Phân tích hiệu quả tư vấn thuốc cho bệnh nhân ung thư hóa trị tại Bệnh viện 108

Luận văn phân tích hiệu quả tư vấn sử dụng thuốc trên bệnh nhân ung thư hóa trị tại Bệnh viện 108, giúp nâng cao kiến thức và sự hài lòng của người bệnh.

• Tác giả: Võ Minh Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tứ Sơn
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý - Dược lâm sàng
• Đề tài: Phân tích hiệu quả hoạt động tư vấn sử dụng thuốc trên bệnh nhân ung thư điều trị hoá chất tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ Dược học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tầm Quan Trọng của Tư Vấn Thuốc cho Bệnh Nhân Ung Thư Hóa Trị

Tư vấn sử dụng thuốc là một hoạt động quan trọng trong quản lý toàn diện cho bệnh nhân ung thư điều trị hóa chất tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Hóa trị là một trong những phương pháp điều trị ung thư hiệu quả nhất, nhưng cũng kèm theo nhiều tác dụng phụ phức tạp. Dược sĩ lâm sàng đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp kiến thức về các thuốc hóa trị, giúp bệnh nhân hiểu rõ về quá trình điều trị, cách quản lý tác dụng phụ và tuân thủ phác đồ điều trị. Nghiên cứu cho thấy bệnh nhân có kiến thức tốt về hóa trị sẽ có kết quả điều trị tốt hơn, tuân thủ phác đồ cao hơn và mức độ hài lòng với dịch vụ y tế tăng đáng kể. Hoạt động tư vấn thuốc không chỉ cải thiện tính tuân thủ mà còn giảm biến chứng không mong muốn và nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân ung thư.

1.1. Nhu Cầu Tư Vấn của Bệnh Nhân Ung Thư

Bệnh nhân ung thư điều trị hóa chất có nhu cầu cao về thông tin liên quan đến phương pháp điều trị. Các nhu cầu chính bao gồm: hiểu biết về tên thuốc và tác dụng, cách quản lý tác dụng phụ, lịch trình tiêm chủng, chế độ ăn uống, vận động và những cân nhắc khác trong quá trình điều trị. Khảo sát tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho thấy trên 80% bệnh nhân muốn nhận được tư vấn chi tiết từ dược sĩ lâm sàng.

1.2. Vai Trò Dược Sĩ Lâm Sàng trong Tư Vấn

Dược sĩ lâm sàng là người chuyên môn được đào tạo để cung cấp tư vấn thuốc toàn diện. Họ có kiến thức sâu về dược lý, tương tác thuốc, quản lý tác dụng phụ và có khả năng giao tiếp hiệu quả với bệnh nhân. Tại BV 108, hoạt động tư vấn của dược sĩ được tích hợp vào quy trình điều trị ung thư, giúp tối ưu hóa kết quả điều trị.

II. Hiệu Quả Hoạt Động Tư Vấn tại Bệnh Viện Trung Ương Quân Đội 108

Luận văn thạc sĩ của Võ Minh Thúy đã phân tích chi tiết hiệu quả hoạt động tư vấn trên bệnh nhân ung thư điều trị hóa chất tại BV 108. Kết quả nghiên cứu cho thấy tư vấn sử dụng thuốc có tác động tích cực rõ rệt đến kiến thức của bệnh nhân về hóa chất. Trước khi tư vấn, chỉ 45% bệnh nhân có kiến thức tốt về phác đồ điều trị, con số này tăng lên đến 78% sau khi nhận được tư vấn từ dược sĩ. Mức độ hài lòng của bệnh nhân đối với dịch vụ y tế cũng tăng đáng kể, từ 52% lên 85% sau hoạt động tư vấn thuốc được tiến hành. Những kết quả này chứng minh rằng hoạt động tư vấn lâm sàng là một công cụ hiệu quả trong nâng cao chất lượng điều trị.

2.1. Cải Thiện Kiến Thức về Hóa Trị

Nghiên cứu tại BV 108 sử dụng bộ câu hỏi tiêu chuẩn để đánh giá kiến thức bệnh nhân trước và sau tư vấn thuốc. Kết quả cho thấy kiến thức về tên thuốc, cách dùng, tác dụng mong muốn và tác dụng phụ của bệnh nhân cải thiện rõ rệt. Bệnh nhân có khả năng nhận diện các tác dụng phụ nguy hiểm và biết cách xử trí, từ đó giảm được tỷ lệ nhập viện do biến chứng.

2.2. Tăng Mức Độ Hài Lòng Bệnh Nhân

Mức độ hài lòng được đánh giá thông qua khảo sát với các tiêu chí: chất lượng thông tin cung cấp, thái độ của dược sĩ, thời gian tư vấn và hiệu quả giải đáp các thắc mắc. Kết quả cho thấy sau hoạt động tư vấn lâm sàng, mức độ hài lòng tăng từ 52% lên 85%, trong đó 72% bệnh nhân cho rằng tư vấn rất hữu ích cho quá trình điều trị.

III. Nội Dung và Hình Thức Tư Vấn Hiệu Quả

Nội dung tư vấn cho bệnh nhân ung thư điều trị hóa chất tại BV 108 bao gồm nhiều yếu tố quan trọng. Dược sĩ lâm sàng cung cấp thông tin chi tiết về tên thuốc, tác dụng mong muốn, tác dụng phụ có thể xảy ra, cách quản lý các tác dụng phụ, tương tác thuốc tiềm ẩn, lịch trình tiêm chủng chính xác, chế độ chăm sóc tại nhà, chế độ ăn uống và hoạt động vận động phù hợp. Hình thức tư vấn được thực hiện một cách toàn diện, bao gồm tư vấn cá nhân trực tiếp, tài liệu in, video hướng dẫn và tư vấn điện thoại sau khi xuất viện. Thời điểm tư vấn thuốc được lên kế hoạch trước lần tiêm hóa chất đầu tiên, với các buổi tư vấn bổ sung trước mỗi chu kỳ điều trị. Phương pháp này giúp bệnh nhân có thời gian chuẩn bị tâm lý tốt hơn.

3.1. Các Thành Phần Tư Vấn Chính

Tư vấn sử dụng thuốc tại BV 108 bao gồm: (1) thông tin về phác đồ hóa chất và cơ chế hoạt động; (2) quản lý tác dụng phụ như buồn nôn, chán ăn, rụng tóc; (3) chỉ dẫn về vệ sinh sức khỏe, vận động hợp lý; (4) các dấu hiệu cảnh báo cần liên hệ bác sĩ ngay. Mỗi bệnh nhân nhận được tài liệu cá nhân hóa phù hợp với phác đồ điều trị của họ.

3.2. Phương Pháp và Thời Điểm Tư Vấn Tối Ưu

Hoạt động tư vấn được tiến hành theo quy trình chuẩn: tư vấn trực tiếp 30-45 phút trước lần tiêm đầu tiên, theo dõi và đánh giá hiểu biết trong quá trình điều trị, tư vấn bổ sung sau mỗi chu kỳ, và tư vấn điện thoại tại nhà sau 7 ngày tiêm. Phương pháp này đảm bảo bệnh nhân luôn có hỗ trợ khi cần thiết.

IV. Khuyến Nghị và Ứng Dụng Thực Tiễn

Dựa trên kết quả nghiên cứu phân tích hiệu quả tư vấn thuốc tại BV 108, có nhiều khuyến nghị quan trọng cho các cơ sở y tế khác. Trước hết, cần tăng cường vai trò của dược sĩ lâm sàng trong quản lý bệnh nhân ung thư điều trị hóa chất. Thứ hai, các bệnh viện nên phát triển một hệ thống tư vấn sử dụng thuốc tiêu chuẩn, bao gồm tài liệu hướng dẫn và công cụ đánh giá. Thứ ba, đào tạo thêm kỹ năng giao tiếp lâm sàng cho dược sĩ là cần thiết. Thứ tư, tích hợp hoạt động tư vấn vào quy trình điều trị chính thức. Những biện pháp này sẽ giúp cải thiện kết quả điều trị, tuân thủ phác đồ và mức độ hài lòng bệnh nhân, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân ung thư.

4.1. Tăng Cường Vai Trò Dược Sĩ Lâm Sàng

Dược sĩ lâm sàng cần được công nhận và hỗ trợ để phát triển chuyên môn trong lĩnh vực tư vấn thuốc cho bệnh nhân ung thư. Các bệnh viện nên tạo điều kiện cho dược sĩ tham gia vào các buổi gặp mặt đa chuyên khoa, có cơ hội tiếp cận trực tiếp bệnh nhân và tham gia đào tạo nâng cao về ung thư.

4.2. Xây Dựng Hệ Thống Tư Vấn Toàn Diện

Các cơ sở y tế nên phát triển một hệ thống hoạt động tư vấn tiêu chuẩn hóa, bao gồm: quy trình tư vấn rõ ràng, tài liệu hướng dẫn bệnh nhân, công cụ đánh giá hiệu quả, và theo dõi kết quả. Điều này giúp đảm bảo chất lượng tư vấn nhất quán và có thể được nhân rộng để phục vụ nhiều bệnh nhân hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ung thư là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới và tỉ lệ mắc căn bệnh này không ngừng gia tăng trong thế kỉ 21 [1], [2]. Theo số liệu của WHO (World Health Organization - Tổ chức Y tế Thế giới), năm 2020, trên thế giới có gần 10 triệu ca tử vong do ung thư [3]. Ung thư ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, tinh thần và kinh tế của mỗi cá nhân, gia đình, cộng đồng và toàn hệ thống y tế [4]. Với sự phát triển của y học hiện đại, có nhiều phương pháp để điều trị ung thư, trong đó, hóa trị là phương pháp phổ biến, đóng vai trò quan trọng trong điều trị ung thư cho người bệnh [5].

Các phác đồ hóa chất giúp kéo dài thời gian sống thêm, giảm nguy cơ tái phát và giảm nguy cơ tử vong cho bệnh nhân ung thư [6]. Tuy nhiên, phương pháp hóa trị có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn trên lâm sàng như mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, hội chứng bàn tay - bàn chân và trên hệ tạo máu như giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, giảm huyết sắc tố…[7]. Kiến thức về hóa trị là những thông tin mà bệnh nhân có được về mục tiêu và thời gian điều trị, quản lý các tác dụng không mong muốn có thể xảy ra, điều chỉnh lối sống và những lưu ý trong quá trình điều trị [8], [9]. Nhiều bệnh nhân ung thư cho biết họ có nhu cầu được tư vấn về các nguồn thông tin và kiến thức cần thiết trước khi bắt đầu hóa trị [10], [11].

Do vậy, việc cung cấp kiến thức về hóa trị tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh nhân ung thư trong việc tuân thủ điều trị, nhận biết và quản lý các tác dụng không mong muốn, nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống [12]. Tư vấn sử dụng thuốc là một phần quan trọng trong hoạt động chăm sóc dược - hoạt động dược lâm sàng trên từng cá thể bệnh nhân [13]. Trên thế giới và tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu đã được tiến hành nhằm đánh giá hiệu quả hoạt động tư vấn của dược sĩ trên kiến thức về hóa trị cho bệnh nhân [14], [15], [16], [17], [18]. Những can thiệp này giúp nâng cao kiến thức của bệnh nhân, cho phép bệnh nhân thích nghi với tình trạng khó chịu, cải thiện khả năng đối phó, cải thiện sức khỏe tâm lý trong suốt quá trình điều trị [19].

Với tầm quan trọng của kiến thức về hóa trị, những thách thức của việc giáo dục bệnh nhân trở 1 nên rõ ràng, hoạt động tư vấn của dược sĩ lâm sàng cho bệnh nhân ung thư điều trị hóa chất cũng trở nên cấp thiết. Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, mô hình tư vấn cho bệnh nhân ung thư điều trị hoá chất bởi dược sĩ lâm sàng đã bước đầu cho thấy tính khả thi và nhận được phản hồi tích cực của bệnh nhân. Do đó, chúng tôi tiến hành đề tài “Phân tích hiệu quả hoạt động tư vấn sử dụng thuốc trên bệnh nhân ung thư điều trị hoá chất tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108” nhằm hai mục tiêu: 1. Khảo sát nhu cầu tư vấn của bệnh nhân ung thư điều trị hóa chất tại Viện Ung thư - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Phân tích hiệu quả hoạt động tư vấn của dược sĩ lâm sàng trên kiến thức về hóa trị và mức độ hài lòng của bệnh nhân ung thư điều trị hoá chất tại Viện Ung thư - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Tổng quan về ung thư và phương pháp điều trị ung thư 1. Định nghĩa, đặc tính và dịch tễ học ung thư Ung thư là bệnh lý ác tính gồm hơn 200 loại khác nhau, liên quan đến sự phân chia tế bào một cách vô tổ chức, không chịu sự kiểm soát của cơ chế điều khiển bình thường của cơ thể, không chết theo chương trình, các tế bào ung thư xâm lấn phá hủy tổ chức xung quanh và di căn xa [20], [21]. Đa số bệnh ung thư hình thành các khối u.

Khác với các khối u lành tính chỉ phát triển tại chỗ, thường rất chậm, có vỏ bọc xung quanh, các khối u ác tính (ung thư) xâm lấn vào các tổ chức lành xung quanh giống như hình "con cua" với các càng cua bám vào các tổ chức lành trong cơ thể hoặc giống như rễ cây lan trong đất. Các tế bào của khối u ác tính có khả năng di căn tới các hạch bạch huyết hoặc các tạng ở xa hình thành các khối u mới. Đa số ung thư là bệnh có biểu hiện mạn tính, có quá trình phát sinh và phát triển lâu dài qua từng giai đoạn [5]. Theo số liệu của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư quốc tế (GLOBOCAN) năm 2020, trên thế giới, ước tính có khoảng 19,3 triệu trường hợp ung thư mới (18,1 triệu trường hợp không bao gồm ung thư da không u sắc tố) và gần 10 triệu trường hợp tử vong do ung thư (9,9 triệu trường hợp không bao gồm ung thư da không u sắc tố).

Ung thư vú ở nữ là loại ung thư được chẩn đoán phổ biến nhất với ước tính có khoảng 2,3 triệu ca mắc mới. Ung thư phổi vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư, với ước tính 1,8 triệu ca tử vong (18%), tiếp theo là ung thư đại trực tràng (9,4%), ung thư gan (8,3%), ung thư dạ dày (7,7%) và ung thư vú ở nữ (6,9%) [22]. Tại Việt Nam, năm 2020, ước tính có 182.563 ca mắc mới và 122.690 ca tử vong do ung thư.000 người thì có 159 người được chẩn đoán mắc mới ung thư và 106 người tử vong do ung thư. Trong đó, tỷ lệ mắc ung thư vú là 11,8%; ung thư dạ dày là 9,8% và ung thư đại trực tràng là 9% [23], [24].

Chẩn đoán giai đoạn TNM Chẩn đoán giai đoạn là đánh giá sự xâm lấn và lan tràn của ung thư, bao gồm đánh giá tình trạng tại chỗ, tại vùng và tình trạng di căn xa [5]. Giai đoạn của ung thư tại thời điểm chẩn đoán là yếu tố then chốt quyết định tiên lượng và là yếu tố quan trọng trong việc xác định phương pháp điều trị thích hợp dựa trên kinh nghiệm và kết quả của các nhóm bệnh nhân trước đó có giai đoạn tương tự [25]. Hệ thống TNM phân loại các loại ung thư theo ba yếu tố gồm: T (tumor) - kích thước và mức độ xâm lấn tại tổ chức của khối u nguyên phát; N (node) - số lượng và vị trí hạch lympho vùng (hạch kế cận) mà tế bào ung thư di chuyển đến và M (metastatic): có hay không có tình trạng di căn đến các cơ quan/tổ chức khác [5], [25]. Ví dụ về phân loại giai đoạn theo TNM đối với ung thư dạ dày (theo AJCC 8th năm 2017) [26].

 Khối u nguyên phát (T) Tx: không đánh giá được khối u nguyên phát. T0: không có bằng chứng của khối u nguyên phát. Tis: ung thư biểu mô tại chỗ, u khu trú trong biểu mô, không xâm lấn màng đáy. T1: u xâm lấn màng đáy, cơ niêm hoặc dưới niêm mạc.

T1a: u xâm lấn màng đáy hoặc cơ niêm. T1b: u xâm lấn lớp dưới niêm mạc. T2: u xâm lấn lớp cơ T3: u xâm nhập vào mô liên kết dưới thanh mạc, không xâm lấn vào phúc mạc tạng hoặc các cấu trúc lân cận T4: u xâm lấn vào thanh mạc hoặc các cấu trúc lân cận T4a: u xâm lấn thanh mạc (phúc mạc tạng). T4b: u xâm lấn vào các cấu trúc lân cận.

 Hạch khu vực (N) Nx: không đánh giá được hạch khu vực. 4 N0: không di căn hạch khu vực. Nên sử dụng pN0 nếu tất cả số hạch kiểm tra âm tính trên giải phẫu bệnh, bất kể số hạch vét được hoặc kiểm tra. N1: di căn 1 - 2 hạch vùng.

N2: di căn 3 - 6 hạch vùng. N3: di căn 7 hạch vùng hoặc nhiều hơn. N3a: di căn 7 - 15 hạch vùng. N3b: di căn 16 hạch vùng hoặc nhiều hơn.

 Di căn xa (M) M0: không di căn xa.  Đánh giá xếp loại giai đoạn Giai đoạn 0: TisN0M0 Giai đoạn IA: T1N0M0 Giai đoạn IB: T2N0M0, T1N1M0 Giai đoạn IIA: T3N0M0, T2N1M0, T1N2M0 Giai đoạn IIB: T4aN0M0, T3N1M0, T2N2M0, T1N3aM0 Giai đoạn IIIA: T4aN1M0, T4aN2M0, T4bN0,T3N2M0, T2N3aM0 Giai đoạn IIIB: T4bN1M0, T4bN2M0, T4aN3aM0, T3N3aM0, T2N3bM0, T1N3bM0 Giai đoạn IIIC: T4aN3bM0, T4bN3M0, T3N3bM0 Giai đoạn IV: bất kỳ T, bất kỳ N, M1 1. Mục tiêu và các phương pháp điều trị ung thư Việc chẩn đoán, xác định giai đoạn bệnh, đánh giá tình trạng sức khỏe chung của bệnh nhân ung thư giúp xác định mục tiêu và phương pháp điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân. Mục tiêu điều trị ung thư có thể là chữa khỏi, kiểm soát hoặc chăm sóc giảm nhẹ [21], [27].

- Chữa khỏi: nhằm giải quyết tận gốc toàn bộ bệnh với hy vọng khỏi bệnh, kéo dài thời gian sống và không để lại hậu quả do điều trị gây ra. Mục tiêu này thường áp dụng đối với những trường hợp bệnh ở giai đoạn tương đối sớm, tổn thương còn khu trú, sức khỏe người bệnh tốt. 5 - Kiểm soát: Nếu không thể chữa khỏi, thì mục tiêu điều trị là kiểm soát được bệnh (ngăn không cho bệnh ung thư tiến triển và lan ra) nhằm kéo dài cuộc sống và cung cấp chất lượng sống tốt nhất cho bệnh nhân. - Chăm sóc giảm nhẹ: những bệnh nhân ở giai đoạn muộn không còn khả năng chữa khỏi, chỉ định này nhằm làm cho bệnh nhân sống thêm trong một thời gian với chất lượng sống tốt nhất có thể đạt được.

Có nhiều phương pháp điều trị ung thư khác nhau tùy thuộc và loại cơ quan, giai đoạn bệnh, mô bệnh học, thể trạng người bệnh [28]. Việc sử dụng các phương pháp, thuốc điều trị với thời điểm và liều lượng cần được cá thể hóa theo từng bệnh nhân [20]. Trong đó, phẫu thuật là phương pháp điều trị tại chỗ; xạ trị là phương pháp điều trị tại vùng và phương pháp điều trị toàn thân là hóa chất, nội tiết, điều trị đích, miễn dịch [29]. Hóa trị trong điều trị ung thư 1.

Đặc điểm và vai trò của hóa trị trong điều trị ung thư Hóa trị là phương pháp sử dụng các thuốc hóa chất dạng uống, tiêm, truyền để điều trị ung thư. Các thuốc hóa chất là các tác nhân kìm chế sự phát triển của khối u bằng cách can thiệp vào sự nhân lên của tế bào ung thư [29].