CHƯƠNG 1 NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ LẬP BẢN VẼ KỸ THUẬT Mục tiêu: - Hoàn chỉnh bản vẽ một chi tiêt máy đơn giản với đầy đủ nội dung theo yêu cầu của tiêu chuẩn Việt Nam: Kẻ khung bản vẽ, kẻ khung tên, ghi nội dung khung tên, biểu diễn các đường nét, ghi kích thước. khi được cung cấp bản vẽ phác của chi tiết - Dựng các đường thẳng song song, vuông góc với nhau; chia đều một đoạn thẳng bằng thước và êke; bằng thước và compa - Vẽ độ dốc và độ côn - Tuân thủ đúng quy định, quy phạm về tiêu chuẩn trình bày bản vẽ kỹ thuật. Vật liệu vẽ 1. Giấy vẽ Giấy dùng để vẽ các bản vẽ kỹ thuật gọi là giấy vẽ (giấy Crôki).
Đó là loại giấy trắng dày, hơi cứng có mặt phải nhẵn, mặt trái ráp. Khi vẽ dùng mặt phải của giấy vẽ. Giấy dùng để lập các bản vẽ phác thường là giấy kẻ li hay kẻ ô vuông. Bút chì Bút chì dùng để vẽ các bản vẽ kỹ thuật là loại bút chì đen.
Bút chì đen có các loại cứng, kí hiệu bằng chữ H và loại mền kí hiệu bằng chữ B. Kèm theo mỗi chữ đó có chữ số đứng ở trước làm hệ số để chỉ độ cứng hoặc độ mền khác nhau. Hệ số càng lớn thì bút chì có độ cứng hoặc độ mền càng lớn. ví dụ H, 2H, 3H…; Loại bút chì mền: B, 2B, 3B… Bút chì loại vừa có kí hiệu là HB.
Trong vẽ kỹ thuật, thường dùng loại bút chì có kí hiệu là H, 2H để vẽ nét mảnh và dùng loại bút chì có kí hiệu HB, B để vẽ các nét đậm hoặc viết chữ. Bút chì được vót nhọn hay vót theo hình lưỡi đục (Hình•:1-1). 3 TRƯỜNG CAO ĐẲNG CĐ – XD & NL TRUNG BỘ ***** GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC Bút chì Ngoài giấy và bút chì ra còn có một số vật liệu khác. Như tẩy dùng để tẩy chì hay mực, giấy nhám để mài bút chì, đinh mũ để cố định bản vẽ.
Dụng cụ vẽ và các sử dụng 1. Ván vẽ Làm bằng gỗ mền mặt ván phẳng và nhẵn. Hai biên trái và phải ván vẽ thường nẹp gỗ cứng để mặt ván không bị vênh. Mặt biên trái ván vẽ phải phẳng và nhẵn để trượt thước chữ T Ván vẽ, thước chữ T và cách vạch các đường thẳng song song 1.
Thước chữ T Làm bằng gỗ hay bằng chất dẻo dùng để vạch các đường thẳng nằm ngang, để vẽ các đường nằm ngang song song với nhau 1. Êke Êke vẽ kĩ thuật thường là một bộ gồm hai chiếc, một chiếc có hình tam giác vuông cân và một chiếc có hình nửa tam giác đều. Êke phối hợp với thước chữ T hay hai êke phối hợp với nhau để vạch các đường thẳng đứng hay các đường nghiêng hoặc để vẽ các góc (Hình 1-5) (Hình 1-6). 4 TRƯỜNG CAO ĐẲNG CĐ – XD & NL TRUNG BỘ ***** GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC Êke 45 và 60 Cách vạch các đường 1.
Hộp compa Hộp compa vẽ kỹ thuật thường dùng có các dụng cụ sau: Com pa quay đường tròn, compa đo, bút kẻ mực … Caùch veõ ñöôøng troøn Caùch veõ ñöôøng troøn beù Caùch duøng com pa ño 5 TRƯỜNG CAO ĐẲNG CĐ – XD & NL TRUNG BỘ ***** GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC Cách dùng bút kẽ và vẽ đường cong 1. Tiêu chuẩn Việt Nam về trình bày bản vẽ 1. Khái niệm về tiêu chuẩn Bản vẽ kỹ thuật được xem như tài liệu kỹ thuật cơ bản liên quan đến sản phẩm. Vì vậy bản vẽ kỹ thuật được lập theo các quy tắc thống nhất của tiêu chuẩn quốc gia hoặc tiêu chuẩn quốc tế.
Khổ giấy Khổ giấy: TCVN7285: 2003 (ISO 5457:1999) Khổ giấy dãy ISO-A: Bản vẽ cần thực hiện trên khổ giấy nhỏ nhất, đảm bảo rõ ràng và độ chính xác cần thiết. Ký hiệu và kích thước khổ giấy đã xén và chưa xén loại theo dãy chính sau: Giấy đã xén Khung vẽ Giấy chưa xén Ký hiệu b3±2 a1 b1 a2±0,5 b2±0,5 a3±2 1230 A0 841 1189 821 1159 880 6 TRƯỜNG CAO ĐẲNG CĐ – XD & NL TRUNG BỘ ***** GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC 880 A1 594 841 574 811 625 625 A2 420 594 400 564 450 450 A3 297 420 277 590 330 330 A4 210 297 180 277 240 Khổ giấy kéo dài: Hệ thống khổ giấy Các khổ giấy kéo dài của dãy ISO-A được tạo thành bởi hai tổ hợp kích thước, kích thước cạnh ngắn của khổ A ( A3 chẳng hạn ) và kích thước cạnh dài của khổ lớn hơn ( A1 chẳng hạn ). Kết quả là một khổ mới, thí dụ viết tắt là khổ A3. Cấu trúc hệ thống khổ giấy được trình bày như sau.
Tuy nhiên không khuyến khích khổ giấy kéo dài. Khung vẽ, khung tên Khung vẽ: Khung vẽ có kích thước a2 ± 0,5, b2 ± 0,5 tương ứng với các khổ giấy 7 TRƯỜNG CAO ĐẲNG CĐ – XD & NL TRUNG BỘ ***** GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC Khung tên: Khung tên được bố trí ở phía dưới góc bên phải khung vẽ. * Lưu ý khung bản vẽ: - Mép 10mm đối với tất cả khổ giấy. - Mép trái đóng tập 20mm.
* Khung tên trong trường học: - Nội dung khung tên: vẽ nét 0,7mm và 0,35mm 1 - Người vẽ (3,5mm) 2 - Kiểm tra 8 TRƯỜNG CAO ĐẲNG CĐ – XD & NL TRUNG BỘ ***** GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC 3 - Trường, nhóm, lớp, mã số sinh viên 4 – Tên bản vẽ (5mm hoặc 7mm) 5 - Vật liệu chế tạo 6 - Tỉ lệ bản vẽ 7 – Ký hiệu bản vẽ 1. Tỷ lệ và nét vẽ a. Tỷ lệ Tỉ lệ = Kích thước hình vẽ / Kích thước thật. Các tỉ lệ theo : - Tỉ lệ thu nhỏ : 1:2 - 1:5 - 1:10 – 1:20 - 1:50 -1:100 – 1:200… - Tỉ lệ nguyên hình : 1:1 - Tỉ lệ phóng to: 2:1 - 5:1 – 10:1 – 20:1 – 50:1… Phương pháp ghi tỉ lệ : Ghi vào ô ghi tỉ lệ : ghi dạng 1:2, 1:10… Tỉ lệ này có giá trị cho toàn bản vẽ.
Ghi cạnh một hình vẽ : ghi dạng TỈ LỆ 1:2, TỈ LỆ 1:10… Tỉ lệ này chỉ có giá trị riêng một hình vẽ. Các nét vẽ - Chiều rộng các đường nét : Chiều rộng d được dùng theo dãy: 0,13 – 0,18 – 0,25 – 0,35 - 0,50 – 0,70 – 1,00… Trên một bản vẽ, chỉ dùng hai bề rộng đường nét : nét mảnh (d), nét đậm (2d) - Chọn nhóm nét thường theo tỉ lệ 1:2 Ví dụ : nhóm 0,35 – 0,7 - Ưu tiên dùng nét 0,5mm và 0,7mm làm nét đậm - ◼ Các loại đường nét: Tên gọi Biểu diễn nét vẽ Áp dụng a. Giao tuyến tưởng tượng 1. Nét liền mảnh b.
Đường kích thước c. Đường dóng 9 TRƯỜNG CAO ĐẲNG CĐ – XD & NL TRUNG BỘ ***** GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC d. Đường dẫn và đường chú dẫn e. Đường gạch mặt cắt f.
Đường bao mặt cắt chập g. Đường tâm ngắn h. Đường chân ren a. Đường biểu diễn giới hạn của hình 2.
Nét lượn sóng chiếu hoặc hình cắt… a. Đường biểu diễn giới hạn của hình 3. Nét dích dắc chiếu hoặc hình cắt a. Nét liền đậm b.
Đường bao thấy c. Đường đỉnh ren a. Nét đứt mảnh b. Đường bao khuất 6.
Nét đứt đậm a. Khu vực cho phép cần xử lý bề mặt 7.Nét gạch dài chấm a. Đường tâm mảnh b. Đường trục đối xứng c.
Vòng tròn chia của bánh răng d. Vòng tròn đi qua tâm của các lỗ phân bố đều 8. Nét gạch dài hai a. Khu vực cần xử lý bề mặt chấm mảnh b.
Vị trí của mặt cắt a. Đường bao của chi tiết liền kề b. Vị trí tới hạn của chi tiết chuyển động 9. Nét gạch dài chấm c.
Đường trọng tâm đậm d. Đường bao ban đầu trước khi tạo hình e. Các chi tiết đặt trước mặt phẳng cắt ◼ Các loại đường nét: 10 TRƯỜNG CAO ĐẲNG CĐ – XD & NL TRUNG BỘ ***** GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC * Các quy định cơ bản về đường nét: - Nếu 02 nét giao nhau, nên giao bởi nét gạch. - Các đường cùng loại song song và gần nhau nên vẽ so le.
- Hai đường song song khoảng cách yêu cầu >0,7mm, >4d. - Đường nét phải thống nhất trên cùng một bản vẽ. Chữ viết và quy định ghi kích thước trình bản vẽ a. Chữ viết - h: chiều cao chữ (1,8 - 2,5 - 3,5 – 5,0 - 7,0 - 10…) - d: chiều rộng nét (h/10) - c: chiều cao thân chữ (7/10h) - g: chiều rộng chữ (5/10d – 7/10d) Phông chữ tương tự phông ISOCPEUR 11 TRƯỜNG CAO ĐẲNG CĐ – XD & NL TRUNG BỘ ***** GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC b.
Các quy định ghi kích thước * Những quy định chung: - Kích thước trên bản vẽ là kích thước thật vật thể, không phụ thuộc vào tỉ lệ hình biểu diễn. - Mỗi kích thước chỉ được ghi một lần. - Kích thước phải được đặt tại hình thể hiện rõ ràng nhất. - Kích thước có quan hệ nên được ghi theo từng nhóm để dễ đọc.
* Đường kích thước: - Vẽ bằng nét liền mảnh. 12 TRƯỜNG CAO ĐẲNG CĐ – XD & NL TRUNG BỘ ***** GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC - Khi không đủ chổ đường kích thước có thể cho mũi tên đảo ngược lại. - Nên tránh cắt ngang đường kích thước - Có thể không cần vẽ đường kích thước đầy đủ khi: + Chỉ dẫn kích thước đường kính. + Kích thước đối xứng.
+ Hình vẽ bằng ½ hình chiếu và ½ hình cắt. * Đường gióng: - Vẽ bằng nét liền mảnh, kéo dài đường gióng ra khỏi đường kích thước 8d. 13 TRƯỜNG CAO ĐẲNG CĐ – XD & NL TRUNG BỘ ***** GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC - Nên vẽ đường gióng vuông góc với chiều dài vật thể. Có thể vẽ đường gióng xiên nhưng phải song song nhau.
- Đường gióng có thể ngắt quảng. * Giá trị kích thước: - Ghi song song với đường kích thước, ở khoảng giữa, về phía trên, và không chạm đường kích thước. - Hướng ghi kích thước phải theo chiều xem bản vẽ * Giá trị kích thước: - Không cho bất cứ đối tượng nào cắt qua giá trị kích thước.