CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN 1. Đầu tư xây dựng cơ bản 1. Khái niệm đầu tư và đầu tư phát triển Đầu tư Đầu tư là việc sử dụng một khoản tiền tiết kiệm tiêu dùng ở hiện tại đã tích lũy được vào việc tạo ra hoặc tăng cường cơ sở vật chất cho nền kinh tế nhằm thu được các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn khoản tiền đã bỏ ra để đạt được kết quả đó (Luật đầu tư, 2014). Nguồn lực của hoạt động đầu tư tạo ra có thể là sự tăng thêm các tài sản tài chính (tiền vốn), tài sản vật chất (nhà máy, đường sá, các của cải vật chất khác.), tài sản trí tuệ (trình độ văn hóa, chuyên môn, khoa học kỹ thuật…) và nguồn nhân lực có đủ điều kiện để làm việc với năng suất cao hơn trong nền sản xuất xã hội.
Đầu tư phát triển Là hoạt động đầu tư mà trong đó người có tiền bỏ tiền ra để tiến hành các hoạt động nhằm tạo ra tài sản mới cho nền kinh tế, làm tăng tiềm lực sản xuất kinh doanh và các hoạt động xã hội khác, là điều kiện chủ yếu để tạo việc làm, nâng cao đời sống của mọi người dân trong xã hội. Đó chính là việc bỏ tiền ra để xây dựng các công trình hạ tầng kinh tế - xã hội, mua sắm trang thiết bị, bồi dưỡng và đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện các chi phí thường xuyên gắn liền với sự hoạt động của các tài sản này nhằm duy trì tiềm lực hoạt động của các cơ sở đang tồn tại và tạo tiềm lực mới cho nền kinh tế xã hội (Hồ Tú Linh, 2014). Khái niệm xây dựng cơ bản và đầu tư xây dựng cơ bản Xây dựng cơ bản Hoạt động xây dựng cơ bản là những hoạt động cụ thể như: lập quy hoạch xây dựng, lập dự án đầu tư xây dựng công trình, khảo sát xây dựng, thiết kế xây dựng công trình, thi công xây dựng công trình, giám sát thi công xây dựng công trình, quản lý dự SVTH: Lê Thị Hồng Uyên 4 Khóa luận tốt nghiệp đại học GVHD: PGS.TS Phan Văn Hòa án đầu tư xây dựng công trình, lựa chọn nhà thầu trong hoạt động xây dựng và các hoạt động khác có liên quan. Kết quả của XDCB là tạo ra hoặc khôi phục các tài sản cố định cho nền kinh tế, cụ thể như: trường học, đường xá, cầu cống, bệnh viện,… Đầu tư xây dựng cơ bản Đầu tư XDCB là quá trình bỏ vốn để tiến hành các hoạt động XDCB nhằm sản xuất và mở rộng các tài sản cố định trong nền kinh tế.
Đây là một bộ phận của ĐTPT có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam; là tiền đề trong quá trình phát triển KT-XH nói chung cũng như các cơ sở sản xuất kinh doanh nói riêng, góp phần tạo nên nhiều công trình, nhà máy, đường giao thông cũng như đem lại nhiều lợi ích kinh tế xã hội thiết thực. Đặc điểm chung của đầu tư xây dựng cơ bản Hoạt động đầu tư XDCB là một bộ phận của đầu tư phát triển do vậy nó cũng mang những đặc điểm của đầu tư phát triển. Đòi hỏi vốn lớn, ứ đọng trong thời gian dài Hoạt động đầu tư XDCB đòi hỏi một số lượng lớn vốn lao động, vật tư. Nguồn vốn này thường nằm ứ đọng trong suốt quá trình đầu tư, vì thế trước khi tiến hành đầu tư cần có kế hoạch huy động và sử dụng nguồn vốn một cách hợp lý, đồng thời có kế hoạch phân bổ nguồn lao động, vật tư thiết bị phù hợp, đảm bảo cho công trình hoàn thành trong thời gian ngắn, chống lãng phí nguồn lực.
Thời gian đầu tư kéo dài với nhiều biến động Thời gian đầu tư được xác địch từ lúc tiến hành một dự án đầu tư cho đến khi thành quả của nó phát huy tác dụng, thường kéo dài với nhiều biến động xảy ra. Để khắc phục tình trạng nêu trên, cần phân quá trình đầu tư thành nhiều giai đoạn, bố trí vốn và các nguồn lực tập trung hoàn thành dứt điểm từng hạng mục công trình, khắc phục tình trạng thiếu vốn hoặc đọng vốn khi tiến hành đầu tư là hết sức cần thiết. - Có giá trị sử dụng lâu dài (thời gian vận hành các kết quả đầu tư kéo dài) Thời gian sử dụng các kết quả đầu tư tính từ lúc công trình đó đi vào hoạt động đến khi hết thời gian sử dụng. Những công trình XDCB thường có giá trị sử dụng lâu dài, kéo dài hàng chục, hàng trăm năm; có thể kể đến các công trình nổi tiếng thế giới SVTH: Lê Thị Hồng Uyên 5 Khóa luận tốt nghiệp đại học GVHD: PGS.TS Phan Văn Hòa như vạn lý trường thành ở Trung Quốc hay một số công trình ở Việt Nam như: chợ Bến Thành, nhà thờ Đức Bà, chợ Đông Ba,…Do thời gian kéo dài nên các công trình này chịu tác động bởi nhiều yếu tố, bao gồm tích cực và tiêu cực, hao mòn tự nhiên, con người, xã hội,… - Có tính chất cố định Các thành quả của hoạt động đầu tư XDCB là các công trình xây dựng sẽ hoạt động ở ngay nơi mà nó được tạo dựng cho nên các điều kiện về địa lý, địa hình có ảnh hưởng lớn đến quá trình thực hiện đầu tư, cũng như việc phát huy kết quả đầu tư.
Vì vậy cần được bố trí hợp lý địa điểm xây dựng đảm bảo các yêu cầu về an ninh quốc phòng, tiến hành quy hoạch bố trí tại nơi có điều kiện thuận lợi, dễ dàng khai thác lợi thế của vùng, quốc gia, đồng thời phải đảm bảo được sự phát triển cân đối của vùng lãnh thổ. - Liên quan đến nhiều ngành Hoạt động đầu tư XDCB rất phức tạp, thường liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực. Hoạt động này diễn ra không những ở phạm vi một địa phương mà còn nhiều địa phương với nhau. Vì vậy khi tiến hành XDCB cần có sự liên kết chặt chẽ giữa các ngành, các cấp trong quản lý quá trình đầu tư, bên cạnh đó phải quy định rõ phạm vi trách nhiệm của từng chủ thể tham gia đầu tư.
Vai trò của đầu tư xây dựng cơ bản - Đầu tư xây dựng cơ bản ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế Đầu tư tác động đến sự mất cân đối của ngành, lãnh thổ, thành phần kinh tế. Kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới cho thấy, con đường tất yếu để phát triển nhanh tốc độ mong muốn từ 9% đến 10 % thì phải tăng cường đầu tư tạo ra sự phát triển nhanh ở khu vực công nghiệp và dịch vụ. Đối với các ngành nông lâm ngư nghiệp do những hạn chế về đất đai và khả năng sinh học để đạt được tốc độ tăng trưởng từ 5% đến 6% là một điều khó khăn. Như vậy, chính sách đầu tư ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đến sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế.
Do vậy các ngành, các địa phương trong nền kinh tế cần phải lập kế hoạch đầu tư dài hạn để phát triển ngành, vùng đảm bảo sự phát triển SVTH: Lê Thị Hồng Uyên 6 Khóa luận tốt nghiệp đại học GVHD: PGS.TS Phan Văn Hòa cân đối tổng thể, đồng thời có kế hoạch ngắn và trung hạn nhằm phát triển từng bước và điều chỉnh sự phù hợp với mục tiêu đặt ra. - Đầu tư xây dựng cơ bản tác động đến sự tăng trưởng và phát triển kinh tế Kết quả nghiên cứu của các nhà kinh tế cho thấy, muốn giữ phát triển kinh tế ở mức trung bình thì tỷ lệ đầu tư phải đạt từ 15% đến 20% so với GDP tuỳ thuộc vào hệ số ICOR của mỗi nước. Nếu ICOR không đổi thì mức tăng GDP hoàn toàn phục thuộc vào vốn đầu tư. ICOR phản ánh hiệu quả đầu tư.
Chỉ tiêu này phụ thuộc vào nhiều nhân tố như cơ cấu kinh tế, các chính sách KT-XH. Ở các nước phát triển, ICOR thường lớn (5-7) do thừa vốn thiếu lao động, do sử dụng công nghệ có giá trị cao, còn ở các nước chậm phát triển, ICOR thấp (2-3) do thiếu vốn, thừa lao động, để thay thế cho vốn sử dụng công nghệ kém hiện đại, giá rẻ. - Đầu tư xây dựng cơ bản tạo ra cơ sở vật chất nói chung Tác động trực tiếp này đã làm cho tổng tài sản của nền kinh tế quốc dân không ngừng được gia tăng trong nhiều lĩnh vực như công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải, thuỷ lợi, các công trình công cộng khác, nhờ vậy mà năng lực sản xuất của các đơn vị kinh tế không ngừng được nâng cao, sự tác động này có tính dây chuyền của những hoạt động kinh tế nhờ đầu tư XDCB. Chẳng hạn như chúng ta đầu tư vào phát triển cơ sở hạ tầng giao thông điện nước của một khu công nghiệp nào đó, tạo điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế, thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế nhanh hơn.
- Đầu tư xây dựng cơ bản tác động đến sự phát triển khoa học công nghệ của đất nước Có hai con đường để phát triển khoa học công nghệ, đó là tự nghiên cứu phát minh ra công nghệ, hoặc bằng việc chuyển giao công nghệ, muốn làm được điều này, chúng ta phải có một khối lượng vốn đầu tư mới có thể phát triển khoa học công nghệ. Với xu hướng quốc tế hoá đời sống như hiện nay, chúng ta nên tranh thủ hợp tác phát triển khoa học công nghệ với nước ngoài để tăng tiềm lực khoa học công nghệ của đất nước thông qua nhiều hình thức như hợp tác nghiên cứu, khuyến khích đầu tư chuyển giao công nghệ. Đồng thời tăng cường khả năng sáng tạo trong việc cải thiện công SVTH: Lê Thị Hồng Uyên 7 Khóa luận tốt nghiệp đại học GVHD: PGS.TS Phan Văn Hòa nghệ hiện có phù hợp với điều kiện của Việt Nam nói chung và của tỉnh Thừa Thiên Huế, huyện Phú Lộc nói riêng. - Đầu tư xây dựng cơ bản tác động đến sự ổn định kinh tế tạo công ăn việc làm cho người lao động Sự tác động không đồng thời về mặt thời gian của đầu tư do ảnh hưởng từ tổng cung và tổng cầu của nền kinh tế làm cho mỗi sự thay đổi của đầu tư dù là tăng hay giảm cùng một lúc vừa là yếu tố duy trì vừa là yếu tố phá vỡ sự ổn định của nền kinh tế, thí dụ như khi đầu tư tăng làm cho các yếu tố liên quan tăng, tăng sản xuất của các ngành sẽ thu hút thêm lao động nâng cao đời sống.
