Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ VỐN LƯU ĐỘNG VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN LƯU ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG. Vốn lưu động của doanh nghiệp. Khái niệm, đặc điểm, thành phần của vốn lưu động trong doanh nghiệp. Khái niệm, đặc điểm vốn lưu động.
Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh ngoài các tư liệu lao động, các doanh nghiệp còn cần các đối tượng lao động (nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, bán thành phẩm) thay đổi hình thái biểu hiện ban đầu, giá trị của nó được chuyển dịch toàn bộ một lần vào giá trị của sản phẩm hàng hoá. Những đối tượng lao động nói trên nếu xét về mặt hình thái hiện vật được gọi là các tài sản lưu động, còn về hình thái giá trị thì được gọi là vốn lưu động của doanh nghiệp. Biểu hiện dưới dạng vật chất của vốn lưu động gồm: Tài sản lưu động sản xuất và tài sản lưu động lưu thông. Tài sản lưu động sản xuất của doanh nghiệp: Bao gồm những vật tư dự trữ cho quá trình sản xuất, các vật tư nằm trong quá trình chế biến và những tư liệu lao động không đủ tiêu chuẩn cho tài sản cố định.
Vậy tài sản lưu động sản xuất bao gồm : Nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, phụ tùng thay thế, sản phẩm dở dang, công cụ lao động nhỏ. Tài sản lưu động lưu thông gồm có: Các sản phẩm thành phẩm chờ tiêu thụ, các loại vốn bằng tiền, các khoản vốn trong thanh toán, các khoản chi phí chờ kết chuyển , chi phí trả trước. Trong quá trình sản xuất kinh doanh các tài sản lưu động sản xuất và tài sản lưu động lưu thông luôn vận động, thay thế và chuyển hoá lẫn nhau, đảm bảo cho quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh diễn ra thường xuyên, liên tục. Bùi Mạnh Tuấn 1 Lớp CQ44/11.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề cuối khóa Học viện Tài chính Trong điều kiện nền kinh tế hàng hoá,tiền tệ.
Để hình thành nên tài sản lưu động sản xuất và tài sản lưu động lưu thông doanh nghiệp nào cũng cần phải chi ra một số vốn đầu tư ban đầu nhất định để đầu tư vào các tài sản đó. Số vốn tiền tệ ứng trước để đầu tư, mua sắm các tài sản lưu động của doanh nghiệp được gọi là vốn lưu động của doanh nghiệp. Vốn lưu động của doanh nghiệp không ngừng vận động qua các giai đoạn của chu kỳ sản xuất kinh doanh. Quá trình này được diễn ra liên tục và th- ường xuyên lặp lại theo chu kỳ được gọi là quá trình tuần hoàn, chu chuyển của vốn lưu động.
Qua mỗi giai đoạn của chu kỳ kinh doanh vốn lưu động lại thay đổi hình thái biểu hiện và sự vận động, chuyển hoá hình thái biểu hiện của vốn lưu động được mô tả qua sơ đồ sau : T - H. H’ - T’ (Trong đó: T’ = T + DT) Đối với các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực lưu thông, quá trình vận động của vốn lưu động được thực hiện theo trình tự sau: T - H - T’ (Trong đó: T’ = T + DT) Sự vận động các vốn lưu động trải qua các gia đoạn và chuyển hoá từ hình thái vốn tiền tệ ban đầu sang hình thái vốn vật tư hàng hoá dự trữ và vốn sản xuất, rồi cuối cùng trở lại về hình thái vốn tiền tệ ban đầu được gọi là sự tuần hoàn vốn lưu động. Cụ thể, sự tuần hoàn vốn lưu động được chia thành các giai đoạn sau: + Giai đoạn một (T - H): Bắt đầu vòng tuần hoàn, vốn lưu động dưới hình thái vốn bằng tiền (T) được dùng để mua các loại đối tượng lao động để dự trữ sản xuất (H). Như nguyên liệu, vật liệu bán thành phẩm, phụ tùng thay thế.
Vậy ở giai đoạn này vốn lưu động đã hình thành từ hình thái tiền tệ chuyển sang hình thái vật tư, hàng hoá. + Giai đoạn hai (H. H’): ở giai đoạn này, doanh nghiệp tiến hành thực hiện các hoạt dộng sản xuất sản phẩm. Các vật tư dự trữ sản xuất (H) đi dần vào sản xuất và trải qua quá trình sản xuất các sản phẩm mới (H’) được Bùi Mạnh Tuấn 2 Lớp CQ44/11.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề cuối khóa Học viện Tài chính tạo ra.
Vậy trong giai đoạn này vốn lưu động từ hình thái vốn sản phẩm dở dang chuyển sang hình thái hình thái vốn thành phẩm. + Giai đoạn ba (H’- T’): Trong giai đoạn này doanh nghiệp tiến hành thực hiện việc tiêu thụ sản phẩm (H’) và thu tiền về (T’). Vậy vốn lưu động ở giai đoạn này đã chuyển từ hình thái vốn thành phẩm sang hình thái vốn bằng tiền và kết thúc một vòng tuần hoàn của vốn lưu động. Do quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh được diễn ra một cách thường xuyên, liên tục nên vốn lưu động cũng tuần hoàn không ngừng; được lặp đi, lặp lại có tính chất chu kỳ và được gọi là chu chuyển của vốn lưu động.
Vì sự chu chuyển của vốn lưu động diễn ra không ngừng nên trong cùng một lúc thường xuyên tồn tại các bộ phận vốn lưu động khác trên các giai đoạn khác nhau của quá trình tái sản xuất. Đặc điểm của vốn lưu động: - Vốn lưu động trong quá trình chu chuyển luôn thay đổi hình thái biểu hiện từ dạng tiền tệ sang dạng phi tiền tệ và ngược lại. - Vốn lưu động chuyển toàn bộ giá trị ngay trong một lần và được hoàn lại toàn bộ sau mỗi chu kỳ kinh doanh. - Vốn lưu động hoàn thành một vòng tuần hoàn sau một chu kỳ kinh doanh.
Phân loại vốn lưu động. Để quản lý, sử dụng vốn lưu động có hiệu quả các doanh nghiệp cần phải tiến hành phân loại vốn lưu động theo các tiêu thức khác nhau, phù hợp với yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp khác nhau. Thông thường có những cách phân loại sau đây: Dựa theo hình thái biểu hiện của vốn có thể chia vốn lưu động thành: * Vốn bằng tiền và các khoản phải thu. - Vốn bằng tiền gồm: Tiền mặt tại quỹ, tiền gửi ngân hàng và tiền đang chuyển.
Tiền là một tài sản có tính linh hoạt cao, doanh nghiệp có thể dễ dàng chuyển đổi thành các loại tài sản khác hoặc để trả nợ. Do vậy, trong hoạt động Bùi Mạnh Tuấn 3 Lớp CQ44/11.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề cuối khóa Học viện Tài chính kinh doanh đòi hỏi mỗi doanh nghiệp cần phải có một lượng tiền cần thiết nhất định. - Các khoản phải thu: Chủ yếu là các khoản phải thu từ khách hàng, thể hiện ở số tiền mà các khách hàng nợ doanh nghiệp phát sinh trong quá trình bán hàng, cung ứng dịch vụ dưới hình thức bán trước trả sau. Ngoài ra, với một số trường hợp mua bán vật tư khan hiếm, doanh nghiệp còn có thể phải ứng trước tiền mua hàng cho người cung ứng, từ đó hình thành nên các khoản tạm ứng.
* Vốn về hàng tồn kho: Trong doanh nghiệp sản xuất, vốn về hàng tồn kho gồm: Vốn vật tư dự trữ, vốn sản phẩm dở dang, vốn thành phẩm. Trong doanh nghiệp thương mại, vốn về hàng tồn kho chủ yếu là giá trị các loại hàng hóa dự trữ. Xem xét một cách chi tiết, vốn về hàng tồn kho bao gồm: Vốn nguyên vật liệu chính; vốn vật liệu phụ; vốn nhiên liệu; vốn phụ tùng thay thế; vốn vật đóng gói; vốn công cụ dụng cụ; vốn sản phẩm dở dang; vốn về chi phí trả trước; vốn thành phẩm. Việc phân loại vốn lưu động theo cách này tạo điều kiện thuận lợi cho việc xem xét đánh giá mức tồn kho dự trữ và khả năng thanh toán của doanh nghiệp.
Mặt khác, thông qua cách phân loại này có thể tìm các biện pháp phát huy chức năng các thành phần vốn và biết được kết cấu vốn lưu động theo hình thái biểu hiện để định hướng điều chỉnh hợp lý có hiệu quả. Dựa theo vai trò của vốn lưu động đối với quá trình sản xuất kinh doanh, vốn lưu động được chia thành ba loại: * Vốn lưu động trong khâu dự trữ sản xuất, gồm các khoản: - Vốn nguyên vật liệu chính: Là số tiền biểu hiện giá trị các loại vật tư dự trữ cho sản xuất , khi tham gia sản xuất nó hợp thành thực thể của sản phẩm. Bùi Mạnh Tuấn 4 Lớp CQ44/11.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề cuối khóa Học viện Tài chính - Vốn nguyên vật liệu phụ: Là giá trị những vật tư dự trữ dùng trong sản xuất dùng cho việc hình thành sản phẩm nhưng không hợp thành thực thể chủ yếu của sản phẩm. - Vốn nhiên liệu: Là giá trị những loại nhiên liệu dự trữ phục vụ cho quá trình sản xuất sản phẩm.
- Vốn phụ tùng thay thế: Là giá trị những phụ tùng dự trữ để thay thế mỗi khi sửa chữa tài sản cố định. - Vốn công cụ, dụng cụ: Là giá trị những tư liệu lao động nhỏ có giá trị thấp, thời gian sử dụng ngắn không đủ tiêu chuẩn là tài sản cố định. * Vốn lưu động nằm trong khâu trực tiếp sản xuất. Bao gồm: - Vốn sản phẩm dở dang: Là giá trị những sản phẩm dở dang dùng trong quá trình sản xuất, xây dựng hoặc đang nằm trên các địa điểm làm việc đợi chế biến tiếp.
- Vốn bán thành phẩm: Là giá trị những sản phẩm dở dang nhưng khác dở dang ở chỗ nó đã hoàn thành một hay nhiều gia đoạn chế biến nhất định. - Vốn về các khoản chi phí chờ kết chuyển: Là những phí tổn chi ra trong kỳ nhưng có tác dụng trong nhiều kỳ sản xuất. Vì thế, chưa tính hết một lần vào giá thành trong kỳ mà sẽ tính dần vào giá thành các kỳ sau. * Vốn lưu động trong khâu lưu thông.
Bao gồm: - Vốn thành phẩm: Là biểu hiện bằng tiền của số sản phẩm nhập kho và chuẩn bị cho tiêu thụ. - Vốn trong thanh toán: Là những khoản phải thu, tạm ứng phát sinh trong quá trình mua bán vật tư hàng hoá hoặc thanh toán nội bộ. Cách phân loại này cho thấy vai trò và sự phân bổ của vốn lưu động trong từng khâu của quá trình sản xuất kinh doanh. Từ đó có các biện pháp điều chỉnh cơ cấu vốn lưu động hợp lý sao cho có hiệu quả sử dụng cao nhất.
Vai trò của vốn lưu động. Bùi Mạnh Tuấn 5 Lớp CQ44/11.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề cuối khóa Học viện Tài chính - Vốn lưu động có vai trò và vị trí quan trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh.