Phân Tích Học Thuật Và Mô Tả Cấu Trúc Giáo Trình Giáo Dục Quốc Phòng - An Ninh (Tập 2)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Giáo dục quốc phòng và an ninh (Tập 2) là tài liệu giảng dạy chuẩn hóa dành cho sinh viên bậc đại học và cao đẳng trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam. Xuất bản bởi Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (Công ty Cổ phần Sách Đại học - Dạy nghề phát hành, mã số 7G074y3-DAI, đăng ký kế hoạch xuất bản số 54-2013/CXB/75-51/GD), tài liệu giữ vị trí học phần bắt buộc thuộc khối kiến thức giáo dục quốc phòng - an ninh chung, quy định theo chương trình khung của Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Bộ Quốc phòng.

Mục tiêu học tập của giáo trình được thiết kế nhằm trang bị cho người học hệ thống tri thức quân sự cơ bản, bao gồm kiến thức về vũ khí bộ binh, vũ khí hủy diệt lớn, kỹ thuật cấp cứu chiến thương hỏa tuyến, chiến thuật bộ binh từng người và kỹ năng thực hành xạ kích. Cách tiếp cận của giáo trình đi từ việc xây dựng nền tảng lý thuyết cơ bản (cấu tạo nguyên lý, thông số kỹ thuật) đến quy trình thực hành thao tác vận động chiến thuật ngoài thực địa.

Điểm đặc trưng của tài liệu thể hiện ở tính chuẩn mực quân sự, việc chuẩn hóa các thông số kỹ thuật thực nghiệm (như bảng chiều cao đường đạn, tính năng phương tiện mang hạt nhân, công thức hóa học của chất độc quân sự) và hệ thống hóa bài bản các quy chuẩn huấn luyện bộ binh theo quy định của Cục Quân huấn – Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             GIÁO TRÌNH GDQP-AN TẬP 2
[KỸ THUẬT QUÂN SỰ]     [PHÒNG CHỐNG VK HỦY DIỆT] [Y HỌC QUÂN SỰ]   [CHIẾN THUẬT BỘ BINH]
  - Đội ngũ đơn vị          - VK hạt nhân       - Nguyên tắc băng bó      - Từng người tiến công
  - Bản đồ quân sự          - VK hoá học        - Kỹ thuật băng cơ bản    - Từng người phòng ngự
  - Vũ khí bộ binh          - VK sinh học       - Cấp cứu chuyển thương   - 3 môn QS phối hợp
  - Bắn súng AK/CKC         - VK lửa

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình phân chia nội dung giảng dạy qua các bài học nghiệp vụ quân sự trọng điểm:

  • Bài 1 & 2: Đội ngũ đơn vị và Sử dụng bản đồ quân sự: Hướng dẫn quy cách đội ngũ chỉ huy đơn vị và kỹ thuật định hướng địa hình, đo đạc tọa độ, sử dụng bản đồ tác chiến.
  • Bài 3 & Bài Kỹ thuật bắn súng tiểu liên AK (Trang 197–213): Trình bày cơ sở lý thuyết ngắm bắn, chuyển động học của đầu đạn, thông số vũ khí bộ binh (súng AK, CKC, súng trung liên RPĐ), kỹ thuật xác định thước ngắm, xử lý ảnh hưởng của gió và thao tác thực hành bài bắn bia số 4 cự ly 100m.
  • Bài 5: Phòng chống vũ khí huỷ diệt lớn (Trang 119–149): Phân tích 4 nhóm phương tiện chiến tranh gồm:
    • Vũ khí hạt nhân (VKHN): Phân loại theo nguyên lý nổ (phân hạch, nhiệt hạch, nơtron, phóng xạ chiến đấu), đương lượng nổ ($q < 1\text{kt}$ đến $q > 1\text{Mt}$; bom chuẩn $q = 20\text{kt}$), phương thức nổ (nổ vũ trụ $>65\text{km}$, nổ trên cao $16\text{--}65\text{km}$, nổ trên không, nổ mặt đất/mặt nước theo công thức độ cao $h = 0,5 \text{ đến } 3,5 \times \sqrt[3]{q}$, nổ ngầm) và 5 nhân tố sát thương (sóng xung kích chiếm 50% năng lượng vụ nổ, bức xạ quang 35%, chất phóng xạ 10%, bức xạ xuyên dòng $\gamma, n$ chiếm 5%, hiệu ứng điện từ ~1%).
    • Vũ khí hoá học (VKHH): Phân chia theo thời gian tồn tại (mau tan $< 1\text{h}$ nhiệt độ sôi $< 140^\circ\text{C}$; lâu tan $> 1\text{h}$ nhiệt độ sôi $> 140^\circ\text{C}$), phân loại theo bệnh lý (chất độc toàn thân AC, CK; ngạt thở CG, DP; kích thích CS; tâm thần BZ, LSD-25; thần kinh Vx; loét da Yperit), chất đầu độc thực phẩm/nguồn nước (Nicotin, Strichnin, Flo hữu cơ) và chất độc diệt thực vật (chất da cam Orange chứa dioxin với liều dùng $15\text{--}50\text{kg/ha}$, chất trắng White, chất xanh Blue).
    • Vũ khí sinh học (VKSH): Tác nhân vi sinh vật gây bệnh dịch hạch, dịch tả, đậu mùa, sốt phát ban, thương hàn, bệnh than (thể da, thể tiêu hóa, thể hô hấp) và cúm ác tính.
    • Vũ khí lửa: Cơ chế cháy của Napan (92–98% xăng kết hợp 2–8% chất làm đông M1/M2, nhiệt độ cháy $900\text{--}1000^\circ\text{C}$), hỗn hợp Tecmit nhiệt nhôm ($2\text{Al} + \text{Fe}_2\text{O}_3$, toả nhiệt $>2000^\circ\text{C}$), Etylen oxit ($\text{C}_2\text{H}_4\text{O}$), Photpho trắng ($\text{WP}$, $\text{PWP}$) và chất cháy keo Pyrogen (PT-1).
  • Bài 6: Cấp cứu ban đầu vết thương chiến tranh (Trang 150): Quy tắc kỹ thuật xử lý chấn thương hỏa tuyến, quy trình băng bó (băng kín, không bỏ sót, băng đủ chặt, vô trùng, băng sớm), kỹ thuật băng cuộn tròn, băng vòng xoắn, số 8 và vận chuyển thương binh.
  • Bài 7, 8 & 9: Ba môn quân sự phối hợp, Từng người trong chiến đấu tiến công và Từng người trong chiến đấu phòng ngự: Hệ thống nguyên tắc vận động chiến trường, lợi dụng địa hình địa vật, đào công sự cá nhân và xử trí tình huống tác chiến cơ bản.
                           HỆ THỐNG KIẾN THỨC BÀI 5: VK HỦY DIỆT LỚN
[VŨ KHÍ HẠT NHÂN]    [VŨ KHÍ HOÁ HỌC]                        [VŨ KHÍ SINH HỌC]       [VŨ KHÍ LỬA]
  - 5 phương thức nổ     - Độc tính & Bệnh lý                    - 7 chứng bệnh chính   - Hợp chất cháy
    (VT, C, K, Đ/N, DĐ)    (Vx, H, CS, BZ, AC, Orange)             (Dịch hạch, Tả,        (Napan, Tecmit,
  - 5 nhân tố sát thương - Phân loại theo thời gian                 Đậu mùa, Than...)      WP, PT-1...)
    (Sóng xung kích,       (Mau tan < 1h, Lâu tan > 1h)          - Quy chuẩn tẩy uế,    - Nguyên lý dập cháy
     Bức xạ quang,       - Hoá chất tiêu độc                        cách ly, phòng dịch    (Làm lạnh, Loãng,
     Bức xạ xuyên,         (Dung dịch 3/2, IPP-8, Cloramin)                                Kìm hãm, Cách ly)
     Chất phóng xạ,
     Hiệu ứng điện từ)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu xây dựng hệ thống lý luận dựa trên các quy luật cơ học đạn đạo và độc chất học quân sự:

  • Cơ chế tán xạ bức xạ ion hóa, quy luật tạo sóng xung kích từ tâm nổ siêu áp, nguyên lý tích lũy liều chiếu xạ cấp tính (ở mức $> 500\text{R}$ gây tỷ lệ tử vong 100%).
  • Động học bay của đầu đạn bộ binh qua sơ tốc (AKM đạt $715\text{m/s}$, súng trung liên RPĐ đạt $739\text{m/s}$) và quan hệ hình học giữa đường ngắm cơ bản, trục nòng súng và độ cao đường đạn so với đường ngắm ở các cự ly từ $50\text{m}$ đến $550\text{m}$.
  • Nguyên lý tiêu độc hóa học và khử khuẩn bằng phản ứng oxy hóa, clo hóa (sử dụng dung dịch canxihypoclorit 3/2, monocloramin, natribicacbonat 2%, thuốc tím).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng tính toán và hiệu chỉnh kỹ thuật: Tra cứu bảng độ cao đường đạn súng AK, AKM, CKC; tính toán lượng sửa bắn do ảnh hưởng của gió ngang (ví dụ: gió ngang $2\text{m/s}$ ở cự ly $200\text{m}$ gây độ lệch $6\text{cm}$; gió $4\text{m/s}$ lệch $14\text{cm}$).
  • Kỹ năng thao tác quân sự: Thực hiện thuần thục yếu lĩnh giương súng đảm bảo 4 tiêu chuẩn (Bằng, Chắc, Đều, Bền), ngưng thở khi lấy đường ngắm đúng và bóp cò êm đều; quy trình tháo đạn, khám súng, động tác nằm chuẩn bị bắn, đứng dậy và vận động vọt tiến trong chiến đấu.
  • Kỹ năng xử lý y tế và ứng phó thảm họa: Kỹ thuật dùng bao tiêu độc IPP-8, hộp tiêu độc IĐP, xử lý bỏng photpho bằng dung dịch $\text{CuSO}_4$ 5% (tránh bôi thuốc mỡ), tiêm giải độc Atropinsunphat + PAM khi nhiễm độc thần kinh Vx, tiêm Physostigmine khi nhiễm BZ và kỹ thuật bao băng cố định vết thương hỏa tuyến.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Thành tố đào tạo Quy cách thực hiện trong giáo trình
Phương pháp giảng dạy Kết hợp thuyết trình lý thuyết với mô hình trực quan, tranh vẽ kỹ thuật, biểu đồ đường đạn và thao tác mẫu 3 bước (Làm nhanh $\rightarrow$ Làm chậm có phân tích $\rightarrow$ Làm tổng hợp liên hoàn).
Tổ chức luyện tập Phân chia đội hình tổ/lớp (mô hình 40–50 sinh viên/lớp); luân chuyển trang bị, kiểm tra phân loại sinh viên, uốn nắn sai sót cá nhân (sai đâu sửa đấy).
Vật chất đảm bảo 10–15 khẩu súng tập, 10–15 bảng ngắm chụm ($25\text{cm} \times 30\text{cm}$ dán giấy trắng), đồng tiền di động, bút chì vót nhọn, 3–5 bia số 4, 30 viên đạn tập không nổ, 1 bộ mô hình bộ phận ngắm.
Tiến trình huấn luyện Kế hoạch 8 buổi tập bắn (từ lấy đường ngắm cố định, rèn động tác bóp cò, nằm bắn không dấu điểm ngắm đến kiểm tra theo điều kiện bài bắn).
Đánh giá & Kiểm tra Bài bắn đạn thật bia số 4 cự ly 100m, 3 viên đạn K56, tư thế nằm bắn có tì, thời gian 5 phút. Xếp loại: Xuất sắc (28–30đ), Giỏi (25–27đ), Khá (20–24đ), Trung bình khá (17–19đ), Trung bình (15–16đ).

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Tính thực chứng và dữ liệu định lượng chuẩn xác: Giáo trình cung cấp bảng tra cứu độ cao đường đạn chi tiết từ cự ly $50\text{m}$ đến $550\text{m}$ cho từng loại súng (Phụ lục 2: Súng AK; Phụ lục 3: Súng AKM; Phụ lục 4: Súng CKC), làm căn cứ khoa học cho nguyên tắc: Bắn mục tiêu bia số 4 cự ly 100m lấy thước ngắm 3, điểm ngắm chính giữa mép dưới mục tiêu (đường đạn súng AK cao hơn điểm ngắm $28\text{cm}$, trong khi tâm vòng 10 cách mép dưới bia $23\text{cm}$).
  • Hệ thống hóa phân loại vũ khí hiện đại: Bảng thống kê chi tiết tính năng phương tiện mang đầu đạn hạt nhân của quân đội Mỹ (như máy bay B-52G mang bom $1\text{--}30\text{Mt}$, máy bay A-4 mang bom $2\text{--}300\text{kt}$, pháo tự hành $155\text{mm}$, $175\text{mm}$, $203,2\text{mm}$, tên lửa đạn đạo Polaris-A2 mang đầu đạn $0,5\text{kt}$ tầm bắn $2.800\text{km}$).
  • Cập nhật kinh nghiệm thực tiễn chiến tranh Việt Nam: Đưa vào giáo trình các phân tích thực tế về cách phòng tránh và tẩy độc chất độc da cam (Orange), chất độc CS, vũ khí napalm và bom lân tinh từng được sử dụng trên chiến trường thực tế.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  1. Sinh viên đại học và cao đẳng: Sử dụng làm tài liệu học tập, ôn thi kết thúc học phần và làm tài liệu hướng dẫn thực hành trên thao trường bắn. Điều kiện tiên quyết: Người học đã hoàn thành chương trình Giáo dục quốc phòng - an ninh ở bậc trung học phổ thông và học phần lý thuyết Tập 1.
  2. Giảng viên chuyên trách Giáo dục quốc phòng - An ninh: Dùng làm căn cứ xây dựng giáo án lý thuyết, giáo án thực hành, xác định kế hoạch tiến trình biểu huấn luyện theo đúng quy chuẩn ban hành bởi Cục Quân huấn – Bộ Tổng Tham mưu.
  3. Cán bộ chỉ huy quân sự cơ sở và lực lượng tự vệ: Tài liệu tham khảo chuẩn mực để huấn luyện kỹ thuật chiến đấu bộ binh cơ bản, kỹ thuật phòng chống vũ khí hủy diệt lớn và quy trình cứu thương tại chỗ.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng học tập nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ giảng dạy bắt buộc cho toàn thể sinh viên các khối ngành đào tạo đại học và cao đẳng theo khung chương trình Giáo dục quốc phòng - an ninh của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

2. Cần chuẩn bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học giáo trình này?

Sinh viên cần nắm vững các kiến thức quân sự phổ thông căn bản đã học ở trung học phổ thông, kết hợp các kiến thức nền về vật lý cơ bản (quang học, cơ học chuyển động) và hóa học (phản ứng khử, phản ứng oxy hóa) để tiếp thu các nội dung về đường đạn và tiêu độc vũ khí.

3. Điểm khác biệt về mặt kỹ thuật giữa súng AK và CKC trong bài bắn 100m là gì?

Ở cự ly $100\text{m}$ lấy thước ngắm 3, độ cao đường đạn của súng AK cao hơn điểm ngắm là $28\text{cm}$, trong khi của súng CKC là $25\text{cm}$. Do tâm vòng 10 cách mép dưới bia số 4 khoảng $23\text{cm}$, cả hai loại súng khi ngắm chính giữa mép dưới bia đều đưa điểm chạm của đạn trúng vào khu vực điểm 9, 10.

4. Phương pháp nào giúp tự học và rèn luyện kỹ năng ngắm bắn hiệu quả?

Thực hiện ôn luyện theo phương pháp bổ trợ ngắm chụm và ngắm trúng quy định tại Phụ lục 1 và Phụ lục 5: Sử dụng bảng ngắm chụm $25\text{cm} \times 30\text{cm}$ kết hợp đồng tiền di động và chấm điểm chì để kiểm tra độ chụm 3 lần ngắm; tự rèn luyện 4 yếu tố giữ súng (Bằng, Chắc, Đều, Bền) và kỹ thuật ngưng thở khi bóp cò.

5. Giáo trình này dựa trên các tài liệu tham khảo chính thống nào?

Nội dung giáo trình được trích xuất và chuẩn hóa từ hệ thống tài liệu quân huấn của Cục Quân huấn – Bộ Tổng Tham mưu (NXB Quân đội nhân dân), gồm:

  • Sách dạy bắn súng trường CKC (1975).
  • Sách dạy bắn súng tiểu liên AK (1997).
  • Sách dạy sử dụng lựu đạn (1998).
  • Kĩ thuật cấp cứu và chuyển thương hỏa tuyến (2000).
  • Sách dạy bắn súng diệt tăng B40, B41 và súng trung liên RPĐ (2000–2002).
  • Điều lệnh đội ngũ Quân đội nhân dân Việt Nam (2002).
  • Giáo trình Kiểm tra kĩ thuật chiến đấu bộ binh (2005).

Kết luận

Giáo trình Giáo dục quốc phòng và an ninh (Tập 2) cung cấp hệ thống lý luận kỹ thuật chiến đấu bộ binh và nguyên tắc bảo vệ cá nhân, tập thể trước các phương tiện chiến tranh hiện đại. Với hệ thống số liệu thực nghiệm chuẩn mực cùng quy trình giảng dạy 3 bước chặt chẽ, giáo trình xác lập lộ trình đào tạo chuẩn hóa từ nhận thức lý thuyết đến năng lực thao tác thực địa. Để hoàn thành tốt học phần, người học cần kết hợp nghiên cứu giáo trình với các văn bản điều lệnh và tài liệu kỹ thuật bắn súng chuyên ngành do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân ban hành.