tại Việt Nam

Mặc dù ODA từ EU đã mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn này vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như quản lý, giải ngân chậm và thiếu sự phối hợp giữa các bên liên quan đã ảnh hưởng đến hiệu quả của ODA.

2.1. Vấn đề quản lý và giải ngân ODA

Quản lý ODA tại Việt Nam còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng giải ngân chậm. Việc thiếu thông tin và sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và tổ chức tài trợ là nguyên nhân chính gây ra tình trạng này.

2.2. Thiếu sự phối hợp giữa các bên liên quan

Sự thiếu đồng bộ trong các chính sách và chương trình giữa các cơ quan nhà nước và tổ chức quốc tế đã làm giảm hiệu quả của ODA. Cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn để tối ưu hóa nguồn lực.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả ODA của EU tại Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả của ODA từ EU, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan. Việc cải thiện quy trình giải ngân và quản lý dự án là rất cần thiết.

3.1. Cải thiện quy trình giải ngân ODA

Cần thiết lập quy trình giải ngân nhanh chóng và minh bạch hơn để đảm bảo nguồn vốn ODA được sử dụng hiệu quả. Việc này bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục và tăng cường đào tạo cho cán bộ quản lý.

3.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Sự hợp tác chặt chẽ giữa chính phủ Việt Nam, EU và các tổ chức quốc tế là rất quan trọng. Cần có các diễn đàn thường xuyên để trao đổi thông tin và kinh nghiệm, từ đó nâng cao hiệu quả của ODA.

IV. Ứng dụng thực tiễn của ODA EU trong phát triển kinh tế xã hội Việt Nam

ODA từ EU đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực quan trọng như giáo dục, y tế và cơ sở hạ tầng. Những dự án này không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

4.1. Dự án phát triển cơ sở hạ tầng

Nhiều dự án ODA từ EU đã được triển khai để xây dựng và nâng cấp cơ sở hạ tầng tại Việt Nam. Những dự án này đã góp phần quan trọng vào việc cải thiện giao thông và kết nối vùng miền.

4.2. Hỗ trợ giáo dục và y tế

ODA của EU cũng đã được sử dụng để cải thiện hệ thống giáo dục và y tế tại Việt Nam. Các chương trình đào tạo và hỗ trợ y tế đã giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của ODA EU tại Việt Nam

ODA từ EU đã và đang đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Tuy nhiên, để phát huy tối đa hiệu quả, cần có những cải cách trong quản lý và sử dụng nguồn vốn này.

5.1. Đánh giá tổng quan về tác động của ODA

Tác động của ODA từ EU đã được thể hiện rõ qua sự phát triển của nhiều lĩnh vực tại Việt Nam. Tuy nhiên, cần có những đánh giá định kỳ để điều chỉnh các chính sách phù hợp.

5.2. Triển vọng hợp tác trong tương lai

Triển vọng hợp tác giữa EU và Việt Nam trong lĩnh vực ODA là rất khả quan. Cần tiếp tục duy trì và phát triển mối quan hệ này để đạt được các mục tiêu phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sau hơn hai thập kỷ đổi mới, Việt Nam đã chuyển mình từ một nền kinh tế bị tàn phá sau chiến tranh với tỷ lệ lạm phát phi mã từ 700% đến 800%/năm thành một quốc gia năng động, đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân khoảng 7,5%/năm. Cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch rõ rệt khi tỷ trọng nông nghiệp giảm xuống 20,7% và tỷ trọng ngành công nghiệp tăng lên gần 41% trong tổng GDP. Tuy nhiên, thách thức về thu nhập bình quân đầu người thấp, nguy cơ bẫy thu nhập trung bình và các vấn đề an sinh xã hội vẫn đòi hỏi những nguồn lực tài chính bên ngoài mang tính đòn bẩy. Trong bối cảnh đó, nguồn vốn Hỗ trợ Phát triển Chính thức (ODA) đóng vai trò chất xúc tác đặc biệt quan trọng.

Liên minh Châu Âu (EU) với 27 quốc gia thành viên đã khẳng định vị thế là đối tác phát triển lớn thứ hai và là nhà tài trợ cung cấp viện trợ không hoàn lại lớn nhất của Việt Nam. Mức cam kết viện trợ của khối liên tục xác lập các kỷ lục mới, từ 799 triệu euro năm 2006 lên mức 1,082 tỷ USD tại Hội nghị Nhóm tư vấn các nhà tài trợ năm 2009 cho tài khóa 2010.

Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện tác động của dòng vốn ODA từ EU đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2009. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá thực trạng thu hút, phân bổ và hiệu quả sử dụng nguồn vốn ODA của EU trên các khía cạnh: phát triển hạ tầng, cải cách thể chế, đào tạo nhân lực, hội nhập kinh tế quốc tế và giảm nghèo bền vững. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống số liệu khoa học giúp tối ưu hóa hiệu quả giải ngân và quản lý viện trợ trong giai đoạn hội nhập mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên định nghĩa chuẩn hóa của Ủy ban Hỗ trợ Phát triển (DAC) thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), trong đó ODA được xác định là dòng tài chính chính thức hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế và phúc lợi xã hội tại các nước đang phát triển, với yếu tố không hoàn lại tối thiểu đạt 25%. Luận văn vận dụng lý thuyết về "Đồng thuận Châu Âu về Phát triển" được Hội đồng, Nghị viện và Ủy ban Châu Âu thông qua năm 2005, đặt trọng tâm vào ba nguyên tắc: Hài hòa, Điều phối và Lồng ghép. Khung lý thuyết này quy định ít nhất 50% nguồn viện trợ phải được chuyển giao qua hệ thống quản lý tài chính của chính phủ tiếp nhận nhằm tăng cường tính tự chủ.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp Chính sách Gắn kết Phát triển (Policy Coherence for Development - PCD) bao trùm 12 lĩnh vực chính sách tương hỗ như thương mại, môi trường, biến đổi khí hậu và việc làm. Các khái niệm nền tảng bao gồm: viện trợ không hoàn lại, tín dụng ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật đa phương, cơ chế hỗ trợ ngân sách chung (PRSC) và mô hình quản trị nhà nước hiệu quả.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ các cơ sở dữ liệu thứ cấp chính thống của OECD, Ủy ban Châu Âu (EC), Phái đoàn Ngoại giao EU tại Hà Nội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng hệ thống báo cáo thường niên của Ngân hàng Thế giới từ năm 2000 đến năm 2009. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 27 quốc gia thành viên EU và cơ quan điều hành EC, khảo sát trên 50 chương trình, dự án tiêu biểu với tổng quy mô vốn cam kết lũy kế đạt trên 5 tỷ euro trong giai đoạn 10 năm.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ kết hợp chọn mẫu chủ đích được áp dụng cho các dự án trọng điểm như MUTRAP, ETV2 và SCSP nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho các ưu tiên viện trợ. Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh chuỗi thời gian và phỏng vấn chuyên gia quản lý dự án. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp lượng hóa chính xác tỷ lệ giải ngân thực tế, đồng thời làm sáng tỏ mối quan hệ nhân quả giữa chính sách tài trợ của EU với tiến trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô ODA của EU dành cho Việt Nam liên tục duy trì đà tăng trưởng cao với tỷ lệ viện trợ không hoàn lại vượt trội. Trong khi cam kết năm 2008 đạt 665,22 triệu euro (tương đương 962 triệu USD), thì đến năm 2009 con số này tăng lên 716,21 triệu euro, trong đó hơn 300 triệu euro là viện trợ không hoàn lại. Bước sang năm 2010, cam kết đạt mức đỉnh 1,082 tỷ USD, do Pháp dẫn đầu với 378 triệu USD và Đức đứng thứ hai với 137 triệu USD.

Thứ hai, cơ cấu phân bổ vốn ghi nhận sự chuyển dịch chiến lược từ các dự án viện trợ cơ sở hạ tầng truyền thống sang phát triển nguồn nhân lực, cải cách hành chính và hỗ trợ hội nhập. Theo Chiến lược Hợp tác 2002-2006 trị giá 162 triệu euro, EC đã tập trung vốn vào 5 lĩnh vực trụ cột: phát triển nông thôn vùng sâu vùng xa, y tế, giáo dục, hỗ trợ kỹ thuật quản lý doanh nghiệp và cải cách tư pháp - tài chính.

Thứ ba, ODA của EU đóng vai trò đòn bẩy trực tiếp thúc đẩy quá trình gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào ngày 11 tháng 01 năm 2007 thông qua các dự án kỹ thuật tiêu biểu như MUTRAP và ETV2. Các chương trình này đã hỗ trợ xây dựng năng lực đàm phán, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật (TBT) và các biện pháp vệ sinh kiểm dịch động thực vật (SPS).

Thứ tư, đóng góp an sinh xã hội thông qua các dự án như Chương trình Hỗ trợ Ngành Y tế (SCSP) phối hợp cùng Luxembourg và Đức đã nâng cao rõ rệt năng lực chăm sóc sức khỏe cộng đồng tại các địa bàn khó khăn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản giúp ODA của EU phát huy hiệu quả cao tại Việt Nam bắt nguồn từ việc thực thi nhất quán Lộ trình Châu Âu về Điều phối và Hài hòa hóa thủ tục, gắn liền với Tuyên bố Hà Nội về Hiệu quả viện trợ năm 2005. Khác với dòng vốn ODA của Nhật Bản tập trung chủ yếu vào hạ tầng giao thông và năng lượng dưới dạng vốn vay ưu đãi, viện trợ của EU tạo ra giá trị gia tăng khác biệt nhờ tỷ trọng viện trợ không hoàn lại cao và tập trung vào các thể chế mềm, quản trị công và chuyển giao tri thức.

Để lượng hóa sự chuyển dịch này, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện khoảng cách giữa giá trị cam kết và giá trị giải ngân thực tế giai đoạn 2001-2008. Đi kèm với đó là biểu đồ tròn phân bổ vốn theo 5 lĩnh vực ưu tiên, làm nổi bật tỷ trọng chi tiêu vượt trội cho y tế, giáo dục và phát triển nông thôn bền vững. Dù đạt nhiều kết quả tích cực, hiệu quả sử dụng ODA vẫn chịu tác động tiêu cực bởi sự chồng chéo trong thủ tục giải ngân giữa hai bên, năng lực quản lý dự án chưa đồng đều và áp lực giải phóng mặt bằng kéo dài.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện khung khổ pháp lý và quy trình tiếp nhận ODA: Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần chủ trì rà soát các văn bản quy phạm pháp luật, chuẩn hóa và đơn giản hóa thủ tục thẩm định dự án, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ giải ngân vốn ODA của EU đạt trên 85% kế hoạch hàng năm trong giai đoạn 2011-2015.

Thứ hai, mở rộng phương thức hỗ trợ ngân sách trực tiếp và cơ chế đồng tài trợ: Bộ Tài chính phối hợp chặt chẽ với Phái đoàn EU tại Hà Nội nhằm đẩy mạnh cơ chế Tín dụng hỗ trợ giảm nghèo (PRSC), hướng đến chỉ tiêu giải ngân tối thiểu 50% tổng nguồn ODA của EU qua hệ thống kho bạc và ngân sách nhà nước Việt Nam theo đúng tinh thần Đồng thuận Châu Âu.

Thứ ba, kiện toàn năng lực cán bộ chuyên trách và minh bạch hóa quản lý: Các cơ quan chủ quản và Ban Quản lý Dự án cần tổ chức đào tạo chuẩn hóa cho 100% cán bộ chuyên trách ODA về nghiệp vụ đấu thầu quốc tế, quản trị tài chính và kiểm toán độc lập trước năm 2013; công khai toàn diện thông tin dự án nhằm phòng chống tiêu cực và thất thoát vốn.

Thứ tư, chuyển hướng chiến lược thu hút ODA sang tăng trưởng xanh và biến đổi khí hậu: Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng Bộ Công Thương cần xây dựng danh mục dự án trọng điểm giai đoạn 2011-2020 nhằm tiếp cận các công cụ tài chính mới như Kế hoạch hành động FLEGT và các quỹ ứng phó biến đổi khí hậu của EU, mục tiêu huy động thêm khoảng 300 đến 500 triệu USD viện trợ không hoàn lại cho phát triển năng lượng sạch và bảo vệ rừng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan hoạch định chính sách và cơ quan quản lý ODA: Cán bộ thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính có thể khai thác các phân tích về cơ chế hài hòa thủ tục và phương thức giải ngân PRSC để hoàn thiện chính sách tiếp nhận viện trợ.
2. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Các học giả chuyên ngành Kinh tế thế giới, Quan hệ kinh tế quốc tế và Kinh tế đối ngoại có thể sử dụng hệ thống số liệu kinh tế 10 năm và khung phân tích ODA của EU làm tư liệu giảng dạy và nghiên cứu mở rộng.
3. Đại diện các phái đoàn quốc tế và tổ chức phát triển: Các cán bộ dự án thuộc Phái đoàn EU, Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW), Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) có thể tham chiếu các đánh giá thực địa để tối ưu hóa thiết kế dự án tại Việt Nam.
4. Doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng: Các đơn vị xuất khẩu sang thị trường 27 nước thành viên EU có thể hiểu rõ các tiêu chuẩn kỹ thuật hình thành từ các dự án hỗ trợ thương mại như MUTRAP, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm khác biệt cốt lõi giữa nguồn ODA của EU so với các đối tác tài trợ khác tại Việt Nam là gì? Nguồn ODA của EU tập trung mạnh vào các khoản viện trợ không hoàn lại với quy mô trên 300 triệu euro mỗi năm, ưu tiên nâng cao năng lực thể chế, bảo vệ môi trường và hỗ trợ kỹ thuật thương mại, thay vì tập trung thuần túy vào các khoản vay xây dựng hạ tầng kỹ thuật cứng quy mô lớn.

2. Hiệp định khung năm 1995 có ý nghĩa như thế nào đối với dòng vốn ODA của EU vào Việt Nam? Hiệp định khung ký ngày 17-07-1995 là văn bản pháp lý nền tảng thiết lập Ủy ban Hỗn hợp EC - Việt Nam. Văn bản này mở đường cho các cam kết tài trợ trung hạn, điển hình là Chiến lược hợp tác 2002-2006 trị giá 162 triệu euro, định hình các nguyên tắc hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững.

3. Dự án MUTRAP do EU tài trợ đã tạo ra tác động cụ thể nào cho nền kinh tế Việt Nam? Dự án MUTRAP đã trực tiếp hỗ trợ Việt Nam hoàn thiện hệ thống chính sách thương mại quốc tế, đào tạo hàng nghìn lượt cán bộ đàm phán và doanh nghiệp, tạo nền tảng quyết định để Việt Nam gia nhập thành công WTO vào năm 2007 và thúc đẩy xuất khẩu sang thị trường Châu Âu.

4. Yếu tố nào gây cản trở lớn nhất đến tiến độ giải ngân nguồn ODA của EU tại Việt Nam? Trở ngại chính bắt nguồn từ sự khác biệt giữa quy trình thủ tục đấu thầu của Việt Nam và các quy định khắt khe của EU, sự phối hợp thiếu đồng bộ giữa các bộ ngành cùng những vướng mắc kéo dài trong công tác giải phóng mặt bằng và bố trí vốn đối ứng.

5. Định hướng ODA của EU dành cho Việt Nam sau năm 2010 sẽ tập trung vào lĩnh vực nào? Khi Việt Nam đạt ngưỡng quốc gia có thu nhập trung bình thấp, viện trợ của EU dịch chuyển mạnh từ xóa đói giảm nghèo truyền thống sang hỗ trợ tài chính vi mô, tăng trưởng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu và hoàn tất đàm phán Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA).

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ dòng vốn ODA của EU dành cho Việt Nam với quy mô cam kết kỷ lục đạt 1,082 tỷ USD cho năm 2010, khẳng định vị thế đối tác tài trợ hàng đầu của khối.
• Đánh giá toàn diện các đóng góp thực chất của ODA EU vào việc duy trì tăng trưởng GDP bình quân 7,5%/năm, chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp xuống 20,7% và nâng cao phúc lợi y tế - giáo dục.
• Khẳng định vai trò xúc tác quyết định của các chương trình hỗ trợ kỹ thuật như MUTRAP và ETV2 trong tiến trình đàm phán gia nhập WTO năm 2007 và mở rộng thị trường xuất khẩu.
• Đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao tỷ lệ giải ngân vốn ODA của EU lên trên 85% và mở rộng phương thức hỗ trợ ngân sách trực tiếp đạt tỷ lệ 50% theo chuẩn mực quốc tế.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý khẩn trương hoàn thiện thể chế quản lý ODA giai đoạn 2011-2015 nhằm đón đầu làn sóng hợp tác chiến lược mới theo Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA).

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục các chữ viết tắt. 5 CHƢƠNG 1 VÀI NÉT VỀ CHÍNH SÁCH VÀ ĐẶC ĐIỂM ODA CỦA LIÊN MINH CHÂU ÂU (EU) 1. Chính sách ODA của EU 1. Một số khái niệm về ODA Có nhiều khái niệm về hỗ trợ phát triển chính thức.

Theo Quy chế quản lý và sử dụng nguồn hỗ trợ phát triển chính thức của Chính phủ Việt Nam, khái niệm ODA được hiểu là “hoạt động hợp tác phát triển giữa Nhà nước hoặc Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam với nhà tài trợ là chính phủ nước ngoài, các tổ chức tài trợ song phương và các tổ chức liên quốc gia hoặc liên chính phủ. Tài chính phát triển chính thức là tất cả các nguồn tài chính mà chính phủ các nước phát triển và các tổ chức đa phương dành cho các nước đang phát triển. Khái niệm ODA được Uỷ ban Hỗ trợ Phát triển (DAC) thuộc Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) chính thức sử dụng từ những năm 1960 để chỉ các khoản vay song phương (giữa các chính phủ) hoặc đa phương (từ các tổ chức cho các chính phủ), nó bao gồm các khoản cho không (bao gồm cả hỗ trợ kỹ thuật); các khoản cho vay ưu đãi; các đóng góp bằng hiện vật; tín dụng của nước cung cấp hàng hoá và tiền bồi thường chiến tranh. Đến nay, theo tổ chức này, ODA được định nghĩa chính thức là “dòng tài chính chính thức được quản lý nhằm mục tiêu thúc đẩy phát triển kinh tế và phúc lợi ở các nước đang phát triển, trong đó có một phần viện trợ không hoàn lại chiếm tối thiểu 25%” [48].

Thông qua thoả thuận, dòng vốn ODA bao gồm các khoản đóng góp của các cơ quan chính phủ của nước tài trợ, tại tất cả các cấp, cho các nước đang phát triển và cho các thể chế đa phương. 6 Trên cơ sở đó, kể từ khi ra đời vào những năm 1950, các nước thành viên của EU với phần lớn là thành viên của OECD, đã liên tục phát triển mối quan hệ của mình với thế giới thông qua một loạt các chính sách chung về hỗ trợ phát triển chính thức, thương mại và các hiệp định chính thức về thương mại cũng như hợp tác với từng quốc gia hoặc khu vực. Cho đến nay, EU là một trong những nhà cung cấp ODA hàng đầu thế giới. Sự phân bổ ODA của EU tập trung vào các lĩnh vực: mối quan hệ giữa thương mại và phát triển, hỗ trợ cho hợp tác và hội nhập khu vực, hỗ trợ chính sách kinh tế vĩ mô, vận tải, an ninh lương thực, phát triển nông thôn, nâng cấp cơ sở hạ tầng, đặc biệt ở những nơi có quản lý và luật lệ tốt cũng như vấn đề dân chủ và nhân quyền.

Hơn 1/5 hỗ trợ của EU nằm dưới sự quản lý của Ủy ban châu Âu (EC). Vài thập kỷ gần đây, ODA của EU đều tăng. Năm 2003, đóng góp của EC cho hỗ trợ chính thức đạt 6,3 tỷ euro (tăng 20% so với năm 2000). Năm 2004, EU đã tăng nguồn vốn ODA lên 2,9% so với năm 2003, đạt 42,9 tỷ USD.

Các nước thành viên EU có mức tăng, giảm ODA trong năm 2004 khác nhau, nhưng tỷ lệ tăng bình quân chung của cả EU là 7,1%. Theo báo cáo năm 2006 của OECD, EU hiện cung cấp 46,9 tỷ euro, chiếm 56,67% tổng mức hỗ trợ phát triển chính thức toàn cầu (bao gồm cả Uỷ ban Châu Âu (EC) và các nước thành viên). Năm 2006 được coi là năm kỷ lục trong hoạt động hỗ trợ ra bên ngoài của EC với số vốn cam kết đạt 48 tỷ euro, chiếm 0,42% GNI, vượt mục tiêu đề ra cho năm 2006 [37]. EU cũng đã quyết định tăng thêm 25 tỷ USD hỗ trợ phát triển chính thức cho các nước đang phát triển vào năm 2010.

Quyết định này thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ của EU đối với việc thực hiện các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ (MDGs) và sẽ đưa các nước EU tới gần mục tiêu dành 0,7% GDP cho hỗ trợ phát triển vào năm 2015. Để đạt được mục tiêu này, EU đã yêu cầu 15 nước thành viên cũ tăng hỗ trợ ODA lên mức 0,51% và 10 nước thành viên mới dành 0,17% GDP cho hỗ trợ phát triển. Với những chỉ tiêu này, hỗ trợ phát triển chính thức của toàn EU sẽ đạt mức 0,56% tổng GDP của vào năm 2010 và đạt 0,7% vào năm 2015 [37]. 7 Mục đích chính trong hoạt động hỗ trợ của EU là giúp các nước thực thi cải cách kinh tế, xã hội và chính trị.

Theo các số liệu của EC, EU đã có các cam kết nhằm xóa đói giảm nghèo, thúc đẩy hòa bình và phát triển bền vững tại hơn 160 quốc gia trên toàn thế giới. Với mục tiêu xoá đói giảm nghèo và đạt được các mục tiêu nhiên niên kỷ, các hoạt động hỗ trợ phát triển chính thức của EU được thực hiện thông qua các chính sách cụ thể trong khuôn khổ chiến lược hỗ trợ phát triển của EU. Đồng thuận châu Âu về Phát triển (European Consensus on Development) Chính sách phát triển của Liên minh Châu Âu đã được chính thức xác định trong “Đồng thuận về phát triển của châu Âu”, tuyên bố về chính sách này được Hội đồng, Nghị viện và Ủy ban thông qua vào tháng 12 năm 2005 phản ánh quyết tâm của EU trong việc đóng góp vào giảm nghèo trên thế giới. Đồng thời, nó mang lại cho EU một tầm nhìn chung về phát triển và đặt ra chính sách để hướng dẫn thi hành tầm nhìn này của Ủy ban Châu Âu.

Có thể nói, Hài hoà, Điều phối và Lồng ghép là mối quan tâm chủ yếu của EU (gồm các quốc gia thành viên và EC). EU đã đi tiên phong trong việc đề ra các chính sách phát triển, kể từ khi thực hiện Công ước Lomé đầu tiên (1975). Hơn nữa, theo Hiệp ước Liên minh Châu Âu, các quốc gia thành viên và Uỷ ban bắt buộc phải cộng tác với nhau và phối hợp các hoạt động hợp tác phát triển cùng với nhiều vấn đề khác. Yêu cầu này ngày càng quan trọng khi EU mở rộng, kết nạp thêm 10 nước thành viên mới năm 2004 và 2 nước thành viên mới nữa năm 2007 là những nước cũng hoạt động tích cực trong lĩnh vực hợp tác phát triển.

EU luôn đi đầu trong việc tham gia vào các nỗ lực quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả viện trợ thông qua sự phối hợp và hài hòa hóa tốt hơn với các cơ quan quốc tế và các nhà tài trợ khác trong hợp tác phát triển. EU cũng là một thành viên tích cực trong xây dựng chương trình nghị sự quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả viện trợ. Trong quá trình chuẩn bị Hội nghị Monterrey, vào tháng 3 năm 2002 Hội đồng Châu Âu đã đồng ý thực hiện những hành động 8 cụ thể về điều phối chính sách và hài hoà hoá các thủ tục trước năm 2004. Sự cam kết này được khẳng định thêm thông qua một số cam kết tương tự trong Đồng thuận Monterrey.

Đáp lại cam kết chính trị đó, tháng 6 năm 2002, các nước thành viên EU quyết định yêu cầu EC triển khai những sáng kiến thí điểm ở bốn nước: Maroque, Nicaragua, Mozambique và Việt Nam. EU đã áp dụng những kinh nghiệm thu được từ những sáng kiến thí điểm này để xây dựng Kế hoạch hành động của EU. Kế hoạch hành động này đã được trình bày tại Diễn đàn Cấp cao Paris (Paris HLF) vào tháng 2 năm 2005. EU đã tích cực tham gia Paris HLF và thông qua Tuyên bố Paris về Hiệu quả viện trợ.

Sau đó, ngày 16-12-2005, Hội đồng Châu Âu đã phê chuẩn “Đồng thuận Châu Âu về Phát triển”. Đồng thuận đưa ra cho EU một tầm nhìn chung về giá trị, mục tiêu, nguyên tắc và phương tiện cho phát triển, đồng thời nhấn mạnh hỗ trợ nhiều hơn và tầm quan trọng của hiệu quả viện trợ. Đồng thuận Châu Âu về Phát triển buộc các quốc gia thành viên EU và Uỷ ban Châu Âu cam kết đảm bảo rằng:  Tất cả các hỗ trợ nâng cao năng lực cần được thực hiện thông qua các chương trình được điều phối và sử dụng nhiều hơn sự tham gia của nhiều nhà tài trợ;  50% của sự hỗ trợ của các nhà tài trợ sẽ được thực hiện thông qua các hệ thống Chính phủ;  Không lập thêm những Ban Quản lý Dự án mới;  Số nhiệm vụ không được điều phối giảm 50%. Nội dung chính của Đồng thuận châu Âu về Phát triển thể hiện những cam kết mạnh mẽ của Liên minh Châu Âu trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, cung cấp hỗ trợ nhiều hơn và hiệu quả hơn cũng như thúc đẩy chính sách gắn kết phát triển, xây dựng một thế giới hòa bình và công bằng.

Tuyên bố bao gồm 2 nội dung chính: * Nội dung thứ nhất tập trung vào: “Tầm nhìn phát triển Liên minh Châu Âu”. Trong nội dung này, Cộng đồng châu Âu và các nước thành viên 9 được hướng dẫn cụ thể trong các hoạt động hợp tác phát triển tại tất cả các quốc gia đang phát triển. Tuyên bố đặt ra các mục tiêu chung hướng dẫn các hoạt động hợp tác phát triển của EU. Mục tiêu hàng đầu là xóa nghèo trong bối cảnh phát triển bền vững, phù hợp với chương trình nghị sự quốc tế, các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ và các mục tiêu khác như nhân quyền và quản lý nhà nước tốt.

Hợp tác phát triển của EU sẽ thúc đẩy các giá trị chung và chủ nghĩa đa phương có hiệu quả. Các giá trị chung bao gồm: tôn trọng nhân quyền, các quyền tự do cơ bản, hòa bình, dân chủ, quản lý nhà nước tốt, bình đẳng giới, pháp quyền, đoàn kết và công bằng. EU cam kết về một bộ nguyên tắc chung về hợp tác phát triển, đó là: quyền làm chủ và quan hệ đối tác, đối thoại chính trị có chiều sâu, sự tham gia của xã hội, bình đẳng giới và quá trình tham gia liên tục hướng tới phòng ngừa sự bất ổn quốc gia. Với mục tiêu hỗ trợ nhiều hơn và hiệu quả hơn, Liên minh Châu Âu cam kết: - Tăng ngân sách hỗ trợ lên tới 0,7% của GNI vào năm 2015, với một mục tiêu trung hạn là 0,56% vào năm 2010; - Thực hiện hỗ trợ phát triển cộng đồng ổn định hơn; - Thực thi và giám sát các cam kết về hiệu quả viện trợ; - Từng bước tăng cường phương thức hỗ trợ ngân sách, tăng cường tính tự chủ; - Tiếp tục xóa nợ và tăng cường giãn nợ; - Tăng cường phối hợp và hỗ trợ lẫn nhau giữa Cộng đồng và các quốc gia thành viên.