mở đầu, 4 chương, 9 tiết, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án Trong quá trình thực hiện đường lối đổi mới nói chung và đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của HTCT nói riêng, xây dựng và nâng cao hiệu quả hoạt động của HTCT cấp xã là một trong những nội dung quan trọng. Vì vậy, đây cũng là một trong những vấn đề thu hút được sự quan tâm của đông đảo các nhà khoa học, giới nghiên cứu.
Có thể khái quát nội dung những nghiên cứu theo các nhóm sau: 1. Những nghiên cứu chung về hệ thống chính trị cấp xã ở Việt Nam Thứ nhất, các nghiên cứu về lý luận và thực tiễn của HTCT cấp xã Một là, các công trình đã luận giải những vấn đề lý luận cơ bản trong tổ chức và hoạt động của HTCT và HTCT cơ sở như: khái niệm HTCT, HTCT cơ sở, đặc điểm của HTCT cơ sở, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về đổi mới HTCT, mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội trong HTCT ở nước ta. Tác giả Lê Minh Thông trong công trình nghiên cứu “Cơ sở lý luận về tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2007 đã tập trung làm sáng tỏ cơ sở lý luận về tổ chức và hoạt động của HTCT nước ta trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Cuốn sách được hình thành trên cơ sở kết quả nghiên cứu chủ yếu của đề tài KX.10- 01 thuộc Chương trình khoa học xã hội cấp Nhà nước “Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị nước ta trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế”. Tác giả đã nêu bật bước chuyển từ tư duy lý luận về chuyên chính vô sản và hệ thống chuyên 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chính vô sản sang tư duy về dân chủ xã hội chủ nghĩa và HTCT; chuyển từ tư duy lý luận về Nhà nước chuyên chính vô sản sang tư duy lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân. Trong công trình, tác giả cũng đã luận giải và khẳng định rằng: Để thực sự là hình thức tổ chức dân chủ, đảm bảo quyền lực của nhân dân, HTCT cần được xác định rõ bản chất, các nhiệm vụ, chức năng, thẩm quyền, trách nhiệm, từ đó xác định rõ cơ cấu tổ chức của toàn bộ hệ thống và của mỗi một tổ chức thành viên trong hệ thống. Nghiên cứu làm rõ nội hàm các nhiệm vụ, chức năng của HTCT, các cấu trúc tổ chức của HTCT, các quan hệ trong HTCT tạo cơ sở lý luận để xây dựng tiêu chí xác định tư cách thành viên của mỗi một tổ chức trong HTCT.
Đây là cơ sở quan trọng không chỉ đối với việc thiết kế mô hình lý luận tổng thể cho tổ chức và hoạt động của HTCT mà còn góp phần khắc phục tình trạng không ít các tổ chức quần chúng do nhiều lý do khác nhau đang mong muốn trở thành thành viên của HTCT. Đáng chú ý là cuốn sách “Hệ thống chính trị cơ sở - đặc điểm, xu hướng và giải pháp” của Vũ Hoàng Công, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2002. Tác giả đã làm rõ khái niệm HTCT nói chung, phân loại HTCT và mô hình HTCT, chỉ ra những đặc điểm cơ bản của HTCT Việt Nam.
Từ những vấn đề lý luận chung của HTCT, tác giả tiếp cận HTCT cơ sở ở góc độ thể chế và góc độ thực tiễn, qua đó khái quát nên 7 đặc điểm của HTCT cơ sở bao gồm: (1) Là cấp thấp nhất trong HTCT Việt Nam và có bộ máy đơn giản nhất; (2) Là cấp gần dân nhất và các cán bộ chủ chốt hoàn toàn phụ thuộc vào lá phiếu trong các kỳ bầu cử; (3) Là cấp có đội ngũ cán bộ không chuyên nghiệp và ít được đào tạo nhất; (4) Là cấp có trình độ văn hóa, trình độ lý luận và chuyên môn thấp nhất; (5) Là cấp mà chi phí của Nhà nước tính trên đầu cán bộ thấp nhất; (6) Là cấp mà hiệu quả hoạt động của HTCT phụ thuộc rất lớn vào cá nhân người lãnh đạo; (7) Là cấp mà quan hệ dòng họ, văn hóa ứng xử truyền thống có ảnh hưởng đáng kể tới hiệu quả của HTCT. Cuốn sách đã 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giúp người đọc nhận diện rõ hơn về bản chất của HTCT cơ sở và những yếu tố tác động đến hoạt động của HTCT cơ sở. Bàn về mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành nên HTCT có cuốn “Đổi mới quan hệ giữa Đảng Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị ở Việt Nam” của các tác giả Lê Hữu Nghĩa, Hoàng Chí Bảo, Bùi Đình Bôn, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2008.
Các tác giả dựa trên phương pháp luận chủ đạo là chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, sử dụng phương pháp lịch sử, logic để làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn cần thiết phải đổi mới quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, không chỉ đổi mới trên phương diện nhận thức mà còn phải chuyển những nhận thức mới đó trong hoạt động thực tiễn: từ xây dựng tổ chức, bộ máy, xác lập các thể chế, nội dung và phương thức hoạt động của từng tổ chức đến đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo những hệ chuẩn mực và tiêu chí mới đảm bảo cho HTCT vận hành một cách thông suốt, đồng bộ, phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Công trình trên đã tiếp cận vấn đề ở nhiều chiều cạnh khác nhau, không chỉ cung cấp những tri thức về mặt lý luận của mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội mà còn phác họa bức tranh tổng thể về quá trình hình thành và phát triển mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành HTCT, đồng thời nhận diện những nội dung cơ bản của mối quan hệ đó, phân tích thực trạng và những vấn đề đặt ra trong việc đổi mới mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội. Cuốn sách đã giúp cho nghiên cứu sinh có những nhận thức sâu sắc và hệ thống về mối quan hệ giữa các thành tố của HTCT, là những chỉ dẫn quan trọng trong việc giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Hai là, các công trình nghiên cứu đã phân tích thực trạng về tổ chức và hoạt động của HTCT cấp xã, chỉ ra những kết quả đạt được và một số hạn chế còn tồn tại.
Từ đó xác định rõ yêu cầu thực tiễn đặt ra cần thiết phải đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của HTCT cấp xã. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nhằm đưa Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX của Đảng vào cuộc sống, tác giả Hoàng Chí Bảo đã chủ biên, cho ra đời cuốn sách “Hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn nước ta hiện nay”, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004. Cuốn sách cũng là kết quả nghiên cứu của đề tài khoa học cấp Nhà nước: Nghiên cứu một số vấn đề nhằm củng cố và tăng cường hệ thống chính trị ở cơ sở trong sự nghiệp đổi mới và phát triển của nước ta hiện nay.
Tác giả đã lựa chọn cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu bắt đầu từ phân tích lịch sử làng xã Việt Nam, tìm hiểu những biến đổi và những nhân tố tác động tới sự biến đổi đó của nông thôn nước ta, trên nền lịch sử ấy để tìm hiểu những vấn đề lý luận và thực tiễn đang đặt ra đối với HTCT cấp xã. Kết hợp phương pháp lịch sử và logic, tổng kết thực tiễn cơ sở ở nông thôn từ các điều tra khảo sát xã hội học trực tiếp và gián tiếp, phân tích so sánh, tổng hợp và khái quát hóa - đó là những phương pháp chủ yếu đã được vận dụng và thực hiện trong công trình. Cuốn sách đã phân tích khá rõ về thực trạng của HTCT ở cơ sở nông thôn hiện nay, xác định những vấn đề đặt ra đối với tổ chức và hoạt động của HTCT ở cơ sở nông thôn như: quan hệ giữa các thành viên của HTCT ở cơ sở nông thôn; vai trò, chức năng của HĐND xã; cụ thể hóa chức năng, nhiệm vụ của chính quyền xã; tổ chức, điều hành của UBND xã; phương thức hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội xã; cơ chế, chính sách và chế độ đối với cán bộ cơ sở. Công trình thu hút được quan tâm của độc giả là cuốn “Giải pháp đổi mới hoạt động hệ thống chính trị ở các tỉnh miền núi nước ta hiện nay” của tập thể tác giả Tô Huy Rứa, Nguyễn Cúc, Trần Khắc Việt đồng chủ biên, Nxb.
Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2003. Cuốn sách được hình thành trên cơ sở chọn lọc các bài tham luận tại các hội thảo của đề tài khoa học độc lập cấp nhà nước. Các tác giả tập trung luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn, đi sâu phân tích thực trạng hoạt động của HTCT các tỉnh miền núi nước ta những năm qua. Thông qua đó, các tác giả đã làm rõ hoạt động của từng thành tố trong HTCT 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com và sự phối hợp hoạt động giữa các tổ chức trong HTCT từng cấp ở các tỉnh miền núi, chỉ ra những thành tựu và hạn chế trong đổi mới hoạt động của HTCT các tỉnh miền núi, bước đầu tổng kết các bài học kinh nghiệm từ quá trình đổi mới đó.
Công trình đã đề cập đến vấn đề nghiên cứu ở nhiều chiều cạnh, cung cấp cho người đọc hệ thống tri thức khá phong phú bao gồm cả lý luận và thực tiễn, tuy nhiên mới chỉ dừng lại ở việc phân tích hoạt động của HTCT các tỉnh miền núi nước ta nói chung, chưa đi sâu vào đánh giá hiệu quả của những hoạt động đó. Do vậy, các tiêu chí để đánh giá hiệu quả hoạt động của HTCT nói chung vẫn là vấn đề còn “bỏ ngỏ”.