Chương 3 XÂY DựNG PHƯƠNG ÁN QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT CẤP XÃ Mục tiêu cụ thể: Kiến thức: Hiểu được nội dung công tác quy hoạch sử dụng đất cấp xã, phương pháp xây dựng phương án quy hoạch sử dụng đất, phương pháp tinh toán nhu cáu sử dụng đất, cân đối đất đai, lập kế hoạch sử dụng đất. Kỹ năng: Tính toán và dự báo được nhu cầu sử dụng đất; xãy dựng kế hoạch sử dụng đất cấp xã. Thái độ: Có phương pháp đúng, khoa học, khách quan, yêu nghề và gắn bó với nghề. Nội dung tóm tắt: Xác định phương hướng, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội; dự báo nhu cầu sử dụng đất, xây dựng phương án quy hoạch sử dụng đất; lập kế hoạch sử dụng đất; thẩm định, phê duyệt và lưu trữ tài liệu quy hoạch sử dụng đất.
PHƯƠNG HƯỚNG, MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN k i n h t ế - XÃ HỘI 1ế Căn c ứ đ ể x ây dự ng phương h ư ốn g p hát triển kinh tế, xã hội Cấp xã bao gồm xã, phường và thị trấn (được gọi tắt là xã). Đ ể xây dựng phương hướng, m ục tiêu phát triển kinh tế, xã hội của xã trong 5 - 1 0 năm tới cần dựa vào các nguồn tài liệu sau đây: - Trước hết cần nghiên cứu đường lối, chủ trương phát triển kinh tế, xã hội của huyện trong vòng 10 năm tới, được thể hiện trong nghị quyết đại hội Đảng bộ huyện. Xã là một bộ phận lãnh thổ không thể tách rời của huyện nên sự phát triển của huyện có ảnh hường rất lớn đến khả năng phát triển kinh tế cùa xã. Khi quy hoạch sử dụng đất cấp xã cần nghiên cứu kỹ phương án quy hoạch 78 ig thể phát triển kinh tế, xã hội của huyện trong vòng 1 0 - 1 5 năm tới, từ đó : định hướng phát triển tương lai cho xã phù hợp với đường lối phát triển chung của huyện.
- Các tài liệu quy hoạch ngành của cấp huyện đã được xây dựng (quy hoạch sừ dụng đất, quy hoạch giao thông, thuỷ lợi, điện, văn hoá giáo dục.) cũng là những tài liệu quan trọng cẩn nghiên cứu khi xây dựng phương án quy hoạch sử dụng đất cấp xã. Từ đây có thể xác định được những hạng mục công trình cấp huyện có liên quan đến địa bàn xã đã, đang và sẽ được xây dựng trong tương lai. - Nghị quyết đại hội Đảng bộ xã, nghị quyết Hội đồng nhân dân xã là nhũng văn kiện quan trọng, đề ra phương hướng nhiệm vụ và các chỉ tiêu phát triển kinh tế, xã hội cụ thể cho 5 năm tới và một số định hướng khái quát cho 10 nãm sau. Đó chính là căn cứ quan trọng đối với công tác quy hoạch sử dụng đất.
- Các nguồn tài liệu điều tra khảo sát về thổ nhưỡng, về thực trạng kinh tế hộ gia đình, về tình trạng đói nghèo ở nông thôn cũng là nhũng tư liệu có ý nghĩa đối với công tác quy hoạch sử dụng đất cấp xã. Ngoài ra, cần nghiên cứu kỹ quy trình, quy phạm lập quy hoạch, k ế hoạch sử dụng đất, các nghị định, thông tư do Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Mòi trường ban hành. X ác định p h ư ơ n g h ư ổn g m ục tiêu phát triển kinh tê Trình độ phát triển kinh tế của mỗi một địa phương được biểu diễn thông qua các chỉ tiêu như tổng giá trị sản lượng, tổng thu nhập, tổng sản lượng lương thực, bình quân thu nhập trên nhân khẩu, bình quân lương thực trên khẩu, tốc độ tăng trưởng kinh tế, cơ cấu GDP theo 3 nhóm ngành là nông - lâm - thuỷ sản, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, thương mại - dịch vụ v. Khi xây dựng mục tiêu phát triển kinh tế của xã trong tương lai cần xác định rõ các chỉ tiêu cụ thể cần đạt được đối với từng ngành: trồng trọt, chăn nuôi, công nghiệp, tiểu thù công nghiệp, thương mại, dịch vụ.
Đối với ngành trổng trọt cần xác định các chỉ tiêu phấn đấu về diện tích, năng suất, sản lượng các cây trồng chính, cơ cấu cây trồng, khối lượng sản phẩm hàng hoá. Đối với ngành chãn nuôi cần xác định loại hình tổ chức chăn nuôi, quy mò đàn, cơ cấu đàn gia súc, gia cầm, sản lượng và chủng loại sản phẩm chăn nuôi. Đối với các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, các nghề phụ truyền thống của địa phương cần tạo điều kiện phát huy để vừa thu hút thêm được nhiều lao động, vừa tăng nguồn thu nhập cho các nông hộ. 79 Nghiên cứu phát triển các loại hình thương mại, dịch vụ như công nghệ phẩm, vật tư nông nghiệp, vật tư xây dụng, ăn uống, nghi dưỡng, vui chơi giải trí, du lịch v.
Mục tiêu p hát triển văn h oá xã hội Phát triển dân số ổn định đã trờ thành một quốc sách cùa N hà nước ta. Thực hiện tốt chính sách kế hoạch hoá dân số sẽ tạo điều kiện để giải quyết các vấn đề về đời sống, việc làm, phục vụ các nhu cầu văn hoá, xã hội cho nhân dân. Trong phương án quy hoạch sử dụng đất cần xác định rõ các chi tiêu về tốc độ gia tâng dân số, kể cả tăng tự nhiên và tăng cơ học. Đ ổng thời phải có các biện pháp thích hợp để đạt được các chỉ tiêu đó trong tương lai.
Một trong những m ục tiêu quan trọng trong đường lối phát triển nông nghiệp nông thôn là vấn dề giải quyết việc làm ổn định có thu nhập khá cho người lao động ờ nông thôn. Cần duy trì, phát triển những nghề truyền thống, inờ mang những ngành nghề mới, tìm thị trường tiêu thụ sản phẩm để các ngành nghề có cơ hội tồn tại và phát triển. Vấn đề xoá đói giảm nghèo được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Nhà nước ta đã ban hành hàng loạt chính sách, biện pháp về phát triển nông nghiệp nồng thôn, chính sách hỗ trợ người nghèo (cho vay với lại suất ưu đãi, vay không cần thế chấp tài sản).
Trong phương án quy hoạch sử dụng đắt cẩn vận dụng các chính sách đó để phấn đấu xoá đói nghèo trong những nãm tới. P hương h ư ớng s ử d ụ n g đất Khi xây dựng phương án quy hoạch sử dụng đất cần xác định phương hướng sử dụng từng quỹ đất của địa phương như đất nông lâm nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng. Đôi với đất nông nghiệp cần xác định khả năng m ở rộng diện tích theo cả hai hướng: khai hoang đất mới và thâm canh tãng vụ trên đất canh tác hiện có. Đồng thời phải xây dựng kế hoạch chuyến đổi mục đích sử dụng (trong phạm vi đất nông nghiệp) nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, chuyên một phần diện tích đất trồng càv lương thực, thực phẩm sang trồng các loại cây đặc sản, cây có giá trị hàng hoá và xuất khẩu cao.
Đối với vùng trung du, miền núi, quỹ đất lâm nghiệp tương đối lớn, cần xây dựng phương hướng sử dụng quỹ đất này một cách hợp lý như: trồng mới, khoanh nuôi và bảo vệ quỹ đất rìmg hiện có nhằm nhanh chóng phủ xanh toàn bộ diện tích đất trống, đồi núi trọc, tạo điều kiện bảo vệ đất, ch ố n s xói mòn, 80 li thiện môi trường sinh thái và còn mang lại một nguồn thu nhập đáng kể cho ing hộ. Đất phi nông nghiệp, đặc biệt là đất ở nông thôn và đất chuyên dùng tuy chiếm tỷ lệ không lớn nhưng có vai trò quan trọng. Quan điểm về tổ chức sử dụng quỹ đất này là ưu tiên cho đất sử dụng vào mục đích nông nghiệp, triệt để tiết kiệm đất. Đất ở nông thôn và đất chuyên dùng ch ỉ,m ở rộng trong nhũng trường hợp thật sự cần thiết và chỉ lấy vào đất chưa sử dụng hoặc đất nông nghiệp sử dụng có hiệu quả kinh tế thấp.
Tuy nhiên, để thực hiện chính sách chuyển đổi cơ cấu kinh tế cần xem xét chuyển đổi m ột cách hợp lý một số diện tích đất nông nghiệp cho các nhu cầu phi nông nghiệp để phát triển các khu, cụm, điểm công nghiệp, các làng nghề, các khu du lịch, dịch vụ v. Trong trường hợp này, tuy địa phương bị mất đi một số diện tích đất nông nghiệp, nhưng khi các khu, cụm công nghiệp hình thành sẽ thu hút được rất nhiều lao đông, tạo ra nhiều việc làm mới, mờ ra những hướng đi mới cho một bộ phận dân cư ở nông thôn, tăng thu nhập cho người dân. Đối với quỹ đất chưa sử dụng, cần có các biện pháp quản lý, bảo vệ chặt chẽ, tránh tình trạng buông lỏng để nhân dân khai thác bừa bãi dẫn đến làm suy thoái, nghèo kiệt và huỷ hoại nguồn tài nguyên này. D ự BÁO NHU CẦU SỬ DỤNG ĐÂT 1.
Dự b á o nhu cầ u s ử d ụn g đất phi n ôn g n g h iệp 1. D ự báo nhu cấu sử dụng đất ở trong trường hợp quy hoạch m ở rộng các điểm dán cư hiện có a. Phân loại điểm dân cư Căn cứ vào quy mô diện tích, dân số, số lượng nhà cửa, công trình các loại, vị trí phân bố trên lãnh thổ, cần xác định khả năng m ờ rộng và phát triển các điểm dân cư hiện có cũng như xây dựng thêm các điểm dàn cư mới. v ể phương diện này có thể chia các điểm dân cư thành các nhóm sau: * Nhóm Ị : C ác điểm dân cữ tiếp tục m ở rộng và p h ú t triển trong tương lai Đó là các điểm dân cư có giá trị xây dựng cơ bản lớn, có vị trí thuận lợi, có khả năng phục vụ tốt.
Chúng sẽ được tiếp tục mở rộng và phát triển trong tương lai, cả về số lượng và chất lượng nhà cửa, công trình. 81 * Nhóm 2: Các điểm dân cư hạn c h ế phát triển Đó là những điểm dân cư khá lớn, có vị trí tương đói thuận lợi. trước mắt còn có chức năng và ý nghĩa nhất định trong việc quản lý sản xuất, có tổng giá trị xây dựng cơ bản tương đối lớn. Những điểm dân cư này trong tương lai không được m ờ rộng diện tích, không phát triển hộ mới, không được xây dựng những công trình kiên cố.
Tại đây chỉ được phép sửa chữa nhò, để irong vòng 1 0 - 1 5 năm tới sẽ chuyển dần các hộ gia đình tới các diểm dân cư thuộc nhóm 1 hoặc nhóm 4, tiến tới xoá bỏ hoàn toàn trong tương lai.