Chương 1 CAC VAN DE CHUNG VE DAT DAI 1. KHÁI NIỆM VÀ NHUNG CHUC NANG CO BAN CUA DAT DAI 1. Khái niệm về đất đai 3 Trong nén san xt tắt dai giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đất đại là điệu vật chất mà mọi sản xuất và sinh hoạt đều cân tới.Đất đai là khởi điểm tiếp xúc và sử dụng tự nhiên ngay sau khi nhân loại xuất hiệ quá trình phát triển của xã hội loài người, sự hình thành và phát triển của moi nén van minh vat chat va van minh tinh than, tat cả các kỹ thuật vật chất và văn hóa khoa học đều được xây dựng trên nền tảng cơ bản là sử dụng đất đai.
Luật đất đai hiện hành đã khẳng định “Đất đai la tải nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phẩn quan trong hang đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công tình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng”. Như vậy, đất đai là điều kiện chung nhất đối với mọi quá trình sản xuất và hoạt động của con người. Nói cách khác, không có đất sẽ không có sản xuất cũng như không, có sự tồn tại của chính con người. Do vậy, để có thể sử dụng đúng, hợp lý và có hiệu quả toàn bộ quỹ đất thì việc hiểu rõ khái niệm về đất đai là vô cùng cần thiết.
Về mặt thuật ngữ khoa học “Đất” v “pat đai" có sự phân biệt nhất định. - Đất (soil): Lớp đất mặt của vỏ trái đất gọi là Thổ nhưỡng. Thổ nhưỡng phát sinh là do tác động lẫn nhau của khí trời (Khí quyền), nước. (Thủy quyền), sinh vật (Sinh quyển) và đá mẹ (Thạch quyền) qua thời gian lâu dài.
~ Đất (land): khái niệm đất có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau. + Đắt như là không gian. + Đất như là cộng đồng lãnh thẻ. + Đất như là vị trí địa lý.
+ Đắt như là nguồn vốn. Đồi với sản xuất nông nghiệp, sự sai khác giữa địa hình, địa mạo, độ eao so với mặt nước biển, độ dốc va hướng đốc, sự bảo mòn mặt dat và mức độ xói mòn. thường dẫn đến sự khác nhau về đất đai và khí hậu, từ đó ảnh. hưởng đến sản xuất và phân bố các ngành nông - lâm nghiệp, hình thành sự phan biệt địa giới theo chiều thẳng đứng đối với nông nghiệp.
Bên cạnh đó, địa hình và độ đốc ảnh hưởng đến phương thức sử dụng đất nông nghiệp từ đó đặt ra yêu cầu phải đảm bảo thủy lợi hóa và cơ giới hóa cho đồng ruộng. nhằm thu lại hiệu quả sử dụng đất là cao nhất. Đối với ngành phi nông nghiệp, địa hình phức tạp sẽ ảnh hưởng đến giá tri công trình và gây khó khăn cho thi công. ~ Yếu tố thỗ nhưỡng “Mỗi loại đất đều có những đặc tính sinh, lý, hóa học riêng biệt trong khi đó mỗi mục dich sử dụng đất cũng có những yêu cầu sử dụng dat cy thé.
Do vậy, yêu tô thể nhưỡng quyết định rất lớn đến hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Độ phì của đất là tiêu chí quan trọng về sản lượng cao hay thấp. Độ dày tẳng, đất và tính chat đất có ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng của cây trồng. ~ Yếu tố thủy văn Yếu tố thủy văn được đặc trưng bởi sự phân bố của hệ thống sông ngòi, ao hồ.
với các chế độ thủy văn cụ thể như lưu lượng nước, tốc độ dòng chảy, chế độ. sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng cung cấp nước cho các yêu cầu sửdụng đất, Đặc thù của nhân tố điều kiện tự nhiên mang tính khu vực. Vị trí của vùng với sự khác biệt về điều kiện ánh sáng, nhiệt độ, nguồn nước và các điều kiện tự nhiên khác sẽ quyết định đến khả năng, công dụng và hiệu quả của việc sử dụng đất đai. Vì vậy, trong thực tiễn sử dụng đất cần tuân thủ quy luật tự nhiên, tận dụng các lợi thể nhằm đạt được hiệu ích cao nhất về xã hi í trường và kinh tế.
Nhân tố kinh tế - xã hội Nhân tố kinh tế xã hội bao gồm các yếu tố như chế độ xã hội, dân số và lao động, mức độ phát triển của khoa học - kỹ thuật, trình độ quản lý, sử dụng lao động, khả năng áp dụng các tiến bộ khoa học trong sản xuất. Nhân tố kinh tế - xã hội thường có ý nghĩa quyết định, chủ đạo đối với việc sử dụng đất đai. Thực vậy, phương hướng sử dụng đất được quyết định bởi yêu cầu của xã hội và mục tiêu kinh tế trong từng thời kỳ nhất định. Điều kiện tự nhiên của đất cho phép xác định khả năng thích ứng, về phương.
thức sử dụng đất. Còn sử dụng đất như thế nào, được quyết định bởi sự năng đông của con người và các điều kiện kinh tế- xã hội, và kỹ thuật hiện có. Trong một vùng hoặc trên phạm vi một nước, điều kiện vật chất tự nhiên của đát thường có sự khác biệt không lớn, về cơ bản là giống nhau. Nhưng với điều kiện kinh tế- xã hội khác nhau, dẫn đến tình trạng có vùng, đất đai được khai thác sử dụng triệt để từ lâu đời và đã đem lại những hiệu quả kinh tế xã hội rất cao nhưng có nơi đất đai bị bỏ hoang hóa hoặc khai thác với hiệu quả kinh tế rất thấp.
Có thể nhận thấy, điều kiện tự nhiên của đất chỉ là một tồn tại khách quan, khai thác và sử dụng đất quyết định vẫn là do con người. Cho dù điều kiện tự nhiên có nhiều lợi thế nhưng các điều kiện xã hội, kinh tế, kỹ thuật không tương ứng thì ưu thế tài nguyên cũng khó có thê trở thành sức sản xuất hiện thực, cũng như chuyển hóa thành ưu. thế kinh tế. Ngược lại, khi điều kiện kỹ thuật được ứng dụng vào khai thác và sử dụng đất thì sẽ phát huy được mạnh mẽ tiềm lực sản xuất của đất, đồng thời góp phân cải tạo điều kiện môi trường tự nhiên, biến điều kiện tự nhiên bắt lợi thành điều kiện có lợi cho phát triển kinh tế và xã hội.
Chế độ sở hữu tư liệu sản xuất và chế độ kinh tế - xã hội khác nhau đã tác động đến việc quản lý của xã hội về sử dụng đất đai, không chế phương thức và hiệu quả sử dụng đất. Trình độ phát triển kinh tế và xã hội khác nhau dẫn đến trình độ sử dụng đất khác nhau. Nền kinh tế và các ngành càng phát triển, yêu câu về đất đai sẽ càng lớn, lực lượng vật chất dành cho việc sử dụng đất cảng được tăng cường, năng lực sử dụng đất của con người sẽ cảng được nâng cao. Ảnh hưởng của nhân tố kinh tế - xã hội đến việc sử dụng, đất được đánh giá bằng hiệu quả sử dụng đắt.
Thực trạng sử dụng đắt liên quan đến lợi ích kinh tế của người sở hữu, sử dụng và kinh doanh dat dai. Trong điều kiện nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đất được dùng cho xây dựng cơ sở hạ tầng đều được dựa trên nguyên tắc hạch toán kinht thông qua việc tính toán hiệu quả sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, nếu có chính sách ưu đãi sẽ tạo điều kiện cải thiện và hạn chế việc sử dụng theo kiểu bóc lột đất đai. Bên cạnh đó, cũng cần phải chú ý rằng sự quan tâm quá mức đến lợi nhuận tối đa cũng dẫn đến tinh trang dat đai bị sử dụng không.
hợp lý, không chú ý đến việc xử lý nước thải, chất thải và khí thải đô thị, công nghiệp sẽ làm mắt đi vĩnh viễn điện tích lớn đất canh tác, cùng với việc gây ô nhiễm đất đai, nguồn nước, bầu khí quyển, hủy hoại chất lượng môi trường cũng như những hậu quả khôn lường khác. Từ những vẫn đề nêu trên cho thấy, các nhân tổ điều kiện tự nhiên và điều kiện kinh tế - xã hội tao ra nhiều tổ hợp ảnh hưởng đến việc sử dụng đất đai, Tuy nhiên, mỗi nhân tố giữ vị trí và có tác động khác nhau. Trong đó, điều kiện tự nhiên là yếu tố cơ bản để xác định công dụng của đất đai, có ảnh hưởng trực tiếp, cụ thẻ và sâu sắc nhất là đối với sản xuất nông nghiệp. Điề kiện kinh tế sẽ kiềm chế tác dụng của con người trong việc sử dung đấu Điều kiện xã hội tạo ra những khả năng khác nhau cho các yếu tố kinh tế và tự.
nhiên tác động tới việc sử dụng dit. Vi vay, can phải dựa vào quy luật tự nhiên và quy luật kinh tế- xã hội đê nghiên cứu, xử lý môi quan hệ giữa các nhân tố tự nhiên, kinh tế - xã hội trong lĩnh vực sử dụng đất đai. Căn cứ vào yêu cầu của thị trường và của xã hội, xác định mục đích sử dụng đất, kết hợp. chặt chẽ yêu câu sử dụng với ưu thể tải nguyên của đất đai ạ tông thẻ hợp lý nhất, với diện tích đất đai có hạn sẽ mang lại hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội ngày càng cao và sử dụng dat đai được bên vững.
Nhân tố không gian Trong thực tế, mọi ngành sản xuất vật chất hay phi vật chất déu cin đến đất đai như điều kiện không gian (bao gồm cả vị trí và mặt bằng) dé hoạt động. Đặc tính cung cắp không gian của đất dai là yếu tổ vĩnh hằng của tự nhiên ban phát cho loài người. Vì vậy, không gian trở thành một trong, những nhân tổ hạn chế eơ bản nhất của việc sử dụng đất. ‘Vj tri và không gian của đất không tăng thêm cũng không mắt đi trong.
quá trình sử dụng. Do vậy, tác dụng hạn chế của đất sẽ thường xuyên xây ra khi dân số và xã hội luôn phát triển. Không gian mà đất đai cung cắp có đặc tính là không thể gia tăng, không thể hủy diệt cũng không thé vượt qua phạm vi quy mô hiện hữu, vi thế, theo da phát triển của dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội, tác dụng ức chế của không gian của đất sẽ thường Xuyên xây ra. Sự bắt biến của tổng diện tích đất dai không chỉ hạn chế khả nặng mở rộng không gian sử dụng mà còn chỉ phối giới hạn thay đổi của cơ cấu đất đai.
Tài nguyên đất đai có hạn lại giới hạn vẻ không gian, vi vậy, cần phải thực hiện nghiêm ngặt nguyên tắc sử dụng đắt hợp lý, tiết kiệm, có hiệu quả kết hợp với việc bảo vệ đất và bảo vệ môi trường. Bi đất xây dựng đô thị, đất dùng cho công nghiệp, xây dựng công trình, nhà xưởng.