đặt vấn đề biên soạn chúng, hãy tìm hiểu xem thử đã có một bộ câu hỏi chuẩn được biên soạn phù hợp với yêu cầu của mình không. Bởi lẽ nếu chưa đủ kinh nghiệm biên soạn, không dễ gì xây dựng được một bộ câu hỏi có độ giá trị và độ tin cậy tốt. Những lưu ý khi viết bảng câu hỏi: o Cần có phần giới thiệu, phần kết thúc, phần bảo đảm giữ bí mật thông tin o Hình thức bảng hỏi cần rõ ràng, trình bày đẹp, có tính lôgic cao, gọn gàng o Có biện pháp giúp đạt hiệu quả thu về cao (vd: gởi quà tặng cho những người trả lời sớm) o Có thời hạn trả lời hợp lý o Xây dựng các câu hỏi định tính và định lượng trong cùng bảng hỏi o Một số lưu ý khi viết các câu hỏi: Cần chính xác về ngữ pháp, cách dùng từ, không viết tắt Hướng dẫn rõ cách trả lời, nếu cần cho ví dụ mẫu Dành đủ các khoảng trống để viết, nếu cần thì gạch sẳn các đường dòng Bố trí các câu hỏi cùng tính chất gần nhau Mỗi câu hỏi chỉ nên nêu ra một nội dung b. Các dạng câu hỏi: o Câu hỏi mở (open item): Ví dụ: Anh/chị hãy nhận xét về ưu nhược điểm của phương pháp giảng dạy đang được áp dụng: - Ưu điểm: ……………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………….
- Nhược điểm: …………………………………………………………………. o Câu hỏi đóng (closed item): Ví dụ: Thâm niên công tác giảng dạy của anh/chị: ……. o Câu hỏi lựa chọn phương án (checklist item): Ví dụ: Mức lương tháng hiện nay của anh/chị: Dưới 2 triệu đồng Từ 2 triệu đến dưới 4 triệu đồng Từ 4 triệu đến dưới 6 triệu đồng Trên 6 triệu đồng o Câu hỏi lựa chọn theo thang (scaled/ranked item): Ví dụ: Đánh giá của anh/chị về hiệu quả của lớp học (khoanh tròn con số tương ứng trên thang mức độ): Rất không hiệu quả Rất hiệu quả 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 c. Một số thang đo mức độ: - Đúng Sai - Đồng ý Không đồng ý Không có ý kiến - Rất đúng Đúng Không đúng lắm Không đúng Rất không đúng - Rất kém 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Rất tốt 3.
Phỏng vấn (interview) Phỏng vấn trong nghiên cứu định lượng thường là một hình thức lấy thông tin dựa trên bảng hỏi, được dùng trong các trường hợp: - Người trả lời có thể không có điều kiện để viết (vd: phỏng vấn trên đường phố) hoặc không biết viết - Cần lấy thông tin nhanh, chính xác (vì người phỏng vấn tự ghi) - Bảo đảm tỷ lệ thu hồi cao 4. Quan sát (observation) Quan sát trong nghiên cứu định lượng nhằm thống kê các sự kiện, hành vi của đối tượng khảo sát. Vì vậy trước khi quan sát cần xác lập cụ thể nội dung của các sự kiện, hành vi cần nghiên cứu. Có thể quan sát trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các công cụ.
Ví dụ: Quan sát (trực tiếp hoặc gián tiếp) và thống kê các hành vi của SV trong một tiết trên lớp theo các tiêu chí sau: - Số SV ngủ gật: …. - Số SV nói chuyện riêng: …. - Số SV có ghi chép bài giảng: …. - Số SV nêu câu hỏi hoặc tham gia thảo luận: ….
17 BÀI TẬP CHƯƠNG II 1. Lập kế hoạch chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng để tổ chức thăm dò ý kiến khoảng 500 SV trong trường của anh/chị về một vấn đề nào đó. Cho biết nội dung vấn đề cần thăm dò và các yếu tố phân tầng. Lập kế hoạch chọn mẫu ngẫu nhiên tập hợp con để tổ chức thăm dò ý kiến (bằng bảng câu hỏi) 200 khách du lịch của các khách sạn ở Nha Trang về một vấn đề nào đó.
Cho biết nội dung vấn đề cần thăm dò và các yếu tố phân tầng. Xây dựng mô hình đa nhóm tiền kiểm-hậu kiểm cho một nghiên cứu về ba kiểu tác động (cần cụ thể nội dung) lên đối tượng khảo sát. Mối đe doạ đến độ tin cậy của mô hình này là gì? 4. Xây dựng một bảng câu hỏi nhằm lấy ý kiến của khách du lịch Việt Nam về chất luợng phục vụ của các khách sạn tại Nha Trang.
Cho biết cách tổ chức thu thập số liệu (cách chọn mẫu, cách lấy số liệu).com Tổng hợp & Sưu tầm 18 CHƯƠNG III: CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH I. SỰ KHÁC NHAU GIỮA NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH VÀ NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG Nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng đều được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu các vấn đề xã hội – nhân văn.Giữa hai phương pháp có nhiều điểm khác nhau rất cơ bản, như được trình bày trên Bảng III.1 STT Lĩnh vực khác biệt Nghiên cứu định lượng Nghiên cứu định tính 1 Kích thước mẫu Đủ lớn và đáp ứng yêu Không đặt nặng số cầu thống kê lượng mà tuỳ vào khả năng khai thác thông tin của người nghiên cứu và khả năng cung cấp thông tin của đối tượng khảo sát 2 Chọn mẫu Chọn ngẫu nhiên Chọn có mục đích 3 Đối tượng nghiên cứu Sự liên hệ, tương quan Tính đa dạng của cá giữa các biến số thể 4 Loại thông tin công bố Dưới dạng số Dưới dạng chữ 5 Giả định nghiên cứu Các sự kiện xã hội Các hiện tượng xã hội không phụ thuộc vào bắt nguồn từ cá nhân các đặc trưng về cảm và các quan niệm xúc và niềm tin của chung từng cá nhân 6 Mục đích nghiên cứu Thiết lập các mối quan Tìm hiểu các hiện hệ và giải thích nguyên tượng xã hội thông qua nhân của các biến đổi các đặc trưng của của số liệu người trong cuộc 7 Phương pháp nghiên Xác định rõ ngay từ Tiếp tục phát triển trong cứu đầu quá trình nghiên cứu 8 Vai trò của người Độc lập và không được Thừa nhận và quan nghiên cứu tác động đến kết quả tâm đến sự tác động nghiên cứu 9 Vai trò của bối cảnh Hạn chế tối đa sự tác Thừa nhận và quan nghiên cứu động tâm đến sự tác động Khác với nghiên cứu định lượng, dữ liệu trong nghiên cứu định tính phần lớn ở dưới dạng thông tin mô tả, liệt kê các đặc tính, tính chất, hình thức và những nhận định, có độ phân tán khá lớn, và các dữ liệu dạng số thường ít xuất hiện hơn. Tương tự với nghiên cứu định lượng, dữ liệu trong nghiên cứu định tính cũng gồm có dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp: - Dữ liệu thứ cấp là dữ liệu đã có sẵn. Các nguồn thu thập là từ các báo cáo, các nghiên cứu, số liệu thống kê, các tài liệu… đã được công bố.
19 - Dữ liệu sơ cấp là dữ liệu chưa được công bố do người nghiên cứu trực tiếp thu thập. Nguồn thu thập là dựa vào thực tiễn, nhờ các phương pháp quan sát, khảo sát. CHỌN MẪU VÀ TRÌNH TỰ TRONG NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH 1. Chọn mẫu Mẫu là một bộ phận nhỏ các phần tử thuộc tập hợp nghiên cứu và mang tính đại diện cho tập hợp nghiên cứu.
Do đặc trưng nghiên cứu theo chiều sâu, kích thước mẫu trong nghiên cứu định tính có thể rất bé (= 1) hoặc khá lớn (vài chục trở lên). Sự lựa chọn mẫu không cần tuân theo qui tắc ngẫu nhiên mà cần chú ý đến những đối tượng khảo sát có nhiều khả năng cung cấp thông tin theo yêu cầu của nghiên cứu. Các cách chọn mẫu trong nghiên cứu định tính: - Chọn theo địa bàn (site selection): chọn cá nhân hay nhóm nhỏ ở một nơi phù hợp với mục đích nghiên cứu. - Chọn đại trà (comprehensive sampling): chọn các mẫu đặc trưng từ nhiều tập hợp.
- Chọn dây chuyền (network sampling): cá nhân hay nhóm được chọn do được sự giới thiệu của cá nhân hoặc nhóm được tham gia trước đó. Trình tự thu thập và xử lý dữ liệu Pha 1: Giai đoạn chuẩn bị - Lựa chọn vấn đề nghiên cứu - Dự kiến các câu hỏi cần nghiên cứu - Lựa chọn đối tượng khảo sát - Làm các thủ tục xin khảo sát Pha 2: Thu thập dữ liệu - Tiến hành bước thu thập sơ bộ, sau đó phân tích các dữ liệu này - Trên cơ sở kết quả phân tích các dữ liệu ban đầu, xác định rõ hơn hoặc điều chỉnh đối tượng khảo sát để lấy dữ liệu cho bước tiếp theo Pha 3: Đánh giá - Tổng hợp các kết quả phân tích dữ liệu - Phát triển cơ sở lý luận từ các kết quả thu được III. CÁC DẠNG NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH 1. Phân tích nhân chủng (ethnography) Phân tích nhân chủng là phương pháp mô tả và phân tích các sự kiện xã hội, các niềm tin, quan niệm, hành vi của các cá thể trong môi trường nghiên cứu.
Công cụ dùng để thu thập dữ liệu đối với phương pháp này là phỏng vấn sâu, quan sát và thảo luận nhóm. 20 Phỏng vấn hoặc quan sát trong nghiên cứu định tính không chú trọng đến yêu cầu thống kê đối với dữ liệu mà tập trung đi sâu vào việc phân tích các đặc trưng, biểu hiện, tình cảm, thái độ,… của đối tượng khảo sát. Ví dụ: Nghiên cứu hiện tượng quay cóp trong SV - Đối với nghiên cứu định lượng: thống kê số lượng SV có hành vi quay cóp, thống kê các nguyên nhân dẫn đến hành vi quay cóp,… - Đối với nghiên cứu định tính: tìm hiểu các nguyên nhân dẫn đến quay cóp, quan niệm và thái độ của SV về vấn đề quay cóp,… 2. Thu thập tư liệu và các minh chứng (documents and artifact collection) Đây là phương pháp nghiên cứu không có sự tương tác trực tiếp với con người mà thông quan các tài liệu vật chất dưới dạng: - Các tư liệu cá nhân: như nhật ký, hồi ký, thư từ,… - Các tư liệu hành chính: như các thông báo, quyết định, sổ biên bản,.
ở các cơ quan - Các hiện vật gắn bó với cuộc sống thường ngày của cá nhân hoặc tập thể Ví dụ: Thông qua việc nghiên cứu nhật ký của bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm và các tư liệu liên quan trong giai đoạn chiến tranh chống Mỹ, người nghiên cứu có thể xây dựng được hình ảnh đặc trưng của một bác sĩ cách mạng trong thời chiến; khái quát được tâm tư, suy nghĩ, ao ước của một lớp thanh niên sống có lý tưởng và hoài bão trong chiến tranh, để từ đó rút ra những bài học cho thanh niên ngày nay. CÁC CÔNG CỤ THU THẬP DỮ LIỆU TRONG NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH 1. Phỏng vấn sâu (in-depth interview) - Áp dụng khi cần biết quan điểm, kinh nghiệm từng cá nhân. Phương pháp này giảm thiểu ảnh hưởng của người khác lên đối tượng.
Có tính chất linh hoạt và năng động.