Hình thành kĩ năng tiền đọc, viết cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

Luận văn hình thành kĩ năng tiền đọc viết cho trẻ 5-6 tuổi tại huyện Đại Từ, Thái Nguyên

• Tác giả: Hoàng Thị Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hoa
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục mầm non)
• Đề tài: Hình thành kĩ năng tiền đọc, viết cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan kĩ năng tiền đọc viết cho trẻ mầm non huyện Đại Từ

Giai đoạn 5-6 tuổi đánh dấu bước chuyển tiếp then chốt trong quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ nhỏ. Trẻ bắt đầu hình thành khả năng tiếp nhận thông tin biểu đạt qua kí hiệu chữ viết. Kĩ năng tiền đọc và viết đóng vai trò nền móng, chuẩn bị tâm thế vững vàng cho trẻ bước vào trường tiểu học. Tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ mầm non luôn được các cấp quản lý chú trọng đầu tư. Việc chuẩn bị cho trẻ làm quen chữ viết không đồng nghĩa với dạy đọc, dạy viết sớm trước chương trình. Đây là quá trình kích thích hứng thú, tạo thói quen tiếp xúc sách vở, phát triển nhận thức ngữ âm và hoàn thiện cơ tay vận động tinh. Trẻ được rèn luyện khả năng lắng nghe, phân biệt âm thanh, hiểu trật tự đọc từ trái sang phải, từ trên xuống dưới. Môi trường chữ viết phong phú trong lớp học giúp kích thích trí tò mò tự nhiên của trẻ. Giáo viên mầm non đóng vai trò người dẫn dắt khéo léo thông qua trò chơi và truyện kể. Sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình tạo bệ phóng vững chắc giúp trẻ làm chủ ngôn ngữ.

1.1. Khái niệm kĩ năng tiền đọc viết ở lứa tuổi mầm non

Kĩ năng tiền đọc viết là hệ thống hành vi, thói quen và sự nhạy bén về ngôn ngữ được hình thành từ sớm. Đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, tiền đọc bao gồm khả năng định hướng sách, nhận biết bìa sách, hướng lật trang và phân biệt hình ảnh với chữ in. Trẻ dần hiểu rằng các kí tự tượng trưng cho tiếng nói thường ngày. Tiền viết biểu hiện qua cách cầm bút bằng các ngón tay, tư thế ngồi thẳng lưng và kĩ năng điều khiển cổ tay. Trẻ thực hiện các nét vẽ nguệch ngoạc, tô màu theo đường nét hoặc vẽ biểu tượng để truyền đạt ý tưởng. Những hoạt động này xây dựng sự tự tin và phản xạ học tập tự nhiên.

1.2. Đặc điểm phát triển của trẻ 5 6 tuổi tại huyện Đại Từ

Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại huyện Đại Từ có sự phát triển thể chất và nhận thức rất nhanh. Địa bàn huyện có nhiều xã miền núi với các cộng đồng dân tộc đa dạng. Vốn từ của trẻ phát triển mạnh, câu nói mạch lạc và khả năng diễn đạt cảm xúc rõ ràng. Tuy nhiên, một số trẻ còn hạn chế về phát âm tiếng phổ thông do chịu ảnh hưởng tiếng mẹ đẻ. Khả năng vận động tinh của cơ bàn tay đang bước vào giai đoạn hoàn thiện. Trẻ rất tò mò về tranh ảnh, chữ số và tên gọi các đồ vật xung quanh. Các trường mầm non trên địa bàn tích cực xây dựng môi trường ngôn ngữ thân thiện, giúp trẻ hào hứng tiếp cận sách báo mỗi ngày.

II. Thực trạng kĩ năng tiền đọc viết của trẻ mầm non tại Đại Từ

Khảo sát tại các trường mầm non như Khôi Kỳ, Hoa Sen, Mỹ Yên và Bản Ngoại thuộc huyện Đại Từ phản ánh bức tranh thực tiễn rõ nét. Cán bộ quản lý cùng giáo viên nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của việc chuẩn bị năng lực tiền đọc viết cho trẻ 5-6 tuổi. Đa số giáo viên chú ý lồng ghép nội dung chữ viết vào các chủ đề bài học. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn bộc lộ những khoảng cách nhất định. Cơ sở vật chất ở một số điểm trường vùng sâu còn thiếu thốn góc thư viện đạt chuẩn. Học liệu hỗ trợ trẻ làm quen với văn bản in ấn chưa đồng đều về số lượng lẫn chủng loại. Nhiều trẻ còn lúng túng khi cầm bút chì, hay cúi gằm mặt xuống bàn khi tô vẽ. Thói quen giở sách từ tốn và giữ gìn tập vở chưa thực sự bền vững. Ngoài ra, nhận thức của phụ huynh địa phương chưa đồng bộ. Nhiều gia đình nóng vội ép con học chữ số sớm, gây áp lực tâm lý tiêu cực. Sự phối hợp giáo dục giữa nhà trường và cộng đồng nông thôn cần những giải pháp điều chỉnh kịp thời, đồng bộ.

2.1. Khó khăn trong nhận thức và phương pháp của giáo viên

Một bộ phận giáo viên mầm non tại huyện Đại Từ còn nhầm lẫn phương pháp hình thành tiền đọc viết với việc dạy đọc sớm của bậc tiểu học. Tình trạng này dẫn đến việc gò ép trẻ tô chữ theo khuôn mẫu quá nhiều. Tiết học dễ rơi vào trạng thái khô khan, thiếu vắng các hoạt động trải nghiệm kích thích hứng thú. Một số giáo viên chưa linh hoạt sáng tạo trong việc tổ chức trò chơi ngôn ngữ. Kĩ năng xử lý các tình huống rèn luyện vận động tinh cho trẻ cá biệt còn hạn chế. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và giáo cụ trực quan vào bài giảng chưa đạt hiệu quả đồng đều giữa các xã.

2.2. Hạn chế về điều kiện gia đình và học liệu tại địa phương

Điều kiện kinh tế gia đình tại nhiều xã vùng sâu của huyện Đại Từ còn gặp nhiều khó khăn. Cha mẹ bận rộn việc đồng áng hoặc đi làm xa, ít có thời gian đọc sách cùng con mỗi tối. Tủ sách gia đình còn nghèo nàn, thiếu các đầu sách thiếu nhi kích thích tư duy. Trẻ tiếp xúc nhiều với điện thoại thông minh thay vì tương tác với trang giấy in. Bên cạnh đó, kinh phí mua sắm đồ dùng học tập tại các điểm trường lẻ còn eo hẹp. Số lượng truyện tranh to bản và thẻ chữ cái nổi chưa đáp ứng đủ nhu cầu học tập theo nhóm. Những rào cản này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng rèn luyện của trẻ.

III. Giải pháp nâng cao kĩ năng tiền đọc viết cho trẻ mầm non Đại Từ

Để tối ưu hóa việc hình thành kĩ năng tiền đọc viết cho trẻ mầm non tại huyện Đại Từ, giải pháp cần mang tính hệ thống và sáng tạo. Nhà trường cần đẩy mạnh việc tạo dựng môi trường chữ viết phong phú ngay trong lớp học. Mọi góc hoạt động đều gắn nhãn tên gọi rõ ràng, chữ to và dễ nhìn. Giáo viên sử dụng các tác phẩm văn học thiếu nhi làm phương tiện kết nối cảm xúc. Các câu chuyện kể, bài thơ giàu nhạc điệu kích thích khả năng thẩm âm và mở rộng vốn từ. Phương pháp tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm khuyến khích trẻ tự do biểu đạt ý kiến qua nét vẽ sáng tạo. Giáo viên tổ chức trò chơi đóng vai, góc làm quen sách truyện với các hoạt động tương tác nhẹ nhàng. Trẻ được làm quen với bút vẽ, đất nặn, kéo cắt giấy nhằm tăng cường sức mạnh các ngón tay. Đồng thời, nhà trường cần tổ chức các lớp tập huấn chuyên môn thường xuyên. Ban giám hiệu cập nhật các phương pháp sư phạm hiện đại cho giáo viên, nâng cao hiệu quả giáo dục ngôn ngữ toàn diện.

3.1. Thiết kế môi trường ngôn ngữ và văn hóa đọc thân thiện

Môi trường học tập đóng vai trò trực quan hóa ngôn ngữ cho trẻ mầm non. Giáo viên bố trí góc đọc sách thoáng mát, trang trí tranh ảnh sinh động và sắp xếp truyện tranh ngang tầm mắt trẻ. Các đồ dùng cá nhân như ca cốc, khăn mặt, tủ đồ đều gắn tên kèm kí hiệu hình vẽ ngộ nghĩnh. Hoạt động này giúp trẻ dễ dàng liên kết hình ảnh với chữ viết thực tế. Nhà trường xây dựng thói quen đọc sách 15 phút mỗi ngày thông qua giờ sinh hoạt nhóm. Trẻ tự do lựa chọn cuốn sách yêu thích, giở từng trang nhẹ nhàng và trao đổi cùng nhau. Không gian giàu văn tự kích hoạt niềm yêu thích khám phá tri thức một cách tự nhiên.

3.2. Đa dạng hóa trò chơi rèn luyện vận động tinh và tri giác âm vị

Trò chơi là con đường tiếp cận tự nhiên và hiệu quả nhất đối với trẻ mẫu giáo lớn. Giáo viên thiết kế các trò chơi ghép vần, tìm chữ cái ẩn giấu trong tranh và tô nét chữ rỗng. Việc cho trẻ chơi nặn đất, xâu hạt vòng và luồn dây giúp cổ tay thêm mềm dẻo. Những vận động tinh này tạo sự khéo léo cần thiết cho bàn tay trước khi cầm bút mực. Trò chơi nhận diện âm đầu qua bài đồng dao dân gian giúp kích thích phản xạ nghe hiểu. Trẻ hào hứng tham gia các hoạt động viết tên mình trên cát hoặc ghép thẻ gỗ. Phương pháp học qua chơi giúp giải tỏa áp lực, nuôi dưỡng niềm say mê chữ viết lâu dài.

IV. Ý nghĩa ứng dụng kĩ năng tiền đọc viết cho trẻ mầm non Đại Từ

Việc hình thành vững chắc kĩ năng tiền đọc viết cho trẻ mầm non tại huyện Đại Từ mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Đây là cầu nối trọng yếu giúp trẻ chuyển giao êm thuận từ bậc học mầm non sang trường tiểu học. Trẻ được chuẩn bị tốt tâm thế học tập, không còn cảm giác bỡ ngỡ hay sợ hãi khi tiếp xúc sách vở lớp một. Khả năng tư duy ngôn ngữ, óc quan sát và tính kiên trì của trẻ phát triển vượt bậc. Những biểu hiện tiền đọc viết tốt tạo tiền đề quyết định cho thành tích học tập lâu dài trong tương lai. Sự thành công của mô hình giáo dục này đòi hỏi sự chung tay bền bỉ giữa gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Các trường mầm non tại Đại Từ đang từng bước khẳng định chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng toàn diện thế hệ măng non. Đầu tư cho giáo dục tiền học đường chính là nền tảng vững vàng cho sự phát triển kinh tế xã hội địa phương.

4.1. Tăng cường phối hợp giữa trường mầm non và phụ huynh

Gia đình là môi trường thực hành ngôn ngữ gần gũi nhất của trẻ nhỏ. Nhà trường cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm thay đổi nhận thức của cha mẹ học sinh. Phụ huynh không nên nóng vội ép con viết chữ trên dòng kẻ quá sớm. Thay vào đó, cha mẹ nên dành thời gian trò chuyện, đọc truyện cổ tích và lắng nghe con chia sẻ. Phụ huynh cùng con quan sát các biển báo, nhãn mác hàng hóa trong sinh hoạt hàng ngày. Mối liên kết thường xuyên giữa giáo viên và gia đình qua sổ liên lạc điện tử giúp theo dõi sát sao tiến độ phát triển của từng trẻ.

4.2. Khuyến nghị thực tiễn cho ngành giáo dục huyện Đại Từ

Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Đại Từ cần tiếp tục tổ chức các chuyên đề bồi dưỡng kĩ năng tiền đọc viết cho đội ngũ giáo viên. Các đơn vị trường học cần được đầu tư thêm nguồn kinh phí mua sắm sách tranh, đồ dùng phát triển vận động tinh. Việc nhân rộng các mô hình thư viện thân thiện tại các xã vùng xa cần được ưu tiên triển khai. Các nhà trường cần xây dựng tiêu chí đánh giá sự tiến bộ ngôn ngữ của trẻ một cách khoa học, tránh áp đặt điểm số. Sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội sẽ tạo đòn bẩy vững chắc nâng cao chất lượng giáo dục đầu đời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục mầm non giữ vai trò nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân theo tinh thần của Luật Giáo dục năm 2019, định hình sự phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ và nhân cách của trẻ. Giai đoạn 5-6 tuổi đánh dấu bước chuyển tiếp quan trọng từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học tập có chủ đích tại bậc tiểu học. Tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, mạng lưới giáo dục phát triển mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng kinh tế địa phương đạt trên 12% mỗi năm, tạo tiền đề vững chắc cho việc huy động 3.158 trên tổng số 3.158 trẻ 5-6 tuổi ra lớp, hoàn thành chỉ tiêu phổ cập 100%. Tuy nhiên, việc chuẩn bị tâm thế học tập cho trẻ vẫn đối mặt với nhiều rào cản khi ranh giới giữa chuẩn bị tiền đọc viết và dạy trước chương trình lớp Một còn bị nhầm lẫn.

Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành Giáo dục học của tác giả Hoàng Thị Thủy, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Hoa tại Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên năm 2023, đã giải quyết thấu đáo vấn đề cấp thiết này. Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và xây dựng hệ thống biện pháp sư phạm nhằm hình thành kĩ năng tiền đọc, viết cho trẻ mẫu giáo lớn. Nghiên cứu được kiểm định tính liêm chính học thuật qua hệ thống Turnitin với chỉ số tương đồng 28%, bảo đảm tính mới và chuẩn mực khoa học. Ý nghĩa của luận văn thể hiện ở việc chuyển dịch phương thức giáo dục từ truyền thụ thụ động sang phát triển năng lực ngôn ngữ tự nhiên, giúp 100% trẻ em mẫu giáo lớn tại 6 trường khảo sát hình thành phản xạ tri giác âm vị, làm quen với sách và thao tác tạo hình chữ viết đúng quy cách trước khi bước vào lớp Một.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của đề tài được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa thuyết văn hóa lịch sử của Lev Vygotsky về vùng phát triển gần và lý thuyết tiếp cận ngôn ngữ tự nhiên của Marie Clay năm 2005. Tiền đọc viết không phải là các kỹ năng tách rời mà là một tập hợp các hành vi phát triển liên tục, xuất hiện từ rất sớm thông qua các nỗ lực mô phỏng chữ viết và đọc hình ảnh. Về mặt sinh lý, não bộ trẻ 6 tuổi đạt khối lượng khoảng 1.300 gram, hệ xương bàn tay và cơ ngón tay dần hoàn thiện, cho phép thực hiện các thao tác cầm bút tinh tế. Về mặt ngôn ngữ, vốn từ của trẻ 5-6 tuổi đạt ngưỡng khoảng 2.500 từ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giải mã văn bản.

Cấu trúc kĩ năng tiền đọc viết bao gồm hai hợp phần cốt lõi:

Thứ nhất là kĩ năng tiền đọc, bao gồm 6 tiêu chí: làm quen với sách, nhận diện 29 chữ cái tiếng Việt, khả năng hiểu truyện theo tranh, đọc thơ truyền khẩu, nhận biết ý nghĩa ký hiệu cuộc sống và thực hiện quy tắc đọc thông thường.

Thứ hai là kĩ năng tiền viết, bao gồm 5 tiêu chí: hiểu chức năng ghi chép thông tin của chữ viết, tô đồ nét chữ và chữ số, sao chép ký hiệu và tên bản thân, sử dụng hình vẽ biểu đạt cảm xúc và thực hiện quy tắc ngồi viết đúng tư thế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 60 cán bộ quản lý và giáo viên trực tiếp giảng dạy tại 6 trường mầm non đại diện cho các vùng kinh tế - xã hội của huyện Đại Từ: Mầm non Khôi Kỳ, Hoa Sen, Mỹ Yên, Tiên Hội, Bản Ngoại và Phú Thịnh.

Phương pháp chọn mẫu khảo sát được thực hiện theo nguyên tắc phân tầng kết hợp thuận tiện, phân bổ đều theo 4 nhóm thâm niên công tác: từ 1 đến 5 năm, từ 6 đến 10 năm, từ 11 đến 15 năm và trên 15 năm.

Nghiên cứu lựa chọn phối hợp phương pháp phân tích định tính và định lượng nhằm bảo đảm độ tin cậy khoa học cao nhất. Việc thu thập dữ liệu thông qua phiếu anket 60 giáo viên, phỏng vấn chuyên sâu 12 cán bộ quản lý và dự giờ quan sát hoạt động của trẻ giúp thu thập bức tranh toàn cảnh về mặt định tính. Đồng thời, phương pháp thống kê toán học được ứng dụng để xử lý tần số, tính điểm trung bình và tỷ lệ phần trăm mức độ biểu hiện kỹ năng của trẻ. Toàn bộ tiến trình điều tra thực trạng và triển khai thực nghiệm sư phạm được tiến hành xuyên suốt từ năm học 2021-2022 đến cuối năm 2023 tại Trường Mầm non Khôi Kỳ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng giáo dục mầm non tại huyện Đại Từ ghi nhận 100% trong số 34 trường mầm non trên toàn địa bàn đã đạt chuẩn quốc gia, huy động 9.698 trẻ mẫu giáo ra lớp, đạt tỷ lệ 98,4%. Đội ngũ sư phạm sở hữu nền tảng vững chắc với 17,4% giáo viên có thâm niên trên 15 năm và tỷ lệ đạt trình độ chuẩn hoặc trên chuẩn lên tới 91,7%, trong khi tỷ lệ chưa đạt chuẩn chỉ chiếm 8,3%.

Tuy nhiên, kết quả điều tra thực tiễn đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, nhận thức của giáo viên về vai trò phát triển tiền đọc viết đạt mức cao nhưng việc triển khai thực tế còn lệch lạc. Đa số giáo viên tập trung dạy trẻ phát âm và nhận dạng chữ cái đơn thuần, trong khi việc sử dụng mô hình trực quan giúp trẻ hiểu thành phần âm thanh của từ chỉ đạt tần suất dưới 25% trong các tiết học.

Thứ hai, mức độ biểu hiện kĩ năng tiền đọc của trẻ chưa đồng đều. Khoảng 70% trẻ nhận biết tốt tranh bìa và hướng lật sách, nhưng chỉ có khoảng 38% trẻ có khả năng phân tích âm vị và kết nối âm thanh với ký hiệu tương ứng.

Thứ ba, kĩ năng tiền viết bộc lộ nhiều hạn chế về mặt vận động tinh. Tỷ lệ trẻ ngồi sai tư thế và cầm bút chưa đúng quy cách vẫn dao động quanh mức 42%, dẫn đến nhanh mỏi tay khi tham gia các hoạt động tạo hình chữ.

Thứ tư, công tác phối hợp giữa gia đình và nhà trường còn thiếu tính đồng bộ. Hơn 55% phụ huynh được khảo sát thừa nhận họ có xu hướng ép con luyện viết chữ đẹp trên vở ô ly trước khi vào lớp Một thay vì cùng con đọc sách tương tác.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những hạn chế trên xuất phát từ áp lực tâm lý chuyển cấp của phụ huynh và sự thiếu hụt các tài liệu hướng dẫn quy chuẩn về phương pháp tiền đọc viết. Giáo viên thường chịu sức ép từ kỳ vọng của xã hội, dẫn đến việc chuyển dịch sớm phương pháp dạy học của bậc tiểu học xuống mầm non. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm tại tỉnh Bình Dương và thành phố Hà Nội, khi giáo viên thường bỏ qua giai đoạn phát triển nhận thức ngữ âm tự nhiên.

Dữ liệu khảo sát thực trạng mức độ biểu hiện kỹ năng của trẻ có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ đạt và chưa đạt ở 6 tiêu chí tiền đọc và 5 tiêu chí tiền viết. Bảng phân phối tần số về thâm niên công tác của 60 giáo viên giúp làm rõ mối tương quan giữa kinh nghiệm giảng dạy và hiệu quả áp dụng phương pháp giáo dục mở. Kết quả thực nghiệm tại Trường Mầm non Khôi Kỳ cho thấy, sau khi tác động bằng các biện pháp mới, tỷ lệ trẻ đạt mức độ tốt về kĩ năng tiền đọc viết đã tăng từ khoảng 35% lên hơn 78%, khẳng định tính khả thi của mô hình đề xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng chuẩn bị cho trẻ vào lớp Một, luận văn đề xuất hệ thống 5 giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao:

Biện pháp thứ nhất: Thiết kế môi trường chữ viết phong phú trong và ngoài lớp học. Mục tiêu đặt ra là 100% các góc hoạt động, đồ dùng, bảng biểu được gắn nhãn chữ to, rõ ràng, vừa tầm mắt trẻ trong chu kỳ 30 ngày đầu năm học. Giáo viên chủ nhiệm các lớp 5-6 tuổi chịu trách nhiệm tạo lập góc thư viện mở với ít nhất 50 đầu sách truyện phù hợp lứa tuổi.

Biện pháp thứ hai: Tổ chức các hoạt động trải nghiệm ngôn ngữ gắn với thực tiễn. Động từ hành động chủ đạo là đa dạng hóa các hình thức làm quen với tác phẩm văn học thông qua đóng kịch, kể chuyện sáng tạo theo tranh với tần suất định kỳ 2 lần mỗi tuần. Chủ thể thực hiện là tổ chuyên môn phối hợp cùng giáo viên đứng lớp nhằm nâng tỷ lệ trẻ tự tin giao tiếp đạt trên 85%.

Biện pháp thứ ba: Thiết kế hệ thống trò chơi học tập tương tác âm vị và chữ cái. Tích hợp tối thiểu 3 trò chơi ngôn ngữ mới vào mỗi chủ đề giáo dục, giúp trẻ làm quen với cấu trúc âm thanh của từ một cách tự nhiên mà không gây căng thẳng tâm lý.

Biện pháp thứ tư: Xây dựng bộ công cụ theo dõi và đánh giá chuẩn kĩ năng tiền đọc viết. Ban giám hiệu và tổ chuyên môn nhà trường tiến hành đo lường định kỳ 3 giai đoạn trong năm học (đầu năm, giữa năm, cuối năm) đối với 100% trẻ mẫu giáo lớn thông qua bảng quan sát hành vi và phân tích sản phẩm tạo hình.

Biện pháp thứ năm: Tăng cường phối hợp giữa nhà trường và cha mẹ học sinh. Ban giám hiệu tổ chức 4 chuyên đề tập huấn mỗi năm học nhằm thay đổi nhận thức của phụ huynh, cam kết duy trì thói quen đọc sách cùng con từ 15 đến 20 phút mỗi ngày tại gia đình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng chính:

Cán bộ quản lý giáo dục mầm non: Lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo, Ban giám hiệu 34 trường mầm non trên địa bàn có thể sử dụng dữ liệu thực trạng và các đề xuất trong luận văn làm căn cứ chỉ đạo chuyên môn, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng nghiệp vụ cho hơn 200 giáo viên dạy lớp mẫu giáo lớn.

Giáo viên mầm non trực tiếp giảng dạy: Giáo viên phụ trách lớp 5-6 tuổi có thể khai thác trực tiếp hệ thống giáo án thực nghiệm, quy trình thiết kế góc thư viện và danh mục trò chơi học tập vào giảng dạy thực tế, giúp tiết kiệm 30% thời gian soạn bài mà vẫn bảo đảm tính khoa học.

Học viên cao học và sinh viên sư phạm mầm non: Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về cấu trúc nghiên cứu học thuật, phương pháp xử lý dữ liệu khảo sát 60 mẫu và phương pháp thực nghiệm đối chứng với chỉ số trùng lặp Turnitin 28%.

Phụ huynh học sinh có con từ 5 đến 6 tuổi: Cung cấp góc nhìn khoa học đúng đắn, giúp cha mẹ hiểu rõ các mốc phát triển tâm sinh lý và kỹ thuật đồng hành cùng con đọc sách tại nhà, xóa bỏ hoàn toàn áp lực học trước chương trình lớp Một.

Câu hỏi thường gặp

Kĩ năng tiền đọc viết khác gì so với việc dạy trẻ học đọc, học viết sớm?

Kĩ năng tiền đọc viết là quá trình phát triển tự nhiên các tiền đề ngôn ngữ như tri giác âm vị, làm quen sách, định hướng dòng đọc và phối hợp vận động tay mắt. Khác với việc ép trẻ 5-6 tuổi ghép vần hay viết chữ đẹp trên vở kẻ ô, tiền đọc viết giúp trẻ hình thành vốn từ hơn 2.500 từ và nuôi dưỡng niềm say mê ngôn ngữ.

Tại sao nghiên cứu lại chọn địa bàn huyện Đại Từ để khảo sát thực trạng?

Huyện Đại Từ là địa phương tiêu biểu có mạng lưới 34 trường mầm non đều đạt chuẩn quốc gia và tỷ lệ huy động 3.158 trẻ 5-6 tuổi ra lớp đạt 100%. Khảo sát tại 6 trường trọng điểm phản ánh chính xác sự phân hóa về điều kiện sư phạm giữa khu vực thị trấn và các xã nông thôn miền núi.

Đội ngũ giáo viên trong khảo sát có đặc điểm gì ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu?

Khảo sát 60 cán bộ quản lý và giáo viên cho thấy 17,4% nhân sự có thâm niên trên 15 năm và 91,7% đạt chuẩn hoặc trên chuẩn đào tạo. Lực lượng này có chuyên môn vững vàng nhưng vẫn cần cập nhật phương pháp trực quan âm vị để thay thế thói quen dạy học truyền thống.

Biện pháp nào trong 5 giải pháp được đánh giá mang lại hiệu quả cao nhất?

Biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm ngôn ngữ với tần suất 2 lần mỗi tuần kết hợp thiết kế môi trường chữ viết phong phú đem lại chuyển biến rõ nét nhất. Kết quả thực nghiệm chứng minh tỷ lệ trẻ làm quen sách đúng quy cách đã tăng vượt bậc sau 3 tháng can thiệp.

Phụ huynh cần phối hợp như thế nào để rèn kĩ năng tiền đọc viết cho trẻ tại nhà?

Phụ huynh nên tham gia đầy đủ 4 chuyên đề tập huấn của nhà trường và duy trì thời gian đọc sách tương tác cùng con từ 15 đến 20 phút mỗi ngày. Thay vì bắt con chép bài, phụ huynh hãy cùng con nhận diện biển báo giao thông hoặc ghi chú nhãn tên đồ vật trong nhà.

Kết luận

Nghiên cứu của tác giả Hoàng Thị Thủy đã đóng góp quan trọng cho ngành giáo dục mầm non thông qua 5 kết quả nổi bật:

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về kĩ năng tiền đọc viết cho trẻ 5-6 tuổi dựa trên sự phát triển tâm sinh lý và các lý thuyết giáo dục quốc tế.
• Khảo sát toàn diện thực trạng tại 6 trường mầm non trên địa bàn huyện Đại Từ với sự tham gia của 60 cán bộ quản lý và giáo viên giàu kinh nghiệm.
• Chỉ rõ những sai lệch thực tế trong việc lạm dụng phương pháp dạy đọc viết sớm thay vì bồi dưỡng năng lực tri giác ngữ âm và tư thế vận động đúng.
• Xây dựng thành công hệ thống 5 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ, giúp nâng tỷ lệ trẻ đạt chuẩn tiền đọc viết lên hơn 78% trong giai đoạn thực nghiệm.
• Thiết lập mô hình liên kết chặt chẽ giữa 34 trường mầm non đạt chuẩn quốc gia với các gia đình học sinh nhằm duy trì văn hóa đọc bền vững.

Trong giai đoạn 2024-2026, các cơ sở giáo dục mầm non tại Thái Nguyên và các tỉnh trung du miền núi phía Bắc cần nhân rộng mô hình này vào chương trình bồi dưỡng thường xuyên. Ban giám hiệu các nhà trường và giáo viên hãy chủ động áp dụng ngay 5 giải pháp của luận văn để trang bị hành trang vững chắc, giúp trẻ tự tin bước vào cánh cửa trường tiểu học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC HÌNH THÀNH KĨ NĂNG TIỀN ĐỌC, VIẾT CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu chức năng, vai trò của ngôn ngữ đối với sự phát triển của trẻ em tuổi mầm non Ngay từ thời cổ đại, vấn đề ngôn ngữ đã được đề cập đến. Trong thời kì này các nhà triết học đã coi ngôn ngữ là "logos" - đó như là một hình thức biểu hiện bề ngoài của cái bên trong trí tuệ, tinh thần của con người.

Với tác phẩm "Triết học Descartes” đã chỉ ra tiêu chí phân biệt con người đó là những đặc tính chủ yếu của ngôn ngữ, đây là đực điểm khác với động vật. Ông đã nhấn mạnh một tư duy tiềm tàng trong cơ thể đó là ngôn ngữ và nhấn mạnh rằng "Có thể lấy ngôn ngữ làm chỗ khác nhau thực sự giữa con người và con vật” [6]. Trường phái ngôn ngữ học tâm lý là nhà tâm lý Shteintal (1823 - 1899) đã đưa ra học thuyết ngôn ngữ là sự phản ánh tâm lý dân tộc, sự hoạt động của cá nhân. Theo ông, khi nghiên cứu ngôn ngữ cá nhân thì ngôn ngữ học phải dựa vào tâm lý cá nhân, trong khi nghiên cứu ngôn ngữ của dân tộc phải dựa vào tâm lý dân tộc.Peterson; LJJaKubinskij, các nhà tâm lý học, ngôn ngữ học Xô Viết: xem xét ngôn ngữ với tư cách là một hiện tượng xã hội trên cơ sở đã vận dụng quan điểm của Mác - Lênin vào hoạt động nghiên cứu ngôn ngữ.

Ngôn ngữ được quy định bởi những điều kiện cụ thể thể hiện các mối quan hệ giữa con người với con người của thời kỳ lịch sử nhất định. Ngôn ngữ là là công cụ giao tiếp cơ bản của mỗi con người, hiện thực trực tiếp của tư duy. Các nhà nghiên cứu đi sâu vào mối quan hệ giữa ngôn ngữ và tư duy, tính chất xã hội của ngôn ngữ, sự tác động qua lại giữa các tính chất của ngôn ngữ. Trong cuốn "Tư duy và ngôn ngữ” L.Vygotxki đã cho rằng kết quả học tập mang tính xã hội do hoạt động tinh thần của con người chứ không phải của cá nhân.Vygotxki “khi trẻ em gặp phải những khó khăn trong cuộc sống, trẻ tham gia vào sự hợp tác của người lớn và bạn bè có năng lực cao hơn, những người này giúp đỡ trẻ và khuyến khích trẻ.

Trong mối quan hệ hợp tác này, quá trình tư duy trong một 5 xã hội nhất định được chuyển giao sang trẻ” [18]. Con người trao đổi các giá trị xã hội thông qua phương thức đầu tiên đó chính là ngôn ngữ, L.Vygotxki coi “ngôn ngữ là vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của tư duy”s [18]. Bùi Thị Thanh Hải, Bùi Việt Phú (2015) trong bài viết Biện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 -6 tuổi ở trường mầm non đã đề cập tới các biện pháp như: Tổ chức hướng dẫn giáo viên tạo môi trường cho trẻ hoạt động; Tổ chức rèn luyện kĩ năng sử dụng tiếng Việt cho giáo viên; Tăng cường bồi dưỡng kiến thức, kĩ năng, nội dung, phương pháp, hình thức phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi; Nâng cao nhận thức cho giáo viên về sự cần thiết phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5- 6 tuổi [28]. Nguyễn Thị Huệ (2018) trong bài viết Phát triển ngôn ngữ miêu tả cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi qua dạy kể chuyện với đồ chơi đã khẳng định: Đồ chơi đa dạng, đa dạng đã kích thích, khơi gợi trí tưởng tượng của trẻ thơ.

Khi trẻ kể chuyện, trẻ thiết lập nên câu chuyện có ý nghĩa, trẻ tưởng tượng, trẻ sẽ miêu tả, gọi tên các đặc điểm của đồ chơi. Qua đó, phát triển lời nói mạch lạc, ngôn ngữ nghệ thuật, miêu tả; giúp trẻ tích cực hoá vốn từ; Kể chuyện theo đồ chơi là dưới hình thức một ngôn bản hoàn chỉnh, dạy trẻ sử dụng những đồ chơi để kể thành câu chuyện theo khả năng tưởng tượng, tri giác và kinh nghiệm đã có của trẻ trong cuộc sống bằng ngôn ngữ của mình [12]. Một số công trình nghiên cứu về cách thức hiểu ngữ pháp, hiểu từ, vốn từ ở các độ tuổi khác nhau của trẻ có thể kể tới như: Dương Diệu Hoa (1985); Nguyễn Minh Huệ (1989; Hồ Minh Tâm (1989)). hoặc Lưu Thị Lan (1996) với nghiên cứu "Những bước phát triển ngôn ngữ trẻ em từ 1 - 6 tuổi” chỉ ra rằng bắt đầu từ giai đoạn tiền ngôn ngữ (0 - 1 tuổi), giai đoạn ngôn ngữ (1 - 6 tuổi) có những bước phát triển về ngữ âm, giai đoạn 4 - 6 tuổi có những thay đổi về mặt ngữ âm.

Tác giả thống kê ở từng độ tuổi với số lượng từ tối đa và số lượng từ tối thiểu về các bước phát triển về từ vựng của trẻ [19]. Lã Thị Bắc Lý với bài viết “Phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động trải nghiệm”. Bài viết đã đề cập tới vấn đề về sự hình thành và phát triển ngôn ngữ của trẻ thông qua một số hoạt động trải nghiệm. Từ đó, trẻ hiểu được ý nghĩa của từ và cũng chính vì thế trẻ sẽ nâng cao được khả năng nhận thức và tư duy của bản thân.

Trẻ sẽ có một khối lượng vốn từ ngữ ngày càng đa dạng để giao tiếp với mọi người một cách tự tin mạn dạn hơn. 6 Cao Thị Hồng Nhung trong luận án tiến sĩ về “Tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non” đã nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5-6 tuổi. Nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi cần phải thúc đảy trẻ trao đổi, tương tác với nhau để chuẩn bị tiền đề cho trẻ bước vào bậc học tiểu học [25]. Tác giả Trần Thị Thu Hương (2017), Lã Thị Bắc Lý (2017), Cao Thị Hồng Nhung (2020) khi bàn về việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ đã đưa ra quan điểm chung nhất quán cho rằng hình thức hoạt động đa dạng để cho trẻ có thể phát triển ngôn ngữ mạch lạc được đặt trong các hoạt động ở trường mầm non như: hoạt động học, hoạt động tham quan, dã ngoại, hoạt động vui chơi ở các góc, hoạt động trong nhà và ngoài trời.

Việc cho trẻ được trải nghiệm trong môi trường mở được các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng. Thông qua việc tổ chức các hoạt động GD sẽ khuyến khích trẻ tích cực gia nhập vào giải quyết các nhiệm vụ giáo dục, quan sát, trải nghiệm, khám phá. Đồng thời, các tác giả cũng nhấn mạnh tới việc xây dựng tâm lí thoải mái, an toàn sẽ thúc đẩy trẻ tư duy, sáng tạo, mang đến sự tự tin, mạnh dạn tương tác, chia sẻ, trao đổi những hiểu biết và thông tin được hình thành thông qua hoạt động. Konza, 2016; Hoàng Thị Phương, 2018; Cao Thị Hồng Nhung, 2020, Malinovska N.

Theo Nguyễn Thị Minh Thảo (2017) cho rằng, để phát triển ngôn ngữ cho trẻ, giáo viên mầm non cần phải xác định đặc điểm tâm sinh lý trẻ, có khả năng phản hồi nghe, nói, vốn từ, khả năng tìm hiểu của trẻ trong từng giai đoạn phát triển. Đồng thời, thấy được trẻ có khó khăn hay chậm trễ gì về vốn từ, phát âm, về ngôn ngữ. Trong đó để giúp trẻ làm quen với việc đọc - viết, giáo viên giúp trẻ làm quen với cách cầm bút, cầm sách đúng hướng, cách sử dụng sách. Hướng dẫn trẻ làm quen với một số kí hiệu thông thường trong cuộc sống, làm quen với chữ viết, cách đọc sách theo từng độ tuổi, mở rộng vốn từ cho trẻ [34].

Theo Nguyễn Thị Hải Thanh (2017), chỉ ra rằng để tiến hành hội thoại, đọc sách sẽ tạo ra thời cơ giúp trẻ hình thành, phát triển ngôn ngữ nói, kích thích trẻ tham gia vào việc trả lời câu hỏi và cùng thảo luận. Đồng thời, tác giả cũng đề cập tới một số cách thức tổ chức trải nghiệm với sách cho trẻ 5 - 6 tuổi như: Trẻ trải nghiệm đọc sách cùng cô, cô và trẻ cùng làm sách, trẻ hoạt động với sách vải dính, trải nghiệm với sách khổ lớn, tổ chức ngày hội sách [31]. 7 Trần Viết Nhi, Lê Thị Nhung, Đặng Thị Ngọc Phượng trong bài viết “Thiết kế hoạt động trải nghiệm nhằm phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu giáo”. Các hoạt động trải nghiệm cho phép giáo viên thông qua vui chơi, quan sát, trải nghiệm, khám phá đã mang lại cơ hội để trẻ sử dụng ngôn ngữ độc thoại và đối thoại.

Thông qua đó, phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ được giáo viên dễ dàng phát triển. Trẻ được nói trong suốt quá trình diễn ra các hoạt động khác nhau nối tiếp từ chuẩn bị đến khi hoạt động diễn ra, kết thúc. Việc sắp xếp, bố trí, sử dụng hiệu quả thiết bị, không gian, nguyên vật liệu, đồ chơi, đồ dùng cũng như các biện pháp tổ chức trong quá trình khi trẻ được tham gia quan sát, khám phá và hoạt động trải nghiệm sẽ khuyến khích trẻ sử dụng ngôn ngữ và có trách nhiệm thực hiện các công viêch được giao. khi Ngay từ khi giáo viên thiết kế, lập kế hoạch tổ chức hoạt động thì những yếu tố này phải được chú trọng [29].

Nghiên cứu hình thành kĩ năng tiền đọc, viết cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non Các nhà giáo dục Úc, Mỹ coi đọc là hành vi trí tuệ, họ đều tán thành chương trình viết, đọc được thiết lập trên quan điểm trẻ phải nắm bắt được nghĩa của văn bản. Trong một ngữ cảnh nhất định thì tiến trình đọc hiểu và kĩ năng giải thích của các ký hiệu viết, được coi là yếu tố cốt lõi của việc đọc và học. Quá trình thích nghi với những kĩ năng đọc phải được khởi đầu bằng khái niệm, những ý tưởng thịnh hành, có giá trị đối với trẻ, đồng thời “phải có ngữ cảnh nhất định chứ không phải bằng tên và âm của chữ hay từ riêng lẻ” [12, tr. Theo Johnson Debra, sự sự hình thành kĩ năng tiền đọc, viết được khởi đầu từ khá sớm, mặc dù các hoạt động của trẻ có thể không liên quan gì tới đọc và viết; Hành vi viết mô phỏng nguệch ngoạc, "đọc" từ "hình ảnh " cũng là một phần có ý nghĩa rất lớn cho sự phát triển viết, đọc, là biểu hiện của tiền học viết và học đọc.