Chucm g 6 DÂNH GIÂ HOÀN VÔN DÀU TU' VÀ DINH GIÂ SÀN PHÀ M 6. DÂNH GIÂ HOÀN VÔN DÀU TU' 6. Dânh giâ trâch nhiêm quàn lÿ Trong mot tô chirc doanh nghiçp dirçrc phân chia thành nhiêu bç> phân khâc nhau. Môi bô phân dêu cô dàc diêm quàn lÿ nêng và dôi hôi phài cô câc nhà quàn lÿ cho môi bô phân dô.
Môi nhà quan lÿ phài chiu trâch nhiêm trong quâ trinh diêu hành su phât sinh cùa chi phi, thu nhâp, vôn dâu tu và dânh giâ kêt quâ thuc hiên trong pham vi trâch nhiêm cua minh. Duâi dây là mô hinh tô chirc hê thông trâch nhiêm gân môi câp quàn lÿ khâc nhau: SaOô 6.1: Mô hinh tô chirc hê thôtif’ trâch nhiêm 157 - Các bô phân quan lÿ riêng biêt cùa hê thông trách nhiêm duac goi là các trung tâm trách nhiêm. Môi tô chiïc doanh nghiêp thuông gôm 3 trung tâm trách nhiêm: trung tâm dâu tu, trung tâm kinh doanh và trung tâm chi phi. - Mô hinh câu truc à dây là tông công ty (doanh nghiêp), trong môi doanh nghiêp lai gôm nhiêu bô phân sàn xuât kinh doanh nhu: phân xuông, cùa hâng, tô sàn xuât,.
trong môi bô phân sàn xuât cô thê dupe chia nhô hon nùa,. - Tuong úng vói ba loai trung tâm trách nhiêm là tÿ lç hoàn vôn dôi vói trung tâm dâu tu, tÿ suât doanh thu/vôn hoat dông dôi vói trung tâm kinh doanh, tÿ suât loi nhuân/doanh thu dôi vói trung tâm chi phi. Trung tâm chi p h i Trung tâm chi phi là mot trung tâm trách nhiêm, chi cô quyên diêu hành su phât sinh cùa chi phi, không cô quyên diêu hành loi nhuân và vôn dâu tu Trung tâm chi phi së dàm nhân viêc tiêu dùng các yêu tô dâu vào dê chê tao ra sàn xuât sàn phâm, hoàc cung câp djeh vu cho tiêu dùng nôi bô. Càc phân xuông sàn xuât, tô dpi sàn xuât.
là mot trong nhùng trung tâm chi phi. Dê dánh già hiêu quà hoat dông cùa trung tâm chi phi, ta phâi can cú vào báo cào thuc hiên trong kÿ và dmh m ue chi phi tiêu chuân dà xác djnh ô dâu kÿ kinh doanh. Thông qua chi tiêu tÿ suât loi nhuân/doanh thu ta cô thè dánh già tông hop hoat dpng cùa trung tâm chi phi. Loi nhuân Tÿ suât loi nhuân/doanh thu = ------------------- (lân hoàc %) Doanh thu 158 Chi tiêu tÿ suât lgi nhuân/doanh thu phan ânh lgi nhuân thu dugc trong 1 dông doanh thu.
Khi doanh thu không dôi, chi phi giàm, lgi nhuân sê tàng dân dên tÿ suât lgi nhuân sè tàng, ngugc lai, chi phi tâng, lgi nhuân sè giam và tÿ suât lgi nhuân cûng giam. Vây biên dông cüa chi phi hoat dông trong diêu kiên doanh thu không dôi sè cô anh hucmg dên ty suât lgi nhuân/doanh thu. Ty suât này càng cao, cho thây hiêu quà hoat dông kinh doanh là lôn. Trung tâm kinh doanh Trung tâm kinh doanh (trung tâm lgi nhuân) cùng là trung tâm trâch nhiêm nhung cô quyên diêu hành ca chi phi và lgi nhuân, không cô quyên diêu hành su phât sinh cua vôn dâu tu.
Câc công ty (doanh nghiêp) sàn xuât và kinh doanh thuôc tông công ty thuông là câc trung tâm kinh doanh. Viêc dânh giâ kêt qua hoat dông cua trung tâm kinh doanh dua vào câc bâo câo kêt quà thu nhâp và viêc sù dung vôn dâu tu. Câc chi tiêu dê dânh giâ trung tâm kinh doanh bao gôm. chi tiêu tÿ suât lgi nhuân/doanh thu và chi tiêu ty suât doanh thu/vôn hoat dông binh quân.
Doanh thu Tÿ suât doanh thu / = ----------------------------------- (lân) vôn hoat dông binh quân Vôn hoat dông binh quân Chi tiêu tÿ suât doanh thu/vôn hoat dông binh quân phàn ânh 1 dông vôn hoat dông binh quân tham gia vào sàn xuât trong kÿ dà dem lai dugc bao nhiêu dông doanh thu. Tÿ suât tinh dugc càng lôn thi sô vông quay cùa vôn hoat dông binh quân càng cao và viêc sù dung vôn càng cô hiêu quà. Viêc so sânh tÿ suât này qua câc thcri kÿ dugc thirc hiên nhu sau: 159 - Tôc dô tàng cùa doanh thu > tôc dp täng cüa vôn hoat dpng ^ Tÿ suât tàng - Tôc dô tàng cüa doanh thu < tôc dô tàng cùa vôn ho^t dpng Tÿ suât giàm - Tôc dp giàm cùa doanh thu > tôc giàm cùa vôn hoat dçng O Tÿ suât giàm - Tôc dô giàm cùa doanh thu < tôc giàm cùa vôn hoat dpng O Tÿ suât tàng 6. Trung tâm dâu tu Trung tâm dâu tu là trung tâm câp cao nhât trong tô chüc doanh nghiçp.
Cüng là mpt trung tâm trâch nhiçm nhung trung tâm dâu tu cô quyên diêu hành cà chi phi, loi nhuân và vôn dâu tu. Câc trung tâm dâu tu thuông là hpi dông quàn tri cüa tông công ty, tâp doàn cüa càc co quan câp vôn cüa nhà nuôc. Càc chi tiêu dê dành già kêt quà cüa trung tâm dâu tu chù yêu dua trên chi tiêu tÿ lê hoàn vôn dâu tu, vi càc nhà dâu tu thuòng chi quan tâm dên nhùng noi nào cô tÿ lç hoàn vôn cao. Chi tiêu tÿ lç hoàn vôn dâu tu, dupe viêt tat là ROI, cô công thüc tinh nhu sau: L o in h u â n Tÿ lç hoàn vôn dâu tu = ----------------------------------- (lân, % ) Vôn hoat dông binh quân Chi tiêu tÿ lç hoàn vôn dâu tu phàn ánh 1 dông vôn hoat dpng binh quân trong kÿ dà tao ra dupe bao nhiêu dông lpi nhuân.
chi tiêu này tinh ra kêt quà càng Ion chüng tô ràng dông vôn sü dung càng cô hiêu quà. 160 Dây là mot chi tiêu tuong dôi hoàn thiên, dugc nhiêu nhà dâu tir quan tâm và cô y nghïa so sánh khi dánh già viêc sir dung vôn giùa nhiêu doanh nghiêp vói nhau. Chi tiêu tÿ le hoàn vón dâu tir 6. Mo h in h cáu truc R O I Doanh thu Tÿ suât doanh thu/vôn hoat Vôn cô djnh - (.
binh quân dông L Vônbinhhoatquândông (+) Vôn liru dông Tÿ lé binh quân hoàn von dâu tu = 00 Doanh thu Loi nhuân (-) Tÿ suât loi üiuân/doanh thu _ Chi plu f:) Doanh thu hoat dông Sffdô 6.2: Mô hin h cáu truc ROI Hiên nay chi tiêu ROI là chi tiêu duge su dung nhiêu trong quà trinh dânh già tràch nhiêm cüa càc trung tâm dâu tu. Viêc su dung chi tiêu ROI bupc doanh nghiêp phài kiêm tra mot câch toàn diên quâ trinh hoat dông sàn xuât kinh doanh cüa minh tù viêc kiêm tra sô vôn dâu tu, kiêm tra chi phi và thu nhâp cüa hoat dông. Càc chi tiêu c o eau cüa R O I * Lai thuân tù hoat dông (lgi nhuân) Thông thuàng khi xàc dinh chi tiêu ROI, ta thuong dùng lài thuân tù hoat dông dê tinh toàn, vi sù dung chi tiêu lài thuân tù hoat 161 dong dé phu hop vói doanh thu vá vón hoat dóng da tao ra nó, vá dé lám co so xác dinh so lán quay vóng vón. Lái thuán tú hoat dóng duoc hiéu lá lái thuán truóc thué, hoác khi chua trír so tién lái vay.
* Vón hoat dóng binh quán Khi tính chi tiéu ROI, vón hoat dóng binh quán lá vón hoat dóng tính binh quán giua dáu nám vá cuói nám. Vón hoat dóng bao góm vón có dinh vá vón luu dóng. Vón luu dóng lá tién mát, các khoán phái thu, các khoán tón kho, vá các khoán vón khác duoc su dung trong quá trinh hoat dóng sán xuát kinh doanh cúa tó chúc. Nhüng khoán vón khóng duoc xép váo loai vón hoat dóng lá: giá trj dát dai dé xáy dung nhá xucmg trong tuong lai hoác giá tri tái sán có düih thué ngoái.
Trong diéu kién vón hoat dóng có su bién dóng lán vá lién tuc, ta phái tính vón hoat dóng binh quán theo các tháng. * Tái sán có dinh Nhu ta da biét tái sán có djnh dupc sáp xép váo loai vón có dinh khi tính toán vón hoat dóng binh quán. Túy timg cách tính giá trj cúa tái sán có djnh má ta có giá tri vón hoat dóng khác nhau. Trong thuc té có hai cách tính, mót lá chi tính phán giá tri con lai cúa tai san c ó djnh, hai lá tính g iá tri toán bp.
T u y nhicn, phán lán các nhá quán tri chon cách thú nhát, sir dung giá tri con lai, dé tính ROI vi nó có hai diém phú hop: - Phú hop vói giá tri cha tái sán có dinh trén các báo cáo ké toán. - Phú hop vói viéc tính toán lái thuán tú hoat dóng vá doanh thu do vón sinh ra trong ky hoat dóng. Các bien pháp làm tàng ROI T ù công thùc tÿ lê hoàn vôn dâu tu trên dây, ta thây các cách làm tàng chi tiêu ty lê hoàn vôn (ROI) nhir sau: - Tàng doanh thu bàn hàng. - Giam chi phi hoat dông.
- Giàm vôn hoat dông binh quân. Tàng doanh thu Ta thây rang công thirc chi tiêu ty lê hoàn vôn dâu tu cô thê viêt lai nhir sau:. „ Ty suât doanh thu/vôn hoat ,. Loi nhuan Ty lê hoàn aong binh quan vôn dâu tu Vôn hoat dông * ,.
, , „ Ty suat loi nhuan/doanh thu binh quan Nêu tinh ty lê hoàn vôn dâu tu theo công thùc ban dâu (bang loi nhuân trên vôn hoat dông binh quân), ta sè không thây vai trô cua doanh thu trong viêc tinh toàn ROI. Tuy nhiên, nêu tinh thông qua tÿ suât doanh thu/vôn hoat dông binh quân và tÿ suât loi n h u ân /d o an h thu thi doanh thu cô vai trô là yêu tô trung gian trong quâ trinh tinh toàn (vi doanh thu cô mât ó câ tù sô và mâu sô). D uellili thu d ó n g v a i tiù q uun tiy n g tio n g v ic e x ó c d in li c ROI cüng nhu làm tàng ROI, bòi vi: - Doanh thu có vai trô trung gian nhirng nô là mot yêu tô câu thành lên hai chi tiêu co câu xâc djnh ROI. Mât khâc, hai chi tiêu này cô môi quan hê biên thiên cùng chiêu vói ROI và là dôi tuong tâc dông cô thê làm biên dôi ROI theo ÿ muôn.
- Trong quâ trinh tinh toàn nêu xàc djnh ROI theo chi tiêu loi nhuân trên vôn hoat dông binh quân thi viêc bo qua doanh thu cô 163 thê châp nhân dugc và không làm ành huông dên kêt quâ tinh toàn. Nhung khi muôn xét y nghïa vê mât kinh tê thi viçc bô qua ành hucmg cùa doanh thu là không tôt, bòi le hoat dpng sàn xuât kinh doanh theo co chê thi truông rât chu trong dên su tàng giàm doanh thu.