Giáo Trình Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Tại Trường Đại Học Nha Trang

Giáo trình phương pháp nghiên cứu khoa học tại trường ĐH Nha Trang cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên trong nghiên cứu.

• Tác giả: Lê Văn Hảo
• Trường học: Trường Đại Học Nha Trang
• Chuyên ngành: Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học
• Đề tài: Giáo Trình Nghiên Cứu Khoa Học Dành Cho Sinh Viên Trường Đại Học Nha Trang
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Nha Trang

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Giáo Trình Nghiên Cứu Khoa Học Dành Cho Sinh Viên Trường Đại Học Nha Trang

Giáo trình nghiên cứu khoa học dành cho sinh viên Trường Đại học Nha Trang được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản về phương pháp nghiên cứu khoa học. Tài liệu này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ các khái niệm và quy trình trong nghiên cứu mà còn trang bị cho họ những kỹ năng cần thiết để thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học. Nội dung giáo trình bao gồm các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính, cùng với các kỹ thuật phân tích số liệu cơ bản.

1.1. Mục tiêu của giáo trình nghiên cứu khoa học

Mục tiêu chính của giáo trình là giúp sinh viên nắm vững các khái niệm cơ bản trong nghiên cứu khoa học, từ đó có thể áp dụng vào thực tiễn. Sinh viên sẽ được hướng dẫn cách viết báo cáo nghiên cứu và thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học một cách hiệu quả.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình này chủ yếu dành cho sinh viên thuộc khối ngành Xã hội nhân văn tại Trường Đại học Nha Trang. Tuy nhiên, nó cũng có thể hữu ích cho những ai quan tâm đến nghiên cứu khoa học trong các lĩnh vực khác.

II. Các Vấn Đề và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Khoa Học

Nghiên cứu khoa học không chỉ đơn thuần là việc thu thập dữ liệu mà còn bao gồm việc phân tích và giải thích các thông tin thu được. Một trong những thách thức lớn nhất mà sinh viên gặp phải là việc xác định đúng vấn đề nghiên cứu và lựa chọn phương pháp phù hợp. Ngoài ra, việc thiếu kinh nghiệm trong việc viết báo cáo nghiên cứu cũng là một vấn đề đáng lưu ý.

2.1. Khó khăn trong việc xác định vấn đề nghiên cứu

Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc xác định vấn đề nghiên cứu cụ thể. Điều này có thể dẫn đến việc lựa chọn đề tài không phù hợp hoặc không khả thi.

2.2. Thiếu kỹ năng viết báo cáo nghiên cứu

Việc viết báo cáo nghiên cứu đòi hỏi kỹ năng trình bày và phân tích thông tin một cách rõ ràng. Nhiều sinh viên chưa có kinh nghiệm trong việc này, dẫn đến việc báo cáo không đạt yêu cầu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Hiệu Quả Dành Cho Sinh Viên

Để thực hiện nghiên cứu khoa học hiệu quả, sinh viên cần nắm vững các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ ảnh hưởng lớn đến kết quả nghiên cứu.

3.1. Phương pháp nghiên cứu định lượng

Phương pháp nghiên cứu định lượng thường sử dụng các công cụ thống kê để phân tích dữ liệu. Đây là phương pháp phổ biến trong các nghiên cứu xã hội, giúp sinh viên có cái nhìn tổng quan về các hiện tượng xã hội.

3.2. Phương pháp nghiên cứu định tính

Phương pháp nghiên cứu định tính tập trung vào việc thu thập thông tin sâu sắc từ các đối tượng nghiên cứu. Phương pháp này giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các khía cạnh tinh tế của vấn đề nghiên cứu.

IV. Các Bước Thực Hiện Nghiên Cứu Khoa Học

Quá trình thực hiện nghiên cứu khoa học bao gồm nhiều bước quan trọng, từ việc lựa chọn vấn đề nghiên cứu đến việc báo cáo kết quả. Mỗi bước đều cần được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của nghiên cứu.

4.1. Lựa chọn vấn đề nghiên cứu

Bước đầu tiên trong nghiên cứu khoa học là lựa chọn vấn đề nghiên cứu. Sinh viên cần xác định rõ mục tiêu và đối tượng nghiên cứu để có thể tiến hành các bước tiếp theo.

4.2. Thu thập và phân tích dữ liệu

Sau khi xác định vấn đề, sinh viên cần thu thập dữ liệu và tiến hành phân tích. Việc sử dụng các công cụ thống kê phù hợp sẽ giúp sinh viên có được kết quả chính xác.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Khoa Học

Nghiên cứu khoa học không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong đời sống. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để giải quyết các vấn đề xã hội, cải thiện chất lượng giáo dục và nâng cao hiệu quả công việc.

5.1. Ứng dụng trong giáo dục

Kết quả nghiên cứu có thể giúp cải thiện phương pháp giảng dạy và học tập trong các trường đại học. Điều này góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cho sinh viên.

5.2. Ứng dụng trong các lĩnh vực khác

Ngoài giáo dục, kết quả nghiên cứu còn có thể được áp dụng trong các lĩnh vực như y tế, kinh tế và xã hội, giúp giải quyết các vấn đề thực tiễn.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu Khoa Học

Nghiên cứu khoa học là một lĩnh vực quan trọng, đóng góp vào sự phát triển của xã hội. Tương lai của nghiên cứu khoa học tại Trường Đại học Nha Trang sẽ tiếp tục được mở rộng với nhiều đề tài nghiên cứu mới, giúp sinh viên nâng cao kiến thức và kỹ năng.

6.1. Tương lai của nghiên cứu khoa học tại Trường Đại học Nha Trang

Trường Đại học Nha Trang sẽ tiếp tục phát triển các chương trình nghiên cứu khoa học, tạo điều kiện cho sinh viên tham gia vào các dự án nghiên cứu thực tiễn.

6.2. Khuyến khích sinh viên tham gia nghiên cứu

Việc khuyến khích sinh viên tham gia vào các hoạt động nghiên cứu sẽ giúp họ phát triển kỹ năng và kiến thức, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo tại trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề biên soạn chúng, hãy tìm hiểu xem thử đã có một bộ câu hỏi chuẩn được biên soạn phù hợp với yêu cầu của mình không. Bởi lẽ nếu chưa đủ kinh nghiệm biên soạn, không dễ gì xây dựng được một bộ câu hỏi có độ giá trị và độ tin cậy tốt. Những lưu ý khi viết bảng câu hỏi: o Cần có phần giới thiệu, phần kết thúc, phần bảo đảm giữ bí mật thông tin o Hình thức bảng hỏi cần rõ ràng, trình bày đẹp, có tính lôgic cao, gọn gàng o Có biện pháp giúp đạt hiệu quả thu về cao (vd: gởi quà tặng cho những người trả lời sớm) o Có thời hạn trả lời hợp lý o Xây dựng các câu hỏi định tính và định lượng trong cùng bảng hỏi o Một số lưu ý khi viết các câu hỏi:  Cần chính xác về ngữ pháp, cách dùng từ, không viết tắt  Hướng dẫn rõ cách trả lời, nếu cần cho ví dụ mẫu  Dành đủ các khoảng trống để viết, nếu cần thì gạch sẳn các đường dòng  Bố trí các câu hỏi cùng tính chất gần nhau  Mỗi câu hỏi chỉ nên nêu ra một nội dung b. Các dạng câu hỏi: o Câu hỏi mở (open item): Ví dụ: Anh/chị hãy nhận xét về ưu nhược điểm của phương pháp giảng dạy đang được áp dụng: - Ưu điểm: ……………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………….

- Nhược điểm: …………………………………………………………………. o Câu hỏi đóng (closed item): Ví dụ: Thâm niên công tác giảng dạy của anh/chị: ……. o Câu hỏi lựa chọn phương án (checklist item): Ví dụ: Mức lương tháng hiện nay của anh/chị:  Dưới 2 triệu đồng  Từ 2 triệu đến dưới 4 triệu đồng  Từ 4 triệu đến dưới 6 triệu đồng  Trên 6 triệu đồng o Câu hỏi lựa chọn theo thang (scaled/ranked item): Ví dụ: Đánh giá của anh/chị về hiệu quả của lớp học (khoanh tròn con số tương ứng trên thang mức độ): Rất không hiệu quả Rất hiệu quả 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 c. Một số thang đo mức độ: -  Đúng  Sai -  Đồng ý  Không đồng ý  Không có ý kiến -  Rất đúng  Đúng  Không đúng lắm  Không đúng  Rất không đúng - Rất kém 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Rất tốt 3.

Phỏng vấn (interview) Phỏng vấn trong nghiên cứu định lượng thường là một hình thức lấy thông tin dựa trên bảng hỏi, được dùng trong các trường hợp: - Người trả lời có thể không có điều kiện để viết (vd: phỏng vấn trên đường phố) hoặc không biết viết - Cần lấy thông tin nhanh, chính xác (vì người phỏng vấn tự ghi) - Bảo đảm tỷ lệ thu hồi cao 4. Quan sát (observation) Quan sát trong nghiên cứu định lượng nhằm thống kê các sự kiện, hành vi của đối tượng khảo sát. Vì vậy trước khi quan sát cần xác lập cụ thể nội dung của các sự kiện, hành vi cần nghiên cứu. Có thể quan sát trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các công cụ.

Ví dụ: Quan sát (trực tiếp hoặc gián tiếp) và thống kê các hành vi của SV trong một tiết trên lớp theo các tiêu chí sau: - Số SV ngủ gật: …. - Số SV nói chuyện riêng: …. - Số SV có ghi chép bài giảng: …. - Số SV nêu câu hỏi hoặc tham gia thảo luận: ….

17 BÀI TẬP CHƯƠNG II 1. Lập kế hoạch chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng để tổ chức thăm dò ý kiến khoảng 500 SV trong trường của anh/chị về một vấn đề nào đó. Cho biết nội dung vấn đề cần thăm dò và các yếu tố phân tầng. Lập kế hoạch chọn mẫu ngẫu nhiên tập hợp con để tổ chức thăm dò ý kiến (bằng bảng câu hỏi) 200 khách du lịch của các khách sạn ở Nha Trang về một vấn đề nào đó.

Cho biết nội dung vấn đề cần thăm dò và các yếu tố phân tầng. Xây dựng mô hình đa nhóm tiền kiểm-hậu kiểm cho một nghiên cứu về ba kiểu tác động (cần cụ thể nội dung) lên đối tượng khảo sát. Mối đe doạ đến độ tin cậy của mô hình này là gì? 4. Xây dựng một bảng câu hỏi nhằm lấy ý kiến của khách du lịch Việt Nam về chất luợng phục vụ của các khách sạn tại Nha Trang.

Cho biết cách tổ chức thu thập số liệu (cách chọn mẫu, cách lấy số liệu).com Tổng hợp & Sưu tầm 18 CHƯƠNG III: CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH I. SỰ KHÁC NHAU GIỮA NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH VÀ NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG Nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng đều được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu các vấn đề xã hội – nhân văn.Giữa hai phương pháp có nhiều điểm khác nhau rất cơ bản, như được trình bày trên Bảng III.1 STT Lĩnh vực khác biệt Nghiên cứu định lượng Nghiên cứu định tính 1 Kích thước mẫu Đủ lớn và đáp ứng yêu Không đặt nặng số cầu thống kê lượng mà tuỳ vào khả năng khai thác thông tin của người nghiên cứu và khả năng cung cấp thông tin của đối tượng khảo sát 2 Chọn mẫu Chọn ngẫu nhiên Chọn có mục đích 3 Đối tượng nghiên cứu Sự liên hệ, tương quan Tính đa dạng của cá giữa các biến số thể 4 Loại thông tin công bố Dưới dạng số Dưới dạng chữ 5 Giả định nghiên cứu Các sự kiện xã hội Các hiện tượng xã hội không phụ thuộc vào bắt nguồn từ cá nhân các đặc trưng về cảm và các quan niệm xúc và niềm tin của chung từng cá nhân 6 Mục đích nghiên cứu Thiết lập các mối quan Tìm hiểu các hiện hệ và giải thích nguyên tượng xã hội thông qua nhân của các biến đổi các đặc trưng của của số liệu người trong cuộc 7 Phương pháp nghiên Xác định rõ ngay từ Tiếp tục phát triển trong cứu đầu quá trình nghiên cứu 8 Vai trò của người Độc lập và không được Thừa nhận và quan nghiên cứu tác động đến kết quả tâm đến sự tác động nghiên cứu 9 Vai trò của bối cảnh Hạn chế tối đa sự tác Thừa nhận và quan nghiên cứu động tâm đến sự tác động Khác với nghiên cứu định lượng, dữ liệu trong nghiên cứu định tính phần lớn ở dưới dạng thông tin mô tả, liệt kê các đặc tính, tính chất, hình thức và những nhận định, có độ phân tán khá lớn, và các dữ liệu dạng số thường ít xuất hiện hơn. Tương tự với nghiên cứu định lượng, dữ liệu trong nghiên cứu định tính cũng gồm có dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp: - Dữ liệu thứ cấp là dữ liệu đã có sẵn. Các nguồn thu thập là từ các báo cáo, các nghiên cứu, số liệu thống kê, các tài liệu… đã được công bố.

19 - Dữ liệu sơ cấp là dữ liệu chưa được công bố do người nghiên cứu trực tiếp thu thập. Nguồn thu thập là dựa vào thực tiễn, nhờ các phương pháp quan sát, khảo sát. CHỌN MẪU VÀ TRÌNH TỰ TRONG NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH 1. Chọn mẫu Mẫu là một bộ phận nhỏ các phần tử thuộc tập hợp nghiên cứu và mang tính đại diện cho tập hợp nghiên cứu.

Do đặc trưng nghiên cứu theo chiều sâu, kích thước mẫu trong nghiên cứu định tính có thể rất bé (= 1) hoặc khá lớn (vài chục trở lên). Sự lựa chọn mẫu không cần tuân theo qui tắc ngẫu nhiên mà cần chú ý đến những đối tượng khảo sát có nhiều khả năng cung cấp thông tin theo yêu cầu của nghiên cứu. Các cách chọn mẫu trong nghiên cứu định tính: - Chọn theo địa bàn (site selection): chọn cá nhân hay nhóm nhỏ ở một nơi phù hợp với mục đích nghiên cứu. - Chọn đại trà (comprehensive sampling): chọn các mẫu đặc trưng từ nhiều tập hợp.

- Chọn dây chuyền (network sampling): cá nhân hay nhóm được chọn do được sự giới thiệu của cá nhân hoặc nhóm được tham gia trước đó. Trình tự thu thập và xử lý dữ liệu Pha 1: Giai đoạn chuẩn bị - Lựa chọn vấn đề nghiên cứu - Dự kiến các câu hỏi cần nghiên cứu - Lựa chọn đối tượng khảo sát - Làm các thủ tục xin khảo sát Pha 2: Thu thập dữ liệu - Tiến hành bước thu thập sơ bộ, sau đó phân tích các dữ liệu này - Trên cơ sở kết quả phân tích các dữ liệu ban đầu, xác định rõ hơn hoặc điều chỉnh đối tượng khảo sát để lấy dữ liệu cho bước tiếp theo Pha 3: Đánh giá - Tổng hợp các kết quả phân tích dữ liệu - Phát triển cơ sở lý luận từ các kết quả thu được III. CÁC DẠNG NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH 1. Phân tích nhân chủng (ethnography) Phân tích nhân chủng là phương pháp mô tả và phân tích các sự kiện xã hội, các niềm tin, quan niệm, hành vi của các cá thể trong môi trường nghiên cứu.

Công cụ dùng để thu thập dữ liệu đối với phương pháp này là phỏng vấn sâu, quan sát và thảo luận nhóm. 20 Phỏng vấn hoặc quan sát trong nghiên cứu định tính không chú trọng đến yêu cầu thống kê đối với dữ liệu mà tập trung đi sâu vào việc phân tích các đặc trưng, biểu hiện, tình cảm, thái độ,… của đối tượng khảo sát. Ví dụ: Nghiên cứu hiện tượng quay cóp trong SV - Đối với nghiên cứu định lượng: thống kê số lượng SV có hành vi quay cóp, thống kê các nguyên nhân dẫn đến hành vi quay cóp,… - Đối với nghiên cứu định tính: tìm hiểu các nguyên nhân dẫn đến quay cóp, quan niệm và thái độ của SV về vấn đề quay cóp,… 2. Thu thập tư liệu và các minh chứng (documents and artifact collection) Đây là phương pháp nghiên cứu không có sự tương tác trực tiếp với con người mà thông quan các tài liệu vật chất dưới dạng: - Các tư liệu cá nhân: như nhật ký, hồi ký, thư từ,… - Các tư liệu hành chính: như các thông báo, quyết định, sổ biên bản,.

ở các cơ quan - Các hiện vật gắn bó với cuộc sống thường ngày của cá nhân hoặc tập thể Ví dụ: Thông qua việc nghiên cứu nhật ký của bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm và các tư liệu liên quan trong giai đoạn chiến tranh chống Mỹ, người nghiên cứu có thể xây dựng được hình ảnh đặc trưng của một bác sĩ cách mạng trong thời chiến; khái quát được tâm tư, suy nghĩ, ao ước của một lớp thanh niên sống có lý tưởng và hoài bão trong chiến tranh, để từ đó rút ra những bài học cho thanh niên ngày nay. CÁC CÔNG CỤ THU THẬP DỮ LIỆU TRONG NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH 1. Phỏng vấn sâu (in-depth interview) - Áp dụng khi cần biết quan điểm, kinh nghiệm từng cá nhân. Phương pháp này giảm thiểu ảnh hưởng của người khác lên đối tượng.

Có tính chất linh hoạt và năng động.