CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HIỆU QUẢ CHO THUÊ TÀI CHÍNH TẠI DOANH NGHIỆP 1. Đặc điểm cho thuê tài chính 1. Sự cần thiết của loại hình cho thuê tài chính Những thay đổi diễn ra liên tục trong nền kinh tế toàn cầu, những yêu cầu của khoa học kỹ thuật và tiến trình thay thế tài sản cố định, nhu cầu sử dụng tài chính hiệu quả hơn tài nguyên là những lý do chính việc sử dụng các phương pháp mới để làm mới lại cơ sở vật chất kỹ thuật. Cho thuê tài chính, trong những thập kỷ gần đây, đã trở thành một công cụ đầu tư phi truyền thống và hiệu quả.
Các hoạt động tương tự như "cho thuê" đã được biết đến ở Babylon cổ đại 2000 năm trước Công nguyên. Bao gồm cả thực hành cho thuê trong quan hệ kinh tế diễn ra vào năm 1877, khi công ty điện thoại "Bell" quyết định không bán các thiết bị điện thoại do họ sản xuất, mà chỉ cho thuê chúng. Cho thuê xuất hiện đầu tiên ở Hoa Kỳ, thâm nhập dần dần ở các nước khác, đặc biệt là ở châu Âu. Có một số định nghĩa khác nhau được chấp nhận về thuật ngữ cho thuê tài chính.
Từ quan điểm của nhà kinh tế học, cho thuê tài chính là một kỹ thuật tài trợ tài chính, trung hạn hoặc dài hạn, được thực hiện bởi một công ty tài chính, có sự đảm bảo pháp lý là một hợp đồng cho thuê hàng hóa. Một định nghĩa rộng hơn về khái niệm cho thuê tài chính có thể hiểu như sau: là loại hình cho thuê thương mại và tài chính mà các tổ chức tài chính chuyên về các hoạt động này hoặc trực tiếp bởi các nhà sản xuất, cho các công ty thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh cụ thể, hoặc không có đủ tiền vay hoặc vốn riêng để mua sắm các thiết bị cần thiết cho sản xuất. Sự thống nhất của khung pháp lý cho thuê tài chính quốc tế đã được thực hiện vào ngày 28 tháng 5 năm 1988, bằng việc thông qua Công ước về cho thuê tài chính quốc tế Ủy ban của Viện thống nhất về luật tư nhân quốc tế (UNIDROIT), tại Ottawa, với 59 quốc gia đã tham gia và ký kết. Tại châu Âu, đại diện của ngành cho thuê là Liên bang châu Âu của Hiệp hội các công ty cho thuê quốc gia - Leaseurope, được thành lập vào năm 1973.
Mặc dù Leaseurope được thành lập với mục đích trở thành một diễn đàn để thảo luận về việc cụ thể vấn đề của hình thức tài chính mới này, nó đã trở thành một tổ chức để thúc đẩy lợi ích của các thành viên trong các cuộc đàm phán với Ủy ban Liên minh Châu Âu, Hội đồng quốc tế về chuẩn mực kế toán. 4 Theo ủy ban tiêu chuẩn Kế toán Quốc tế(IASC), định nghĩa về CTTC như sau: "Cho thuê tài chính (Financial Lease) là một giao dịch trong đó một bên (người cho thuê) chuyển giao quyền sử dụng tài sản thuộc sở hữu của mình cho bên kia (người đi thuê) trong một thời gian nhất định, mà trong thời gian dó người cho thuê dự định thu vốn tài trợ cùng các chi phí liên quan, quyền sở hữu tài sản có được chuyển giao hay không tùy thuộc vào sự thỏa thuận giữa hai bên." Trên cơ sở định nghĩa của IASC, các quốc gia đưa ra khái niệm, tiêu chuẩn giao dịch phù hợp với môi trường kinh doanh của đất nước mình. Tại Việt Nam, khái niệm và các tiêu chuẩn giao dịch CTTC được thể hiện trong Nghị Định của Chính phủ và hệ thống các chuẩn mực kế toán Việt Nam. Theo Nghị định số 39/2014/NĐ-CP của Chính phủ về hoạt động của công ty tài chính và công ty cho thuê tài chính thì Cho thuê tài chính là hoạt động cấp tín dụng trung hạn, dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài chính giữa bên cho thuê tài chính với bên thuê tài chính.
Bên cho thuê tài chính cam kết mua tài sản cho thuê tài chính theo yêu cầu của bên thuê tài chính và nắm giữ quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê tài chính trong suốt thời hạn cho thuê. Bên thuê tài chính sử dụng tài sản thuê tài chính và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê quy định trong hợp đồng cho thuê tài chính. Tài sản cho thuê tài chính (sau đây gọi tắt là tài sản cho thuê) là máy móc, thiết bị hoặc tài sản khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn cụ thể các loại tài sản cho thuê trong từng thời kỳ.
Đặc trưng của hình thức cho thuê tài chính Để đủ điều kiện như một hợp đồng cho thuê tài chính, hợp đồng thuê phải đáp ứng tất cả bốn tiêu chí sau: Thứ nhất, tuổi thọ của hợp đồng thuê phải bằng 75% hoặc cao hơn thời gian sử dụng hữu ích của tài sản. Thứ hai, hợp đồng thuê phải chứa một quyền lựa chọn mua với giá thấp hơn giá trị thị trường của một tài sản. Thứ ba, bên thuê phải có quyền sở hữu tài vào cuối thời gian thuê. Cuối cùng, giá trị hiện tại của các khoản thanh toán tiền thuê phải lớn hơn 90% giá trị thị trường của tài sản.
Cho thuê tài chính có một số đặc trưng sau: Thứ nhất, cho thuê tài chính là một dạng cho thuê tài sản, nhưng khác về căn bản so với các loại cho thuê tài sản khác là có sự chuyển dịch về cơ bản các rủi ro và các lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản thuê. 5 Thứ hai, xét dưới hình thức cấp vốn, cho thuê tài chính là một hoạt động cấp tín dụng trung hạn, dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài sản (tài sản này có thể là máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển, động sản khác.) giữa bên cho thuê là công ty cho thuê tài chính (tổ chức tín dụng phi ngân hàng) với khách hàng thuê (khách hàng có nhu cầu thuê thường là các doanh nghiệp) Thứ ba, trong thời hạn thuê, các bên không có quyền đơn phương hủy bỏ hợp đồng. Thông thường để được coi là thuê tài chính thì thời hạn thuê phải dài. Tuỳ theo từng quốc gia sẽ có quy định cụ thể về thời hạn thuê nhưng nhìn chung để được coi là dài thì thời hạn thuê phải chiếm hầu hết đời sống hữu ích của tài sản.
Đây chính là thời hạn thuê cơ bản (basic lease period). Thời hạn thuê cơ bản là thời hạn mà người thuê trả tiền thuê cho người cho thuê để được quyền sử dụng tài sản. Trong suốt thời gian này, người cho thuê luôn kì vọng thu hồi đủ số tiền đã bỏ ra ban đầu cộng với tiền lãi trên số vốn đã tài trợ. Đây cũng là thời hạn mà các bên không thể huỷ ngang hợp đồng nếu không có sự đồng thuận của tất cả các bên.
Tại Việt Nam, thời hạn thuê ít nhất phải bằng 60% thời gian cần thiết để khấu hao tài sản thuê Thứ tư, công ty cho thuê tài chính giữ quyền sở hữu tài sản cho thuê, bên thuê có nghĩa vụ nộp tiền thuê (tiền trích khấu hao tài sản cho thuê) cho công ty cho thuê tài chính. Khi kết thúc thời hạn thuê, khách hàng mua lại hoặc tiếp tục thuê tài sản đó theo các thỏa thuận trong hợp đồng thuê. Người thuê phải chịu các khoản chi phí bảo trì, vận hành, phí bảo hiểm, thuế tài sản và các loại rủi ro xảy ra. Bởi các khoản phí này đều do người thuê chịu nên cac khoản tiền thuê mà người cho thuê nhận được sẽ coi như là giá trị thuần của tài sản.Đây cũng chính là lí do gọi hình thức thuê tài sản này là thuê thuần Trong suốt thời gian diễn ra hoạt động thuê tài sản, quyền sở hữu pháp lý đối với tài sản thuộc về người cho thuê và quyền sủ dụng tài sản thuộc về người thuê.
Do giũ quyền sở hữu pháp lí đối với tài sản nên mọi ưu đãi về thuế khoá và các khoản bồi thường do cơ quan bảo hiểm chi trả cho tài sản (nếu có) đều do người cho thuê hưởng. Tuy nhiên, người cho thuê thường chiết khấu lại một phần tiền khuyến khích về thuế vào khoản tiền thuê mà người thuê phải trả theo định kì. Còn khoản tiền bồi thường của công ty bảo hiểm (nếu có) sẽ được người cho thuê chuyển cho người thuê sau khi người thuê hoàn thành trọn vẹn mọi nghĩa vụ theo quy định của hợp đồng. Thứ năm, loại hình cho thuê tài chính có lợi thế là người thuê không cần bỏ toàn bộ số tiền ra một lúc để có máy móc, thiết bị, đồng thời cũng không cần phải thế chấp tài sản như trong các giao dịch vay vốn khác; bên đi thuê tài chính không phải chịu những rủi ro do sự mất giá của tài sản, hao mòn tự nhiên.
Kết 6 thúc thời hạn thuê(khi đáo hạn hợp đồng) người thuê có thể mua lại tài sản, thiết bị: người thuê có quyền lựa chọn một trong các hình thức mua lại tài sản với giá trị hợp lí hoặc giá tượng trưng tuỳ theo sự thoả thuận đã được dự liệu trước trong hợp đồng. Người thuê cũng có thể tiếp tục thuê tài sản đó hoặc nhận làm đại lý bán tài sản tuỳ theo sự uỷ quyền của người cho thuê 1. Những ưu điểm và nhược điểm của thuê tài chính đối với doanh nghiệp Nguyên nhân cho sự tăng trưởng nhanh chóng của các hợp đồng thuê tài chính được tìm thấy trong những lợi thế đó phương thức tài chính này mang lại, so với việc mua tài sản bằng tiền mặt hoặc bằng hợp đồng vay. Phân tích chất lượng của hoạt động cho thuê, so với hình thức đầu tư tài chính truyền thống, đã chứng minh rằng cho thuê tài chính hấp dẫn hơn nhiều so với các hoạt động khác trong đầu tư.
Chỉ số theo đó so sánh giữa cho thuê và tín dụng là tổng chi cho từng nguồn tài trợ. Các nguyên tắc cơ bản của sự lựa chọn giữa hai nguồn tài trợ như sau: số tiền thanh toán cho thuê và số tiền thanh toán cho tín dụng không so sánh với nhau được vì không thể so sánh lãi suất tín dụng với phần trăm hoa hồng được công ty cho thuê tài chính quy định cho dịch vụ của mình; bên thuê còn phải tính đến tất cả các chi phí duy trì cho mọi nguồn tài trợ có thể; phải tính đến lợi ích thuế của cho thuê và tín dụng; phân tích dòng tiền phải phù hợp khấu hao tài sản, không giới hạn các điều khoản đáo hạn của các nguồn tài trợ; tất cảdòng tiền được chiết khấu cùng kỳ hạn.