BÀI 6 CHẤT LIỆU MĐ 12-06 Giới thiệu: Trong nghệ thuật đồ họa chất là một đặc trưng của ngôn ngữ tạo hình và là yếu tố chủ đạo trong cảm hứng sáng tác của người họa sỹ. Khi sáng tác mỗi họa sỹ có một cách thể hiện riêng khi thì chú trọng yếu tố này, lúc thì thiên về yếu tố kia để biểu lộ, tư tưởng, tình cảm của mình. Điều đó dẫn đến sự khác nhau đặc trưng về cách nhìn nhận và cảm giác trước sự vật và hiện tượng, làm nảy sinh những tư tưởng và phong cách riêng trong quá trình sáng tác, đem lại sự phong phú cho mỗi tác phẩm và là khơi nguồn của nhiều trường phái khác nhau trong việc hình thành tác phẩm Mục tiêu của bài: - Hiểu được các kiến thức cơ sở về chất liệu sản phẩm và bề mặt của hình. - Trình bày được các nguyên tắc đặc tính của chất liệu.
Nội dung của bài: 1. Các mẫu chất liệu: Mục tiêu : - Hiểu được các kiến thức cơ sở các mẫu chất liệu. Trong nghệ thuật đồ họa chất là một đặc trưng của ngôn ngữ tạo hình và là yếu tố chủ đạo trong cảm hứng sáng tác của người họa sỹ. Khi sáng tác mỗi họa sỹ có một cách thể hiện riêng khi thì chú trọng yếu tố này, lúc thì thiên về yếu tố kia để biểu lộ, tư tưởng, tình cảm của mình.
Điều đó dẫn đến sự khác nhau đặc trưng về cách nhìn nhận và cảm giác trước sự vật và hiện tượng, làm nảy sinh những tư tưởng và phong cách riêng trong quá trình sáng tác, đem lại sự phong phú cho mỗi tác phẩm và là khơi nguồn của nhiều trường phái khác nhau trong việc hình thành tác phẩm. Những yếu tố này tổ chức lại theo một kết cấu nào đó tạo nên một không gian đồ họa và biểu hiện thông qua ba hiệu quả: tả chất, diễn chất và tạo chất. 62 Thành phố mới, vải bố, 100x135cm – Phạm Kim Quyên Chiều thôn dã- 2009, (đề là) khắc gỗ, 86x86cm, Nguyễn Thị Sao Vượt trọng điểm, (đề là) khắc gỗ, 55x78cm, Phạm Hùng Cường 63 Tập bơi, (đề là) khắc gỗ, 60x90cm, Dương Thị Quang Sắc Quá tải, nho mài, 75x200cm, Dương Văn Chung Dương gian, lụa tổng hợp, 80x80cm, Nguyễn Thị Huệ 64 Trang điểm- 2009, tempera trên gỗ, 115x140cm, Nguyễn Thùy Hương Ban nhạc đồng nát, đồng, 200x260x200cm, Phạm Ngọc Lâm Hóa thạch sống, tổng hợp, 70x20x20cm, Vương Văn Thạo 65 Nghiêng bóng ông bù nhìn, giấy bồi, 120cm, Lê Lạng Lương Con người, sắt, 40x97x120cm, Khổng Đỗ Tuyền Chất và sự biểu hiện của Chất trong nghệ thuật đồ họa: Chất của chất liệu, là cái tạo nên vật thể hay chính là những thuộc tính cơ bản của sự vật, cái làm cho sự vật này khác với sự vật kia và chất cảm hay là sự cảm nhận về Chất của chất liệu một yếu tố không thể thiếu trong sáng tác và cảm thụ nghệ thuật. Sự phát triển phong phú của các chất liệu mỹ thuật hiện nay Ngày nay chúng ta chứng kiến tốc độ phát triển nhanh đến chóng mặt của đời sống xã hội.
Mỹ thuật đương nhiên bị và được tác động toàn diện từ nội dung đến hình thức. Tất nhiên còn phải kể đến những sáng tạo vô bờ bến của các họa sỹ và nhà điêu khắc. Trước đây phải nghiền bột mầu với dầu lanh làm sơn dầu, nhổ lông lợn làm bút vẽ hay tận dụng mặt sau của mấy tờ inrônêô mà ký họa… Nay thì mọi họa phẩm nhiều không kể xiết. Bây giờ có nhiều họa phẩm có thể thay thế nhau mà người xem nếu không tinh thông sẽ khó lòng phân biệt.
Ví dụ trong triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc 66 2010: Acrylic có thể thay thế sơn dầu, sơn TOA mà cứ bảo là sơn mài, composit giả đồng, giả gỗ, giả gốm, mảng màu lụa mà cứ thẳng tưng, ke tắp vì in lưới rồi mới tô thêm màu nhòe, hay khắc gỗ mà không cần bản khắc vì chỉ cần vẽ bút xóa lên nền giấy đen, sau đó phơi chụp lên lưới… Đây là nghệ thuật, miễn đẹp là được. Với nghệ sỹ thì đẹp, độc đáo và mang thông điệp là mục đích tối thượng, bất cần phân vân về lý thuyết hay chất liệu. Chất trong không gian Mục tiêu : - Hiểu được các kiến thức cơ sở các mẫu chất liệu trong không gian. Thông thường mọi thứ vật chất trong không gian đều có một hình thù nhất định và thông qua hình thù và màu sắc đó, có thể biết được nó thuộc thể chất gì.
Chất rắn hay chất lỏng, chất thô hay chất mịn. Quá trình tự thân của sự vật luôn biểu hiện ra vẻ bên ngoài như yếu tố nhận biết nhất định. Mỗi chất đó được cảm nhận thông qua thị giác, sự tinh tế của thị giác có thể phát hiện rất nhiều trạng thái vật chất khác nhau, nó đưa những thông tin chính xác về các loại chất của sự vật, đặc điểm bề mặt, các trạng thái của nó, cũng như phân biệt vật này với vật khác. Không những thế còn biết về trọng lượng, mùi vị hay hương sắc của sự vật đó.
Đó là thứ cảm giác đã được di truyền và tích tụ từ bao đời nên dễ dàng cảm nhận được mọi thứ trong thiên nhiên cả về màu sắc và hình dạng, ngay khi không có sự vật trước mắt cũng có thể hình dung ra được. Chất trong nghệ thuật đồ họa - Chất trong tranh nói chung và trong nghệ thuật đồ họa nói riêng cũng xuất phát từ chất của không gian tạo sự hấp dẫn, quyến rũ người họa sỹ, thôi thúc họ phải cầm bút tái tạo lại những thứ chất đó lên mặt tranh bằng tất cả cảm xúc và sự hiểu biết miễn sao cho người xem một cảm giác như thật về chất trong thiên nhiên. Nếu chất trong thiên nhiên là thể chất, chất loại thì chất trong nghệ thuật đồ họa lại khác, cũng lấy cảm hứng từ thiên nhiên tái tạo lại các dạng vật chất ấy nhưng bằng chính sự uyển chuyển của ngôn ngữ đồ họa đó là chấm, nét, mảng. Nếu như hội họa là nghệ thuật tạo hình trên bề mặt hai chiều một cách trực tiếp và mang tính độc bản thì đồ họa là nghệ thuật tạo hình trên bề mặt hai chiều một cách gián tiếp thông qua kỹ thuật in và mang tính nhân bản.
Do vậy chất trong nghệ thuật đồ họa có phần không phong phú bằng hội họa và 67 không có sự va đập trực tiếp về mặt thị giác như trong nghệ thuật hội họa song nó cũng đủ tạo nên những hiệu quả chất cảm vô cùng phong phú khiến người xem không khỏi hứng thú đến ngưỡng mộ khả năng tuyệt vời ấy được tạo nên bởi bàn tay, khối óc, tình cảm người nghệ sỹ. Hiệu quả ấy không có gì khác là sự tái hiện chất bằng sự kết hợp các tương quan màu sắc, sáng tối, đậm nhạt mà cụ thể trong đồ họa là tương quan mật độ của chấm, nét và không phải hình thể là cái hấp dẫn, mà chính là mật độ của chấm và nét tạo ra hình thể mới là sức hấp dẫn của hình thể. Trong không gian, dưới tác dụng của ánh sáng, các vật thể hầu như đều có màu. Màu sắc của chúng hết sức phong phú nên khi dùng màu để tả chất, ta dễ dàng đạt được một hiệu quả như thực.
Thậm chí các chất của màu sắc còn có khả năng đánh lừa con mắt người xem. Nhưng đối với nghệ thuật đồ họa mà ngôn ngữ chính của nó là đường nét thì điều đó không hẳn là như vậy. Trong nghệ thuật tranh khắc thường chỉ có hai màu đen và trắng, còn các độ trung gian được quyết định bởi chính mật độ của nét, nếu có dùng màu cũng dùng rất hạn chế. Cho nên khi dùng đường nét để diễn tả chất, họa sỹ luôn chú ý đến tính chất và cấu trúc của vật thể, tìm những đặc điểm chung nhất, điển hình nhất của chúng hoặc sử dụng phương pháp tả chất khác có hiệu quả cao tức là đặt chất nọ cạnh chất kia, nếu hai chất có cấu trúc và tính chất đối lập chúng sẽ tôn nhau lên.
Tả chất được sử dụng với cả đối tượng hữu hình và cả đối tượng vô hình. Ví như khi nhìn thấy sự vật là gỗ hay là vải trong tác phẩm đây chính là sự tả chất và thủ pháp tả như thế nào tùy thuộc vào mỗi người. Việc tả chất hoàn toàn dựa trên sự tương phản của nét. Những nét ngang bằng, sổ thẳng, những nét cong, thanh mảnh nếu đặt nó trong sự vận động khác nhau và thay đổi chiều hướng sẽ cho cảm giác về sự tương phản của chất.
Đường nét chắc chắn không phải chỉ có biểu hiện bởi đường bao và mặt khối, đồng thời nó còn biểu hiện sức sống mà họa sỹ đem lại cho hình thể. Cho nên, đường nét có thể tô đậm, có thể chồng chất, có thể đứt rồi nối, lại có thể như vẽ mà không vẽ. Tất cả những điều đó nói lên rằng, đường nét không chỉ là phương tiện ghi chép mà là một yếu tố có sức mạnh biểu hiện nghệ thuật đặc biệt trong nghệ thuật đồ họa. Như vậy, thông qua những yếu tố biểu đạt chính của ngôn ngữ đồ họa là đường nét, chấm, màu sắc người họa sỹ đã đưa lên tranh đủ loại chất thể bằng sự kết hợp các tương quan trên.
Có chất cứng, có chất mềm mại, óng ả, có chất thô thiển, chất khô ròn hầu như không có thứ gì mà nghệ thuật đồ họa không thể tái hiện được. 68 Mỗi họa sỹ có cảm nhận riêng và tự tìm ra phương pháp riêng để tái hiện sự vật đã ghi nhận được bằng những thủ pháp, có thể là mô phỏng, diễn tả lại hoặc tạo ra những hình ảnh như thật. Vẻ đẹp của thiên nhiên và con người luôn là một chủ đề hấp dẫn của các họa sỹ. Họ dùng mọi phương pháp tái hiện nó theo cách của họ.
Người thích vẽ sần sùi thô ráp, người thích cái lồi lõm, người lại đi vào cái tinh vi tỉ mỉ, chi tiết. Từ đó họ khai thác, phát triển để diễn tả theo hướng của họ. Người thiên về mảng nét, người thiên về hình khối, người lại dùng chấm để diễn tả các chất đó theo cách cảm nhận, tố chất, tình cảm của họa sỹ đối với sự vật. Tả chất nói một cách khác chính là khả năng bắt chước sự vật một cách tinh tế, phân tích phần ngoài của ánh sáng và chất, cho cảm giác về vật liệu rõ từ đó gợi sự thấu hiểu nhiều hơn cảm xúc.
Qua tả chất, sự phong phú của tự nhiên với cái nhìn, sự cảm thụ tinh tế của người nghệ sỹ đã mang lại giá trị thẩm mỹ cao cho tác phẩm.