CHƢƠNG 4: BÁO CÁO TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP Mã chƣơng 4: MH12KX6340301.04 * Giới thiệu: Báo cáo tài chính đây chính là sản phẩm chính của nghề kế toán mà sinh viên cần phải thực hiện đƣợc. Báo cáo tài chính cung cấp thông tin về tình hình tài sản nguồn vốn của doanh nghiệp, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp cũng thông qua báo cáo tài chính này có thể đánh giá đƣợc năng lực tính của doanh nghiệp. Báo cáo tài chính theo quy định hiện hành sẽ đƣợc giới thiệu đầy đủ trong chƣơng này. *Mục tiêu - Kiến thức + Mô tả đƣợc nội dung, kết cấu của Bảng cân đối kế toán, bảng báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh + Trình bày đƣợc tính chất “cân đối” của Bảng cân đối kế toán.
- Kỹ năng + Phân biệt đƣợc các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính. + Phân tích đƣợc mối quan hệ giữa Bảng cân đối kế toán với tài khoản kế toán. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Có ý thức tích cực, chủ động trong quá trình học tập. Tổng quan về báo cáo tài chính Báo cáo tài chính là thuật ngữ đƣợc nhắc tới rất nhiều trong ngành tài chính - kế toán hiện nay.
Nó đƣợc hiểu một cách đơn giản là hệ thống bảng biểu với các dữ liệu thống kê và các con số thể hiện tình hình tài chính của công ty và dòng tiền ra - vào trong các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Đối với những nhà quản lý và chủ doanh nghiệp, các bản báo cáo tài chính là cơ sở để đánh giá tình hình tài chính và vòng vốn của công ty, từ đó họ sẽ đƣa ra những chiến lƣợc và biện pháp phù hợp nhằm giải quyết tình hình và nâng cao hiệu quả hoạt động. Còn đối với những nhà đầu tƣ, báo cáo tài chính là cơ sở để phân tích khả năng sinh lời và tiềm năng trong tƣơng lai của công ty đó, từ đó họ có thể đƣa ra quyết định có nên đầu tƣ hay không. Đối với cơ quan thuế và cơ quan chức năng thì báo cáo tài chính và kế toán thuế là văn bản pháp lý xác định trách nhiệm của doanh nghiệp đối với nhà nƣớc.
Mục đích của Báo cáo tài chính Báo cáo tài chính dùng để cung cấp thông tin về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các luồng tiền của một doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu quản lý của chủ doanh nghiệp, cơ quan Nhà nƣớc và nhu cầu hữu ích của những ngƣời sử dụng trong việc đƣa ra các quyết định kinh tế. Báo cáo tài chính phải cung cấp những thông tin của một doanh nghiệp về:Tài sản; Nợ phải trả; Vốn chủ sở hữu; Doanh thu, thu nhập khác, chi phí sản xuất kinh doanh và chi phí khác; Lãi, lỗ và phân chia kết quả kinh doanh; Các luồng tiền. Ngoài các thông tin này, doanh nghiệp còn phải cung cấp các thông tin khác trong “Bản thuyết minh Báo cáo tài chính” nhằm giải trình thểm về các chỉ tiêu đã phản ánh trên các Báo cáo tài chính tổng hợp và các chính sách kế toán đã áp dụng để ghi nhận các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, lập và trình bày Báo cáo tài chính. Kỳ lập Báo cáo tài chính Kỳ lập Báo cáo tài chính năm: Các doanh nghiệp phải lập Báo cáo tài chính năm theo quy định của Luật kế toán.
Kỳ lập Báo cáo tài chính giữa niên độ: Báo cáo tài chính giữa niên độ gồm Báo cáo tài chính quý (bao gồm cả quý IV) và Báo cáo tài chính bán niên. Ngoài ra tuỳ theo chu cầu quản lý của doanh nghiệp mà có các kỳ lập Báo cáo tài chính khác nhƣ: nhƣ tuần, tháng, 6 tháng, 9 tháng. theo yêu cầu của pháp luật, của công ty mẹ hoặc của chủ sở, đơn vị kế toán bị chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi hình thức sở hữu, giải thể, chấm dứt hoạt động, phá sản phải lập Báo cáo tài chính tại thời điểm chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi hình thức sở hữu, giải thể, chấm dứt hoạt động, phá sản.3 Đối tƣợng áp dụng, trách nhiệm lập và chữ ký trên Báo cáo tài chính Đối tƣợng lập Báo cáo tài chính năm: Hệ thống Báo cáo tài chính năm đƣợc áp dụng cho tất cả các loại hình doanh nghiệp thuộc các ngành và các thành phần kinh tế. Báo cáo tài chính năm phải lập theo dạng đầy đủ.
Đối tƣợng lập Báo cáo tài chính giữa niên độ (Báo cáo tài chính quý và Báo cáo tài chính bán niên): Doanh nghiệp do Nhà nƣớc sở hữu 100% vốn điều lệ hoặc nắm giữ cổ phần chi phối, đơn vị có lợi ích công chúng phải lập Báo cáo tài chính giữa niên độ; Các doanh nghiệp khác không thuộc đối tƣợng tại điểm a nêu trên đƣợc khuyến khích lập Báo cáo tài chính giữa niên độ (nhƣng không bắt buộc). 134 Doanh nghiệp cấp trên có các đơn vị trực thuộc không có tƣ cách pháp nhân phải lập Báo cáo tài chính của riêng đơn vị mình và Báo cáo tài chính tổng hợp. Báo cáo tài chính tổng hợp đƣợc lập trên cơ sở đã bao gồm số liệu của toàn bộ các đơn vị trực thuộc không có tƣ cách pháp nhân và đảm bảo đã loại trừ tất cả số liệu phát sinh từ các giao dịch nội bộ giữa đơn vị cấp trên và đơn vị cấp dƣới, giữa các đơn vị cấp dƣới với nhau. Các đơn vị trực thuộc không có tƣ cách pháp nhân phải lập Báo cáo tài chính của mình phù hợp với kỳ báo cáo của đơn vị cấp trên để phục vụ cho việc tổng hợp Báo cáo tài chính của đơn vị cấp trên và kiểm tra của cơ quan quản lý Nhà nƣớc.
Việc lập và trình bày Báo cáo tài chính của các doanh nghiệp ngành đặc thủ tuân thủ theo quy định tại chế độ kế toán do Bộ Tài chính ban hành hoặc chấp thuận cho ngành ban hành. Việc lập, trình bày và công khai Báo cáo tài chính hợp nhất năm và Báo cáo tài chính hợp nhất giữa niên độ thực hiện theo quy định của pháp luật về Báo cáo tài chính hợp nhất. Việc ký Báo cáo tài chính phải thực hiện theo Luật kế toán. Đối với đơn vị không tự lập Báo cáo tài chính mà thuê dịch vụ kế toán lập Báo cáo tài chính, ngƣời hành nghề thuộc các đơn vị dịch vụ kế toán phải ký và ghi rõ Số chứng chỉ hành nghề, tên và địa chỉ Đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán.
Ngƣời hành nghề cá nhân phải ghi rõ Số chứng chỉ hành nghề. Hệ thống Báo cáo tài chính của doanh nghiệp Hệ thống Báo cáo tài chính gồm Báo cáo tài chính năm và Báo cáo tài chính giữa niên độ. Biểu mẫu Báo cáo tài chính kèm theo tại Phụ lục 2 Thông tƣ này. Những chỉ tiêu không có số liệu đƣợc miễn trình bày trên Báo cáo tài chính, doanh nghiệp chủ động đánh lại số thứ tự các chỉ tiêu của Báo cáo tài chính theo nguyên tắc liên tục trong mỗi phần.
Báo cáo tài chính năm gồm: ( kèm phụ lục 2) - Bảng cân đối kế toán Mẫu số B 01 - DN - Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh Mẫu số B 02 - DN - Báo cáo lƣu chuyển tiền tệ Mẫu số B 03 - DN - Bản thuyết minh Báo cáo tài chính Mẫu số B 09 - DN 2. Báo cáo tài chính giữa niên độ: a) Báo cáo tài chính giữa niên độ dạng đầy đủ, gồm: 135 - Bảng cân đối kế toán giữa niên độ Mẫu số B 01a – DN - Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giữa niên độ Mẫu số B 02a – DN - Báo cáo lƣu chuyển tiền tệ giữa niên độ Mẫu số B 03a – DN - Bản thuyết minh Báo cáo tài chính chọn lọc Mẫu số B 09a – DN b) Báo cáo tài chính giữa niên độ dạng tóm lƣợc, gồm: - Bảng cân đối kế toán giữa niên độ Mẫu số B 01b – DN - Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giữa niên độ Mẫu số B 02b – DN - Báo cáo lƣu chuyển tiền tệ giữa niên độ Mẫu số B 03b – DN - Bản thuyết minh Báo cáo tài chính chọn lọc Mẫu số B 09a – DN 2. Bảng cân đối kế toán 2. Khái niệm Bảng cân đối kế toán là Báo cáo tài chính tổng hợp, phản ánh tổng quát toàn bộ giá trị tài sản hiện có và nguồn hình thành tài sản đó của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định.
Số liệu trên Bảng cân đối kế toán cho biết toàn bộ giá trị tài sản hiện có của doanh nghiệp theo cơ cấu của tài sản và cơ cấu nguồn vốn hình thành các tài sản đó. Căn cứ vào Bảng cân đối kế toán có thể nhận xét, đánh giá khái quát tình hình tài chính của doanh nghiệp. Bảng cân đối kế toán là một báo cáo bắt buộc, đƣợc nhà nƣớc qui định thống nhất về mẫu biếu, phƣơng pháp lập, nơi phải gửi và thời hạn gửi. Kết cấu của bảng cân đối kế toán Xuất phát từ yêu cầu biểu hiện hai mặt khác nhau của tài sản trong doanh nghiệp: tài sản gồm những gì và tài sản do đâu mà có ( nguồn hình thành tài sản) nên kết cấu của bản cân đối kế toán đƣợc xây dựng theo kết cấu 2 phần: * Phần tài sản: Phản ánh toàn bộ giá trị tài sản hiện có của doanh nghiệp tại thời điểm lập báo cáo.
Tài sản đƣợc phân chia thành 2 loại: A: Tài sản lƣu động và đầu tƣ ngắn hạn B: Tài sản cố định và đầu tƣ dài hạn. * Phần nguồn vốn: Phản ánh nguồn hình thành giá trị tài sản hiện có của doanh nghiệp tại thời điểm lập báo cáo và cũng đƣợc phân chia thành 2 loại: A: Nợ phải trả B: Nguồn vốn chủ sở hữu 136 Số liệu tổng cộng của 2 phần bao giờ cũng bằng nhau theo đẳng thức: Tổng tài sản = Tổng nguồn vốn Xét về mặt kinh tế: Số liệu phần tài sản thể hiện vốn và kết cấu các loại vốn của doanh nghiệp hiện có ở thời kỳ lập báo cáo. Do đó có thể đánh giá tổng quát năng lực sản xuất kinh doanh và trình độ sử dụng vốn của đơn vị. Số liệu phần nguồn vốn thể hiện các nguồn vốn tự có và vốn vay mà đơn vị đang sử dụng trong kỳ kinh doanh, chi tiết kết cấu của từng nguồn, từ đó phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp.