Chương 1 Cơ sở lý luận chung về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương I- Đặc điểm của tiền lương và các khoản trích theo lương 1-Tiền lương và ý nghĩa của tiền lương: 1.1-Khỏi niệm về tiền lương: Tiền lương là phương tiện để tái sản xuất sức lao động cho xó hội. Nú là khoản thu nhập chủ yếu của người lao động, do vậy mà tiền lương đảm bảo cuộc sống tối thiểu cho người lao động. Núi một cỏch khỏc thỡ tiền lương là khoản thu nhập mà người lao động nhận được từ người sử dụng sức lao động của họ. Nó là giá cả sức lao động.2-í nghĩa của tiền lương: 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bất kỳ xã hội nào, việc sản xuất ra của cải vật chất tinh thần hay thực hiện quá trình sản xuất kinh doanh đều gắn liền với hoạt động của con người, lao động là hoạt động chân tay và trí óc của con người nhằm tác động biến đổi các vật tự nhiên thành những vật phẩm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của con người.
Trong mọi chế độ xã hội việc sáng tạo ra của cải vật chất đều không tách rời lao động, lao động là điều kiện đầu tiên, cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, là yếu tố cơ bản tác dụng quyết định trong quá trình sản xuất. Để quá trình tái sản xuất xã hội nói chung và quá trình sản xuất kinh doanh ở các doanh nghiệp nói riêng được diễn ra thường xuyên và liên tục thì một vấn đề thiết yếu là phải tái sản xuất sức lao động, vì vậy khi họ tham gia lao động sản xuất ở các doanh nghiệp thì đòi hỏi các doanh nghiệp phải trả thù lao lao động cho họ. Trong nền kinh tế hàng hoá thù lao lao động được biểu hiện bằng thước đo giá trị gọi là tiền lương. Như vậy tiền lương được biểu hiện bằng tiền của hao phí lao động sống cần thiết mà doanh nghiệp trả cho người lao động theo thời gian, khối lượng công việc mà người lao động đã cống hiến cho doanh nghiệp.
Tiền lương trả cho người lao động trong các doanh nghiệp khác với tiền lương của những người hoạt động trong lĩnh vực phi sản xuất là ở chỗ: Tiền lương của doanh nghiệp được tính thẳng vào chi phí sản xuất, là bộ phận m trong cụng thức C+V+m của Marx. Cũn tiền lương của những người hoạt động trên các lĩnh vực khác như công chức quản lý nhà nước, viên chức trong cơ quan sự nghiệp (văn hóa, giáo dục, y tế…)thỡ do ngõn sỏch nhà nước cấp. Ngân sách nhà nước thu thuế từ doanh nghiệp và dân cư để chi 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho các hoạt động của nhà nước, trong đó có tiền lương, nên tiền lương ở đây là một bộ phận m trong công thức của Marx. 2- Nội dung của tiền lương và các khoản trích theo lương Tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động, các doanh nghiệp sử dụng tiền lương làm đòn bẩy kinh tế để khuyến khích tinh thần tích cực lao động, là nhân tố thúc đẩy để tăng năng suất lao động.
Đối với các doanh nghiệp tiền lương phải trả cho người lao động là một bộ phận chi phí cấu thành nên sản phẩm, dịch vụ do doanh nghiệp tạo ra. Do vậy các doanh nghiệp phải sử dụng sức lao động có hiệu quả để tiết kiệm tiền lương trong giá thành sản phẩm. Tổ chức tốt hạch toán lao động tiền lương giúp cho công tác quản lý lao động của doanh nghiệp vào nề nếp, thúc đẩy người lao động chấp hành tốt kỷ luật lao động, tăng năng suất và hiệu quả của công tác, đồng thời cũng tạo các cơ sở cho việc tính lương theo đúng nguyên tắc phân phối theo lao động. Mặt khác, trong điều kiện sản xuất hàng hoá, tiền lương là một bộ phận cấu thành nên giá trị của sản phẩm do lao động tạo ra, tuỳ theo cơ chế tiền lương có thể xác định là một bộ phận của thu nhập, kết quả tài chính cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp, do đó công tác quản lý và trong hoạt động sản xuất kinh doanh tiền lương được sử dụng là đòn bẩy kinh tế để khuyến khích, động viên người lao động hoàn thành công việc và tăng năng suất lao động.
Việc tính toán và phân bổ chính xác tiền lương vào chi phí sản xuất, chi phí bán hàng, chi phí quản lý, thực hiện đúng chế độ tiền lương, tính đúng, tính đủ, thanh toán kịp thời tiền lương cho người lao động sẽ góp phần nâng 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cao được tính sáng tạo của người lao động, nâng cao năng suất, hạ giá thành, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp và cuối cùng là nâng cao được đời sống vật chất tinh thần của người lao động. Bù đắp hao phí sức lao động mà người lao động tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. ở nước ta cũng như nhiều nước trên thế giới, ngoài tiền lương được phân phối cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động của họ, người lao động còn được thưởng một phần sản phẩm xã hội dưới dạng tiền tệ trong trường hợp họ tạm thời hay vĩnh viễn mất sức lao động như: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hưu trí, tử tuất. Phần này được biểu hiện dưới hình thái giá trị là tiền tệ hình thành nên quỹ bảo hiểm xã hội (BHXH), quỹ bảo hiểm y tế (BHYT), kinh phí công đoàn (KPCĐ).
Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một khoản tiền trích lập để trợ cấp cho người lao động trong trường hợp họ tạm thời hay vĩnh viễn mất sức lao động như: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, nghỉ mất sức, hưu trí, BHXH thực hiện chính sách kinh tế tài chính quốc gia. Quỹ BHXH được trích lập theo một tỷ lệ phần trăm (%) nhất định của cơ quan tài chính Nhà nước quy định trên tổng số tiền lương thực tế phải trả cho công nhân viên và được tính vào chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tuỳ vào mức độ phát triển của nền kinh tế quốc dân, tuỳ theo chế độ tài chính của mỗi quốc gia mà quy định tỷ lệ trích BHXH. ở nước ta hiện nay thì tỷ lệ trớch BHXH là 20%, trong đó 15% do người sử dụng lao động nộp (tính vào chi phí sản xuất kinh doanh), 5% tính vào thu nhập của người lao động.
Bảo hiểm y tế (BHYT) là một khoản trợ cấp tiền thuốc men, khám chữa bệnh cho người lao động khi họ ốm đau phải điều trị, trong thời gian đang làm việc tại doanh nghiệp. Quỹ BHYT được hình thành bằng cách trích theo 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tỷ lệ % quy định trên tổng số lương phải trả cho công nhân viên và được tính vào chi phí sản xuất kinh doanh. Chế độ quy định hiện nay mức trích BHYT là 3%, trong đó 2% tính vào chi phí sản xuất kinh doanh, còn 1% trừ vào thu nhập của người lao động. BHYT được nộp lên cơ quan chuyên môn chuyên trách ( thường chủ yếu dưới hình thức mua BHYT) để phục vụ bảo vệ sức khoẻ cho cán bộ công nhân viên.
Kinh phí công đoàn (KPCĐ) là nguồn kinh phí nhằm nâng đỡ về mặt tinh thần cho người lao động, KPCĐ được dùng trong các trường hợp sau: các hoạt động văn hoá, thể dục thể thao của cán bộ công nhân viên, hoạt động tổ chức công đoàn, bảo vệ quyền lợi cho người lao động khi họ bị xâm phạm. KPCĐ được tính theo tỷ lệ 2% trên tổng lương phải trả cho người lao động và các thu nhập khác ngoài lương của họ và người sử dụng lao động phải chịu. Khi xác định được mức KPCĐ trong kỳ thì doanh nghiệp phải nộp một nửa cho công đoàn cấp trên, còn một nửa được sử dụng để chi tiêu cho công đoàn tại đơn vị. 3- Quỹ tiền lương và hình thức trả lương 3.Quỹ tiền lương Quỹ tiền lương của doanh nghiệp là toàn bộ số tiền lương của doanh nghiệp dùng để trả cho tất cả các loại lao động thuộc doanh nghiệp quản lý và sử dụng.
Bao gồm các khoản sau: - Tiền lương tính theo thời gian, tiền công tính theo sản phẩm và tiền lương khoán. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tiền công trả cho người lao động khi làm ra sản phẩm hỏng trong quy định. - Tiền lương trả cho người lao động trong thời gian ngừng sản xuất do nguyên nhân khách quan (mưa, bão, lũ lụt, thiếu nguyên vật liệu…), trong thời gian được điều động công tác làm nghĩa vụ theo chế độ quy định, thời gian nghỉ phép, thời gian đi học. - Các loại phụ cấp làm đêm, làm thêm giờ.
- Các khoản tiền lương có tính chất thường xuyên. Ngoài ra quỹ tiền lương còn gồm cả các khoản trợ cấp BHXH, BHYT, KPCĐ trả trực tiếp cho cán bộ công nhân viên tại doanh nghiệp. Về phương diện hạch toán, tiền lương cho công nhân viên trong doanh nghiệp được chia làm 2 loại: tiền lương chính và tiền lương phụ. + Tiền lương chính là tiền lương phải trả cho công nhân viên trong thời gian công nhân viên thực hiện nhiệm vụ chính của họ, nghĩa là thời gian có tiêu hao thực sự sức lao động bao gồm: tiền lương phải trả theo cấp bậc và các khoản phụ cấp kèm theo ( phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp khu vực, phụ cấp làm đêm, phụ cấp làm thêm giờ…) + Tiền lương phụ: là tiền lương trả cho công nhân viên trong thời gian thực hiện nhiệm vụ khác ngoài nhiệm vụ chính của họ và thời gian công nhân viên được nghỉ theo đúng chế độ (nghỉ phép, nghỉ lễ, đi học, đi họp, nghỉ vì ngừng sản xuất…) 3.Hình thức trả lương 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Hình thức trả lương theo thời gian Tiền lương tính theo thời gian là tiền lương trả cho người lao động, lương cấp bậc (chức danh), thang lương (hệ số lương), thời gian làm việc mà Nhà nước quy định.
Hình thức trả lương này thường áp dụng cho các lao động làm công việc ổn định như các CBCNV làm trong văn phòng, hành chính sự nghiệp. Tiền lương thời gian phải trả = Thời gian làm việc x Đơn giá tiền lương thời gian( áp dụng đối với từng bậc lương) + Ưu điểm: dễ tính, dễ trả lương. + Nhược điểm: mang tính bình quân cao, không đánh giá được kết quả lao động của mỗi người.