Chương I ẻII. Nhiệm vụ của luật tô tụng hinh sự Trình tự, thủ tục khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự Theo quy định của Bộ luật tô" tụng hình sự, việc tiên hành tô" tụng đôi vối mọi vụ án hình sự đều phải tuân theo một trình tự, thủ tục nhất định. Trình tự tiến hành giải quyêt vụ án hình sự gồm các bước: khởi tố, điều tra, truy tô, xét xử, thi hành án. Trong mỗi bước (giai đoạn), có trình tự các công việc cụ thể phải tiến hành cũng như cách thức tiến hành.
Đó cũng là trình tự, thủ tục tiến hành chung cho mọi vụ án hình sự. Việc Bộ luật té) tụng hình sự quy định chặt chẽ, đầy đủ trình tự, thủ tục tiến hành giải quyết vụ án hình sự giúp các cơ quan tiến hành tố tụng xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, hạn chê được các vi phạm quyền tự do dân chủ của công dân, đảm bảo các quyền và lợi ích của những ngưòi tham gia tô' tụng. 2ẻChức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan tiến hành tô tụng; nhiệm vụ, quyển hạn và trách nhiệm của những người tiên hành tô tụng Để các cơ quan tiến hành tô tụng giải quyết tốt các vụ án hình sự, Bộ luật tô tụng hình sự quy định cụ thê về chức năng, nhiệm vụ, quvền hạn, phân định thẩm quyền của từng cơ quan tiến hành tô" tụng. Các cơ quan này có nhiệm vụ phôi hợp với nhau nhằm phát hiện nhanh chóng, chính xác, xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, đảm bảo không để lọt tội phạm, không làm oan ngươi vô tội.
Nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm cụ thê của những ngưòi tiến hành tô tụng được quy định rõ tại các điều từ Điều 34 đến Điều 41 Bộ luật tô’ tụng hình sự năm 2003. 23 Giáo trình luật tô tụng hình sự Quyền và nghĩa vụ của những người tham gia tố tụng, của các cơ quan nhà nưóc, tổ chức xã hội và công dãn Sự tham gia tô"tụng của bị can, bị cáo, người bị hại.(những người tham gia tố tụng) góp phần không nhỏ vào việc giải quyết các vụ án hình sự. Nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người tham gia tô tụng, đồng thòi để việc tham gia tô tụng của họ vào quá trình giải quyêt vụ án đạt hiệu quả, Bộ luật tố tụng hình sự quy định cụ thể các quyền và nghĩa vụ của những người tham gia tô" tụng. Các quyền và nghĩa vụ của những người tham gia tô" tụng được Bộ luật ghi nhận, đòi hỏi các cơ quan tiến hành tô" tụng và những ngưòi tham gia tô' tụng phải tôn trọng và tuân thủ triệt để.
Đấu tranh phòng chông tội phạm được xác định là nhiệm vụ chung của Nhà nưốc và toàn thể xã hội. Do vậy, bên cạnh việc quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan tiến hành tô" tụng; nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của những người tiến hành tô" tụng; quyền và nghĩa vụ của những người tham gia tố tụng, Bộ luật tô' tụng hình sự còn quy định sự tham gia của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và mọi công dân trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự. Hợp tác quốc tê trong tô tụng hình sự Bộ luật tô" tụng hình sự năm 1988, vấn đề hợp tác quốc tế trong tô" tụng hình sự chưa đề cập đến. Trước tình hình quốc tế có nhiều chuyển biến, để phù hợp với xu thê hội nhập.
Bộ luật tô" tụng hình sự năm 2003 đã quy định về vấn đề hợp tác quốc tế trong tô" tụng hình sự (gồm 7 điều, từ Điều 340 đến Điều 346). Nội dung hợp tác quốc tế trong tô tụng hình sự gồm' nguyên tắc hợp tác quốc tế trong hoạt động tô tụng hình sựẳ 24 Chương I. Các nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng hình sự thực hiện tương trợ tư pháp; từ chối thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp; dẫn độ để truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành án; từ chối dẫn độ; chuyển giao hồ sơ, vật chứng của vụ án và việc giao nhận, chuyển giao tài liệu, đồ vật, tiền liên quan đến vụ án. Quy định những vấn đề nói trên, mục đích cuối cùng của Bộ luật tô" tụng hình sự là nhằm giúp các cơ quan, ngưòi có thẩm quyền phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội, góp phần bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, giáo dục công dân nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật và tôn trọng quy tắc của cuộc sông xã hội chủ nghĩa.
CÁC NGUYÊN TẮC cơ BẢN CỦA LUẬT Tố TỤNG HÌNH sự Các nguyên tắc cơ bản của Luật tô tụng hình sự là những quy định chung nhất, mang tính chủ đạo, chi phối toàn bộ hoặc một sô hoạt động tố tụng, xác định tổ chức và hoạt dộng của các cơ quan tiến hành tô^ tụng, những người tiến hành tô" tụng, quyền và nghĩa vụ của những người tham gia tô' tụng. Những nguyên tắc này được ghi nhận trong Hiến pháp, Bộ luật tô" tụng hình sự, Luật tổ chức Toà án nhân dân, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân. Trong Bộ luật tô" tụng hình sự năm 2003, các nguyên tắc cơ bản được quy định tại Chương II. Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa Đây là một nguyên tắc hiến định, chung nhất trong mọi hoạt động của các cơ quan nhà nưóc, tổ chức xã hội và mọi công dân, cũng là nguyên tắc chung của tất cả các ngành luật trong 25 Giáo trình luật tô tụng hình sự hệ thông pháp luật Việt Nam, được ghi nhận tại Điều 12 Hiên pháp năm 1992: “N hà nước quản lý xã hội bằng pháp luật và không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa'.
Đây là nguyên tắc bao trùm, được thực hiện trong tất cả các giai đoạn tố" tụng hình sự: “Mọi hoạt động tố tụng hình sự của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng phải được tiến hành theo quy định của Bộ luật này” Điều 3 Bộ luật tô' tụng hình sự năm 2003. Nội dung của nguyên tắc này được thể hiện trong tô" tụng hình sự như sau: Các cơ quan tiến hành tô" tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án), ngưòi tiến hành tô" tụng (Điều tra viên, Thẩm phán, Hội thẩm.) khi tiến hành các hoạt động t() tụng (khởi tố, điều tra, truy tô", xét xử và thi hành án) phải tuân thủ triệt để các quy định của pháp luật. Các hoạt động tô" tụng phải được tiến hành đúng thẩm quyền, thời hạn mà pháp luật đã quy định. Tất cả các quyết định của các cơ quan tiến hành tô" tụng như: quyết định áp dụng biện pháp ngăn chặn, quyết định khởi tố bị can.
phải dựa trên cơ sở của pháp luật. Những người tham gia tô tụng và các cơ quan nhà nước, tô chức xã hội, công dân khi tham gia vào các hoạt động tô" tụng cũng phải tuân thủ các quy định của pháp luật, thực hiện các quyền và nghĩa vụ trong khuôn khổ quy định của Bộ luật tố tụng hình sự, góp phần giải quyết đúng đắn vụ án hình sự. Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa có ý nghĩa rất quan trọng trong tô^ tụng hình sự, đảm bảo cho cuộc đấu tranh phòng chông tội phạm có hiệu quả, kịp thòi, tạo điều kiện cho các cơ quan tiến hành tc) tụng xác định sự thật vụ án một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ, giải quyêt vụ án đúng người, đúng 26 Chương I. Các nguyên tắc cơ bản của luật tô tụng hình sự tội, đúng pháp luật, góp phần bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân và tăng cưòng pháp chê xã hội chủ nghĩa.
Nguyên tắc tôn trọng và bảo vệ các quyền cơ bản của công dân Tại Chương V Hiến pháp năm 1992 của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định các quyền cơ bản của công dân bao gồm: quyền bình đẳng, quyền tự do kinh doanh, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền khiếu nại, tô"cáo. Trong quá trình tiến hành tố tụng, các cơ quan tiến hành tô" tụng phải tôn trọng và bảo vệ các quyền cơ bản của công dân đã được Hiến pháp ghi nhận. Điều 4 Bộ luật tố tụng hình sự quy định: “Khi tiến hành tố tụng, Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên, Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên, Chánh án, Phó Chánh án Toà án, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân trong phạm vi trách nhiệm của mình phải tôn trọng và bảo uệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, thường xuyên kiểm tra tính hợp pháp và sự cần thiết của những biện pháp đã áp dụng, kịp thời hủy bỏ hoặc thay đổi những biện pháp đó, nếu xét thấy có vi phạm pháp luật hoặc không còn cần thiết nữa”. Nội dung của nguyên tắc này thể hiện như sau: Khi tiến hành các hoạt động tô’ tụng, những người tiến hành tô" tụng trong phạm vi trách nhiệm của mình phải tôn trọng các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân đã được Hiến pháp ghi nhận, đặc biệt là khi áp dụng các biện pháp cưỡng chế phải tuân thủ các quy định của pháp luật, tránh vi phạm các quyền tự do dân chủ của công dân một cách trái pháp luật.
Để đảm bảo sự tôn trọng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công 27 Giáo trình luật tô tụng hình sự dân, những người tiến hành tô" tụng phải thường xuyên kiểm tra tính hợp pháp và sự cần thiết của các biện pháp đã áp dụng, để kịp thời hủy bỏ hoặc thay thế các biện pháp đó, nếu xét thấy không cần thiết nữa hoặc có vi phạm pháp luật; Mọi hành vi hạn chế hoặc xâm hại trái pháp luật các quyến cơ bản của công dân, thì tuỳ theo mức độ đều bị xử lý theo quy định của pháp luật; Cơ quan có thẩm quyền phải Xem xét và giải quyết nhanh chóng các khiếu nại và tố cáo của công dân để kịp thòi khôi phục các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại trái pháp luật. “Tôn trọng và bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân” là nguyên tắc thể hiện tính dân chủ trong hoạt động tố tụng hình sự, đòi hỏi các cơ quan tiến hành tô" tụng người tiến hành tô" tụng phải nâng cao tinh thần trách nhiệm trong các hoạt động của mình.