Giáo trình phương pháp nghiên cứu khoa học nông nghiệp nghề phòng và chữa bệnh thuỷ sản cao đẳng trường cao đẳng cộng đồng đồng tháp

Giáo trình nghiên cứu phương pháp nghiên cứu khoa học nông nghiệp nghề phòng và chữa bệnh thuỷ sản cao đẳng trường cao, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù

• Người hướng dẫn: ThS. Huỳnh Chí Thanh
• Trường học: Trường Cao Đẳng Cộng Đồng Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Phòng và Chữa Bệnh Thủy Sản
• Đề tài: Giáo Trình Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Nông Nghiệp
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 1.1. Khái niệm về khoa học
• 1.2. Khái niệm về nghiên cứu khoa học
• 1.3. Phương pháp tìm, tổng hợp và lưu tài liệu
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP XÂY DỰNG ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 2.1. Chọn chủ đề nghiên cứu
• 2.2. Lý do chọn đề tài (Hay còn gọi là tính cấp thiết của đề tài)
• 2.3. Mục đích nghiên cứu
• 2.4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 2.5. Giả thuyết khoa học
• 2.6. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 2.7. Giới hạn đề tài
• 2.8. Những luận điểm bảo vệ

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình phương pháp nghiên cứu khoa học nông nghiệp

Giáo trình phương pháp nghiên cứu khoa học nông nghiệp ngành phòng và chữa bệnh thuỷ sản tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp cung cấp kiến thức cơ bản cho sinh viên. Môn học này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ về quy trình nghiên cứu mà còn trang bị kỹ năng cần thiết để thực hiện các nghiên cứu trong lĩnh vực thủy sản. Nội dung giáo trình bao gồm các phương pháp nghiên cứu, cách thu thập và xử lý số liệu, cũng như cách viết báo cáo khoa học.

1.1. Khái niệm về nghiên cứu khoa học nông nghiệp

Nghiên cứu khoa học nông nghiệp là quá trình tìm hiểu và khám phá các vấn đề liên quan đến sản xuất nông nghiệp, bao gồm cả thủy sản. Mục tiêu là phát hiện ra những kiến thức mới và cải tiến quy trình sản xuất.

1.2. Vai trò của giáo trình trong đào tạo sinh viên

Giáo trình này đóng vai trò quan trọng trong việc trang bị cho sinh viên những kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện nghiên cứu khoa học, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo và ứng dụng thực tiễn.

II. Những thách thức trong nghiên cứu khoa học thủy sản

Nghiên cứu khoa học thủy sản đối mặt với nhiều thách thức, từ việc thu thập dữ liệu đến việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và dịch bệnh là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng. Để vượt qua những thách thức này, sinh viên cần có kiến thức vững vàng và khả năng tư duy phản biện.

2.1. Vấn đề ô nhiễm môi trường trong nghiên cứu

Ô nhiễm môi trường ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nước và sức khỏe của thủy sản. Nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá tác động của ô nhiễm và tìm kiếm giải pháp khắc phục.

2.2. Biến đổi khí hậu và tác động đến thủy sản

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi lớn trong môi trường sống của thủy sản. Nghiên cứu cần xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các biện pháp thích ứng.

III. Phương pháp nghiên cứu khoa học trong thủy sản

Phương pháp nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực thủy sản bao gồm nhiều kỹ thuật khác nhau, từ phương pháp thực nghiệm đến phương pháp điều tra. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.1. Phương pháp thực nghiệm trong nghiên cứu

Phương pháp thực nghiệm cho phép sinh viên thực hiện các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm và ngoài thực địa, từ đó thu thập dữ liệu thực tế để phân tích.

3.2. Phương pháp điều tra và khảo sát

Phương pháp điều tra giúp thu thập thông tin từ các nguồn khác nhau, bao gồm phỏng vấn và khảo sát, nhằm hiểu rõ hơn về các vấn đề trong nghiên cứu thủy sản.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu khoa học thủy sản

Nghiên cứu khoa học thủy sản không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn quan trọng. Kết quả nghiên cứu có thể giúp cải thiện quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn là một trong những mục tiêu hàng đầu của giáo trình.

4.1. Cải tiến quy trình sản xuất thủy sản

Nghiên cứu giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng thủy sản, từ đó đề xuất các biện pháp cải tiến quy trình sản xuất.

4.2. Bảo vệ môi trường trong nuôi trồng thủy sản

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để phát triển các phương pháp nuôi trồng thủy sản bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu khoa học thủy sản

Nghiên cứu khoa học thủy sản có vai trò quan trọng trong việc phát triển ngành nông nghiệp bền vững. Với sự phát triển của công nghệ và các phương pháp nghiên cứu mới, tương lai của nghiên cứu trong lĩnh vực này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều kết quả tích cực. Sinh viên cần tiếp tục nâng cao kiến thức và kỹ năng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của ngành.

5.1. Tương lai của nghiên cứu khoa học thủy sản

Nghiên cứu khoa học thủy sản sẽ tiếp tục phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ mới, từ đó mở ra nhiều cơ hội cho sinh viên và các nhà nghiên cứu.

5.2. Khuyến khích sinh viên tham gia nghiên cứu

Việc khuyến khích sinh viên tham gia vào các dự án nghiên cứu sẽ giúp nâng cao kỹ năng và tạo ra những đóng góp tích cực cho ngành thủy sản.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình môn học: Phương pháp nghiên cứu khoa học nông nghiệp (Mã môn học: CNN583) là tài liệu đào tạo được ban hành theo Quyết định năm 2018 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp, do ThS. Huỳnh Chí Thanh làm chủ biên. Giáo trình được thiết kế cho ngành đào tạo Phòng và chữa bệnh thuỷ sản ở trình độ Cao đẳng, với thời lượng quy định là 30 giờ (bao gồm 28 giờ giảng dạy lý thuyết và 2 giờ kiểm tra).

Trong khung chương trình đào tạo, học phần được bố trí sau khi sinh viên đã hoàn thành các học phần đại cương và cơ sở ngành. Vị trí môn học đóng vai trò cầu nối giúp sinh viên tiếp thu các học phần chuyên môn tiếp theo như Quản lý dịch bệnh thủy sản, Quản lý môi trường ao nuôi thủy sản và Vi sinh thủy sản đại cương.

Về mục tiêu học tập (learning outcomes), giáo trình trang bị cho người học ba chuẩn đầu ra chính:

1. Kiến thức: Nắm vững phương pháp xây dựng đề cương, nguyên tắc bố trí thí nghiệm trong phòng thí nghiệm và ngoài thực địa, phương pháp điều tra khảo sát, kỹ thuật thu thập - xử lý số liệu thống kê và quy chuẩn viết báo cáo khoa học.
2. Kỹ năng: Có khả năng thiết kế, vận hành các bố trí thí nghiệm nông nghiệp - thủy sản và xử lý dữ liệu thực nghiệm trên các công cụ thống kê.
3. Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành tư duy khoa học độc lập, tác phong làm việc khách quan và tuân thủ đạo đức nghiên cứu.

Điểm đặc thù của tài liệu là toàn bộ cấu trúc nội dung và các case study minh họa đều gắn liền với điều kiện sinh thái nông nghiệp và thực tiễn sản xuất thủy sản tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình gồm 5 chương lý thuyết và 1 bài thực hành, được sắp xếp theo trình tự logic của một quy trình nghiên cứu khoa học:

• Chương 1: Giới thiệu về nghiên cứu khoa học: Định nghĩa khoa học và nghiên cứu khoa học; phân biệt 4 hình thức tổ chức nghiên cứu gồm Đề tài (giải quyết câu hỏi học thuật), Dự án (mục đích ứng dụng, ràng buộc nguồn lực), Đề án (văn bản xin phê chuẩn/tài trợ) và Chương trình (tập hợp đồng bộ các đề tài/dự án). Hướng dẫn quy trình tìm kiếm, sàng lọc, đánh giá độ tin cậy của tài liệu khoa học và kỹ thuật lưu trữ tài liệu theo mô hình "Đọc - Ghi chép - Gợi nhớ" (trích dẫn phương pháp của Bùi Thị Mùi, 2007).
• Chương 2: Phương pháp xây dựng đề cương nghiên cứu khoa học: Phân tích chi tiết quy trình chọn đề tài, xác định đối tượng nghiên cứu (trung tâm khám phá) và khách thể nghiên cứu (giới hạn môi trường chứa đối tượng). Hướng dẫn thiết lập giả thuyết khoa học, xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cốt lõi (cơ sở lý thuyết, phân tích bản chất quy luật, đề xuất giải pháp ứng dụng), xác định tính mới, phân biệt nghiên cứu định tính (như khảo sát sự hiện diện của tảo Chlorella sp.) và nghiên cứu định lượng (như tương quan hàm lượng vitamin C với khả năng đáp ứng miễn dịch của cá tra). Phân biệt rõ ràng giữa mục đích (nhằm vào việc gì) và mục tiêu (làm cái gì, có thể đo lường).
• Chương 3: Phương pháp bố trí thí nghiệm: Trình bày hai phương thức thực nghiệm: bố trí trong phòng thí nghiệm (kiểm soát tạp nhiễm đối với vi khuẩn, vi nấm, virus, vi tảo bằng máy lắc, tủ ấp) và ngoài thực địa (sử dụng giai, vèo, bể composite, ao nuôi từ vài chục đến hàng ngàn mét vuông). Hướng dẫn phương pháp điều tra bằng bảng câu hỏi (thang đo định danh, nhị phân, thứ bậc) và kỹ thuật điều tra thử; kỹ thuật thu mẫu (ngẫu nhiên, theo chỉ tiêu, theo không gian); phân loại biến độc lập (nghiệm thức), biến phụ thuộc; kỹ thuật xử lý số liệu (mã hóa, nhập liệu, hiệu chỉnh trên SPSS, Excel, Statistica) và nguyên tắc lựa chọn test thống kê.
• Chương 4: Phương pháp viết báo cáo khoa học: Cung cấp cấu trúc IMRAD chuẩn mực cho một bài báo khoa học gồm: Tựa bài, Tác giả/Địa chỉ, Tóm tắt (150-250 từ), Giới thiệu, Vật liệu và Phương pháp, Kết quả, Thảo luận, Kết luận, Tài liệu tham khảo. Chi tiết hóa quy tắc trích dẫn nguồn theo thể thức tác giả - năm và quy cách trình bày bảng biểu, đồ thị.
• Chương 5: Phương pháp chuẩn bị và trình bày báo cáo nói: Hướng dẫn kỹ thuật thiết kế bài trình chiếu PowerPoint (font không chân như Arial, cỡ chữ tiêu đề $\ge 36$, nội dung $\ge 24$, tốc độ 1 slide/phút, thời lượng 15-20 phút), kỹ năng thuyết trình khoa học và kết cấu chuẩn của một luận văn/chuyên đề tốt nghiệp.
• Bài 1 - Thực hành viết đồ án: Hướng dẫn quy chuẩn kỹ thuật định dạng văn bản học thuật (font Times New Roman cỡ 13; lề trái 3,5 cm, lề phải 2,0 cm, lề trên/dưới 2,5 cm; khoảng cách dòng line spacing 1,2 hoặc 1,0; paragraph spacing before 6 / after 6; quy cách đóng bìa màu xanh nước biển).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý luận nhận thức khoa học: Dựa trên phương pháp luận chung (Triết học Mác - Lênin) kết hợp phương pháp luận bộ môn trong khoa học thực nghiệm.
• Nguyên tắc khoa học cốt lõi: Nguyên tắc khách quan, tính kiểm chứng được của giả thuyết, tính đại diện của mẫu số liệu và nguyên tắc tôn trọng quyền tác giả thông qua trích dẫn chuẩn hóa.
• Khung phân loại thống kê:

Phân nhóm Test	Điều kiện áp dụng	Các kiểm định tiêu biểu
Test tham số (Parametric test)	Cỡ mẫu lớn ($n > 30$), phân bố chuẩn, áp dụng cho biến định lượng liên tục	$t$-test, ANOVA, Tương quan Pearson, Hồi quy tuyến tính
Test phi tham số (Non-parametric test)	Mẫu lớn hoặc nhỏ, phân bố không chuẩn, áp dụng cho biến định danh/thứ bậc	Fisher test, Median test, Chi-square ($\chi^2$), Kruskal-Wallis ANOVA, Tương quan hạng Spearman

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Bố trí hệ thống thực nghiệm vèo, bể composite trong trại giống; lấy mẫu nước theo tầng; nhập liệu, mã hóa và phân tích số liệu trên các phần mềm thống kê chuyên dụng; định dạng văn bản khoa học chuẩn quy cách.
• Kỹ năng phân tích: Phân biệt bản chất giữa đối tượng và khách thể nghiên cứu, phân biệt biến độc lập và biến phụ thuộc; biện luận kết quả thực nghiệm và giải thích các kết quả ngược giả thuyết (kết quả âm) trong phần thảo luận.
• Kỹ năng thực hành tổng hợp: Thiết kế bộ công cụ điều tra thực địa; xây dựng đề cương chi tiết; biên soạn báo cáo tổng kết và thuyết trình bảo vệ đề tài trước hội đồng chuyên môn.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình triển khai theo phương pháp sư phạm tích hợp lý thuyết với hướng dẫn quy trình thực hành, phù hợp với hình thức đào tạo theo học chế tín chỉ nhằm nâng cao tính chủ động của người học.

Trong quá trình giảng dạy, các khái niệm phương pháp luận được cụ thể hóa bằng các dữ liệu và tình huống nghiên cứu thực nghiệm trong ngành thủy sản tại ĐBSCL:

• Case study về tính đại diện địa lý của mẫu: Minh họa bằng kết quả nghiên cứu tỷ lệ vi khuẩn Edwardsiella ictaluri kháng Florfenicol gây bệnh mủ gan trên cá tra tại TP. Cao Lãnh (15%) so sánh với số liệu tại các huyện Hồng Ngự, Thanh Bình, Tam Nông (lần lượt là 18% và 13%), qua đó phân tích nguyên tắc không thể ngoại suy kết quả của một phạm vi hẹp cho toàn tỉnh Đồng Tháp.
• Case study về phân biệt Mục đích và Mục tiêu: Minh họa thông qua đề tài “Xác định tỉ lệ cảm nhiễm và cường độ cảm nhiễm của Trùng mặt trời (Trichodina spp.) trên cá tra giống (Pangasianodon hypophthalmus) ở địa bàn tỉnh Đồng Tháp”, làm rõ mục đích mang tính định hướng thực tiễn dài hạn (tăng năng suất cá tra giống) và mục tiêu mang tính định lượng cụ thể (mức độ nhiễm và tác hại của mầm bệnh).

Về phương pháp đánh giá, học phần thực hiện kiểm tra định kỳ lý thuyết (2 giờ), đánh giá sản phẩm đề cương nghiên cứu chi tiết, chấm điểm bản thảo đồ án tốt nghiệp theo quy chuẩn định dạng văn bản và đánh giá kỹ năng thuyết trình thông qua buổi báo cáo thử nghiệm trước hội đồng (thời lượng 15-20 phút/đề tài).

Về hướng dẫn tự học, sinh viên được định hướng sử dụng sơ đồ tư duy kết hợp "Đọc - Ghi chép - Gợi nhớ", phương pháp đọc lướt xác định cấu trúc kết hợp đọc sâu phân tích luận điểm, đồng thời áp dụng phương pháp lưu trữ tài liệu phân tầng qua thư viện điện tử và cơ chế sao lưu dự phòng hộp thư điện tử kép.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình Phương pháp nghiên cứu khoa học nông nghiệp (2018) có những điểm cập nhật cụ thể so với các tài liệu phương pháp luận chung:

• Tích hợp ứng dụng công nghệ thông tin trong nghiên cứu: Giáo trình cập nhật quy trình xử lý dữ liệu hiện đại bằng máy tính thông qua các phần mềm thống kê chuyên dụng gồm SPSS, Excel và Statistica. Tài liệu chi tiết hóa từng thao tác từ mã hóa biến số, thiết kế khung nhập liệu đến quy tắc lựa chọn các test thống kê tham số và phi tham số.
• Chuẩn hóa công bố khoa học theo thông lệ quốc tế: Đưa vào các tiêu chuẩn đánh giá bài báo khoa học dựa trên hệ số ảnh hưởng (Impact Factor), chỉ số trích dẫn (Citation) và giới thiệu các hệ thống phân loại tạp chí chuẩn mực như SCI, SSCI, AHCI cùng các tạp chí học thuật quốc tế tiêu biểu (Nature, Science, Cell, Lancet, PNAS...).
• Gắn kết trực tiếp với thực tế hiện trường ngành thủy sản: Các mô hình thí nghiệm được mô tả chi tiết bằng dụng cụ thực tế của nghề nuôi thủy sản tại ĐBSCL (như hệ thống vèo, giai, mùng lưới, bể nuôi composite, ao đất). Hướng dẫn kiểm soát nghiêm ngặt các rủi ro phát tán mầm bệnh vi sinh vật và các yếu tố biến động môi trường tự nhiên (nhiệt độ, dưỡng khí, vị trí địa lý).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo và nghiên cứu:

• Sinh viên chuyên ngành: Đối tượng chính là sinh viên trình độ Cao đẳng ngành Phòng và chữa bệnh thuỷ sản (Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp). Đồng thời, tài liệu phù hợp làm tài liệu học tập cho sinh viên các ngành Nuôi trồng thủy sản, Bệnh học thủy sản, Nông học và Sinh học ứng dụng tại các trường đại học, cao đẳng kỹ thuật.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần giáo dục đại cương và các học phần cơ sở ngành liên quan (như Vi sinh thủy sản đại cương, Quản lý môi trường ao nuôi, Động vật học thủy sản).
• Giảng viên và Cán bộ hướng dẫn: Được sử dụng làm khung giáo trình giảng dạy chính thức cho môn học CNN583; làm tài liệu tham chiếu quy chuẩn thể thức để hướng dẫn sinh viên thực hiện đề cương nghiên cứu, niên luận, đồ án và khóa luận tốt nghiệp.
• Cán bộ kỹ thuật và Nghiên cứu viên: Làm tài liệu tham khảo cho nhân viên kỹ thuật tại các trại thực nghiệm, trại sản xuất giống thủy sản và trạm nghiên cứu trong việc thiết kế khảo nghiệm thực địa, xử lý số liệu điều tra dịch tễ và biên soạn báo cáo kỹ thuật.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn cho sinh viên bậc cao đẳng ngành Phòng và chữa bệnh thủy sản, đồng thời là tài liệu tham khảo phù hợp cho sinh viên khối nông - lâm - thủy sản và người mới bắt đầu làm quen với phương pháp nghiên cứu thực nghiệm.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm vững kiến thức các môn đại cương và môn cơ sở ngành (đặc biệt là vi sinh học đại cương, môi trường nước và sinh học thủy sản) để có thể triển khai các bố trí thí nghiệm trong phòng vi sinh hoặc ngoài ao nuôi.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các giáo trình NCKH thông thường?

Tài liệu tập trung vào các phương pháp nghiên cứu thực nghiệm sinh học và nông nghiệp, hướng dẫn cụ thể việc thiết kế các mô hình thực địa (vèo, giai, bể composite, ao hồ) và cách chọn test thống kê sinh học chuyên sâu (SPSS, ANOVA, Chi-square...).

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học nên kết hợp học lý thuyết với thực hành trực tiếp theo 5 bước: lập đề cương thử nghiệm $\rightarrow$ phân biệt mục đích/mục tiêu $\rightarrow$ thiết kế thí nghiệm/bảng hỏi $\rightarrow$ xử lý dữ liệu mẫu trên SPSS/Excel $\rightarrow$ định dạng văn bản đồ án đúng chuẩn kỹ thuật tại Bài thực hành số 1.

5. Giáo trình có cung cấp các chuẩn mực định dạng và trích dẫn tài liệu không?

Có. Giáo trình hướng dẫn chi tiết quy chuẩn trích dẫn tài liệu tham khảo (sách, bài báo khoa học, kỷ yếu hội nghị, tài liệu FAO/UNDP) theo quy ước học thuật, cùng quy định chi tiết về font chữ, căn lề, giãn dòng cho báo cáo nghiên cứu.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Phương pháp nghiên cứu khoa học nông nghiệp của Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp cung cấp hệ thống phương pháp luận hoàn chỉnh và các hướng dẫn kỹ thuật thực nghiệm mang tính ứng dụng cao. Nội dung giáo trình bao quát trọn vẹn lộ trình nghiên cứu: từ xác định vấn đề, xây dựng đề cương, thiết kế thí nghiệm, xử lý số liệu thống kê sinh học đến hoàn thiện báo cáo khoa học dạng viết và dạng thuyết trình.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Tiếp cận lý thuyết nền tảng và phương pháp tra cứu tài liệu (Chương 1).
2. Rèn luyện kỹ năng xây dựng đề cương và xác định biến số (Chương 2).
3. Thực hành thiết kế thí nghiệm và phân tích dữ liệu trên SPSS/Excel (Chương 3).
4. Chuẩn hóa kỹ năng viết báo cáo khoa học và trình bày trước hội đồng (Chương 4, 5 và Bài thực hành 1).

Các tài liệu tham khảo chính yếu được kế thừa trong giáo trình bao gồm công trình của Bùi Thị Mùi (2007), Nguyễn Thanh Phương (2000), Nguyễn Thị Lan và Phạm Tiến Dũng (2005), tài liệu quốc tế WARDA/CTA, cùng quy định viết khóa luận của Đại học Cần Thơ (2008) và Đại học Huế (Võ Thị Mỹ Hương, 2012).

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề nghiên cứu.  Khi đang nghiên cứu: giúp củng cố các luận cứ, luận chứng, bổ sung các đánh giá phê bình khoa học.  Khi kết thúc nghiên cứu: giúp tạo hình mẫu, tiêu chuẩn để soạn thảo và trình bày kết quả nghiên cứu. Câu hỏi ôn tập: Câu 1: Để chuẩn bị lập một đề cương nghiên cứu khoa học hay một nghiên cứu cho một đề tài tốt nghiệp thì cần tuân thủ theo những bước nào? Câu 2: Trong các bước lập đề cương nghiên cứu, bước nào là cơ bản và quan trọng nhất? 20 Chương 3 PHƯƠNG PHÁP BỐ TRÍ THÍ NGHIỆM Mục đích của chương: Hiểu và biết cách bố trí thí nghiệm của một đề tài nghiên cứu khoa học, thu và xử lý số liệu nghiên cứu 3.

Phương pháp bố trí trong phòng thí nghiệm Việc bố trí thí nghiệm phải tuân thủ theo phương pháp bố trí đã được xác định trong đề cương nghiên cứu. Tùy theo đối tượng và phạm vi nghiên cứu mà có cách bố trí thí nghiệm hợp lý, đảm bảo tính khoa học và an toàn. Có những đối tượng nghiên cứu bắt buộc phải được bố trí trong phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn cao để đảm bảo độ tin cậy về tính chính xác của đề tài nghiên cứu khoa học. Như các đề tài nghiên cứu về virus, vi khuẩn, vi nấm, vi tảo…Những đối tượng này có khả năng gia tăng về mặt số lượng rất nhanh, dễ bị tạp nhiễm và tính phát tán rất cao có thể làm ảnh hưởng đến môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe của con người và những sinh vật xung quanh.

Trong nghiên cứu có liên quan đến lĩnh vực nuôi trồng thủy sản thường phải được bố trí trong phòng thí nghiệm như: nuôi cấy vi khuẩn, nuôi cấy nấm, nuôi cấy vi tảo, các các thí nghiệm có liên quan đến virus…Tuy nhiên, cũng có những nghiên cứu được thực hiện trong phòng thí nghiệm, nhà kín, các trại giống, các phòng nuôi thức ăn tự nhiên cho động vật thủy sản… sau đó sẽ được triển khai ngoài thực địa. Các loại hóa chất, dụng cụ và thiết bị dùng để phục vụ cho việc bố trí trong phòng thí nghiệm phải đảm bảo đáp ứng yêu cầu về số lượng và chất lượng. Trong các thí nghiệm của các đề tài nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực nuôi trồng thủy sản hay bệnh học thủy sản thì các thiết bị thường được sử dụng như: bình tam giác, cốc thủy tinh, chai thủy tinh, ống nghiệm, xô nhựa, bể… và các thiết bị máy móc hỗ trợ như: máy lắc vòng, máy lắc ngang, tủ ấp vi khuẩn, máy sục khí, máy điều hòa nhiệt độ, thiết bị ổn định nhiệt, và các thiết bị máy móc phân tích khác tùy theo yêu cầu của từng đề tài…và mang tính chuyên sâu. Các nhóm thí nghiệm được thực hiện trong phòng hầu như độc lập với điều kiện tự nhiên của môi trường bên ngoài.

Với điều kiện được thực hiện trong phòng cho nên các thí nghiệm được kiểm tra và điều khiển bằng các dụng cụ và thiết bị có độ chính xác cao. Kết quả của những thí nghiệm này được ghi nhận với điều kiện phòng (điều kiện của phòng thí nghiệm) chưa được áp dụng vào thực tế sản xuất. Sau đó có thể đưa những nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ra điều kiện thực địa để thử nghiệm và chịu những tác 21 động của những môi trường nghiên cứu ngoài thực địa (các thủy vực như: ao, hồ, sông, suối, đầm, phá…).1: Bố trí thí nghiệm trong phòng vi sinh 3. Phương pháp bố trí thí nghiệm ngoài thực địa Phương pháp bố trí thí nghiệm ngoài thực địa được thực hiện trong điều kiện tự nhiên được bố trí trong các thủy vực như: ao, hồ, sông, suối, đầm, phá…Những thí nghiệm này chịu sự tác động của nhiều yếu tố tự nhiên như, vị trí địa lý, đất đai, thổ nhưỡng, điều kiện về thời tiết khí hậu, điều kiện canh tác… Việc bố trí này có thể thực hiện với số lượng cá thể lớn (số mẫu lớn, tính đại diện cao), gắn liền với điều kiện sản xuất do đó có thể nghiên cứu được mối quan hệ tác động qua lại giữa đối tượng nghiên cứu và nhiều yếu tố khác.

Có thể xem việc bố trí thí nghiệm ngoài thực địa là bước tiếp theo của quá trình bố trí thí nghiệm trong phòng để vận dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất. Trong nuôi trồng thủy sản khi bố trí thí nghiệm ngoài thực địa có thể sử dụng các dụng cụ như giai, vèo, mùng lưới, bể, tấm bạt nhựa, ao…Các thí nghiệm nghiên cứu thường được bố trí ngoài thực địa như những nghiên cứu về ương nuôi cá, tôm, nhuyễn thể…và các đối tượng khác như thức ăn tự nhiên của các loài động vật thủy sản, các nghiên cứu có liên quan đến các môi trường nước của ao nuôi. Ngoài ra, việc bố trí các thí nghiệm sản xuất giống tại các trại giống cũng được xem là bố trí thí nghiệm ngoài thực địa vì nó gắn liền với điều kiện sản xuất thực tế của đối tượng được nghiên cứu. Khi bố trí thí nghiệm ngoài thực địa cần ghi lại những thông số về các yếu tố ngoại cảnh, môi trường, vị trí địa lý (vĩ độ, kinh độ), vị trí hành chính, điều kiện sinh thái…nơi được tiến hành bố trí các nghiệm thức.2: Bố trí thí nghiệm bằng vèo (a) bố trí bằng bể composite trong trại giống (b) Tùy theo qui mô từng đề tài nghiên cứu mà việc bố trí thí nghiệm ngoài thực địa có thể cần diện tích từ vài chục mét vuông (trại) đến hang ngàn mét vuông (ao, vuông).

Phương pháp điều tra Điều tra khảo sát thực trạng những vấn đề cần nghiên cứu đã và đang xảy ra nhằm thu thập những thông tin phục vụ cho quá trình nghiên cứu tiếp theo. Những thông tin hay số liệu khảo sát được có liên quan đến việc tác động của các yếu tố tự nhiên, yếu tố về kinh tế - xã hội lên đối tượng nghiên cứu và ngược lại. Số lượng mẫu điều tra phải đủ lớn và mang tính đại diện. Trước khi tiến hành điều tra để khảo sát cần phải thiết kế bảng câu hỏi.

Việc thiết kế bảng câu hỏi cần phải tìm hiểu về các dạng câu hỏi và các thang đo. Có rất nhiều cách để chia các dạng câu hỏi như sau: câu hỏi đóng, mở hoặc kết hợp cả hai; câu hỏi chọn một hoặc nhiều phương án khác nhau; câu hỏi gián tiếp hay trực tiếp; câu hỏi về nội dung có chọn lọc hay liên quan đến vấn đề về tâm lý. Theo các dạng thang đo người trả lời có thể đánh giá các câu trả lời theo thứ tự ưu tiên tương ứng (bằng số); các phương án trả lời có thể loại trừ nhau; các phương án trả lời không loại trừ nhau và người trả lời có thể chọn nhiều phương án trong cùng một câu hỏi. Về thang định danh có liên quan đến các câu hỏi về tên, tuổi, địa chỉ hay các thông tin về cá nhân.

Thang đo theo dạng (có hoặc không; đúng hoặc sai) thì người trả lời chỉ chọn một trong 2 phương án. Ngoài ra, người trả lời có thể tự điền câu trả lời vào phiếu và không chịu sự bó buộc theo các phương án có sẵn. 23 Đối với phương pháp điều tra cần chú ý theo những nguyên tắc chung như: chỉ hỏi những gì cần thiết phục vụ cho quá trình nghiên cứu; hỏi để có được thông tin; hiểu được tâm lý của người được phỏng vấn và hoàn cảnh phỏng vấn. Cần chú ý trong cách sử dụng từ ngữ khi phỏng vấn như dung từ ngữ phải chính xác, sử dụng những từ gần nghĩa có thể dẫn đến những sự khác biệt rất lớn, thậm chí làm lạc hướng nghiên cứu.

Đối với câu hỏi càng cụ thể thì càng làm ảnh hưởng đến độ chính xác của đáp án trong cách trả lời. Về nguyên tắc thiết kế bảng câu hỏi cần ưu tiên theo thứ tự là người trả lời, người phỏng vấn và nhóm người quản lý số liệu. Khi thiết kế bảng câu hỏi cần chú ý: - Tiêu đề và lời giới thiệu về mục đích điều tra khảo sát. - Kiểu chữ trên bảng câu hỏi.

- Đánh số thứ tự của câu hỏi. - Chuẩn bị trước quá trình quản lý số liệu. - Cách trình bày các câu hỏi trên khổ giấy sao cho phù hợp. - Kết thúc bảng câu hỏi cần có lời cảm ơn.

Các nguyên tắc để có bảng câu hỏi tốt: - Trải nghiệm thực tế. - Câu hỏi đơn (hỏi về từng vấn đề một) chú ý đến những câu hỏi chứ đựng những giả định không chắc chắn và câu hỏi có điều kiện ẩn không rõ ràng. - Câu hỏi khảo sát phải sử dụng từ ngữ mà mọi người điều hiểu được câu hỏi giống nhau. - Lời thoại hoàn chỉnh có đủ các thành phần câu tránh sự hiểu nhầm.

- Truyền đạt được rõ ràng tới tất cả những người được hỏi dạng câu trả lời phù hợp đối với câu hỏi. - Định dạng phiếu trả lời sao cho việc đọc câu hỏi, làm theo chỉ dẫn và ghi câu trả lời được dễ dàng. - Các phép đo sẽ tốt hơn nếu những người được phỏng vấn được giải thích về yêu cầu trả lời một cách nhất quán. Sau khi thiết kế xong bảng câu hỏi cần tiến hành điều tra thử.

Việc điều tra thử là một cuộc điều tra thu nhỏ của điều tra thực tế hay điều tra chính thức trong nghiên cứu, mục tiêu trọng tâm nhằm chỉnh sửa bảng câu hỏi sao cho phù hợp. Việc điều tra có thể được lặp đi lặp lại cho tới khi bảng câu hỏi được hoàn chỉnh. Mục đích của việc điều tra 24 thử nhằm xem xét những phần nào cần giữ lại, phần nào cần lược bỏ. Đồng thời so sánh lựa chọn những phương án khác nhau trong 1 phần hay toàn bộ câu hỏi, xác định các lỗi trong bảng câu hỏi do lỗi nghiên cứu, lỗi trật tự câu, lỗi ngôn ngữ, lỗi chính tả hay cú pháp câu.

Phương pháp thu và xử lý số liệu 3. Phương pháp thu thập số liệu thực nghiệm * Thu thập số liệu bằng cách quan sát, theo dõi, đo đạt, phân tích qua các thí nghiệm và thường được người nghiên cứu khoa học đặt ra các biến để quan sát và đo đạt. Các nghiệm thức trong các thí nghiệm thường được lặp lại để làm giảm sai số trong việc thu thập số liệu. Trong nghiên cứu thực nghiệm có 2 loại biến thường gặp đó là biến độc lập và biến phụ thuộc.

- Biến độc lập (còn được gọi là nghiệm thức): là các yếu tố, điều kiện mà khi nó thay đổi trên đối tượng nghiên cứu sẽ ảnh hưởng đến kết quả thí nghiệm.