Hành Vi Lôi Kéo Khách Hàng Bất Chính Theo Luật Cạnh Tranh 2018

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt hiện nay, hành vi lôi kéo khách hàng bất chính đang trở thành một… 54 trang · Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh · 2019.

• Tác giả: Hà Tiến Huy
• Người hướng dẫn: ThS. Đặng Quốc Chương
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Thương Mại
• Đề tài: Hành Vi Lôi Kéo Khách Hàng Bất Chính Theo Luật Cạnh Tranh 2018
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. LÝ LUẬN VỀ HÀNH VI LÔI KÉO KHÁCH HÀNG BẤT CHÍNH
• 0.1.1. Tổng quan về cạnh tranh không lành mạnh
• 0.1.2. Hành vi lôi kéo khách hàng bất chính trong pháp luật cạnh tranh
• 0.1.3. Bối cảnh cạnh tranh không lành mạnh bằng lôi kéo khách hàng bất chính
• 0.1.4. Đặc trưng của hành vi lôi kéo khách hàng bất chính
• 0.1.5. Các dạng lôi kéo khách hàng bất chính
• 0.1.6. Sự cần thiết điều chỉnh lôi kéo khách hàng bất chính trong pháp luật cạnh tranh
• 0.1.7. Bảo vệ doanh nghiệp
• 0.1.8. Bảo vệ khách hàng
• 0.1.9. Bảo vệ thị trường
• KẾT LUẬN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ HÀNH VI LÔI KÉO KHÁCH HÀNG BẤT CHÍNH
• 1.1. Tổng quan về cạnh tranh không lành mạnh
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI LÔI KÉO KHÁCH HÀNG BẤT CHÍNH
• 2.1. Tổng quan pháp luật điều chỉnh hành vi lôi kéo khách hàng bất chính
• 2.2. Nhận diện hành vi lôi kéo khách hàng bất chính trong Luật Cạnh tranh 2018
• 2.2.1. Chủ thể thực hiện hành vi
• 2.2.2. Mục đích của hành vi
• 2.2.3. Hai dạng hành vi khách quan
• 2.2.4. Hậu quả của hành vi
• 2.2.5. Mối quan hệ điều chỉnh giữa Luật Cạnh tranh 2018 và các luật chuyên ngành về hành vi lôi kéo khách hàng bất chính
• 2.2.6. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật lôi kéo khách hàng bất chính
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hành Vi Lôi Kéo Khách Hàng Bất Chính Tổng Quan Quan Trọng 55 ký tự

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt hiện nay, hành vi lôi kéo khách hàng bất chính đang trở thành một vấn đề nhức nhối. Các doanh nghiệp, vì lợi nhuận, sẵn sàng sử dụng những thủ đoạn tinh vi để chiếm đoạt khách hàng từ đối thủ, gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho thị trường và người tiêu dùng. Điều này không chỉ xâm phạm lợi ích người tiêu dùng mà còn gây ra sự bất bình đẳng trong cạnh tranh, làm suy yếu uy tín doanh nghiệp chân chính. Do đó, việc hiểu rõ bản chất và các hình thức của hành vi này là vô cùng quan trọng, đặc biệt là trong bối cảnh Luật Cạnh Tranh 2018 đang được thực thi. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích các khía cạnh của hành vi lôi kéo bất chính, từ đó đưa ra những giải pháp và khuyến nghị giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý đối phó hiệu quả với vấn đề này. Theo Hà Tiến Huy, hành vi lôi kéo khách hàng bất chính ngày càng phổ biến dưới dạng cung cấp thông tin gian dối, cung cấp thông tin gây nhầm lẫn.

1.1. Định Nghĩa Hành Vi Cạnh Tranh Không Lành Mạnh

Để hiểu rõ về hành vi lôi kéo khách hàng bất chính, cần phải nắm vững khái niệm cạnh tranh không lành mạnh. Đây là những hành vi trái với các chuẩn mực đạo đức kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác hoặc người tiêu dùng. Cạnh tranh không lành mạnh bao gồm nhiều hình thức khác nhau, từ quảng cáo sai sự thật đến bán hàng đa cấp bất chính. Điều quan trọng là những hành vi này đều nhằm mục đích cản trở cạnh tranh và gián đoạn hoạt động kinh doanh của đối thủ. Việc phân biệt rõ giữa cạnh tranh lành mạnh và cạnh tranh không lành mạnh là rất quan trọng để đảm bảo một môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch. Theo Luật Cạnh tranh 2018, hành vi này là hành vi của doanh nghiệp trái với nguyên tắc thiện chí, trung thực, tập quán thương mại và các chuẩn mực khác trong kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác.

1.2. Mối Liên Hệ Giữa CTKLM và Lôi Kéo Khách Hàng Bất Chính

Lôi kéo khách hàng bất chính là một hình thức cụ thể của cạnh tranh không lành mạnh. Nó tập trung vào việc sử dụng các thủ đoạn để chiếm đoạt khách hàng từ đối thủ, thường thông qua lừa dối khách hàng, gây nhầm lẫn hoặc cung cấp thông tin sai lệch. Trong nhiều trường hợp, hành vi lôi kéo bất chính còn vi phạm các quy định về quảng cáo, khuyến mại và bảo vệ người tiêu dùng. Việc xác định rõ mối liên hệ này giúp cho việc áp dụng luật cạnh tranh 2018 và các văn bản pháp luật liên quan một cách hiệu quả hơn. Hơn nữa, nó giúp doanh nghiệp nhận thức rõ hơn về những hành vi bị cấm, từ đó xây dựng một chiến lược kinh doanh bền vững và tuân thủ pháp luật. Hành vi này ngày càng phổ biến, gây ra những hậu quả tiêu cực đối với khách hàng, doanh nghiệp và thị trường.

II. Nhận Diện Rủi Ro Vấn Đề Lôi Kéo Khách Hàng Bất Chính 59 ký tự

Trong thực tế, việc nhận diện hành vi lôi kéo khách hàng bất chính không phải lúc nào cũng dễ dàng. Các doanh nghiệp thường sử dụng những chiêu trò tinh vi, khó phát hiện để lừa dối khách hàng và gây nhầm lẫn. Điều này đòi hỏi các cơ quan quản lý phải có sự am hiểu sâu sắc về thị trường và các hoạt động kinh doanh, cũng như khả năng phân tích và đánh giá thông tin một cách chính xác. Bên cạnh đó, việc xâm phạm lợi ích người tiêu dùng và thiệt hại kinh tế do hành vi này gây ra cũng là một vấn đề đáng lo ngại. Các doanh nghiệp bị chiếm đoạt khách hàng có thể phải đối mặt với nguy cơ phá sản, trong khi người tiêu dùng có thể mua phải sản phẩm kém chất lượng hoặc dịch vụ không đảm bảo. Theo tác giả khóa luận, bản thân các cơ quan nhà nước cũng ý thức được sự gia tăng của các hành vi LKKHBC trong thị trường kinh doanh của Việt Nam, cùng những mâu thuẫn trong LCT 2004.

2.1. Các Hình Thức Lôi Kéo Khách Hàng Bất Chính Phổ Biến

Các hình thức lôi kéo khách hàng bất chính rất đa dạng và ngày càng biến tướng. Một số hình thức phổ biến bao gồm: Quảng cáo sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng của sản phẩm; So sánh trực tiếp hoặc gián tiếp với sản phẩm của đối thủ một cách không công bằng; Sử dụng thông tin sai lệch để hạ uy tín của đối thủ; Khuyến mại không trung thực, tạo phản hồi tiêu cực; và Bán hàng đa cấp biến tướng, lừa dối khách hàng. Những hình thức này không chỉ gây thiệt hại cho đối thủ cạnh tranh mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng và trật tự thị trường. Vì vậy, cần có sự giám sát chặt chẽ và xử lý nghiêm minh đối với những hành vi này. Các hình thức này gây ra những hậu quả tiêu cực đối với khách hàng, doanh nghiệp và thị trường.

2.2. Hậu Quả Của Lôi Kéo Khách Hàng Bất Chính Đối Với Doanh Nghiệp

Hành vi lôi kéo khách hàng bất chính gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc bị chiếm đoạt khách hàng có thể dẫn đến giảm doanh thu, lợi nhuận, thậm chí là phá sản. Bên cạnh đó, uy tín doanh nghiệp cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, gây khó khăn cho việc xây dựng và phát triển thương hiệu. Ngoài ra, các doanh nghiệp còn phải tốn kém chi phí để đối phó với những hành vi cạnh tranh không lành mạnh, như chi phí pháp lý, chi phí truyền thông để bảo vệ danh tiếng. Việc ngăn chặn và xử lý hiệu quả những hành vi này là rất quan trọng để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và duy trì một môi trường cạnh tranh lành mạnh.

III. Giải Pháp Chống Lôi Kéo Bất Chính Luật Cạnh Tranh 58 ký tự

Luật Cạnh Tranh 2018 là một công cụ quan trọng để chống lại hành vi lôi kéo khách hàng bất chính. Luật này quy định rõ các hành vi bị cấm, cũng như các biện pháp xử lý đối với những hành vi vi phạm. Việc áp dụng hiệu quả luật cạnh tranh 2018 sẽ giúp tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng và minh bạch, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và người tiêu dùng. Tuy nhiên, để luật cạnh tranh 2018 phát huy tối đa hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Cần có cơ chế giám sát và thực thi hiệu quả, cũng như sự tham gia tích cực của cộng đồng trong việc phát hiện và tố cáo những hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Ngoài ra, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức về luật cạnh tranh 2018 cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. LCT 2018 đã có những thay đổi tích cực đối với quy định về hành vi CTKLM.

3.1. Các Quy Định Của Luật Cạnh Tranh 2018 Về Lôi Kéo Khách Hàng

Luật Cạnh Tranh 2018 quy định rõ các hành vi lôi kéo khách hàng bất chính bị cấm, bao gồm: Cung cấp thông tin sai lệch hoặc gây nhầm lẫn về sản phẩm, dịch vụ; So sánh không công bằng với sản phẩm, dịch vụ của đối thủ; Sử dụng các biện pháp gian lận thương mại để chiếm đoạt khách hàng; Gây rối hoạt động kinh doanh của đối thủ; và Các hành vi khác vi phạm nguyên tắc cạnh tranh lành mạnh. Luật cũng quy định các biện pháp xử lý đối với những hành vi vi phạm, như phạt tiền, thu hồi giấy phép kinh doanh và các biện pháp khắc phục hậu quả khác. Việc tuân thủ nghiêm chỉnh các quy định của luật cạnh tranh 2018 là rất quan trọng để đảm bảo một môi trường kinh doanh công bằng và bền vững. Vì thế, cần có sự giám sát chặt chẽ và xử lý nghiêm minh đối với những hành vi này.

3.2. Biện Pháp Xử Lý Vi Phạm Lôi Kéo Khách Hàng Bất Chính

Các biện pháp xử lý đối với hành vi lôi kéo khách hàng bất chính bao gồm: Xử phạt hành chính với mức phạt tiền tùy theo mức độ vi phạm; Buộc cải chính thông tin sai lệch hoặc gây nhầm lẫn; Thu hồi giấy phép kinh doanh đối với những trường hợp vi phạm nghiêm trọng; Trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho đối thủ cạnh tranh hoặc người tiêu dùng bị thiệt hại; và Các biện pháp khắc phục hậu quả khác, như gỡ bỏ quảng cáo sai sự thật, thu hồi sản phẩm kém chất lượng. Việc áp dụng các biện pháp xử lý này phải đảm bảo tính nghiêm minh, công bằng và minh bạch, nhằm răn đe các hành vi vi phạm và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Bên cạnh các nguyên tắc mang tính định tính về CTKLM, LCT 2018 cũng đưa ra danh sách các hành vi CTKLM bị cấm tại Điều 45.

IV. Hướng Dẫn Ngăn Chặn Cách Doanh Nghiệp Tránh Lôi Kéo 59 ký tự

Để ngăn chặn hành vi lôi kéo khách hàng bất chính, doanh nghiệp cần xây dựng một chiến lược kinh doanh dựa trên sự trung thực, minh bạch và tuân thủ pháp luật. Cần chú trọng đến chất lượng sản phẩm, dịch vụ và xây dựng uy tín doanh nghiệp thông qua những hành động thiết thực. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần chủ động giám sát và phát hiện những hành vi cạnh tranh không lành mạnh từ đối thủ, cũng như phối hợp với các cơ quan quản lý để xử lý những hành vi này. Việc xây dựng một văn hóa kinh doanh lành mạnh, dựa trên sự tôn trọng đối thủ và quyền lợi người tiêu dùng, là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Việc chủ động giám sát và phát hiện những hành vi cạnh tranh không lành mạnh từ đối thủ giúp tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng.

4.1. Xây Dựng Văn Hóa Kinh Doanh Trung Thực Minh Bạch

Văn hóa kinh doanh trung thực, minh bạch là nền tảng để ngăn chặn hành vi lôi kéo khách hàng bất chính. Doanh nghiệp cần xây dựng một hệ thống giá trị cốt lõi dựa trên sự trung thực, minh bạch và trách nhiệm xã hội. Điều này đòi hỏi sự cam kết từ lãnh đạo cao nhất, cũng như sự tham gia của tất cả các thành viên trong tổ chức. Cần có quy trình kiểm soát nội bộ chặt chẽ để đảm bảo rằng mọi hoạt động kinh doanh đều tuân thủ các quy định pháp luật và đạo đức kinh doanh. Hơn nữa, doanh nghiệp cần khuyến khích nhân viên báo cáo những hành vi vi phạm, cũng như tạo ra một môi trường làm việc mà sự trung thực được đánh giá cao.

4.2. Tăng Cường Giám Sát Và Phát Hiện Vi Phạm

Doanh nghiệp cần tăng cường giám sát và phát hiện những hành vi cạnh tranh không lành mạnh từ đối thủ, cũng như từ chính nội bộ doanh nghiệp. Có thể sử dụng các công cụ giám sát thị trường, phân tích dữ liệu và thu thập thông tin từ khách hàng để phát hiện những dấu hiệu bất thường. Khi phát hiện vi phạm, cần báo cáo kịp thời cho các cơ quan quản lý và phối hợp để xử lý theo quy định của pháp luật. Việc chủ động giám sát và phát hiện vi phạm không chỉ giúp doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi của mình mà còn góp phần xây dựng một môi trường cạnh tranh lành mạnh.

V. Nghiên Cứu Điển Hình Phân Tích Vụ Vi Phạm Lôi Kéo 58 ký tự

Việc phân tích các vụ vi phạm lôi kéo khách hàng bất chính điển hình là rất quan trọng để rút ra những bài học kinh nghiệm và nâng cao hiệu quả phòng ngừa. Các vụ việc này thường liên quan đến các hành vi quảng cáo sai sự thật, so sánh không công bằng, hoặc sử dụng các chiêu trò gian lận thương mại. Việc nghiên cứu kỹ các vụ việc này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các thủ đoạn mà doanh nghiệp thường sử dụng, cũng như những lỗ hổng trong quy định pháp luật. Từ đó, có thể đưa ra những giải pháp và khuyến nghị phù hợp để ngăn chặn và xử lý hiệu quả những hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Cần có cơ chế giám sát và thực thi hiệu quả, cũng như sự tham gia tích cực của cộng đồng trong việc phát hiện và tố cáo những hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

5.1. Phân Tích Chi Tiết Vụ Vi Phạm Cụ Thể

Phân tích chi tiết một vụ vi phạm cụ thể giúp làm rõ các yếu tố cấu thành hành vi lôi kéo khách hàng bất chính, như chủ thể vi phạm, hành vi vi phạm, hậu quả gây ra và cơ sở pháp lý để xử lý. Cần xem xét kỹ các bằng chứng, chứng cứ và lời khai của các bên liên quan để xác định rõ bản chất của vụ việc. Việc phân tích này cũng giúp chúng ta nhận diện những khó khăn và thách thức trong quá trình điều tra, xử lý, từ đó đề xuất những giải pháp để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Các hình thức này không chỉ gây thiệt hại cho đối thủ cạnh tranh mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng và trật tự thị trường.

5.2. Bài Học Kinh Nghiệm Rút Ra

Từ việc phân tích các vụ vi phạm điển hình, có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá để phòng ngừa và xử lý hiệu quả hành vi lôi kéo khách hàng bất chính. Các bài học này có thể liên quan đến việc tăng cường giám sát, hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và người tiêu dùng, hoặc tăng cường hợp tác giữa các cơ quan quản lý. Việc áp dụng những bài học này vào thực tiễn sẽ giúp tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh và bền vững. Cần có sự giám sát chặt chẽ và xử lý nghiêm minh đối với những hành vi này.

VI. Tương Lai Của Cạnh Tranh Chống Lôi Kéo Bất Chính 59 ký tự

Trong tương lai, việc chống lại hành vi lôi kéo khách hàng bất chính sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn, khi thị trường cạnh tranh ngày càng gay gắt và các thủ đoạn cạnh tranh không lành mạnh ngày càng tinh vi hơn. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng từ các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Cần có sự đổi mới trong tư duy và phương pháp tiếp cận, cũng như sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể xây dựng một môi trường cạnh tranh lành mạnh và bền vững, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Việc phân tích này cũng giúp chúng ta nhận diện những khó khăn và thách thức trong quá trình điều tra, xử lý, từ đó đề xuất những giải pháp để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

6.1. Hoàn Thiện Pháp Luật Về Cạnh Tranh

Việc hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh là một yếu tố then chốt để chống lại hành vi lôi kéo khách hàng bất chính. Cần rà soát và sửa đổi các quy định hiện hành để đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch và khả thi. Đồng thời, cần bổ sung những quy định mới để đối phó với những hình thức cạnh tranh không lành mạnh mới xuất hiện. Việc hoàn thiện pháp luật cần dựa trên cơ sở nghiên cứu khoa học, kinh nghiệm thực tiễn và tham khảo pháp luật quốc tế. Quan trọng hơn, việc áp dụng luật cạnh tranh 2018 và các văn bản pháp luật liên quan một cách hiệu quả hơn.

6.2. Nâng Cao Nhận Thức Về Cạnh Tranh Lành Mạnh

Nâng cao nhận thức về cạnh tranh lành mạnh là một nhiệm vụ quan trọng để xây dựng một môi trường kinh doanh văn minh. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục cho doanh nghiệp và người tiêu dùng về các quy định của pháp luật cạnh tranh, cũng như những lợi ích của cạnh tranh lành mạnh. Đồng thời, cần khuyến khích doanh nghiệp xây dựng văn hóa kinh doanh dựa trên sự trung thực, minh bạch và trách nhiệm xã hội. Việc nâng cao nhận thức sẽ giúp tạo ra một sự đồng thuận trong xã hội về tầm quan trọng của cạnh tranh lành mạnh và sự phản đối đối với những hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Văn hóa kinh doanh trung thực, minh bạch là nền tảng để ngăn chặn hành vi lôi kéo khách hàng bất chính.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật "Hành vi lôi kéo khách hàng bất chính theo Luật Cạnh tranh 2018" của sinh viên Hà Tiến Huy (chuyên ngành Luật Thương mại, Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, năm 2019; người hướng dẫn khoa học: ThS. Đặng Quốc Chương) được thực hiện trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa sau hơn ba thập kỷ Đổi mới. Cùng với sự gia tăng mạnh mẽ của các chủ thể kinh doanh và sự phát triển của công nghệ thông tin, hoạt động truyền tải thông tin về hàng hóa, dịch vụ trở thành công cụ chủ lực nhằm giành lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh khốc liệt đã thúc đẩy nhiều doanh nghiệp sử dụng các phương thức bất chính như cung cấp thông tin gian dối, gây nhầm lẫn hoặc so sánh không có căn cứ nhằm lôi kéo khách hàng của đối thủ.

Trước khi Luật Cạnh tranh 2018 được thông qua, hành vi này chủ yếu được điều chỉnh phân tán dưới dạng hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh trong Luật Cạnh tranh 2004, Luật Thương mại 2005 và Luật Quảng cáo 2012. Thực tiễn thi hành đã bộc lộ sự chồng chéo về thẩm quyền xử lý, đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý và sự thiếu hụt các quy định bao quát. Luật Cạnh tranh 2018 (được Quốc hội thông qua ngày 12/6/2018, có hiệu lực từ ngày 01/7/2019) đã chính thức định danh và bổ sung hành vi lôi kéo khách hàng bất chính vào danh mục các hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm tại Điều 45.

Tác giả xác định mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận gồm:

1. Làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về hành vi lôi kéo khách hàng bất chính, bao gồm đặc trưng pháp lý và các dạng biểu hiện cụ thể trong thực tiễn kinh doanh.
2. Đánh giá, phân tích toàn diện các quy định của pháp luật hiện hành (trọng tâm là Luật Cạnh tranh 2018 và các luật chuyên ngành), chỉ ra những điểm tiến bộ cũng như bất cập, hạn chế khi áp dụng vào thực tế.
3. Đề xuất các kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về kiểm soát hành vi lôi kéo khách hàng bất chính, nâng cao hiệu quả thực thi.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề lý luận (đặc trưng, dạng biểu hiện) và quy định pháp lý (chủ thể, mục đích, hành vi khách quan, hậu quả) về hành vi lôi kéo khách hàng bất chính. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào góc độ pháp lý, trọng tâm là Luật Cạnh tranh 2018 và sự tương quan điều chỉnh với Luật Thương mại 2005, Luật Quảng cáo 2012.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng trên hệ thống lý luận về cạnh tranh không lành mạnh và các chuẩn mực pháp lý quốc tế cũng như quốc gia:

• Khung pháp lý quốc tế và khu vực: Điều 10 bis Công ước Paris 1883 về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp (sửa đổi tại Stockholm năm 1967); Đạo luật Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (FTC Act 1914); Chỉ thị 2006/114/EC của Nghị viện và Hội đồng châu Âu về quảng cáo so sánh.
• Hệ thống pháp luật Việt Nam: Luật Cạnh tranh 2004 (Khoản 3 Điều 4, Khoản 3 Điều 45); Luật Cạnh tranh 2018 (Khoản 1 Điều 2, Khoản 6 Điều 3, Khoản 2 Điều 4, Khoản 5 Điều 45); Luật Thương mại 2005 (Khoản 6, Khoản 7 Điều 109); Luật Quảng cáo 2012 (Khoản 1 Điều 2, Khoản 9, Khoản 10 Điều 8); Luật Doanh nghiệp 2015 (Khoản 16 Điều 4); Bộ luật Dân sự 2015 (Khoản 1 Điều 113); Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010.

Tác giả sử dụng ba phương pháp nghiên cứu chủ đạo:

• Phương pháp lịch sử: Nghiên cứu quá trình phát triển của khái niệm cạnh tranh không lành mạnh từ thời kỳ kinh tế kế hoạch hóa tập trung trước năm 1986 đến thời kỳ kinh tế thị trường, cũng như tiến trình lập pháp điều chỉnh hành vi lôi kéo khách hàng qua các giai đoạn.
• Phương pháp thống kê: Thu thập và phân tích dữ liệu về số lượng vụ việc vi phạm cạnh tranh không lành mạnh, tỷ lệ người dùng internet và xu hướng quảng cáo trực tuyến qua các năm.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Mổ xẻ các yếu tố cấu thành pháp lý của hành vi lôi kéo khách hàng bất chính, đối chiếu sự mâu thuẫn giữa Luật Cạnh tranh 2018 và luật chuyên ngành, từ đó tổng hợp các giải pháp lập pháp.

Nguồn dữ liệu thực chứng được trích xuất từ:

• Báo cáo thường niên các năm 2010, 2017, 2018 của Cục Quản lý cạnh tranh / Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công Thương).
• Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam năm 2016.
• Báo cáo của Tổ chức Công nghệ thông tin và truyền thông Liên Hợp Quốc (ITU) công bố ngày 07/12/2018.
• Các hồ sơ vụ việc thực tế: xử phạt Công ty TNHH Panasonic theo Quyết định số 66/QĐ-QLCT ngày 16/6/2010; vụ việc quảng cáo thực phẩm chức năng Smarto của Công ty TNHH An Minh Southern; Gastimun HP của Công ty TNHH Dược phẩm Đông Đô; sản phẩm Colon của Công ty CP Phoenick Pharma Việt Nam; và tranh chấp quảng cáo mì Tiến Vua giữa Công ty CP Hàng tiêu dùng Masan và Công ty CP Acecook Việt Nam (2011).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận về hành vi lôi kéo khách hàng bất chính

Chương này tập trung hệ thống hóa nền tảng lý luận về cạnh tranh không lành mạnh và định vị hành vi lôi kéo khách hàng bất chính trong hệ thống pháp luật cạnh tranh.

Tác giả phân tích khái niệm cạnh tranh không lành mạnh qua các văn bản pháp lý. Công ước Paris 1883 xác định tiêu chí là hành vi "trái với các thông lệ trung thực, thiện chí trong công nghiệp hoặc thương mại". Luật Cạnh tranh 2004 sử dụng tiêu chí "trái với các chuẩn mực thông thường về đạo đức kinh doanh" và mở rộng phạm vi xâm hại đến "lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác hoặc người tiêu dùng". Luật Cạnh tranh 2018 đã hoàn thiện khi quy định hành vi trái với "nguyên tắc thiện chí, trung thực, tập quán thương mại và các chuẩn mực khác trong kinh doanh", đồng thời thu hẹp hậu quả chỉ tập trung vào "gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác".

Về bối cảnh thực tiễn, số liệu thống kê giai đoạn 2010–2017 cho thấy hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh luôn chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng số các vụ việc cạnh tranh không lành mạnh được điều tra xử lý:

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017
Quảng cáo nhằm CTKLM	20	33	37	2	6	18	15	9
Khuyến mại nhằm CTKLM	2	-	-	-	-	-	-	-
Gây rối hoạt động kinh doanh	-	-	1	-	-	-	-	-
Gièm pha doanh nghiệp khác	1	2	-	-	-	-	-	-
Chỉ dẫn gây nhầm lẫn	1	-	-	-	-	1	1	-
Bán hàng đa cấp bất chính	4	1	3	1	-	4	5	3
Tổng cộng	26	36	41	3	7	23	20	12

Đến năm 2018, số vụ việc bị xử phạt liên quan đến quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh giảm xuống dưới 4 vụ trong tổng số 5 vụ điều tra xử phạt toàn ngành, phản ánh xu hướng vi phạm chuyển dịch sang môi trường trực tuyến tinh vi và khó phát hiện hơn (theo ITU, năm 2018 toàn cầu có 3,9 tỷ người dùng internet, chiếm 51,2% dân số; tại Việt Nam, trên 60% dân số sử dụng internet với thời lượng trung bình gần 7 giờ/ngày).

Tác giả xác lập 3 đặc trưng cốt lõi của hành vi lôi kéo khách hàng bất chính:

1. Cách thức thực hiện: Thông qua hoạt động truyền tải thông tin trên các phương tiện truyền thông (internet, mạng xã hội, truyền hình, báo chí...).
2. Đối tượng thông tin: Thông tin hướng về chính doanh nghiệp thực hiện hành vi, hàng hóa, dịch vụ, khuyến mại hoặc điều kiện giao dịch của doanh nghiệp đó (khác với hành vi gièm pha, công kích trực tiếp nhắm vào đối thủ).
3. Mục đích của hành vi: Nhằm lôi kéo khách hàng của doanh nghiệp khác, được xác định theo nguyên tắc suy đoán mặc nhiên khi doanh nghiệp đã hoàn thành hành vi khách quan.

Ba dạng biểu hiện chính trên thực tế gồm:

• Cung cấp thông tin gian dối: Đưa thông tin sai sự thật về chất lượng, công dụng, dùng hình ảnh chuyên gia/bệnh nhân để quảng cáo sai lệch (ví dụ Smarto, Gastimun HP).
• Cung cấp thông tin gây nhầm lẫn: Đưa thông tin đúng một phần nhưng lập lờ, bỏ sót thông tin quan trọng khiến khách hàng hiểu sai (ví dụ vụ tủ lạnh Panasonic quảng cáo tăng 12% vitamin rau củ bị phạt 30 triệu đồng theo Quyết định 66/QĐ-QLCT; sản phẩm Colon quảng cáo chữa đại tràng không rõ nguyên nhân).
• Cung cấp thông tin so sánh: Phân loại theo mức độ (so sánh bằng, so sánh hơn, so sánh nhất), theo nội dung và theo phương pháp (so sánh trực tiếp, so sánh gián tiếp). Bản chất bất chính được xác định dựa trên việc "không chứng minh được nội dung" chứ không cấm hình thức so sánh.

Sự cần thiết điều chỉnh hành vi này xuất phát từ yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp đối thủ, bảo vệ quyền tự do lựa chọn của khách hàng và duy trì trật tự thị trường minh bạch.

Chương 2: Pháp luật về hành vi lôi kéo khách hàng bất chính

Chương 2 đi sâu phân tích các dấu hiệu pháp lý nhận diện hành vi theo Khoản 5 Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018, đánh giá mối quan hệ với luật chuyên ngành và đề xuất giải pháp lập pháp.

Về dấu hiệu cấu thành pháp lý theo Luật Cạnh tranh 2018:

• Chủ thể: Là doanh nghiệp theo Khoản 1 Điều 2 (bao gồm cả đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp công ích, doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam).
• Mục đích: Nhằm thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác.
• Hành vi khách quan: Thể hiện qua hai dạng tại Khoản 5 Điều 45:
  • Điểm a: Đưa thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn cho khách hàng về doanh nghiệp hoặc hàng hóa, dịch vụ, khuyến mại, điều kiện giao dịch liên quan đến hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp cung cấp.
  • Điểm b: So sánh hàng hóa, dịch vụ của mình với hàng hóa, dịch vụ cùng loại của doanh nghiệp khác nhưng không chứng minh được nội dung.
• Hậu quả: Gây thiệt hại hoặc có nguy cơ gây thiệt hại (thiệt hại tiềm năng) đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác theo Khoản 6 Điều 3.

Tác giả mổ xẻ chi tiết dấu hiệu tại điểm b Khoản 5 Điều 45:

• Hàng hóa, dịch vụ cùng loại: Đề xuất căn cứ vào yếu tố "chủng loại hàng hóa, dịch vụ" (có tính tương đồng theo Khoản 1 Điều 113 Bộ luật Dân sự 2015), bác bỏ quan điểm căn cứ vào "thị trường liên quan" vì thị phần không phải dấu hiệu bắt buộc trong cạnh tranh không lành mạnh.
• Hàng hóa, dịch vụ "của mình": Cần được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm cả sản phẩm do nhà phân phối kinh doanh chứ không giới hạn ở nhà sản xuất.
• Không chứng minh được nội dung: Điểm tiến bộ lớn so với Luật Cạnh tranh 2004. Áp dụng vào vụ tranh chấp mì Tiến Vua bò cải chua (2011) giữa Masan và Acecook: Masan đưa thông điệp vắt mì chuyển màu sậm khi chan nước là có phẩm màu độc hại, sau đó viện dẫn phẩm màu E102 gây hại. Theo quy định của Bộ Y tế (Quyết định 3742) và các nghiên cứu của JECFA (FAO/WHO), phẩm màu E102 được phép sử dụng với mức tiêu thụ hàng ngày chấp nhận được (ADI) từ 0–7,5 mg/kg thể trọng/ngày. Masan không thể chứng minh vắt mì sậm màu là độc hại, do đó hành vi này cấu thành vi phạm điểm b Khoản 5 Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018.

Về mối quan hệ điều chỉnh giữa Luật Cạnh tranh 2018 và các luật chuyên ngành: Khoản 2 Điều 4 Luật Cạnh tranh 2018 xác lập nguyên tắc áp dụng luật chuyên ngành nếu có quy định khác về hành vi và xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Tuy nhiên, giữa các văn bản có sự xung đột về quy định đối với hành vi so sánh:

Tiêu chí	Luật Cạnh tranh 2018 (Khoản 5 Điều 45)	Luật Thương mại 2005 (Khoản 6 Điều 109)	Luật Quảng cáo 2012 (Khoản 10 Điều 8)
Đối tượng so sánh	Hàng hóa, dịch vụ	Hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ	Giá cả, chất lượng, hiệu quả sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ
Hình thức so sánh bị cấm	Mọi hình thức so sánh (trực tiếp hoặc gián tiếp) nếu không chứng minh được nội dung	Cấm tuyệt đối phương pháp so sánh trực tiếp	Cấm tuyệt đối phương pháp so sánh trực tiếp

Từ các phân tích trên, tác giả đưa ra 4 nhóm kiến nghị hoàn thiện pháp luật:

1. Sửa đổi điểm a Khoản 5 Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018: Thay cụm từ doanh nghiệp "cung cấp" bằng doanh nghiệp "kinh doanh" để bao quát cả các doanh nghiệp thực hiện hoạt động thu mua hàng hóa.
2. Sửa đổi điểm b Khoản 5 Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018: Bổ sung mục đích "nhằm thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác" và mở rộng đối tượng so sánh sang cả thông tin về doanh nghiệp, khuyến mại, điều kiện giao dịch.
3. Cơ quan quản lý cạnh tranh ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết: Làm rõ chủ thể so sánh bao gồm cả nhà phân phối; tiêu chí xác định hàng hóa, dịch vụ cùng loại dựa trên chủng loại sản phẩm.
4. Sửa đổi Luật Thương mại 2005 và Luật Quảng cáo 2012: Bãi bỏ quy định cấm tuyệt đối so sánh trực tiếp, chuyển sang cơ chế cho phép so sánh nhưng cấm hành vi so sánh không chứng minh được nội dung nhằm đồng bộ với Luật Cạnh tranh 2018.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa lý luận: Khóa luận làm rõ 3 đặc trưng pháp lý nhận diện hành vi lôi kéo khách hàng bất chính, phân biệt rõ với các hành vi cạnh tranh không lành mạnh mang tính công kích trực tiếp (gièm pha doanh nghiệp) hoặc lợi dụng uy tín (chỉ dẫn gây nhầm lẫn).
• Luận giải thực tiễn áp dụng Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018: Phân tích toàn diện cấu thành pháp lý của hai dạng hành vi tại Khoản 5 Điều 45, giải quyết triệt để vướng mắc trong vụ việc thực tế Masan – Acecook dựa trên tiêu chí "không chứng minh được nội dung".
• Phát hiện xung đột pháp lý: Chỉ ra sự thiếu tương thích giữa Luật Cạnh tranh 2018 (cho phép so sánh có căn cứ chứng minh) với Luật Thương mại 2005 và Luật Quảng cáo 2012 (cấm tuyệt đối so sánh trực tiếp).
• Đề xuất lập pháp cụ thể: Đưa ra các kiến nghị hoàn thiện câu chữ trong điều luật và định hướng sửa đổi luật chuyên ngành nhằm đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật kinh doanh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Đề tài được hoàn thành vào năm 2019, thời điểm Luật Cạnh tranh 2018 vừa được ban hành và chuẩn bị có hiệu lực (ngày 01/7/2019). Do đó, khóa luận chưa có điều kiện khảo sát số liệu thực tiễn áp dụng và án lệ xử phạt thực tế theo các quy định mới của Luật Cạnh tranh 2018. Phạm vi nghiên cứu mới chỉ tập trung sâu vào mối quan hệ giữa Luật Cạnh tranh với Luật Thương mại 2005 và Luật Quảng cáo 2012, chưa bao quát toàn bộ các luật chuyên ngành khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Theo dõi thực tiễn áp dụng Luật Cạnh tranh 2018 sau khi có hiệu lực thi hành; nghiên cứu các nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành luật; đánh giá tác động của việc sửa đổi Luật Thương mại và Luật Quảng cáo đối với hoạt động truyền thông, quảng cáo của doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Thương mại: Nguồn tài liệu chuyên khảo làm rõ bản chất hành vi cạnh tranh không lành mạnh và kỹ năng phân tích cấu thành vi phạm pháp luật cạnh tranh.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Cung cấp góc nhìn đối chiếu lập pháp giữa Luật Cạnh tranh 2018 và các văn bản chuyên ngành điều chỉnh hoạt động xúc tiến thương mại, quảng cáo.
• Doanh nghiệp và luật sư tư vấn: Cung cấp căn cứ pháp lý để rà soát, đánh giá rủi ro pháp lý trong các chiến dịch truyền thông, tiếp thị so sánh và bảo vệ doanh nghiệp trước các hành vi cạnh tranh không lành mạnh của đối thủ.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm mới căn bản trong định nghĩa hành vi cạnh tranh không lành mạnh của Luật Cạnh tranh 2018 so với Luật Cạnh tranh 2004 là gì?
Luật Cạnh tranh 2018 thay thế tiêu chí trừu tượng "trái với các chuẩn mực thông thường về đạo đức kinh doanh" bằng các chuẩn mực pháp lý cụ thể hơn gồm "nguyên tắc thiện chí, trung thực, tập quán thương mại và các chuẩn mực khác trong kinh doanh". Đồng thời, Luật loại bỏ đối tượng gánh chịu hậu quả là "lợi ích của Nhà nước" và "quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng", chỉ tập trung vào hậu quả "gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác".

2. Mục đích "thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác" trong hành vi lôi kéo khách hàng bất chính được chứng minh như thế nào?
Theo tác giả, mục đích này cần được xác định theo nguyên tắc suy đoán mặc nhiên. Khi doanh nghiệp đã hoàn thành việc thực hiện hành vi khách quan (như đưa thông tin gian dối, gây nhầm lẫn hoặc so sánh không chứng minh được nội dung), doanh nghiệp đương nhiên được coi là có mục đích thu hút khách hàng của đối thủ, bởi vì dung lượng khách hàng trên một thị trường cụ thể luôn có tính giới hạn tương đối.

3. Tại sao Luật Cạnh tranh 2018 lại cho phép quảng cáo so sánh nếu chứng minh được nội dung?
Việc cho phép so sánh có căn cứ hợp pháp giúp cung cấp thông tin hữu ích cho khách hàng định hướng tiêu dùng, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh và buộc các doanh nghiệp phải liên tục nâng cao chất lượng sản phẩm. Luật chỉ cấm khi doanh nghiệp thực hiện so sánh nhưng "không chứng minh được nội dung" nhằm ngăn chặn việc trục lợi uy tín hoặc hạ thấp đối thủ không có căn cứ.

4. Sự xung đột giữa Luật Cạnh tranh 2018 và Luật Quảng cáo 2012 về hành vi quảng cáo so sánh thể hiện ở điểm nào?
Khoản 10 Điều 8 Luật Quảng cáo 2012 cấm tuyệt đối phương pháp so sánh trực tiếp sản phẩm của mình với sản phẩm cùng loại của tổ chức, cá nhân khác. Ngược lại, điểm b Khoản 5 Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018 không cấm hình thức so sánh (kể cả so sánh trực tiếp) mà chỉ cấm khi doanh nghiệp không chứng minh được nội dung so sánh.

5. Vụ việc tranh chấp quảng cáo mì Tiến Vua giữa Masan và Acecook được giải quyết ra sao dưới góc nhìn của Luật Cạnh tranh 2018?
Dưới góc độ Luật Cạnh tranh 2018, hành vi của Masan vi phạm điểm b Khoản 5 Điều 45 vì Masan đã so sánh mì của mình với mì màu sậm của đối thủ và ám chỉ phẩm màu E102 độc hại nhưng không thể chứng minh được nội dung này (bởi E102 là phụ gia được Bộ Y tế và FAO/WHO cho phép sử dụng an toàn trong giới hạn quy định).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hà Tiến Huy đã làm sáng tỏ một cách toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn pháp lý của hành vi lôi kéo khách hàng bất chính theo Luật Cạnh tranh 2018. Công trình đã phân tích sâu sắc các dấu hiệu nhận diện hành vi, giải quyết thỏa đáng các tranh chấp thực tế điển hình và chỉ ra sự thiếu đồng bộ giữa luật cạnh tranh với luật chuyên ngành. Những kiến nghị sửa đổi quy định tại Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018 cùng định hướng hoàn thiện Luật Thương mại 2005 và Luật Quảng cáo 2012 mang giá trị khoa học và thực tiễn cao cho quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ HÀNH VI LÔI KÉO KHÁCH HÀNG BẤT CHÍNH 1. Tổng quan về cạnh tranh không lành mạnh Cạnh tranh là một trong ba quy luật phổ biến của nền kinh tế thị trường, đóng vai trò quan trọng và là động lực thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế, góp phần nâng cao đời sống của con người.2 Bản chất của cạnh tranh là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh doanh nhằm giành lấy một lợi thế nhất định để đạt được những mục tiêu trong kinh doanh cũng như đảm bảo sự tồn tại của các chủ thể đó trong thị trường. Từ đây, trong quá trình cạnh tranh, với nền kinh tế thị trường đa dạng thành phần cùng quyền tự do kinh doanh, các chủ thể kinh doanh luôn tìm mọi phương thức để thu hút khách hàng, mở rộng thị phần, do đó, bên cạnh việc sử dụng các biện pháp cạnh tranh chính đáng như chất lượng sản phẩm, giá cả sản phẩm, chế độ chăm sóc khách hàng, nguồn lực, khả năng kinh doanh,… thì một số chủ thể kinh doanh còn sử dụng các biện pháp cạnh tranh không chính đáng nhằm làm giảm khả năng cạnh tranh và gây thiệt hại cho đối thủ, đó là những hành vi CTKLM. Như vậy, CTKLM luôn có bản chất là không đẹp, bất chính nhằm vào đối thủ cạnh tranh cụ thể nào đó, nó là những hành vi cạnh tranh gây cản trở hoạt động hoặc gây thiệt hại trực tiếp hoặc gián tiếp đến chủ thể kinh doanh khác.3 Các hành vi CTKLM xuất hiện từ rất sớm, cùng với sự xuất hiện của việc thừa nhận và bảo hộ quyền kinh doanh, vì thế, pháp luật chống CTKLM là lĩnh vực pháp luật hình thành và phát triển sớm hơn so với pháp luật chống hạn chế cạnh tranh và kiểm soát độc quyền.4 Pháp luật chống CTKLM được ra đời nhằm đảm bảo các hoạt động kinh doanh được diễn ra một cách công bằng và không bị ảnh hưởng bởi các tác động tiêu cực từ những hành vi CTKLM.

Ở góc độ pháp luật quốc tế, Điều 10 bis Công ước Paris 1883 về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp (được bổ sung vào Công ước năm 1900 và được sửa đổi lần cuối theo Văn bản Stockholm năm 1967) quy định hành vi CTKLM rằng: “Bất kỳ hành vi cạnh tranh nào đi ngược lại các thông lệ trung thực, thiện chí trong công nghiệp hoặc trong thương mại đều là hành vi cạnh tranh không lành mạnh”. Quy định này được xem là một trong những định nghĩa pháp lý phổ biến và lâu đời nhất5, tuy nhiên tiêu chí đánh giá về tính lành mạnh và không lành mạnh của hành 2 Trường Đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh (2012), Giáo trình pháp luật về cạnh tranh và giải quyết tranh chấp thương mại, Nhà xuất bản Hồng Đức, tr.1 3 Tăng Văn Nghĩa (2009), Giáo trình Luật Cạnh tranh, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, tr. 133 4 Trường Đại học Luật Tp.

Hồ Chí Minh, tlđd (2), tr. 35, 36 5 Đoàn Tử Tích Phước, “Chế định cạnh tranh không lành mạnh trong pháp luật cạnh tranh”, http://www.vn/Modules/CMS/Upload/31/2009_8_11/Bai%20viet%20Toa%20dam%20ve%20CTKL M%20-%20Mr%20Phuoc.doc, truy cập ngày 20/3/2019 5 vi cạnh tranh là “các thông lệ trung thực và thiện chí” vẫn chưa rõ ràng và ổn định, thể hiện ý bỏ ngỏ cho pháp luật quốc gia của các nước thành viên tự định đoạt, phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội và lịch sử của quốc gia đó. Ở Việt Nam, trên tinh thần của Công ước Paris, LCT 2004 đã quy định về hành vi CTKLM như sau: “Hành vi cạnh tranh không lành mạnh là hành vi cạnh tranh của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh trái với các chuẩn mực thông thường về đạo đức kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác hoặc người tiêu dùng”6. Tuy nhiên, trong quá trình thực thi, khái niệm này còn bộc lộ một số điểm hạn chế bởi tiêu chí đánh giá tính lành mạnh và không lành mạnh còn chưa rõ ràng, chỉ mang tính chung chung, trừu tượng và khó xác định mà không có căn cứ lý giải cụ thể.

Xét thấy, nếu như Công ước Paris sử dụng hai tiêu chí để đánh giá tính lành mạnh, không lành mạnh của hành vi cạnh tranh là “tính trung thực” và “tính thiện chí” thì LCT 2004 không những không bổ sung thêm tiêu chí nào mà còn giản lược hơn với khái niệm đạo đức kinh doanh dẫn đến khó khăn khi xem xét các hành vi CTKLM trên thực tế. Ngoài ra, phạm vi đối tượng chịu tác động của hành vi là khá rộng bao gồm cả lợi ích nhà nước, cả phương diện lý luận cũng như thực tiễn pháp lý khó có thể nhận ra hậu quả “lợi ích của Nhà nước” bị xâm hại bởi hành vi CTKLM, “lợi ích nhà nước” bị xâm hại bởi hành vi CTKLM cũng không mang tính tiêu biểu, không phổ biến trong quy định pháp luật về CTKLM của nhiều quốc gia7, vì thế đây được xem là điểm mở rộng không cần thiết, không phù hợp với bản chất của loại vi phạm vốn đặc trưng ở việc gây thiệt hại cho đối thủ cạnh tranh8. Xuất phát từ những hạn chế, thiếu xót trong quy định về hành vi CTKLM của LCT 2004, LCT 2018 được Quốc hội thông qua ngày 12/6/2018 và có hiệu lực từ 01/7/2019 đã có những thay đổi tích cực đối với quy định về hành vi CTKLM, theo đó, “Hành vi cạnh tranh không lành mạnh là hành vi của doanh nghiệp trái với nguyên tắc thiện chí, trung thực, tập quán thương mại và các chuẩn mực khác trong kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác”9. Xuất phát từ khái niệm này, có thể xác định các đặc điểm pháp lý của hành vi CTKLM như sau: - Chủ thể thực hiện hành vi CTKLM là doanh nghiệp, doanh nghiệp ở đây được hiểu theo LCT 2018 là khái niệm quy ước để chỉ tổ chức, cá nhân kinh doanh 6 Khoản 3 Điều 4 Luật Cạnh tranh 2004 7 Hoàng Minh Chiến (2016), Quy định về hành vi cạnh tranh không lành mạnh theo luật cạnh tranh và một số bất cập, Tạp chí Luật học, số 8 (195)/2016, tr.

35 8 Đặng Quốc Chương (2019), Một số luận giải về hành vi lôi kéo khách hàng bất chính trong Luật cạnh tranh 2018, Tài liệu hội thảo Những điểm mới của Luật cạnh tranh 2018 và Góp ý cho dự thảo nghị định hướng dẫn Luật cạnh tranh 2018, Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh tr. 23 9 Khoản 6 Điều 3 Luật Cạnh tranh 2018 6 bao gồm cả doanh nghiệp sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích, doanh nghiệp hoạt động trong các ngành, lĩnh vực thuộc độc quyền nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.10 - Mục đích của hành vi CTKLM là nhằm cạnh tranh trong kinh doanh. Điều đó trước hết có nghĩa là doanh nghiệp nhằm đạt được lợi thế cạnh tranh nhất định so với đối thủ cạnh tranh thông qua hành vi.11 Tuy nhiên điều này không có nghĩa là khi vi phạm, doanh nghiệp luôn tác động trực tiếp lên đối thủ cạnh tranh mà nhiều trường hợp khách hàng là đối tượng tác động trực tiếp từ hành vi vi phạm.12 - Tính chất của hành vi CTKLM là trái với nguyên tắc thiện chí, trung thực, tập quán thương mại và các chuẩn mực khác trong kinh doanh.

Có thể thấy đây là sự thay đổi tiến bộ, khắc phục được nhược điểm không rõ ràng, trừu tượng, chung chung của LCT 2004, bởi các nguyên tắc thiện chí, trung thực hay tập quán thương mại đã được ghi nhận rõ ràng trong các văn bản pháp luật về dân sự, thương mại. - Hậu quả của hành vi CTKLM là gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác. Như vậy, LCT 2018 đã loại bỏ hậu quả gây thiệt hại cho quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng và gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước. Quy định về hậu quả gây thiệt hại cho đối thủ cạnh tranh cho thấy sự tiếp cận khá phù hợp của LCT 2018, theo đó, hành vi vi phạm luôn được soi xét trong mối tương quan với đối thủ cạnh tranh.13 Bên cạnh các nguyên tắc mang tính định tính về CTKLM, LCT 2018 cũng đưa ra danh sách các hành vi CTKLM bị cấm tại Điều 45, tuy nhiên danh mục hành vi CTKLM này lại không có “điều khoản quét” như LCT 2004.

Khi không đưa ra “điều khoản quét” thì việc quy định về các hành vi CTKLM khác theo tiêu chí xác định tại Khoản 6 Điều 3 của LCT 2018 có thể sẽ gây khó khăn trong quá trình thực thi vì không có cơ sở để xử lý hành vi có dấu hiệu CTKLM nhưng chưa được quy định tại Điều 45 LCT 2018. Hành vi lôi kéo khách hàng bất chính trong pháp luật cạnh tranh 1. Bối cảnh cạnh tranh không lành mạnh bằng lôi kéo khách hàng bất chính Hành vi LKKHBC bắt đầu nhen nhóm hình thành từ khi thông tin về hàng hóa, dịch vụ được truyền tải đến khách hàng thông qua hình thức truyền miệng, theo đó, ở thời kì cổ đại và trung đại, các thương nhân trả tiền cho những người rao hàng 10 Khoản 1 Điều 2 Luật Cạnh tranh 2018 11 Trường Đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh (2012), tlđd (2), tr.

72 12 Đặng Quốc Chương, tlđd (8), tr. 24 13 Đặng Quốc Chương, tlđd (8), tr. 25 14 Phạm Trí Hùng (2019), Những điểm mới trong quy định của Luật cạnh tranh năm 2018 về hành vi cạnh tranh không lành mạnh, Tài liệu hội thảo Những điểm mới của Luật cạnh tranh 2018 và Góp ý cho dự thảo nghị định hướng dẫn Luật cạnh tranh 2018, Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh, tr.

18 7 công cộng tại thị trấn để họ rao các thông tin hàng hóa, dịch vụ cho mình.