CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TÀI SẢN NGẮN HẠN CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp 1. Khái niệm Tài sản ngắn hạn là bộ phận thiết yếu, mang ý nghĩa sống còn đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp thương mại. Nếu không có tài sản ngắn hạn, doanh nghiệp khó có thể đi vào sản xuất kinh doanh được.
Trong doanh nghiệp, tài sản ngắn hạn được phân bổ đủ trong các khâu, các công đoạn nhằm đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh diễn ra liên tục, ổn định tránh lãng phí và tổn thất do ngừng sản xuất, không làm ảnh hưởng tới khả năng thanh toán và đảm bảo khả năng sinh lời của tài sản.Lê Thị Xuân trong giáo trình Tài chính Doanh nghiệp 2011, NXB Đại học Kinh tế Quốc dân thì: “Tài sản ngắn hạn là những tài sản có thời gian thu hồi vốn hoặc thanh toán trong vòng một năm hoặc một chu kỳ kinh doanh bình thường của doanh nghiệp”. Trong bảng cân đối kế toán, tài sản ngắn hạn nằm ở phần tài sản, được thể hiện qua các bộ phận nhỏ hơn: tiền và tương đương tiền, các khoản phải thu, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, hàng tốn kho và tài sản ngắn hạn khác. Tùy vào thuộc vào từng loại hình doanh nghiệp cụ thể, tùy thuộc vào đặc điểm, mặt hàng kinh doanh mà tỷ trọng các bộ phận này trong tổng giá trị của tài sản ngắn hạn sẽ khác nhau. Việc quản lý và sử dụng hợp lý các loại tài sản ngắn hạn có ảnh hưởng rất lớn đối với việc hoàn thành các nhiệm vụ chung của doanh nghiệp.
Trong quá trình hoạt động của mình, doanh nghiệp cần phải biết rõ số lượng, giá trị mỗi loại tài sản ngắn hạn là bao nhiêu sao cho đạt được hiệu quả sử dụng là cao nhất. Sinh viên: Đinh Thúy Hà Lớp: Tài Chính Doanh Nghiệp D – K12 Khóa luận tốt nghiệp 4 Học Viện Ngân Hàng 1. Đặc điểm Tài sản ngắn hạn là một phần không thể thiếu và được luân chuyển thường xuyên trong quá trình sản xuất kinh doanh, làm cho quá trình hoạt động của doanh nghiệp diễn ra một cách liên tục. Vì thế, tài sản ngắn hạn có những đặc điểm sau: Tài sản ngắn hạn vận động thường xuyên và liên tục thay đổi hình thái biểu hiện trong suốt quá trình kinh doanh, đối với các doanh nghiệp sản xuất hình thái tài sản ngắn hạn: T – H – SX – H’ – T’; đối với doanh nghiệp thương mại thì hình thái của tài sản ngắn hạn: T – H – T’.
Giá trị tài sản ngắn hạn chỉ tham gia vào một chu kì kinh doanh, chuyển dịch toàn bộ một lần vào mỗi chu kì. Chính đặc điểm này đòi hỏi doanh nghiệp phải duy trì một lượng vốn ngắn hạn thậm chí là một phần của nguồn vốn dài hạn để đầu tư, mua sắm tài sản ngắn hạn, để đảm bảo quá trình kinh doanh không bị gián đoạn. Tài sản ngắn hạn có tính thanh khoản cao nên đáp ứng được nhu cầu thanh toán của doanh nghiệp khi cần thiết. Phân loại Trong quá trình quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nói chung và quản lý tài chính nói riêng, tùy theo yêu cầu quản lý và dựa trên tính chất vận động của tài sản ngắn hạn, người ta thường phân loại tài sản ngắn hạn theo hai tiêu thức: theo vai trò của tài sản ngắn hạn đối với quá trình sản xuất kinh doanh và theo hình thái biểu hiện.
Phân loại theo vai trò đối với quá trình sản xuất kinh doanh Theo tiêu thức phân loại này, tài sản ngắn hạn có thể chia thành 3 loại chủ yếu: Tài sản ngắn hạn trong khâu dự trữ: là toàn bộ tài sản ngắn hạn tồn tại trong khâu dự trữ của doanh nghiệp mà không tính tới hình thái biểu hiện của chúng, bao gồm: tiền mặt tại quỹ, tiền gửi ngân hàng, tiền đang chuyển, hàng mua đang đi đường, nguyên vật liệu tồn kho, công cụ dụng cụ trong kho, hàng gửi gia công, trả trước cho người bán. Tài sản ngắn hạn sản xuất: là toàn bộ tài sản ngắn hạn tồn tại trong khâu sản xuất của doanh nghiệp, bao gồm: giá trị bán thành phẩm, các chi phí sản xuất Sinh viên: Đinh Thúy Hà Lớp: Tài Chính Doanh Nghiệp D – K12 Khóa luận tốt nghiệp 5 Học Viện Ngân Hàng kinh doanh dở dang, chi phí trả trước, chi phí chờ kết chuyển, các khoản chi phí khác phục vụ cho quá trình sản xuất… Tài sản ngắn hạn trong lưu thông: là toàn bộ tài sản ngắn hạn tồn tại trong khâu lưu thông của doanh nghiệp, bao gồm: thành phẩm tồn kho, hàng gửi bán, các khoản nợ phải thu của khách hàng. Cách phân loại này giúp cho các nhà quản lý doanh nghiệp xác định được các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình luân chuyển của tài sản ngắn hạn, cho phép đánh giá tình hình phân bổ tài sản ngắn hạn trong các khâu và vai trò từng thành phần với quá trình sản xuất kinh doanh, tạo cơ sở đưa ra giải pháp tổ chức hợp lý hóa cơ cấu tài sản và tăng tốc độ luân chuyển tài sản ngắn hạn nhằm đạt được hiệu quả sử dụng cao nhất. Phân loại theo hình thái biểu hiện Căn cứ vào hình thái biểu hiện, tài sản ngắn hạn bao gồm có: tiền và các khoản tương đương tiền, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, các khoản phải thu ngắn hạn, hàng tồn kho và tài sản ngắn hạn khác.
Tiền và các khoản tương đương tiền Tiền được hiểu là: tiền tồn quỹ, tiển trên tài khoản thanh toán của doanh nghiệp ở ngân hàng, tiền đang chuyển. Do tiền là tài sản có tính thanh khoản cao nhất, dễ dàng chuyển đổi thành các tài sản khác hoặc thanh toán nghĩa vụ tài chính cho doanh nghiệp, duy trì khả năng chi trả và phòng tránh rủi ro thanh toán. Tiền mặt bản thân nó là loại tài sản gần như không sinh lời, do vậy cần phải quản lý một cách cân đối nhằm duy trì lượng tiền tối thiểu trong quỹ nhưng vẫn đảm bảo được khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Các khoản tương đương tiền: là các khoản đầu tư ngắn hạn có thời gian thu hồi hoặc đáo hạn không quá 3 tháng có khả năng chuyển đổi dễ dàng thành một lượng tiền xác định và không có nhiều rủi ro trong quá trình chuyển đổi thành tiền kể từ ngày mua khoản đầu tư đó tại thời điểm báo cáo.
Các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn Các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn là các khoản đầu tư có thời hạn thu hồi vốn dược một năm hoặc trong một chu kì kinh doanh, không bao gồm các khoản Sinh viên: Đinh Thúy Hà Lớp: Tài Chính Doanh Nghiệp D – K12 Khóa luận tốt nghiệp 6 Học Viện Ngân Hàng đầu tư ngắn hạn có thời hạn thu hồi hoặc đáo hạn không quá 3 tháng đã được tính vào các khoản tương đương tiền. Các loại chứng khoán gần như tiền mặt giữ vai trò như một “bước đệm” cho tiền mặt vì nếu dư tiền mặt doanh nghiệp có thể đầu tư vào chứng khoán có tính thanh khoản cao như: trái phiếu kho bạc, kỳ phiếu, thương phiếu… nhằm thu lời, mặt khác khi cần thiết cũng có thể chuyển đổi những chứng khoán này sang tiền mặt một cách dễ dàng và ít tốn kém chi phí. Do đó trong quản trị tài chính, người ta sử dụng các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn để duy trì tiền mặt ở mức độ mong muốn. Các khoản phải thu ngắn hạn Khoản phải thu ngắn hạn là chỉ tiêu phản ánh toàn bộ giá trị của các khoản thu khách hàng, các khoản trả trước người bán, phải thu nội bộ, phải thu khác tại thời điểm báo cáo có thời hạn thu hồi hoặc thanh toán dưới một năm hoặc một chu kỳ kinh doanh bình thường.
Trong nền kinh tế thị trường, một trong những biện pháp cạnh tranh với đối thủ thường sử dụng phải kể tới chính sách tín dụng thương mại. Có thể hiểu một cách đơn giản chính sách này là mua bán chịu, khi mà các doanh nghiệp bán hàng nhưng chưa thu tiền ngay. Chính sách tín dụng thương mại là chính sách góp phần tạo ra các khoản phải thu ngắn hạn. Đây là chính sách ảnh hưởng lớn tới hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như: đẩy mạnh việc tiêu thụ sản phẩm, mở rộng mối quan hệ với khách hàng… nhưng đồng thời cũng ẩn chứa nhiều rủi ro trong hoạt động của doanh nghiệp.
Vì vậy, các nhà quản trị cần phải có biện pháp thích hợp để quản lý khoản thu ngắn hạn, thường xuyên tiến hành thu hồi các khoản nợ nếu không, doanh nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn thậm chí dẫn tới tình trạng mất khả năng thanh toán. Hàng tồn kho Hàng tồn kho là những tài sản được giữ để bán trong kỳ sản xuất kinh doanh bình thường; đang trong quá trình sản xuất – kinh doanh dở dang; nguyên liệu, công cụ, dụng cụ để sử dụng trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Hàng tồn kho thường được chia thành ba loại: Sinh viên: Đinh Thúy Hà Lớp: Tài Chính Doanh Nghiệp D – K12 Khóa luận tốt nghiệp 7 Học Viện Ngân Hàng Hàng tồn kho trong khâu dự trữ gồm có: nguyên vật liệu, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, công cụ dụng cụ. Hàng tồn kho trong khâu sản xuất gồm có: sản phẩm dở dang, bán thành phẩm.
Hàng tồn kho trong khâu tiêu thụ gồm có: thành phẩm, hàng hóa. Hàng tồn kho đóng một vai trò quan trọng trong quá trình luân chuyển vốn lưu động của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp sản xuất, thương mại thường phải duy trì hàng tồn kho ở một mức độ nhất định vừa đảm bảo đủ hàng tồn kho phục vụ cho quá trình hoạt động vừa tránh dự trữ hàng tồn kho với số lượng lớn gây ra sự tốn kém chí phí dữ trữ, lưu kho, hàng bị hỏng, bị mất. Vai trò Tài sản ngắn hạn là điều kiện vật chất không thể thiếu để đảm bảo cho quá trình kinh doanh được tiến hành liên tục. Trong khâu sản xuất, tài sản ngắn hạn đảm bảo cho các công đoạn diễn ra nhịp nhàng.
Trong khâu lưu thông, tài sản ngắn hạn đảm bảo dự trữ thành phẩm, hàng hóa đáp ứng nhu cầu tiêu thụ của thị trường một cách liên tục, không gián đoạn, từ đó sẽ giúp hoạt động sản xuất kinh doanh được duy trì một cách đều đặn và đạt hiệu quả.