Giáo trình mô đun thống kê doanh nghiệp nghề kế toán trình độ cao đẳng trường cđ kinh tế kỹ thuật bạc liêu

Giáo trình mô đun thống kê doanh nghiệp nghề kế toán trình độ cao đẳng tại trường CĐ Kinh tế Kỹ thuật Bạc Liêu cung cấp kiến thức chuyên sâu.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Kinh Tế-Kỹ Thuật Bạc Liêu
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Giáo Trình Thống Kê Doanh Nghiệp
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bạc Liêu

Mục lục chi tiết

• Bài mở đầu NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA THỐNG KÊ DOANH NGHIỆP
• 1. CHƯƠNG 1: THỐNG KÊ KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm của thống kê kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.1.2. Đặc điểm
• 1.2. Nguyên tắc chung tính kết quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp
• 1.3. Hệ thống chỉ tiêu thống kê kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp
• 1.3.1. Chỉ tiêu sản phẩm hiện vật và hiện vật quy ước
• 1.3.1.1. Chỉ tiêu sản phẩm hiện vật
• 1.3.1.2. Chỉ tiêu hiện vật quy ước
• 1.3.2. Chỉ tiêu sản phẩm tính bằng giá trị
• 1.3.2.1. Giá trị sản xuất (GO = Gross Output)
• 1.3.2.2. Nội dung và phương pháp tính giá trị sản xuất của một số ngành
• 1.3.2.2.1. Giá trị sản xuất hoạt động công nghiệp
• 1.3.2.2.2. Phương pháp tính giá trị sản xuất công nghiệp

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Thống Kê Doanh Nghiệp Nghề Kế Toán

Giáo trình Thống kê Doanh nghiệp Nghề Kế toán Cao đẳng Bạc Liêu là tài liệu quan trọng giúp sinh viên nắm vững kiến thức về thống kê trong lĩnh vực kế toán. Tài liệu này không chỉ cung cấp lý thuyết mà còn hướng dẫn thực hành, giúp sinh viên áp dụng kiến thức vào thực tế. Nội dung giáo trình được thiết kế khoa học, dễ hiểu, phù hợp với nhu cầu học tập và nghiên cứu của sinh viên.

1.1. Mục tiêu của Giáo Trình Thống Kê Doanh Nghiệp

Mục tiêu chính của giáo trình là giúp sinh viên hiểu rõ vai trò của thống kê trong doanh nghiệp, từ đó áp dụng vào việc quản lý và phân tích dữ liệu kinh doanh.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của giáo trình

Giáo trình tập trung vào các hiện tượng kinh tế xã hội trong doanh nghiệp, bao gồm đầu vào, đầu ra và tình hình tài chính của doanh nghiệp.

II. Vấn đề và Thách thức trong Thống Kê Doanh Nghiệp

Thống kê doanh nghiệp đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu thập và phân tích dữ liệu. Các vấn đề như độ chính xác của dữ liệu, sự biến động của thị trường và sự thay đổi trong quy định pháp lý đều ảnh hưởng đến quá trình thống kê. Việc hiểu rõ những thách thức này là cần thiết để cải thiện chất lượng thống kê.

2.1. Độ chính xác và độ tin cậy của dữ liệu

Độ chính xác của dữ liệu thống kê là yếu tố quyết định đến chất lượng phân tích. Việc thu thập dữ liệu không chính xác có thể dẫn đến những quyết định sai lầm trong quản lý.

2.2. Biến động thị trường và ảnh hưởng đến thống kê

Thị trường luôn biến động, điều này tạo ra khó khăn trong việc dự đoán và phân tích xu hướng. Các nhà thống kê cần cập nhật thường xuyên để điều chỉnh phương pháp phân tích.

III. Phương Pháp Thống Kê Doanh Nghiệp Hiệu Quả

Để thực hiện thống kê doanh nghiệp hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp thống kê hiện đại. Các phương pháp này không chỉ giúp thu thập dữ liệu mà còn phân tích và trình bày thông tin một cách rõ ràng.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Có nhiều phương pháp thu thập dữ liệu như khảo sát, phỏng vấn và sử dụng dữ liệu thứ cấp. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, cần lựa chọn phù hợp với mục tiêu nghiên cứu.

3.2. Phân tích dữ liệu thống kê

Phân tích dữ liệu là bước quan trọng trong thống kê. Sử dụng các công cụ phân tích như phần mềm thống kê giúp rút ra những kết luận chính xác từ dữ liệu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Thống Kê Doanh Nghiệp

Thống kê doanh nghiệp có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc quản lý và ra quyết định. Các doanh nghiệp có thể sử dụng thống kê để phân tích hiệu quả sản xuất, đánh giá chất lượng sản phẩm và tối ưu hóa quy trình kinh doanh.

4.1. Phân tích hiệu quả sản xuất

Thông qua thống kê, doanh nghiệp có thể đánh giá hiệu quả sản xuất, từ đó đưa ra các biện pháp cải tiến quy trình sản xuất.

4.2. Đánh giá chất lượng sản phẩm

Thống kê giúp doanh nghiệp theo dõi chất lượng sản phẩm, từ đó đảm bảo sản phẩm đáp ứng yêu cầu của thị trường và khách hàng.

V. Kết Luận và Tương Lai của Thống Kê Doanh Nghiệp

Thống kê doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và phát triển doanh nghiệp. Tương lai của thống kê doanh nghiệp sẽ tiếp tục phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả trong phân tích dữ liệu.

5.1. Xu hướng phát triển của thống kê doanh nghiệp

Công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo sẽ là những yếu tố chính thúc đẩy sự phát triển của thống kê doanh nghiệp trong tương lai.

5.2. Tầm quan trọng của thống kê trong quản lý doanh nghiệp

Thống kê không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là yếu tố quyết định đến sự thành công của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thống kê doanh nghiệp (Mã mô-đun: Thống kê doanh nghiệp) là tài liệu học tập chuyên ngành được biên soạn và ban hành năm 2020 phục vụ chương trình đào tạo nghề Kế toán ở trình độ Cao đẳng tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Bạc Liêu. Trong chương trình đào tạo khối ngành kinh tế và kế toán, học phần này giữ vai trò cầu nối giữa lý thuyết thống kê tổng quát với thực tiễn hạch toán, thu thập, tổng hợp và phân tích dữ liệu vi mô tại các đơn vị sản xuất kinh doanh.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm trang bị cho người học:

• Hệ thống kiến thức lý luận về đối tượng, phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ thống kê và cơ cấu tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp.
• Phương pháp luận và kỹ thuật tính toán các chỉ tiêu đo lường kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh như Giá trị sản xuất (GO), Giá trị gia tăng (VA), Giá trị gia tăng thuần (NVA), Giá trị sản lượng hàng hóa sản xuất (GTSLHHSX).
• Kỹ năng đánh giá biến động chất lượng sản phẩm và phân tích tình hình trang bị, biến động, hiện trạng cũng như phương pháp trích khấu hao tài sản cố định (TSCĐ).

Về cấu trúc và cách tiếp cận, giáo trình được thiết kế theo tiến trình logic chặt chẽ: tiếp cận từ khung lý luận chung, đi sâu vào đo lường kết quả đầu ra theo từng phân ngành kinh tế cụ thể, sau đó phân tích các yếu tố đầu vào về mặt tư liệu lao động. Điểm đặc sắc của giáo trình là sự gắn kết trực tiếp giữa các công thức toán thống kê kinh tế với hệ thống chính sách tài chính - kế toán hiện hành của Việt Nam, đặc biệt là các quy định về hạch toán chi phí và phân loại, trích khấu hao tài sản cố định.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Căn cứ vào cấu trúc văn bản, giáo trình triển khai nội dung qua bài mở đầu và các chương chuyên đề trọng tâm:

• Bài mở đầu: Những vấn đề chung của thống kê doanh nghiệp: Xác định đối tượng nghiên cứu của thống kê doanh nghiệp là mặt lượng trong mối liên hệ mật thiết với mặt chất của các hiện tượng kinh tế - xã hội số lớn phát sinh trong doanh nghiệp, gắn liền với 4 tiêu thức bắt buộc: thực thể, thời gian, không gian và thước đo đơn vị tính. Nội dung phân tích phạm vi nghiên cứu (yếu tố đầu vào, đầu ra, tài chính), 4 nhiệm vụ thống kê cơ bản và cơ cấu tổ chức sản xuất theo quy trình kỹ thuật (đoạn sản xuất giản đơn và phức tạp) cùng cơ cấu tổ chức hành chính gồm 4 loại phân xưởng (phân xưởng cơ bản, phân xưởng phụ, phân xưởng phụ trợ và phân xưởng phụ thuộc).

• Chương I: Thống kê kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp: Trình bày hệ thống chỉ tiêu đo lường kết quả sản xuất kinh doanh:

  • Chỉ tiêu hiện vật và hiện vật quy ước: Công thức chuyển đổi $Q_U = \sum (Q_i \times H_i)$ thông qua hệ số quy đổi $H_i$.
  • Chỉ tiêu giá trị: Phân tích cơ cấu và phương pháp tính Giá trị sản xuất ($GO = C + V + M$), Chi phí trung gian ($IC$), Giá trị gia tăng ($VA = GO - IC = C_1 + V + M$), Giá trị gia tăng thuần ($NVA = VA - C_1 = V + M$) và Giá trị sản lượng hàng hóa sản xuất ($GTSLHHSX = \sum Pq$).
  • Phương pháp tính GO theo ngành: Trình bày quy tắc hạch toán chi tiết cho ngành công nghiệp (phương pháp công xưởng với 5 yếu tố cấu thành và phương pháp doanh thu), ngành nông nghiệp ($GTSXNN = GTTT + GTCN + GTHĐDVNN$), lâm nghiệp (6 nhóm yếu tố), xây dựng ($\sum Pq + C + TL + GTGT$, quy đổi khối lượng dở dang $Q_{dd} = \sum qh$, lắp đặt máy móc thiết bị $M_p, M_{dd}$), thương mại (phương pháp cộng chi phí lưu thông - lãi - thuế hoặc phương pháp trừ trị giá vốn hàng bán), giao thông vận tải và dịch vụ công cộng.
  • Thống kê chất lượng và sai hỏng sản phẩm: Phương pháp tỷ trọng phẩm cấp, phương pháp giá bình quân ($\bar{p}$, chỉ số $i_p, I_p$), hệ số phẩm cấp bình quân ($H_c$), chỉ số chất lượng tổng hợp theo kiểm tra kỹ thuật (KCS) và tỷ lệ sai hỏng cá biệt ($t_c$), sai hỏng bình quân.

• Chương II: Thống kê tài sản cố định trong doanh nghiệp: Thiết lập hệ thống quản lý tư liệu lao động:

  • Khái niệm và phân loại TSCĐ: Phân loại theo hình thái biểu hiện gồm TSCĐ hữu hình (thỏa mãn 3 tiêu chuẩn: lợi ích tương lai, thời gian sử dụng $\ge 1$ năm, nguyên giá xác định tin cậy $\ge 30.000.000$ đồng) và TSCĐ vô hình (7 điều kiện ghi nhận); phân loại theo quyền sở hữu (tự có, thuê tài chính, thuê hoạt động), theo trạng thái (đang hoạt động, ngừng hoạt động, dự trữ) và mục đích sử dụng.
  • Thống kê quy mô, kết cấu và biến động TSCĐ: Xác định số lượng bình quân ($\bar{G}$) theo 2 thời điểm, chuỗi thời gian liên tục hoặc khoảng cách đều; xác định tỷ trọng kết cấu ($KG_i$); thiết lập Bảng cân đối TSCĐ (theo giá ban đầu hoàn toàn và giá ban đầu còn lại) cùng hệ số tăng ($H_t$), hệ số giảm ($H_g$), hệ số đổi mới ($H_m$), hệ số loại bỏ ($H_{lb}$).
  • Hiện trạng và phương pháp trích khấu hao TSCĐ: Hướng dẫn kỹ thuật trích khấu hao theo phương pháp đường thẳng (tuyến tính) và phương pháp số dư giảm dần có điều chỉnh với hệ số điều chỉnh quy định ($1{,}5$ khi $t \le 4$ năm; $2{,}0$ khi $t > 4$ năm).

Progression logic của giáo trình phát triển từ nhận thức tổng quan về cấu trúc tổ chức và nguyên lý thống kê $\rightarrow$ kỹ thuật đo lường kết quả đầu ra của hoạt động sản xuất $\rightarrow$ kỹ thuật quản lý và phân tích năng lực của các yếu tố nguồn lực đầu vào.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết thống kê kinh tế vi mô: Xây dựng quan điểm nghiên cứu lượng - chất biện chứng, nguyên tắc thu thập dữ liệu số lớn gắn với không gian, thời gian và đơn vị đo lường.
• Khung phân tích Hệ thống tài khoản quốc gia (SNA) ở cấp độ cơ sở: Thiết lập mối liên hệ giữa các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô và vi mô thông qua cấu trúc giá trị $GO$, $IC$, $VA$ và $NVA$.
• Nguyên tắc hạch toán và chuẩn mực kế toán tài chính: Định hình phương pháp tính nguyên giá, giá trị còn lại, phân bổ chi phí trung gian và trích lập khấu hao theo đúng khung pháp lý.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Tính toán chính xác các chỉ tiêu kết quả sản xuất kinh doanh theo giá hiện hành và giá so sánh; lập bảng cân đối TSCĐ; tính toán khấu hao tài sản theo các phương pháp tuyến tính và số dư giảm dần.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Bóc tách ảnh hưởng của cơ cấu phẩm cấp chất lượng đến doanh thu và giá trị sản xuất; đánh giá mức độ hao mòn, tốc độ đổi mới và khả năng khai thác TSCĐ trong doanh nghiệp.
• Kỹ năng thực hành (Practical competencies): Phân loại đúng các khoản mục chi phí trung gian, hạch toán chính xác kết quả sản xuất cho từng loại hình doanh nghiệp đặc thù (xây lắp, thương mại, gia công, nông trường).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết định danh và thực hành định lượng. Mỗi nội dung bài học đều bắt đầu bằng việc chuẩn hóa mục tiêu đầu ra (learning outcomes), làm rõ bản chất kinh tế của khái niệm, sau đó cụ thể hóa thành các công thức toán học và bảng tính mẫu.

Hệ thống bài tập và tình huống thực hành (case studies) trong giáo trình được xây dựng đa dạng, phản ánh sát thực tế sản xuất tại nhiều phân ngành:

• Tình huống đánh giá trình độ hoàn thành kế hoạch theo sản lượng hiện vật và hiện vật quy ước tại nhà máy chế tạo động cơ điện và xí nghiệp chế biến xà phòng (dựa trên hàm lượng axit béo).
• Bài toán tính giá trị sản xuất nông nghiệp tổng hợp tại nông trường cà phê có hoạt động chế biến, bán cây giống, xen canh và dịch vụ cơ giới.
• Bài toán xác định giá trị sản xuất công nghiệp theo phương pháp công xưởng và phương pháp doanh thu tại doanh nghiệp cơ khí 3 phân xưởng (chế tạo phôi, gia công chi tiết, lắp ráp quạt) kèm các bộ phận phụ trợ (phát điện, sửa chữa, dụng cụ).
• Tình huống dự toán và hạch toán xây lắp công trình dân dụng (bê tông, xây tường gạch, sơn nước, lát nền gạch) có tính toán chi phí chung, thu nhập chịu thuế tính trước và thuế GTGT.
• Lập bảng kế hoạch trích khấu hao 5 năm theo phương pháp số dư giảm dần có điều chỉnh cho tài sản cố định công nghệ.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập bao gồm:

1. Đánh giá lý thuyết: Kiểm tra mức độ thông hiểu các nguyên tắc hạch toán, ranh giới phân loại phân xưởng, chi phí trung gian và tiêu chuẩn tài sản qua hệ thống câu hỏi ôn tập cuối chương.
2. Đánh giá kỹ năng: Kiểm tra khả năng giải toán thống kê, phân tích dữ liệu bảng biểu, tính toán chỉ số chất lượng và lập kế hoạch khấu hao tài sản.

Hướng dẫn tự học đối với sinh viên:

• Bước 1: Đọc kỹ mục tiêu bài học và nắm vững định nghĩa, 4 tiêu thức thống kê và điều kiện ghi nhận chỉ tiêu.
• Bước 2: Nắm vững các công thức toán thống kê và điều kiện ràng buộc của từng biến số.
• Bước 3: Nghiên cứu các bài giải mẫu (ví dụ tính $GO$ xây dựng, bài toán lắp ráp máy móc dở dang $M_{dd}$, ví dụ khấu hao TSCĐ 240 triệu đồng và 1.500 triệu đồng).
• Bước 4: Tự giải quyết hệ thống bài tập tình huống cuối chương và đối chiếu logic phương pháp tính.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tích hợp khung pháp lý tài chính hiện hành: Giáo trình cập nhật trực tiếp các tiêu chuẩn quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định theo Thông tư số 45/2013/TT-BTC của Bộ Tài chính. Cụ thể là việc áp dụng chuẩn mức nguyên giá tài sản cố định hữu hình từ 30.000.000 đồng trở lên, quy định khung thời gian trích khấu hao và hệ số điều chỉnh khấu hao nhanh ($1{,}5$ và $2{,}0$).
• Quy chuẩn hóa mốc so sánh thống kê: Áp dụng quy định thống kê quốc gia trong việc tính toán giá trị sản xuất theo giá so sánh với năm gốc 2010 nhằm bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống chỉ tiêu thống kê nhà nước.
• Bao quát đa dạng mô hình kinh tế ngành: Khác với các tài liệu chỉ tập trung vào một lĩnh vực đơn lẻ, giáo trình cung cấp phương pháp luận chi tiết cho 7 phân ngành sản xuất kinh doanh: công nghiệp, nông nghiệp, lâm nghiệp, xây dựng, thương mại, giao thông vận tải và dịch vụ công cộng.
• Tính ứng dụng thực tế cao: Cung cấp các công thức xử lý các trường hợp phức tạp trong thực tế doanh nghiệp như: quy đổi khối lượng thi công dở dang theo định mức thời gian lao động hao phí ($Q_{dd} = \sum qh$), hạch toán sản phẩm gia công từ nguyên vật liệu của khách hàng, quy định tính trùng đặc thù đối với clanke xi măng, bột giấy, than mỏ và điện tự tiêu thụ.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên chuyên ngành: Giáo trình phục vụ trực tiếp cho sinh viên năm thứ hai hoặc năm thứ ba trình độ Cao đẳng và Đại học thuộc ngành Kế toán, Kiểm toán, Quản trị kinh doanh, Tài chính - Ngân hàng và Kinh tế phát triển.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng gồm Nguyên lý thống kê, Nguyên lý kế toán, Kinh tế vi mô và Toán cao cấp/Toán kinh tế.
• Giảng viên: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức cho mô-đun/học phần Thống kê doanh nghiệp; cung cấp khung lý thuyết chuẩn, ngân hàng ví dụ mẫu và hệ thống bài tập thực hành đa ngành để xây dựng đề cương, giáo án và đề thi kết thúc học phần.
• Tài liệu tham khảo chuyên môn: Cung cấp tài liệu tra cứu nghiệp vụ cho nhân viên thống kê, chuyên viên kế toán quản trị, kiểm soát viên nội bộ và cán bộ quản lý tại các doanh nghiệp nhằm chuẩn hóa quy trình thu thập, xử lý và báo cáo dữ liệu hoạt động sản xuất kinh doanh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai? Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho sinh viên hệ cao đẳng, đại học ngành Kế toán và các khối ngành kinh tế; đồng thời là tài liệu tham khảo cho cán bộ làm công tác thống kê, kế toán tại các doanh nghiệp.

2. Cần kiến thức nền nào để học? Người học cần nắm vững kiến thức căn bản về Nguyên lý thống kê (phương pháp điều tra, phân tổ, số bình quân, chỉ số), Nguyên lý kế toán (hạch toán chi phí, phân loại tài sản) và các phép tính toán kinh tế cơ bản.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác? Giáo trình phân định chi tiết phương pháp tính toán chỉ tiêu kết quả sản xuất ($GO, IC, VA, NVA$) theo từng phân ngành kinh tế riêng biệt (công nghiệp, nông nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ), đồng thời tích hợp trực tiếp quy định quản lý TSCĐ theo Thông tư số 45/2013/TT-BTC.

4. Làm sao để tự học hiệu quả? Người học cần kết hợp đọc hiểu bản chất kinh tế của chỉ tiêu, học thuộc các công thức toán thống kê, phân tích kỹ các bài tập giải mẫu trong từng chương và tự giải toàn bộ hệ thống bài tập tình huống thực hành ở cuối mỗi chương.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo? Kèm theo giáo trình là hệ thống câu hỏi ôn tập lý thuyết, ngân hàng bài tập tình huống thực hành đa ngành, các bảng biểu cân đối tài sản cố định mẫu và bảng tra cứu hệ số điều chỉnh trích khấu hao tài sản.

---

Kết luận

Giáo trình Thống kê doanh nghiệp là tài liệu học thuật hoàn chỉnh, cung cấp hệ thống lý thuyết định lượng và phương pháp luận thống kê phục vụ hạch toán, phân tích hoạt động kinh tế vi mô trong doanh nghiệp. Nội dung giáo trình định hình lộ trình học tập khoa học: đi từ tổng quan cấu trúc doanh nghiệp, phương pháp đo lường kết quả sản xuất kinh doanh đầu ra, đến kỹ thuật quản trị tài sản cố định đầu vào. Để phục vụ việc nghiên cứu sâu hơn, người học nên kết hợp tham khảo Thông tư số 45/2013/TT-BTC, hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) và các tài liệu niên giám thống kê chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I THỐNG KÊ KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP Mục tiêu: Học xong chương này, người học có khả năng: - Trình bày được phương pháp tính các chỉ tiêu giá trị sản xuất (GO), giá trị gia tăng (VA), giá trị gia tăng (NVA), giá trị sản lượng hàng hóa sản xuất của các hoạt động sản xuất kinh doanh chủ yếu của doanh nghiệp; phương pháp thống kê chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp. - Tính được các chỉ tiêu kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh chủ yếu của doanh nghiệp; thống kê được tình hình chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp. Khái niệm và đặc điểm của thống kê kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm Hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là toàn bộ công tác tổ chức và quản lý trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nhằm thoả mãn nhu cầu của các đối tượng tiêu dùng, không tự sản xuất được hoặc không đủ điều kiện để tự sản xuất những sản phẩm vật chất và dịch vụ mà mình có nhu cầu tiêu dùng, hoạt động này sáng tạo ra sản phẩm vật chất và dịch vụ để cung cấp cho người tiêu dùng nhằm thu được tiền công và lợi nhuận kinh doanh. Như vậy: Hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là hoạt động sáng tạo ra sản phẩm vật chất và dịch vụ cung cấp cho nhu cầu xã hội nhằm mục tiêu kiếm lời. Đặc điểm Khi thống kê kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh cần hiểu rõ đặc điểm kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh. - Khác với hoạt động tự túc tự cấp phi kinh doanh, động cơ và mục đích của hoạt động kinh doanh là sản xuất sản phẩm vật chất hay dịch vụ không phải để tự tiêu dùng mà để phục vụ cho nhu cầu của người khác nhằm thu lợi nhuận.

- Hoạt động kinh doanh phải hạch toán được chi phí sản xuất, kết quả sản xuất và hạch toán được lãi (lỗ) trong kinh doanh. - Sản phẩm của hoạt động sản xuất kinh doanh có thể cân, đong, đo đếm được, đó là sản phẩm hàng hoá để trao đổi trên thị trường. Người chủ sản xuất phải chịu trách nhiệm đối với sản phẩm của mình sản xuất ra. - Hoạt động kinh doanh phải luôn luôn nắm được các thông tin về sản phẩm của doanh nghiệp trên thị trường như các thông tin về số lượng, chất lượng, giá cả sản phẩm, thông tin về xu hướng tiêu dùng của khách hàng, thông tin về kỹ thuật 5 công nghệ để chế biến sản phẩm, về chính sách kinh tế tài chính, pháp luật Nhà nước có liên quan đến sản phẩm của doanh nghiệp.

- Hoạt động kinh doanh luôn thúc đẩy mở rộng sản xuất và tiêu dùng xã hội, tạo điều kiện cho tích luỹ vốn phát triển sản xuất, phát triển kinh tế xã hội, phát triển khoa học kỹ thuật, mở rộng quan hệ giao lưu hàng hoá, tạo ra sự phân công lao động xã hội và cân bằng cơ cấu sản xuất trong nền kinh tế. Nguyên tắc chung tính kết quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp - Tính cho đơn vị thường trú tại Việt Nam. - Phải là kết quả của lao động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp làm ra trong kỳ. Theo nguyên tắc này doanh nghiệp không tính vào kết quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp những kết quả thuê bên ngoài v.

Những kết quả này do người làm thuê tính. Ngược lại, doanh nghiệp được tính vào kết quả của mình các hoạt động làm thuê cho bên ngoài. Chỉ được tính kết quả hòa thành trong kỳ báo cáo, chênh lệch sản phẩm chưa hoàn thành (cuối kỳ - đầu kỳ). - Được tính toàn bộ sản phẩm làm ra trong kỳ báo cáo như sản phẩm tự sản, tự tiêu (điện, than dùng trong doanh nghiệp sản xuất điện than), sản phẩm chín và sản phẩm phụ nếu doanh nghiệp thu nhặt được (thóc, rơm, ra trong nông nghiệp); sản phẩm kinh doanh tổng hợp của tất cả các công đoạn kinh doanh (từ kết quả sản xuất đến kết quả bán lẻ sản phẩm).

- Chỉ tính sản phẩm đủ tiêu chuẩn nằm trong khung chất lượng hợp tiêu chuẩn Việt Nam. Do vậy chỉ tính những sản phẩm sản xuất kinh doanh hoàntah2nh trong kỳ báo cáo, đã qua kiểm tra chất lượng và đạt tiêu chuẩn chất lượng quy định hoặc sản phẩm đã được người tiêu dùng chấp thuận. - Tính theo 2 loại giá: giá so sánh (giá cố định) và giá hiện hành. - Không tính trùng giá trị luân chyển nội bộ trong doanh nghiệp (trường hợp được tính Nhà nước có quy định riêng cho từng doanh nghiệp, từng ngành cụ thể).

Hệ thống chỉ tiêu thống kê kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp Khi thống kê kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh cần hiểu rõ hệ thống chỉ tiêu thống kê, và phải thống kê kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh cả về mặt số lượng lẫn chất lượng. Chỉ tiêu sản phẩm hiện vật và hiện vật quy ước 3. Chỉ tiêu sản phẩm hiện vật Là chỉ tiêu phản ánh số lượng sản phẩm mà doanh nghiệp đã sản xuất (hay tiêu thụ) theo các đơn vị tính toán phù hợp với tính chất vật lý tự nhiên của sản phẩm.Ví dụ: cái, chiếc, m, lít, kg, tạ, tấn,. - Ưu điểm: Đơn vị hiện vật cho ta thấy được khối lượng sản phẩm mà doanh nghiệp sản xuất ra trong một thời kỳ nào đó.

Ngoài ra, nó còn là cơ sở để tính toán 6 các chỉ tiêu bằng tiền khác và là nguồn số liệu để lập kế hoạch tính toán các chỉ tiêu kinh tế khác. - Nhược điểm: Theo đơn vị hiện vật chỉ thống kê kết quả sản xuất kinh doanh cho từng sản phẩm cụ thể mà không tổng hợp được kết quả của toàn doanh nghiệp; không phản ánh đầy đủ kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, bởi vì nó chỉ mới tính được sản phẩm hoàn thành mà chưa tính sản phẩm dở dang và bán thành phẩm cũng như chỉ tính sản phẩm vật chất không tính sản phẩm dịch vụ. Chỉ tiêu hiện vật quy ước Đối với sản phẩm cùng loại nhưng khác nhau về quy cách để tổng hợp thống kê sử dụng đơn vị hiện vật quy ước. Là chỉ tiêu dùng để phản ánh khối lượng sản phẩm được tính đổi từ các sản phẩm cùng tên, cùng công dụng kinh tế nhưng khác nhau về phẩm chất, quy cách.

Công thức tính sản lượng hiện vật quy ước: QU = (ΣQi x Hi ) Trong đó: Qi: Sản lượng hiện vật của từng qui cách. QU: Sản lượng hiện vật quy ước. Hi: Hệ số tính đổi của từng qui cách. Đặc tính của sản phẩm cần quy đổi Hi = Đặc tính của sản phẩm được chọn làm sản phẩm chuẩn - Ưu điểm: Dùng để phản ánh khối lượng sản phẩm được tính đổi từ các sản phẩm cùng tên nhưng khác nhau về qui cách, phẩm chất; có khả năng tổng hợp cao hơn đơn vị hiện vật.

- Nhược điểm: Đơn vị tính của đơn vị hiện vật quy ước vẫn sử dụng đơn vị hiện vật để tính toán, nên vẫn chưa thể khắc phục các nhược điểm theo đơn vị hiện vật. Chỉ tiêu sản phẩm tính bằng giá trị 3. Giá trị sản xuất (GO = Gross Output) Giá trị sản xuất là chỉ tiêu phản ánh toàn bộ sản phẩm vật chất và dịch vụ do lao động của doanh nghiệp tạo ra trong một thời kỳ nhất định thường tính cho một năm. Xét về cấu trúc giá trị SX: GO = C + V + M Trong đó: C: Chi phí vật chất cho quá trình sản xuất gồm: Chi phí trung gian (C 2) hay (IC) + Khấu hao tài sản cố định (C1) V: Thu nhập lần đầu của người lao động gồm: (1) Tiền lương, tiền thưởng, các khoản ngoài tiền lương tiền thưởng.

7 (2) Tiền tính vào các quỹ bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), kinh phí hỗ trợ hoạt động công đoàn của người sử dụng lao động. - M: Thu nhập của doanh nghiệp (Lãi gộp của doanh nghiệp), gồm các khoản: + Thuế sản xuất. + Lãi trả tiền vay ngân hàng (không kể chi phí dịch vụ ngân hàng đã tính vào IC) và phần thu trên vốn (đối với các doanh nghiệp nhà nước). + Mua bảo hiểm nhà nước (không kể bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho cán bộ công nhân viên).

+ Thuế thu nhập doanh nghiệp + Phần còn lại lãi ròng của hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp. Nội dung và phương pháp tính giá trị sản xuất của một số ngành: 3. Giá trị sản xuất hoạt động công nghiệp Khái niệm: Giá trị sản xuất công nghiệp là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh toàn bộ giá trị sản phẩm vật chất và dịch vụ do hoạt động sản xuất công nghiệp của doanh nghiệp làm ra trong một thời kỳ nhất định (thường là 1 năm). Giá trị sản xuất công nghiệp bao gồm: - Giá trị thành phẩm.

- Giá trị công việc có tính chất công nghiệp làm cho bên ngoài. - Giá trị phụ phẩm, phế phẩm, phế liệu thu hồi trong quá trình sản xuất. - Giá trị hoạt động cho thuê tài sản cố định, máy móc thiết bị trong dây chuyền sản xuất công nghiệp của doanh nghiệp. - Giá trị chênh lệch số dư cuối kỳ so với số dư đầu kỳ của bán thành phẩm và sản phẩm dở dang.

Nguyên tắc tính giá trị sản xuất công nghiệp: - Tính theo phương pháp công xưởng, nghĩa là lấy đơn vị hạch toán độc lập cuối cùng làm đơn vị để tính toán. - Chỉ được tính kết quả trực tiếp của hoạt động sản xuất công nghiệp trong đơn vị hạch toán độc lập. Nghĩa là chỉ tính kết quả do chính hoạt động sản xuất của doanh nghiệp tạo ra và chỉ tính 1 lần, không được tính trùng trong phạm vi doanh nghiệp và không tính những sản phẩm mua vào rồi bán ra không qua chế biến gì thêm tại doanh nghiệp. Tuy nhiên, do đặc điểm và quy trình công nghệ sản xuất đối với một số hoạt động công nghiệp, theo quy định hiện hành ở Việt Nam được phép tính trùng trong một số trường hợp sau: + Doanh nghiệp sản xuất điện được tính thêm phần điện sản xuất và tiêu dùng trong nội bộ doanh nghiệp.

+ Doanh nghiệp khai thác than được tính thêm phần than dùng để chạy máy và các phương tiện vận tải trong dây chuyền khai thác than của doanh nghiệp. 8 + Doanh nghiệp giấy được tính trùng số bột giấy tự sản xuất ra dùng để sản xuất giấy. + Doanh nghiệp sản xuất xi măng được tính trùng số bột Clanke do doanh nghiệp tự sản xuất ra.