Chương 1 trình bày những vấn đề cơ bản về nghiên cứu. Với mục tiêu chính là xác định các nhân tố tâm lý nhận thức ảnh hưởng đến hành vi sử dụng BCTC của nhà đầu tư, nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát, và mẫu được chọn phi ngẫu nhiên từ các nhà đầu tư cổ phiếu là cá nhân trên TTCK TP. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 BCTC doanh nghiệp và đối tượng sử dụng BCTC: 2.1 Khái niệm BCTC: BCTC là hệ thống báo cáo tổng hợp từ các số liệu kế toán của doanh nghiệp, được lập theo những mẫu biểu đã được quy định, nó phản ánh tình hình sử dụng vốn, nguồn vốn, kết quả kinh doanh, và dòng tiền của doanh nghiệp trong kỳ báo cáo.2 Mục đích của BCTC: Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 21 “Trình bày BCTC” được ban hành ngày 30/12/2003 bởi Bộ tài chính, mục đích của BCTC gồm: - BCTC phản ánh theo một cấu trúc chặt chẽ tình hình tài chính, kết quả kinh doanh của một doanh nghiệp. Mục đích của BCTC là cung cấp các thông tin về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các luồng tiền của một doanh nghiệp, đáp ứng nhu cầu hữu ích cho số đông những người sử dụng trong việc đưa ra các quyết định kinh tế.
Để đạt mục đích này BCTC phải cung cấp những thông tin của một doanh nghiệp về: + Tài sản + Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu + Doanh thu, thu nhập khác, chi phí, lãi và lỗ + Các luồng tiền. - Các thông tin này cùng với các thông tin trình bày trong Bản thuyết minh BCTC giúp người sử dụng dự đoán được các luồng tiền trong tương lai và đặc biệt là thời điểm và mức độ chắc chắn của việc tạo ra các luồng tiền và các khoản tương đương tiền. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Các đặc điểm chất lượng của thông tin kế toán: Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 “Chuẩn mực chung” ban hành năm 2002 bởi Bộ tài chính, các yêu cầu cơ bản đối với kế toán gồm: - Trung thực: các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo trên cơ sở các bằng chứng đầy đủ, khách quan và đúng với thực tế về hiện trạng, bản chất nội dung và giá trị của nghiệp vụ kinh tế phát sinh. - Khách quan: các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo đúng với thực tế, không bị xuyên tạc, không bị bóp méo.
- Đầy đủ: mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh liên quan đến kỳ kế toán phải được ghi chép và báo cáo đầy đủ, không bị bỏ sót. - Kịp thời: các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo kịp thời, đúng hoặc trước thời hạn quy định, không được chậm trễ. - Dễ hiểu: các thông tin và số liệu kế toán trình bày trong BCTC phải rõ ràng, dễ hiểu đối với người sử dụng. Người sử dụng ở đây được hiểu là người có hiểu biết về kinh doanh, về kinh tế, tài chính, kế toán ở mức trung bình.
Thông tin về những vấn đề phức tạp trong BCTC phải được giải trình trong phần thuyết minh. - Có thể so sánh: các thông tin và số liệu kế toán giữa các kỳ kế toán trong một doanh nghiệp và giữa các doanh nghiệp chỉ có thể so sánh được khi tính toán và trình bày nhất quán. Trường hợp không nhất quán thì phải giải trình trong phần thuyết minh để người sử dụng BCTC có thể so sánh thông tin giữa các kỳ kế toán, giữa các doanh nghiệp hoặc giữa thông tin thực hiện với thông tin dự toán, kế hoạch.4 Hệ thống BCTC doanh nghiệp và thông tin trình bày trên BCTC: Tại Việt Nam, quyết định 15/2006/QĐ-BTC ngày 20/3/2006 của Bộ tài chính quy định bốn BCTC doanh nghiệp bắt buộc lập gồm: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 10 - - Bảng cân đối kế toán: trình bày tổng quát tình hình nguồn vốn, tài sản và cơ cấu tài sản, nguồn vốn hình thành nên tài sản của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định. Trong đó, tổng tài sản và tổng nguồn vốn luôn bằng nhau.
Kết cấu bảng cân đối kế toán gồm những khoản mục chủ yếu sau: 1. Tài sản + Tài sản ngắn hạn Tiền và các khoản tương đương tiền Các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn Các khoản phải thu ngắn hạn Hàng tồn kho Tài sản ngắn hạn khác + Tài sản dài hạn Các khoản phải thu dài hạn Tài sản cố định Bất động sản đầu tư Các khoản đầu tư tài chính dài hạn Tài sản dài hạn khác 2. Nguồn vốn + Nợ phải trả Nợ ngắn hạn Nợ dài hạn + Vốn chủ sở hữu Vốn chủ sở hữu Nguồn kinh phí và quỹ khác - Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh: phản ánh tổng quát các khoản doanh thu, thu nhập, chi phí và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp trong một LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 11 - thời kỳ nhất định. Cụ thể, kết cấu báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh gồm những khoản mục chủ yếu sau: + Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ + Các khoản giảm trừ doanh thu + Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ + Giá vốn hàng bán + Lợi nhuận gộp về bán hàng và cung cấp dịch vụ + Doanh thu hoạt động tài chính + Chi phí tài chính + Chi phí bán hàng + Chi phí quản lý doanh nghiệp + Thu nhập khác + Chi phí khác + Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh + Thuế thu nhập doanh nghiệp + Lợi nhuận sau thuế - Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: phản ánh các khoản thu và chi tiền của doanh nghiệp theo từng hoạt động gồm: hoạt động kinh doanh, hoạt động đầu tư, hoạt động tài chính nhằm trình bày về nguồn gốc phát sinh của tiền tệ và cách thức sử dụng tiền tệ trong kỳ báo cáo.
Như vậy, báo cáo lưu chuyển tiền tệ sẽ gồm 3 nội dung chính: + Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh + Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động đầu tư + Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động tài chính LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 12 - - Bản thuyết minh BCTC: thuyết minh, bổ sung và giải trình các thông tin tài chính trong kỳ báo cáo. Chi tiết, bản thuyết minh BCTC phải trình bày những nội dung gồm: + Thông tin về cơ sở lập và trình bày BCTC, chính sách kế toán đang áp dụng + Các thông tin trọng yếu, các thông tin quy định của các chuẩn mực kế toán chưa được trình bày trong BCTC khác + Thông tin bổ sung và cần thiết cho việc trình bày trung thực, hợp lý tình hình tài chính của doanh nghiệp Hệ thống BCTC gồm BCTC năm và BCTC giữa niên độ được lập theo các mẫu được hướng dẫn tại chế độ kế toán doanh nghiệp (mẫu chi tiết tham khảo tại phụ lục 1).5 Đối tượng sử dụng BCTC: Luật kế toán Việt Nam (2003) đề cập đối tượng sử dụng BCTC là “đối tượng có nhu cầu thông tin của đơn vị kế toán”. Tuy nhiên, có thể phân chia một cách cụ thể các đối tượng sử dụng BCTC thành 2 nhóm như sau: - Các đối tượng bên trong doanh nghiệp như: những nhà quản lý ở các cấp độ khác nhau. - Các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp như: nhà đầu tư, người cho vay, nhà phân tích/tư vấn, cơ quan quản lý nhà nước, đối thủ cạnh tranh, khách hàng, nhà cung cấp, công chúng… BCTC cung cấp những thông tin cho mục đích chung của các đối tượng trên.
Tuy nhiên, trong số các đối tượng nhà đầu tư là người cung cấp vốn và chấp nhận rủi ro cho doanh nghiệp nên những thông tin trên BCTC mà họ cần thiết LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 13 - cũng sẽ thỏa mãn yêu cầu chung của các đối tượng khác. Do đó, có thể nói nhà đầu tư là một đối tượng quan trọng trong các đối tượng sử dụng BCTC.2 Công bố thông tin trên TTCK Việt Nam: TTCK Việt Nam bắt đầu được thành lập vào năm 1996 và chính thức đi vào hoạt động vào năm 2000. Hiện tại, có hai Sở giao dịch chứng khoán đang hoạt động là Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) và Sở giao dịch chứng khoán TP. Và sắp tới sẽ hợp nhất hai Sở giao dịch chứng khoán này thành Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam và phát triển hệ thống công nghệ chung cho toàn bộ TTCK Việt Nam.
Tính đến cuối năm 2013, trên 2 sàn có 683 cổ phiếu và chứng chỉ quỹ niêm yết với tổng giá trị niêm yết theo mệnh giá là 361 nghìn tỷ đồng, và số lượng tài khoản nhà đầu tư đạt khoảng 1,27 triệu tài khoản (Nguyễn Thị Phương Luyến, 2014). Đối với quy định công bố thông tin trên TTCK tại Việt Nam, thông tư 52/2012/TT-BTC có hướng dẫn chi tiết như sau: - Công ty đại chúng phải công bố thông tin về BCTC năm đã được kiểm toán chậm nhất là mười ngày, kể từ ngày tổ chức kiểm toán độc lập ký báo cáo kiểm toán. Thời hạn công bố thông tin BCTC năm không quá chín mươi ngày, kể từ ngày kết thúc năm tài chính. - Công ty đại chúng phải lập báo cáo thường niên theo quy định và công bố thông tin về báo cáo thường niên chậm nhất là hai mươi ngày sau khi công bố BCTC năm được kiểm toán.
Thông tin tài chính trong báo cáo thường niên phải phù hợp với BCTC năm được kiểm toán. - Công ty đại chúng phải thực hiện công bố thông tin về tình hình quản trị định kỳ sáu tháng và năm, thời hạn báo cáo và công bố thông tin chậm nhất là ba mươi ngày, kể từ ngày kết thúc kỳ báo cáo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 14 - - Ngoài ra, công ty đại chúng phải công bố thông tin về Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông thường niên và thông tin về việc chào bán chứng khoán cũng như tiến độ sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán. Đối với tổ chức niêm yết và công ty đại chúng quy mô lớn, quy định về công bố thông tin định kỳ tương tự như công ty đại chúng, đồng thời bổ sung thêm một số quy định sau: - BCTC năm được công bố phải được kiểm toán bởi tổ chức kiểm toán được chấp thuận.