Hiệu Quả Kinh Tế Sản Xuất Lúa Trong Mô Hình Cánh Đồng Lớn Tại Tỉnh Bến Tre

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích hiệu quả kinh tế sản xuất lúa trong mô hình cánh đồng lớn tại tỉnh Bến Tre, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển nông nghiệp.

• Tác giả: Trần Thị Mỹ Dung
• Người hướng dẫn: TS. Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Hiệu Quả Kinh Tế Sản Xuất Lúa Tại Mô Hình Cánh Đồng Lớn Ở Bến Tre
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Giới hạn nội dung nghiên cứu
• 1.3.2. Giới hạn vùng nghiên cứu
• 1.3.3. Giới hạn thời gian nghiên cứu
• 1.4. Kết cấu của bài luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Tổng quan các lý thuyết có liên quan
• 2.2. Lý thuyết về hộ nông dân và kinh tế học sản xuất
• 2.3. Một số khái niệm trong nông nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.3. Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu
• 3.4. Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu
• 3.4.1. Phương pháp thống kê mô tả
• 3.4.2. Phương pháp lọc dữ liệu
• 3.4.3. Phương pháp định lượng
• 3.5. Thực hiện các kiểm định so sánh trong và ngoài mô hình bằng kết quả t-test
• 3.6. Đánh giá tác động của việc tham gia sản xuất trong và ngoài mô hình cánh đồng mẫu theo phương pháp so sánh điểm xu hướng (PSM)
• 3.7. Mô hình nghiên cứu
• 3.7.1. Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lúa
• 3.7.2. Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận của nông dân
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH
• 4.1. Mô tả địa điểm nghiên cứu
• 4.2. Tình hình sản xuất lúa của tỉnh giai đoạn 2011-2015
• 4.3. Tình hình xuất khẩu gạo tỉnh Bến Tre giai đoạn 2011-2015
• 4.4. Kết quả xây dựng Cánh đồng lớn của tỉnh
• 4.5. Kết quả xây dựng mô hình Cánh đồng lớn vụ Đông Xuân 2014-2015 và Hè Thu 2015
• 4.6. Về tổ chức điều hành mô hình Cánh đồng lớn
• 4.7. Về hình thức liên kết
• 4.8. Phương thức sản xuất theo hợp đồng và phương thức sản xuất tự do
• 4.8.1. Phương thức sản xuất theo hợp đồng (mô hình Cánh đồng lớn)
• 4.8.2. Sơ đồ mối liên kết trong theo hợp đồng (mô hình Cánh đồng lớn)
• 4.8.3. Liên kết dọc
• 4.8.4. Liên kết ngang
• 4.8.5. Phương thức sản xuất tự do
• 4.9. Phân tích các lợi ích và rủi ro của nông dân và các công ty liên kết khi sản xuất theo hợp đồng
• 4.9.1. Về phía người nông dân
• 4.9.2. Về phía các công ty cung ứng vật tư đầu vào và Công ty Lương thực Bến Tre
• 4.10. Đánh giá mối liên kết trong mô hình Cánh đồng lớn tại tỉnh Bến Tre
• 4.11. So sánh hiệu quả canh tác lúa giữa nhóm hộ không tham gia hợp đồng và nhóm hộ tham gia hợp đồng (kết quả t-test)
• 4.12. Thông tin cơ bản về nông hộ
• 4.12.1. Về trình độ học vấn của chủ hộ
• 4.12.2. Kinh nghiệm trồng lúa của nông hộ
• 4.12.3. Số lao động tham gia trồng lúa của nông hộ
• 4.12.4. Về diện tích đất của nông hộ
• 4.13. So sánh hiệu quả canh tác lúa giữa nhóm hộ không tham gia hợp đồng và nhóm hộ tham gia hợp đồng (cánh đồng mẫu lớn)
• 4.13.1. Về diện tích canh tác của nông hộ
• 4.13.2. Về lượng giống gieo sạ
• 4.13.3. Về lịch thời vụ
• 4.13.4. Về cơ cấu giống
• 4.13.5. Về phẩm cấp giống
• 4.13.6. Về phương pháp gieo sạ
• 4.13.7. Nơi mua lúa giống, phân bón và thuốc BVTV
• 4.13.8. Về kỹ thuật bón phân
• 4.13.9. Phun thuốc bảo vệ thực vật
• 4.13.10. Về kỹ thuật chăm sóc lúa
• 4.13.11. Về phương thức bán lúa của hộ nông dân
• 4.14. Kết quả mô hình hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lúa
• 4.15. Phân tích hiệu quả kinh tế của mô hình cánh đồng lớn
• 4.15.1. Phân tích các khoản mục chi phí của các hộ trong và ngoài mô hình
• 4.15.2. So sánh hiệu quả kinh tế của các hộ trong và ngoài mô hình
• 4.16. Kết quả mô hình hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận từ sản xuất lúa
• 4.17. Đánh giá tác động của việc tham gia sản xuất theo hợp đồng đến hiệu quả sản xuất lúa (kết quả mô hình PSM)
• 4.18. So sánh về việc sử dụng các yếu tố đầu vào giữa nhóm hộ trong và ngoài mô hình
• 4.19. So sánh các khoản mục chi phí của các hộ trong và ngoài mô hình
• 4.20. So sánh hiệu quả sản xuất giữa nhóm hộ trong và ngoài mô hình
• 4.21. Thuận lợi, khó khăn của người dân khi tham gia mô hình cánh đồng mẫu lớn
• 4.22. Nguyện vọng của người dân
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với nông dân
• 5.2. Đối với chính quyền địa phương
• 5.3. Đối với doanh nghiệp
• 5.4. Hạn chế của đề tài
• 5.5. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Kinh Tế Sản Xuất Lúa Tại Bến Tre

Mô hình cánh đồng lớn tại Bến Tre đã trở thành một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất lúa. Với diện tích sản xuất lớn và sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân và doanh nghiệp, mô hình này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện thu nhập cho người nông dân. Theo nghiên cứu của Trần Thị Mỹ Dung (2015), việc áp dụng mô hình này đã mang lại nhiều lợi ích cho nông dân trong việc tiếp cận công nghệ và thị trường.

1.1. Mô Hình Cánh Đồng Lớn Tại Bến Tre

Mô hình cánh đồng lớn được triển khai tại Bến Tre từ năm 2011, với mục tiêu tập hợp nông dân để sản xuất lúa theo quy trình hiện đại. Mô hình này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn tạo ra sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường.

1.2. Lợi Ích Của Mô Hình Đối Với Nông Dân

Nông dân tham gia mô hình cánh đồng lớn được hưởng lợi từ việc bao tiêu sản phẩm với giá cao hơn thị trường. Họ cũng được hỗ trợ kỹ thuật và vật tư, giúp giảm chi phí sản xuất và tăng lợi nhuận.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Sản Xuất Lúa Tại Mô Hình Cánh Đồng Lớn

Mặc dù mô hình cánh đồng lớn mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức cần giải quyết. Việc thiếu thông tin và kỹ năng quản lý sản xuất là một trong những vấn đề lớn nhất mà nông dân phải đối mặt. Ngoài ra, sự biến động của thị trường cũng ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của mô hình.

2.1. Thiếu Kỹ Năng Quản Lý Sản Xuất

Nhiều nông dân chưa được đào tạo bài bản về quản lý sản xuất, dẫn đến việc không tối ưu hóa được quy trình canh tác. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.2. Biến Động Thị Trường

Giá lúa gạo thường xuyên biến động, gây khó khăn cho nông dân trong việc dự đoán lợi nhuận. Sự không ổn định này có thể dẫn đến rủi ro tài chính cho các hộ sản xuất.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kinh Tế Trong Sản Xuất Lúa

Để nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và cải tiến kỹ thuật canh tác. Việc tăng cường hợp tác giữa nông dân và doanh nghiệp cũng là một yếu tố quan trọng.

3.1. Áp Dụng Công Nghệ Mới

Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất lúa như giống lúa chất lượng cao và kỹ thuật canh tác tiên tiến sẽ giúp tăng năng suất và giảm chi phí sản xuất.

3.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Nông Dân Và Doanh Nghiệp

Hợp tác chặt chẽ giữa nông dân và doanh nghiệp sẽ giúp đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm, đồng thời tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận với thị trường và công nghệ mới.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Kinh Tế Sản Xuất Lúa

Nghiên cứu cho thấy rằng nông dân tham gia mô hình cánh đồng lớn có hiệu quả kinh tế cao hơn so với nhóm hộ sản xuất tự do. Các chỉ số như năng suất, lợi nhuận và chi phí sản xuất đều cho thấy sự khác biệt rõ rệt.

4.1. So Sánh Năng Suất Giữa Hai Nhóm Hộ

Năng suất lúa của nhóm hộ tham gia mô hình cánh đồng lớn cao hơn từ 15-20% so với nhóm hộ sản xuất tự do. Điều này cho thấy rõ ràng lợi ích của việc tham gia mô hình.

4.2. Phân Tích Chi Phí Sản Xuất

Chi phí sản xuất của nhóm hộ trong mô hình cánh đồng lớn thấp hơn nhờ vào việc được hỗ trợ vật tư và kỹ thuật. Điều này giúp tăng lợi nhuận cho nông dân.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy mô hình cánh đồng lớn là một giải pháp hiệu quả cho sản xuất lúa tại Bến Tre. Để phát triển bền vững, cần có các chính sách hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp trong việc áp dụng công nghệ và cải thiện quản lý sản xuất.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Nông Dân

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho nông dân tham gia mô hình cánh đồng lớn, giúp họ nâng cao năng lực sản xuất và quản lý.

5.2. Khuyến Khích Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Khuyến khích sự hợp tác giữa nông dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương để tạo ra một môi trường sản xuất thuận lợi và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lúa là cây trồng chủ lực của Việt Nam, chiếm khoảng 61% diện tích trồng trọt cả nước và thu hút 80% nông dân tham gia sản xuất. Tỉnh Bến Tre, với diện tích lúa lớn nhất chiếm 75% tổng diện tích lúa toàn tỉnh, đã triển khai mô hình Cánh đồng mẫu lớn (CĐML) nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho nông dân. Mô hình này tập trung liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và đảm bảo đầu ra sản phẩm thông qua hợp đồng. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2014-2015 tại hai huyện Ba Tri và Giồng Trôm, với mục tiêu so sánh hiệu quả kinh tế sản xuất lúa trong và ngoài mô hình CĐML, đồng thời xác định các nhân tố ảnh hưởng đến năng suất và lợi nhuận của nông dân tham gia mô hình. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất chính sách phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và cải thiện đời sống nông dân tại Bến Tre nói riêng và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nói chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: (1) lý thuyết về hộ nông dân và kinh tế học sản xuất, và (2) lý thuyết về sản xuất theo hợp đồng. Lý thuyết hộ nông dân nhấn mạnh vai trò của hộ gia đình trong sản xuất nông nghiệp, với các yếu tố đầu vào như đất đai, lao động, vốn, giống và kỹ thuật canh tác. Hàm sản xuất Cobb-Douglas được sử dụng để mô hình hóa mối quan hệ giữa đầu vào và sản lượng, với các khái niệm chính gồm năng suất, chi phí sản xuất, lợi nhuận và hiệu quả kinh tế. Lý thuyết sản xuất theo hợp đồng tập trung vào mối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp qua hợp đồng sản xuất, đảm bảo đầu ra và hỗ trợ kỹ thuật, vốn, giảm rủi ro cho nông dân. Mô hình CĐML là hình thức tổ chức sản xuất quy mô lớn, áp dụng kỹ thuật đồng bộ và liên kết thị trường nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thu thập từ hai vụ Đông Xuân 2014-2015 và Hè Thu 2015 tại xã Mỹ Nhơn (Ba Tri) và xã Phong Mỹ (Giồng Trôm). Cỡ mẫu gồm 300 hộ nông dân, trong đó có nhóm tham gia mô hình CĐML và nhóm sản xuất tự do. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo đại diện cho hai nhóm. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, kiểm định t-test để so sánh hiệu quả giữa hai nhóm, mô hình hồi quy Cobb-Douglas để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và lợi nhuận, và phương pháp so sánh điểm xu hướng (PSM) để đánh giá tác động của việc tham gia mô hình CĐML. Quy trình nghiên cứu được thực hiện từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2015, đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Năng suất lúa tăng rõ rệt trong mô hình CĐML: Năng suất trung bình của nhóm hộ tham gia mô hình đạt 9,03 tấn/ha, cao hơn 0,14 tấn/ha so với nhóm hộ ngoài mô hình (8,89 tấn/ha). Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê qua kiểm định t-test.

2. Chi phí sản xuất giảm và hiệu quả kinh tế cao hơn: Chi phí đầu vào của nhóm hộ trong mô hình thấp hơn nhóm ngoài mô hình khoảng 3,215 triệu đồng/ha, trong đó chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật giảm lần lượt 1,073 triệu đồng và 0,296 triệu đồng. Lợi nhuận trung bình của nhóm hộ trong mô hình đạt 25,235 triệu đồng/ha, cao hơn nhóm ngoài mô hình 10,842 triệu đồng/ha.

3. Tỷ suất lợi nhuận và thu nhập trên tổng chi phí cải thiện: Tỷ suất lợi nhuận trên tổng chi phí của nhóm hộ trong mô hình đạt trên 1,5, trong khi nhóm ngoài mô hình chỉ khoảng 1,2, cho thấy hiệu quả đầu tư cao hơn đáng kể.

4. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và lợi nhuận: Mô hình hồi quy Cobb-Douglas xác định các yếu tố như lượng phân đạm, phân lân, thuốc bảo vệ thực vật, kinh nghiệm sản xuất và trình độ học vấn của chủ hộ có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến năng suất và lợi nhuận.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy mô hình CĐML tại Bến Tre đã góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế sản xuất lúa. Việc áp dụng giống lúa xác nhận, kỹ thuật canh tác tiên tiến như 3 giảm 3 tăng, 1 phải 5 giảm, cùng với sự hỗ trợ kỹ thuật và đầu vào từ doanh nghiệp đã giúp giảm chi phí và tăng năng suất. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả tương đồng với các nghiên cứu tại An Giang và Campuchia, khẳng định vai trò của liên kết sản xuất theo hợp đồng trong nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Biểu đồ so sánh năng suất và lợi nhuận giữa hai nhóm hộ có thể minh họa rõ sự khác biệt tích cực của mô hình CĐML. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số khó khăn như rủi ro trong sản xuất và khả năng đàm phán của nông dân với doanh nghiệp, cần được giải quyết để phát huy tối đa lợi ích mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cho nông dân: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác, quản lý dịch hại và sử dụng hợp lý phân bón, thuốc bảo vệ thực vật nhằm nâng cao trình độ và hiệu quả sản xuất. Thời gian thực hiện: hàng năm; Chủ thể: Sở Nông nghiệp, Trung tâm Khuyến nông.

2. Mở rộng quy mô và nhân rộng mô hình CĐML: Khuyến khích các địa phương xây dựng thêm các cánh đồng mẫu lớn với quy mô từ 300-500 ha, tạo điều kiện thuận lợi cho cơ giới hóa và liên kết thị trường. Thời gian: 3-5 năm; Chủ thể: UBND tỉnh, doanh nghiệp, hợp tác xã.

3. Tăng cường liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp: Xây dựng các hợp đồng minh bạch, công bằng, chia sẻ rủi ro và lợi ích hợp lý để tạo sự tin tưởng và bền vững trong sản xuất. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Doanh nghiệp, hợp tác xã, chính quyền địa phương.

4. Hỗ trợ tiếp cận vốn và thị trường cho nông dân: Phát triển các chương trình tín dụng ưu đãi, hỗ trợ tiếp cận thị trường tiêu thụ ổn định nhằm giảm rủi ro và tăng thu nhập cho nông dân. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Ngân hàng, Sở Tài chính, doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng lúa: Nắm bắt các kỹ thuật canh tác tiên tiến, hiểu rõ lợi ích và rủi ro khi tham gia mô hình CĐML để nâng cao năng suất và thu nhập.

2. Doanh nghiệp nông nghiệp: Tham khảo mô hình liên kết sản xuất, xây dựng hợp đồng hợp tác hiệu quả, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và nâng cao chất lượng sản phẩm.

3. Cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển mô hình CĐML, quy hoạch vùng nguyên liệu và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

4. Nhà nghiên cứu và học viên cao học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, mô hình phân tích và kết quả thực nghiệm để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến kinh tế nông nghiệp và quản lý sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình CĐML có thực sự giúp tăng năng suất lúa không?
   Có, nghiên cứu cho thấy năng suất lúa trong mô hình CĐML cao hơn nhóm sản xuất tự do khoảng 0,14 tấn/ha nhờ áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và giống lúa xác nhận.

2. Chi phí sản xuất trong mô hình CĐML có giảm không?
   Có, chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật giảm lần lượt 1,073 triệu đồng và 0,296 triệu đồng/ha so với sản xuất tự do, nhờ sử dụng hợp lý đầu vào và hỗ trợ kỹ thuật.

3. Lợi nhuận của nông dân tham gia mô hình CĐML như thế nào?
   Lợi nhuận trung bình của nhóm hộ trong mô hình đạt 25,235 triệu đồng/ha, cao hơn nhóm ngoài mô hình 10,842 triệu đồng/ha, cho thấy hiệu quả kinh tế rõ rệt.

4. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến năng suất và lợi nhuận trong mô hình?
   Các yếu tố chính gồm lượng phân đạm, phân lân, thuốc bảo vệ thực vật, kinh nghiệm sản xuất và trình độ học vấn của chủ hộ, tất cả đều có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê.

5. Mô hình CĐML có thể áp dụng rộng rãi ở các địa phương khác không?
   Có, với điều kiện địa phương có hạ tầng thủy lợi, giao thông tốt, nông dân tự nguyện tham gia và có sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

Kết luận

• Mô hình CĐML tại Bến Tre đã nâng cao năng suất lúa trung bình 0,14 tấn/ha và tăng lợi nhuận hơn 10 triệu đồng/ha so với sản xuất tự do.
• Chi phí sản xuất giảm nhờ áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và sử dụng giống lúa xác nhận.
• Các yếu tố như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, kinh nghiệm và trình độ học vấn ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả sản xuất.
• Mối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp qua hợp đồng là yếu tố then chốt đảm bảo thành công của mô hình.
• Đề xuất mở rộng quy mô, tăng cường đào tạo, hỗ trợ vốn và xây dựng hợp đồng minh bạch để phát triển bền vững mô hình CĐML.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 3 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đánh giá tác động lâu dài của mô hình.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nông dân cần phối hợp chặt chẽ để nhân rộng mô hình CĐML, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao đời sống người nông dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ------------------ TRẦN THỊ MỸ DUNG HIỆU QUẢ KINH TẾ SẢN XUẤT LÚA TRONG MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG LỚN TẠI TỈNH BẾN TRE LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh - Năm 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ----------------- TRẦN THỊ MỸ DUNG HIỆU QUẢ KINH TẾ SẢN XUẤT LÚA TRONG MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG LỚN TẠI TỈNH BẾN TRE Chuyên ngành : Quản lý kinh tế Mã số : 60340410 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRẦN TIẾN KHAI TP. Hồ Chí Minh - Năm 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trần Tiến Khai. Các số liệu và những kết luận nghiên cứu thực hiện trong luận văn là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố tại bất kỳ công trình nào. Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2015 Tác giả Trần Thị Mỹ Dung LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC CHƯƠNG 1 - PHẦN MỞ ĐẦU . Câu hỏi nghiên cứu . Mục tiêu nghiên cứu . Mục tiêu tổng quát . Mục tiêu cụ thể . Phạm vi nghiên cứu . Giới hạn nội dung nghiên cứu . Giới hạn vùng nghiên cứu . Giới hạn thời gian nghiên cứu . Kết cấu của bài luận văn.5 CHƯƠNG 2 - CƠ SỞ LÝ THUYẾT . Tổng quan các lý thuyết có liên quan . Lý thuyết về hộ nông dân và kinh tế học sản xuất . Một số khái niệm trong nông nghiệp . Khái niệm hiệu quả sản xuất . Lý thuyết tân cổ điển về sản xuất của nông hộ . Lý thuyết hiệu suất theo quy mô . Lý thuyết về các yếu tố đầu vào cơ bản trong nông nghiệp . Các yếu tố tác động đến năng suất trong sản xuất trong nông nghiệp . Đo lường chi phí sản xuất và hiệu quả sản xuất . Lý thuyết về sản xuất theo hợp đồng (contract farming). Thuận lợi và trở ngại của sản xuất nông nghiệp theo hợp đồng . Mô hình cánh đồng mẫu lớn ở Việt Nam.29 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tiêu chí xây dựng cánh đồng mẫu lớn (mô hình). Yêu cầu mô hình Cánh đồng mẫu lớn. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. Kỹ thuật canh tác. Hình thức liên kết. Lược khảo các nghiên cứu có liên quan. Các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới . Các nghiên cứu thực nghiệm trong nước.35 CHƯƠNG 3 - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Quy trình nghiên cứu . Phương pháp thu thập dữ liệu. Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu . Phương pháp chọn mẫu . Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu . Phương pháp thống kê mô tả . Phương pháp lọc dữ liệu: . Phương pháp định lượng: . Thực hiện các kiểm định so sánh trong và ngoài mô hình bằng kết quả t-test. Đánh giá tác động của việc tham gia sản xuất trong và ngoài mô hình cánh đồng mẫu theo phương pháp so sánh điểm xu hướng (PSM). Mô hình nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lúa . Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận của nông dân .55 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƯƠNG 4 - KẾT QUẢ PHÂN TÍCH . Mô tả địa điểm nghiên cứu . Tình hình sản xuất lúa của tỉnh giai đoạn 2011-2015. Tình hình xuất khẩu gạo tỉnh Bến Tre giai đoạn 2011-2015. Kết quả xây dựng Cánh đồng lớn của tỉnh . Kết quả xây dựng mô hình Cánh đồng lớn vụ Đông Xuân 2014-2015 và Hè Thu 2015. Về tổ chức điều hành mô hình Cánh đồng lớn. Về hình thức liên kết. Phương thức sản xuất theo theo hợp đồng và phương thức sản xuất tự do. Phương thức sản xuất theo hợp đồng (mô hình Cánh đồng lớn). Sơ đồ mối liên kết trong theo hợp đồng (mô hình Cánh đồng lớn). Liên kết dọc. Liên kết ngang. Phương thức sản xuất tự do. Phân tích các lợi ích và rủi ro của nông dân và Các công ty liên kết khi sản xuất theo hợp đồng. Về phía người nông dân . Về phía các công ty cung ứng vật tư đầu vào và Công ty Lương thực Bến Tre. Đánh giá mối liên kết trong mô hình Cánh đồng lớn tại tỉnh Bến Tre. So sánh hiệu quả canh tác lúa giữa nhóm hộ không tham gia hợp đồng và nhóm hộ tham gia hợp đồng (kết quả t-test). Thông tin cơ bản về nông hộ. Về trình độ học vấn của chủ hộ. Kinh nghiệm trồng lúa của nông hộ. Số lao động tham gia trồng lúa của nông hộ . Về diện tích đất của nông hộ .79 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. So sánh hiệu quả canh tác lúa giữa nhóm hộ không tham gia hợp đồng và nhóm hộ tham gia hợp đồng (cánh đồng mẫu lớn). Về diện tích canh tác của nông hộ. Về lượng giống gieo sạ. Về lịch thời vụ. Về cơ cấu giống. Về phẩm cấp giống. Về phương pháp gieo sạ. Nơi mua lúa giống, phân bón và thuốc BVTV. Về kỹ thuật bón phân . Phun thuốc bảo vệ thực vật. Về kỹ thuật chăm sóc lúa. Về phương thức bán lúa của hộ nông dân. Kết quả mô hình hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lúa. Phân tích hiệu quả kinh tế của mô hình cánh đồng lớn. Phân tích các khoản mục chi phí của các hộ trong và ngoài mô hình . So sánh hiệu quả kinh tế của các hộ trong và ngoài mô hình. Kết quả mô hình hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận từ sản xuất lúa. Đánh giá tác động của việc tham gia sản xuất theo hợp đồng đến hiệu quả sản xuất lúa (kết quả mô hình PSM). So sánh về việc sử dụng các yếu tố đầu vào giữa nhóm hộ trong và ngoài mô hình. So sánh các khoản mục chi phí của các hộ trong và ngoài mô hình. So sánh hiệu quả sản xuất giữa nhóm hộ trong và ngoài mô hình. Thuận lợi, khó khăn của người dân khi tham gia mô hình cánh đồng mẫu lớn.109 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguyện vọng của người dân.110 CHƯƠNG 5 - KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. Đối với nông dân. Đối với chính quyền địa phương. Đối với doanh nghiệp. Hạn chế của đề tài. Hướng nghiên cứu tiếp theo.115 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Hiệu suất theo quy mô của sản xuất.1: Mô tả các biến độc lập ảnh hưởng đến năng suất lúa. Mô tả các biến độc lập ảnh hưởng đến lợi nhuận. Tình hình sản xuất lúa của tỉnh giai đoạn 2011-2015. Sản lượng lúa cả năm giai đoạn 2011-2015 qua các vụ. Xuất khẩu gạo tỉnh Bến Tre giai đoạn 2011-2015. Mô hình Cánh đồng lớn thực hiện trong vụ Đông Xuân 2014-2015 và Hè Thu 2015.5: Hiệu quả kinh tế trong mô hình cánh đồng lớn tại tỉnh Bến Tre.6: Điểm khác biệt giữa phương thức sản xuất hợp đồng và phương thức sản xuất tự do.7: Kinh nghiệm trồng lúa của chủ hộ.8: Quy mô đất trồng lúa của nông hộ.9: So sánh diện tích canh tác của nhóm hộ trong và ngoài mô hình.10: So sánh lượng lúa giống sử dụng của nhóm hộ trong và ngoài mô hình.11: Gieo sạ theo lịch thời vụ của hộ trong và ngoài mô hình.12: So sánh phẩm cấp giống của các hộ trong và ngoài mô hình.13: Nơi mua lúa giống, phân bón và thuốc BVTV của các hộ trong và ngoài mô hình.14: Cách bón phân của các hộ trong và ngoài mô hình.15: Số lần bón phân của các hộ trong và ngoài mô hình.16: So sánh lượng phân bón của các hộ trong và ngoài mô hình.17: Cách phun thuốc BVTV của các hộ trong và ngoài mô hình.18: Số lần phun thuốc của các hộ trong và ngoài mô hình.19: So sánh lượng dầu bơm nước của các hộ trong và ngoài mô hình. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.20: So sánh số ngày công lao động của nhóm hộ trong và ngoài mô hình.21: Hỗ trợ kỹ thuật của nhóm hộ trong và ngoài mô hình.22: So sánh nơi bán lúa của hộ nông dân trong và ngoài mô hình.23: Kết quả mô hình hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lúa.24: So sánh chi phí sản xuất lúa của các hộ trong và ngoài mô hình.25: So sánh hiệu quả kinh tế của các hộ trong và ngoài mô hình.26: Kết quả mô hình hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận sản xuất lúa.27: So sánh về việc sử dụng các yếu tố đầu vào giữa nhóm hộ trong và ngoài mô hình.28: So sánh chi phí sản xuất lúa của các hộ trong và ngoài mô hình.29: So sánh hiệu quả sản xuất lúa của các hộ trong và ngoài mô hình. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu của bài luận văn Hình 4.1: Sơ đồ mối liên kết trong theo hợp đồng (mô hình Cánh đồng lớn) Hình 4.2: Biểu đồ trình độ học vấn của chủ hộ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BVTV: Bảo vệ thực vật CĐL: Cánh đồng lớn CĐML: Cánh đồng mẫu lớn ĐBSCL: Đồng bằng sông Cửu Long HTX: Hợp tác xã Ha: hécta PTNT: Phát triển nông thôn THT: Tổ hợp tác TNHH: Trách nhiệm hữu hạn UBND: Ủy ban nhân dân XN: Xác nhận LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề Lúa là cây trồng cổ truyền của Việt Nam và là cây trồng quan trọng nhất hiện nay vì diện tích gieo trồng lúa chiếm đến 61% diện tích trồng trọt cả nước và 80% nông dân Việt Nam là nông dân trồng lúa (Bùi Bá Bổng, 2011). Gạo được xem là lương thực thiết yếu hàng đầu của người Việt Nam vì 100% của hơn 90 triệu người (2014) không ai không ăn gạo hàng ngày từ người thu nhập thấp đến người thu nhập cao, từ nông thôn đến thành thị. Chính vì tầm quan trọng của lúa gạo, thời gian qua Chính phủ Việt Nam luôn đặt phát triển lúa gạo là nhiệm vụ trung tâm của phát triển nông nghiệp và đã có những đầu tư thích đáng cho xây dựng cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống thủy lợi, nhờ vậy chỉ trong vòng 30 năm đã biến nhiều vùng đất khó khăn trở thành những vùng đất trồng lúa trù phú cho đất nước, mà điển hình nhất là vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Ngoài đầu tư cơ sở hạ tầng, Nhà nước cũng đã quan tâm đầu tư về khoa học công nghệ, khuyến nông đối với cây lúa và có nhiều chính sách hỗ trợ nông dân (Bùi Bá Bổng, 2011).