Chương 1 giúp sinh viên nắm được những nội dung như sau: - Phân biệt được cơ quan hành chính và đơn vị hành chính, sự nghiệp - Nắm được đặc điểm hoạt động và đặc điểm quản lý tài chính của đơn vị hành chính, sự nghiệp, các đặc điểm này chi phối kế toán HCSN. - Nắm được nội dung kế toán hành chính sự nghiệp và đối tượng áp dụng chế độ kế toán hành chính sự nghiệp. - Nắm được nhiệm vụ, nội dung và nguyên tắc kế toán hành chính sự nghiệp. - Nắm được nguyên tắc và nội dung tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị HCSN.
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH, SỰ NGHIỆP 1. Khái niệm, đặc điểm đơn vị hành chính, sự nghiệp 1. Khái niệm, đặc điểm đơn vị hành chính, sự nghiệp * Khái niệm Các đơn vị hành chính, sự nghiệp là các đơn vị do cơ quan có thẩm quyền Nhà nước quyết định thành lập nhằm thực hiện chức năng quản lý nhà nước hoặc cung cấp dịch vụ công trong các ngành lĩnh vực theo 13 quy định của pháp luật phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội hoặc đảm bảo an ninh quốc phòng. Đơn vị hành chính, sự nghiệp được chia thành hai nhóm: Các cơ quan hành chính nhà nước và các đơn vị sự nghiệp.
- Cơ quan hành chính Nhà nước Cơ quan hành chính Nhà nước là một bộ phận cấu thành của bộ máy Nhà nước được thành lập ra để thực hiện chức năng quản lý điều hành mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Các cơ quan hành chính nhà nước là các cơ quan quản lý nhà nước trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá - xã hội, an ninh quốc phòng bao gồm ba hệ thống tổ chức từ Trung ương tới địa phương: + Cơ quan lập pháp: Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp + Cơ quan hành pháp: Chính phủ, UBND các tỉnh, thành phố, Bộ, Sở, Ban, Ngành thuộc Trung ương và địa phương. + Cơ quan tư pháp: Toà án nhân dân các cấp. - Đơn vị sự nghiệp Đơn vị sự nghiệp là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước.
Đơn vị sự nghiệp là một loại hình tổ chức dịch vụ công nhưng khác với các chủ thể phụ trách dịch vụ hành chính công và dịch vụ công ích, các đơn vị sự nghiệp thường chỉ chịu trách nhiệm cung ứng các dịch vụ sự nghiệp công cho xã hội. Dịch vụ sự nghiệp công là dịch vụ sự nghiệp trong các lĩnh vực giáo dục đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao và du lịch, thông tin truyền thông và báo chí, khoa học và công nghệ, sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác, nhằm phục vụ nhu cầu chung của xã 14 hội, phải tuân thủ các yêu cầu chuyên môn nghiệp vụ hướng tới những sản phẩm đặc thù. *Đặc điểm đơn vị hành chính, sự nghiệp Thứ nhất, đơn vị hành chính, sự nghiệp là những đơn vị hoạt động phi lợi nhuận, nguồn kinh phí hoạt động là do ngân sách nhà nước cấp, nguồn phí, lệ phí được khấu trừ để lại và một số nguồn khác để thực hiện nhiệm vụ do Nhà nước giao bao gồm quản lý Nhà nước và cung cấp dịch vụ công cho xã hội. Thứ hai, hoạt động của các đơn vị HCSN phong phú, đa dạng, phức tạp mang tính chất phục vụ.
Thứ ba, hoạt động của các đơn vị HCSN chứa đựng nhiều yếu tố xã hội liên quan đến việc xây dựng các chính sách khác nhau để điều hành nền kinh tế. Thông qua các chính sách để đạt được mục tiêu kinh tế xã hội nhất định nhằm nâng cao đời sống vật chất, văn hoá tinh thần, sức khoẻ cho nhân dân. Phân loại đơn vị hành chính, sự nghiệp 1. Phân loại cơ quan hành chính nhà nước Cơ quan hành chính nhà nước được phân thành nhiều loại khác nhau dựa trên các tiêu chí như phạm vi lãnh thổ, thẩm quyền, nguyên tắc tổ chức và giải quyết công việc.
* Căn cứ vào phạm vi lãnh thổ: Cơ quan hành chính nhà nước được chia làm hai loại là cơ quan hành chính nhà nước ở trung ương và cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương. Cơ quan hành chính nhà nước ở trung ương gồm Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ. Đây là những cơ quan hành chính nhà nước có chức năng quản lí hành chính nhà nước trên toàn bộ lãnh thổ, đóng 15 vai trò quan trọng, chỉ đạo các cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương. * Theo hình thức thành lập: Hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước thành lập theo quy định của Hiến pháp (Chính phủ, các Bộ, Ủy ban nhân dân); cũng có những cơ quan hành chính nhà nước được thành lập theo quy định của Luật như cơ quan thuộc Chính phủ; Sở, Ban, Ngành.
* Theo tính chất hoạt động: Cơ quan hành chính nhà nước là cơ quan có chức năng thực hiện quyền hành pháp theo lãnh thổ và lĩnh vực của Nhà nước, có nhiệm vụ chấp hành pháp luật và chỉ đạo thực hiện các chủ trương kế hoạch của Nhà nước. Các cơ quan hành chính nhà nước gồm có: Chính phủ; các Bộ, cơ quan ngang Bộ; UBND và các cơ quan chuyên môn. * Theo nguồn tài chính được sử dụng: Đó là những cơ quan hành chính nhà nước có tài chính cấp 1, 2, hoặc đó là những cơ quan hành chính nhà nước được phê chuẩn ngân sách trực tiếp từ Quốc hội. Tất cả các cơ quan quản lý hành chính hoạt động dựa vào ngân sách của Nhà nước, nhưng nguồn tài chính được phân bổ trực tiếp từ Bộ Tài chính hoặc cũng có thể phân bổ qua cơ quan hành chính cấp trên.
Phân loại đơn vị sự nghiệp * Theo khả năng tự đảm bảo kinh phí của các đơn vị hành chính sự nghiệp, bao gồm có: - Đơn vị hành chính sự nghiệp thuần túy: Đây là các cơ quan công quyền trong bộ máy nhà nước (hay nói cách khác là các đơn vị hành chính thực hiện chức năng quản lý nhà nước) được ngân sách nhà nước cấp 100% kinh phí như: Ủy ban nhân dân các cấp xã, huyện, tỉnh,… 16 - Đơn vị hành chính sự nghiệp có nguồn thu: Các đơn vị này vẫn có sự hỗ trợ từ kinh phí Nhà nước nhưng bên cạnh đó có những hoạt động tạo ra nguồn thu về cho chính đơn vị mình. Ví dụ như các đơn vị, cơ quan: trường học, bệnh viện, đơn vị sự nghiệp nghiên cứu khoa học,… Trong đó, trường học là đơn vị tự đảm bảo một phần kinh phí hoạt động, viện nghiên cứu khoa học thì được đảm bảo 100% nguồn kinh phí hỗ trợ từ Nhà nước. * Phân cấp theo quản lý tài chính, các đơn vị hành chính sự nghiệp được chia thành như sau: - Đơn vị hành chính dự toán cấp 01: Đây là đơn vị được nhận trực tiếp ngân sách hoạt động từ Thủ tướng Chính phủ hoặc từ cấp UBND. Sau đó, đơn vị thực hiện phân bổ ngân sách và giao kế hoạch dự toán cho các đơn vị cấp dưới trực thuộc do mình quản lý.
- Đơn vị hành chính dự toán cấp 02: Đây là các đơn vị thuộc sự quản lý của các đơn vị cấp 01 và được cấp 01 giao cho dự toán ngân sách và thực hiện phân bổ lại cho các đơn vị hành chính dự toán cấp 03. - Đơn vị hành chính dự toán cấp 03: Là đơn vị trực tiếp sử dụng nguồn ngân sách, được đơn vị dự toán cấp 01 và cấp 02 giao và chịu trách nhiệm phần công việc cụ thể và thực hiện đúng nhiệm vụ được giao. * Phân loại dựa theo cấp ngân sách, gồm có: - Đơn vị sự nghiệp công lập (trừ đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Bộ Công An và Bộ Quốc Phòng) thuộc phạm vi quản lý của bộ, cơ quan ngang bộ, gồm: 17 + Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc bộ bao gồm: Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc cơ cấu tổ chức của bộ, đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc bộ và đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ngoài; + Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc tổng cục và tổ chức tương đương tổng cục thuộc bộ (sau đây gọi chung là tổng cục thuộc bộ); + Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc cục, thuộc chi cục thuộc cục thuộc bộ; + Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Văn phòng thuộc bộ; + Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc cục thuộc tổng cục thuộc bộ. - Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc cơ quan thuộc Chính phủ (bao gồm cả đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ngoài).
- Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc tổ chức do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ thành lập mà không phải là đơn vị sự nghiệp công lập. - Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý của Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, gồm: + Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; + Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; + Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc chi cục và tương đương thuộc sở; + Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc tổ chức hành chính khác thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. - Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Ủy ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc Trung ương. 18 * Căn cứ vào mức độ tự đảm bảo chi hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp các đơn vị sự nghiệp được chia thành: - Đơn vị sự nghiệp có nguồn thu tự đảm bảo toàn bộ kinh phí cho hoạt động thường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi phí hoạt động) là những đơn vị có nguồn thu sự nghiệp đủ trang trải được toàn bộ kinh phí cho hoạt động thường xuyên, Nhà nước không phải cấp kinh phí cho hoạt động của các đơn vị này.
- Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần kinh phí cho hoạt động thường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động) là những đơn vị có nguồn thu sự nghiệp chưa đủ để trang trải toàn bộ chi phí cho hoạt động thường xuyên của mình, Nhà nước phải cấp một phần ngân sách cho hoạt động thường xuyên của đơn vị.