Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Quản trị học (mã môn học: CKT201 / MH08KX5340119) là tài liệu học tập chính thức do Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp ban hành kèm theo Quyết định số 323/QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày 06 tháng 8 năm 2019, do tác giả Nguyễn Nhật Tân làm chủ biên (hoàn thiện vào ngày 29 tháng 10 năm 2020). Trong chương trình đào tạo ngành Quản trị kinh doanh trình độ cao đẳng, đây là môn học cơ sở ngành bắt buộc, được bố trí giảng dạy trong học kỳ 2 nhằm cung cấp nền tảng lý luận và phương pháp quản trị cho người học trước khi tiếp cận các môn học chuyên ngành.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ trên ba phương diện chuẩn đầu ra:

  • Về kiến thức: Giúp người học trình bày được các khái niệm cơ bản về tổ chức, quản trị, nhà quản trị, cấp bậc quản trị; hiểu và có khả năng vận hành tổ chức thông qua 4 chức năng cốt lõi (hoạch định, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra); nhận diện 10 vai trò và 3 kỹ năng quản trị; phân tích tác động của môi trường vĩ mô và vi mô; nắm vững tiến trình ra quyết định quản trị.
  • Về kỹ năng: Rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, điều hành, tự quản, giao tiếp; nâng cao kỹ năng lập kế hoạch, tổ chức bộ máy, giám sát, phân tích, tổng hợp và ra quyết định xử lý tình huống.
  • Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành ý thức chủ động, kỷ luật lao động, tác phong công nghiệp, tính trung thực và khả năng thích ứng linh hoạt với công việc.

Cấu trúc giáo trình gồm 8 chương được phát triển theo trình tự logic chặt chẽ: từ tổng quan khái niệm, lịch sử các tư tưởng quản trị, phân tích môi trường, kỹ thuật ra quyết định cho đến 4 chức năng quản trị kinh điển. Điểm đặc sắc của tài liệu là cách tiếp cận kết hợp giữa hệ thống hóa lý thuyết kinh điển thế giới với việc đưa vào các ví dụ thực tiễn tại Việt Nam, đồng thời phân định tường minh giữa khái niệm "hiệu quả" (làm đúng việc) và "hiệu suất" (làm việc đúng cách).

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình phân bổ toàn bộ khối lượng kiến thức thành 8 chương chuyên đề:

  • Chương 1: Tổng quan về quản trị học (Trang 9 - 25): Phân tích nguồn gốc thuật ngữ "quản" (đưa vào khuôn mẫu) và "trị" (dùng quyền lực buộc thực hiện khuôn mẫu); giới thiệu định nghĩa quản trị của Harold Koontz, Mary Parker Follet, Vũ Thế Phú; phân biệt Hiệu quả (Effectiveness - Do the right things) và Hiệu suất (Efficiency - Do the things right); phân loại 3 cấp bậc quản trị (cấp cao, trung gian, cơ sở); phân tích 10 vai trò quản trị theo Henry Mintzberg (thuộc 3 nhóm: giao tiếp nhân sự, thông tin, ra quyết định); xác lập 3 kỹ năng quản trị theo Robert Katz (kỹ thuật, nhân sự, tư duy); luận giải tính khoa học và tính nghệ thuật trong quản trị.
  • Chương 2: Sự phát triển của các tư tưởng về quản trị (Trang 26 - 44): Khái quát lịch sử tư tưởng từ thời cổ đại (Sumerian, Ai Cập, Trung Hoa); trình bày các trường phái cổ điển gồm Thuyết quản trị khoa học (Frederick W. Taylor với 4 nguyên tắc, Charles Babbage, Frank & Lillian Gilbreth, sơ đồ Gantt của Henry Gantt) và Thuyết quản trị hành chính (Max Weber với mô hình quan liêu bàn giấy, Henri Fayol với 14 nguyên tắc quản trị); trường phái hành vi (Elton Mayo, Thuyết X và Thuyết Y của Douglas McGregor, Tháp 5 bậc nhu cầu của Abraham Maslow); trường phái hiện đại (Quản trị theo tình huống của Fred Fiedler, Quản trị theo quá trình MBP/ISO, Thuyết Z của William Ouchi).
  • Chương 3: Môi trường của tổ chức (Trang 45 - 70): Phân định môi trường nội bộ (nhân lực, tài chính, R&D, văn hóa) và môi trường bên ngoài; phân tích môi trường vĩ mô qua mô hình PESTLE (Dân số, Kinh tế, Xã hội, Công nghệ, Pháp luật, Tự nhiên) gắn với chỉ số GDP; phân tích môi trường vi mô gồm 5 yếu tố (đối thủ cạnh tranh, nhà cung ứng, khách hàng, đối thủ tiềm ẩn, sản phẩm thay thế); đề xuất giải pháp xử lý bất trắc qua trung gian và quảng cáo.
  • Chương 4: Vai trò làm quyết định trong quản trị (Trang 71 - 93): Bản chất, phân loại, tiến trình ra quyết định; 3 mô hình ra quyết định (hợp lý, hợp lý có giới hạn, theo nhóm quyền lực); các phương pháp ra quyết định (cá nhân, tham vấn, nhóm) và biện pháp nâng cao chất lượng quyết định.
  • Chương 5: Chức năng hoạch định (Trang 94 - 119): Tiến trình hoạch định, xác lập mục tiêu, phương pháp Quản trị theo mục tiêu (MBO), các bước và công cụ hoạch định chiến lược cùng hoạch định tác nghiệp.
  • Chương 6: Chức năng tổ chức (Trang 120 - 139): Nguyên tắc thiết kế bộ máy, tầm hạn quản trị, phân cấp, ủy quyền và phân tích các mô hình cơ cấu tổ chức phổ biến.
  • Chương 7: Chức năng lãnh đạo (Trang 140 - 164): Công tác hoạch định, tuyển dụng, đào tạo nhân sự; các lý thuyết động viên vật chất - tinh thần; phong cách lãnh đạo; quản trị hệ thống thông tin và giải quyết xung đột nội bộ.
  • Chương 8: Chức năng kiểm tra (Trang 165 - 173): Mục đích, nguyên tắc, các bước kiểm soát và 3 hình thức kiểm soát căn bản (kiểm soát dự phòng, kiểm soát hiện hành, kiểm soát phản hồi).

Progression logic của giáo trình đi theo quy luật sư phạm tuyến tính: từ nhận thức bản chất và lịch sử học thuyết (Chương 1-2) -> nhận diện bối cảnh vận hành và công cụ xử lý vấn đề (Chương 3-4) -> vận hành hệ thống thông qua chu trình 4 chức năng quản trị P-O-L-C (Planning - Organizing - Leading - Controlling) tại các Chương 5, 6, 7, 8.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống lý luận dựa trên các học thuyết và mô hình chuẩn mực:

  • Hệ thống lý thuyết quản trị: Học thuyết quản trị khoa học của F.W. Taylor, lý thuyết tổ chức hành chính của Max Weber và Henri Fayol, học thuyết tâm lý xã hội của Elton Mayo, hệ thống giả thuyết X-Y của McGregor, thang bậc nhu cầu Maslow, lý thuyết lãnh đạo ngẫu nhiên của Fiedler và học thuyết Z của Ouchi.
  • Các khung phân tích cốt lõi: Mô hình PESTLE phân tích môi trường tổng quát, mô hình 5 lực lượng cạnh tranh vi mô, mô hình 10 vai trò nhà quản trị của Mintzberg, mô hình 3 kỹ năng quản trị của Robert Katz, mô hình quản trị theo mục tiêu (MBO) và quản trị theo quá trình (MBP).

Kỹ năng phát triển

Nội dung giáo trình trang bị cho người học ba nhóm năng lực:

  • Kỹ năng chuyên môn (Technical skills): Năng lực xây dựng sơ đồ Gantt phục vụ tiến độ, thiết kế sơ đồ cơ cấu tổ chức, xây dựng bản mô tả công việc (Job description), thiết lập quy trình kiểm soát chất lượng theo chuẩn ISO.
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Khả năng nhận định các biến số vĩ mô và vi mô tác động đến doanh nghiệp, so sánh tỷ số chi phí - kết quả để đo lường hiệu suất, phân tích các phương án khả thi trong mô hình ra quyết định hợp lý.
  • Kỹ năng ứng dụng thực hành (Practical competencies): Năng lực giao tiếp, đàm phán, phân quyền, giải quyết xung đột nội bộ và áp dụng các chính sách động viên nhân sự theo từng thang bậc nhu cầu cụ thể.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng phương pháp tiếp cận sư phạm tích hợp giữa lý thuyết hệ thống (System approach) và tiếp cận theo tình huống (Contingency approach). Theo quan điểm của Fiedler được trích dẫn trong Chương 2 ("nếu có X thì tất có Y nhưng phụ thuộc vào điều kiện Z"), việc giảng dạy và tiếp thu quản trị không áp đặt công thức xơ cứng mà đòi hỏi sự linh hoạt theo từng hoàn cảnh thực tế.

Tài liệu sử dụng hệ thống bài tập và nghiên cứu tình huống (case studies) thực tế nhằm cụ thể hóa các khái niệm trừu tượng:

  • Tình huống lựa chọn phương tiện di chuyển (xe buýt giá 4.000 đồng/20 phút so với xe taxi giá 40.000 đồng/20 phút đến nhà hàng X) để phân tích trực quan ranh giới giữa việc "đạt được hiệu quả" và "tối ưu hóa hiệu suất".
  • Tình huống phân khúc thị trường bất động sản (khu đô thị cao cấp Riverside và nhà ở trung lưu) của Tập đoàn Vingroup để phân tích sự thỏa mãn nhu cầu an toàn, nhu cầu tự trọng và khẳng định bản thân.
  • Tình huống ứng phó của xã hội và người lao động trong thời kỳ dịch bệnh Covid-19 nhằm kiểm chứng quy luật ưu tiên đáp ứng nhu cầu sinh học trước khi hướng đến các nhu cầu bậc cao.
  • Phân tích cơ chế tâm lý trong mô hình kinh doanh đa cấp để làm rõ nhu cầu thuộc về tập thể (nhu cầu xã hội) và nhu cầu chức danh (nhu cầu tự trọng) của nhóm lao động tự do.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập được thực hiện thông qua hệ thống câu hỏi tự luận và bài tập tình huống ở cuối mỗi chương (như so sánh học thuyết X, Y, Z; phân tích mối quan hệ giữa cấp bậc quản trị và kỹ năng Robert Katz; vận dụng 14 nguyên tắc Fayol). Để tự học hiệu quả, người học được hướng dẫn bám sát phần mục tiêu ở đầu chương, đọc kỹ các nội dung lý thuyết gắn liền với sơ đồ minh họa, đọc lại phần "Tóm tắt" để cô đọng kiến thức và tự trả lời toàn bộ "Câu hỏi ôn tập" trước khi chuyển sang chương kế tiếp.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Tích hợp các trường phái quản trị hiện đại: Giáo trình không dừng lại ở các lý thuyết cổ điển mà cập nhật trường phái quản trị hiện đại như Thuyết Z của William Ouchi (kết hợp văn hóa quản lý Nhật Bản và Mỹ) và phương pháp Quản trị theo quá trình (MBP - Management by Process), chỉ rõ đây chính là nền tảng của các hệ thống quản lý chất lượng ISO hiện đại.
  • Cập nhật dữ liệu kinh tế và thực tiễn doanh nghiệp Việt Nam: Tài liệu trích dẫn dữ liệu kinh tế thực tế như chỉ số GDP bình quân đầu người của Việt Nam vượt ngưỡng 3.000 USD vào năm 2019 để phân tích sự thay đổi trong cơ cấu tiêu dùng và cơ hội thị trường. Đồng thời, giáo trình đưa vào các ví dụ thực tế từ các tập đoàn trong nước như Vingroup, FPT, CMC để minh họa cho nội dung văn hóa doanh nghiệp và sứ mệnh tổ chức.
  • Kết hợp tri thức phương Đông và văn hóa dân gian: Khía cạnh nghệ thuật quản trị được làm rõ thông qua việc dẫn giải tư tưởng cổ xưa của Khổng Tử ("Dụng nhân như dụng mộc") về thuật dùng người đúng sở trường, cùng ca dao Việt Nam ("Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau") để phân tích nghệ thuật ứng xử, giao tiếp trong quản lý nhân sự.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên chính khóa: Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho sinh viên trình độ cao đẳng thuộc ngành Quản trị kinh doanh tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tương đương. Giáo trình cũng phục vụ học phần cơ sở ngành cho sinh viên các ngành khối kinh tế như Kế toán, Tài chính - Ngân hàng, Marketing.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có kiến thức nền tảng về kinh tế học đại cương, triết học cơ bản và hiểu biết xã hội tổng quát để tiếp thu các quy luật khách quan và phân tích bối cảnh môi trường tổ chức.
  • Giảng viên chuyên ngành: Giảng viên sử dụng tài liệu làm khung chương trình chuẩn (8 chương, mã học phần MH08KX5340119) để biên soạn đề cương bài giảng, thiết kế bài tập tình huống, tổ chức thảo luận nhóm và xây dựng ngân hàng câu hỏi kiểm tra, thi kết thúc học phần.
  • Người tự học và cán bộ quản lý: Các nhà quản trị cấp cơ sở (tổ trưởng, trưởng bộ phận, đốc công) hoặc quản trị viên cấp trung (trưởng phòng, quản đốc xưởng) tại các doanh nghiệp có thể sử dụng giáo trình làm tài liệu tham khảo nhằm chuẩn hóa kỹ năng điều hành, phân công công việc và xử lý xung đột tổ chức.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?
Tài liệu được biên soạn chính thức cho sinh viên trình độ cao đẳng ngành Quản trị kinh doanh (học kỳ 2), đồng thời phù hợp làm tài liệu tham khảo cho người học các khối ngành kinh tế và các cá nhân đang đảm nhiệm công tác quản lý cấp cơ sở tại các tổ chức, doanh nghiệp.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận môn học?
Người học cần nắm vững kiến thức phổ thông về kinh tế - xã hội, các nguyên lý triết học cơ bản về quy luật vận động khách quan và tư duy logic để hiểu rõ các phương pháp phân tích môi trường và quy trình ra quyết định.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu lý thuyết quản trị khác là gì?
Giáo trình phân định mạch lạc hai khái niệm cốt lõi: Hiệu quả (làm đúng việc) và Hiệu suất (làm việc đúng cách), phân tích sâu sắc tính chất song hành giữa khoa học và nghệ thuật quản trị, đồng thời tích hợp các ví dụ thực tiễn sinh động gắn liền với bối cảnh kinh tế Việt Nam (GDP năm 2019, tập đoàn Vingroup, FPT, CMC, bối cảnh dịch bệnh Covid-19).

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt kết quả tốt nhất?
Người học nên học tuần tự theo kết cấu từng chương: đọc mục tiêu bài học -> nghiên cứu nội dung kết hợp phân tích các ví dụ và sơ đồ -> hệ thống hóa lại qua phần tóm tắt -> tự làm đầy đủ các câu hỏi ôn tập tự luận ở cuối chương để kiểm tra mức độ nắm bắt lý thuyết.

5. Giáo trình có danh mục tài liệu tham khảo bổ trợ không?
Giáo trình có phần Tài liệu tham khảo (Trang 174) tổng hợp các nguồn học liệu uy tín từ các trường đại học, cao đẳng lớn trong nước cùng các công trình nghiên cứu quản trị kinh điển của các tác giả trong và ngoài nước.

Kết luận

Giáo trình Quản trị học của Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp (Chủ biên: Nguyễn Nhật Tân) cung cấp hệ thống tri thức cơ sở ngành hoàn chỉnh, chuẩn mực và có tính ứng dụng thực tiễn cao cho sinh viên ngành Quản trị kinh doanh trình độ cao đẳng. Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc giúp người học nắm vững lý luận từ tổng quan, tư tưởng lịch sử, phân tích môi trường, kỹ thuật ra quyết định cho đến thành thạo 4 chức năng quản trị then chốt: Hoạch định, Tổ chức, Lãnh đạo và Kiểm tra. Kết hợp cùng danh mục tài liệu tham khảo học thuật tại trang 174, đây là tài liệu học tập và tra cứu nền tảng hỗ trợ đắc lực cho quá trình học tập chính khóa cũng như thực hành quản trị trong thực tế tổ chức.