ĐỖ VÕ ANH KHOA - TS. NGUYỄN TUYET g ia n g (Đồng chủ biên) PGS. NGUYỄN THỊ THỦY - TS. NGUYỄN THỊ NGỌC LINH TS.
PHẠM THỊ TRANG - TS. NGUYỄN THU QUYÊN TS. TRAN THỊ HOAN - TS. NGUYỄN VĂN OẠI C À ìc io ừ ì n K DINH DƯỠNG GIA CAM POULTRY NUTRITION oe tieus NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC CẤN THƠ 2021 LỜ I C Ả M Ơ N A C K N O W L E D G E M E N T S Quyển sách này (i) là một trong những sản This book is (i) one of the products of A-3 phẩm của đề tài A-3, được tài trợ bởi Dự án program funded in part by the Can The Nâng cấp Trường Đại học cần Thơ VN14-P6 University Improvement Project VN IT-Pc, bằng nguồn vốn vay ODA từ chính phủ Nhật supported by a Japanese ODA loan, and nl Bản, và (ii) để dành tặng cho học viên cao học dedicated to graduate students in An imal ngành Chăn nuôi Trường Đạl học cần Thơ và Science of Can Tho University and các độc giả có quan tâm.
ĐỖ Võ Anh Khoa Trán Thị Hoan Trường ĐHNL Thái Nguyên Tốt nghiệp Tiến sĩ 2008 tại Tót nghẽo Ten SS ZT2 a trường Đại học Bonn, CHLB Đức truơngĐtM. T~a ềạjfér •‘e har Đạt chuẩn Phó giáo sư 2013 Nguyễn Tuyết Giang Nguyễn Thu ũuyèn Trường Đại học An Giang Trướng ĐHNL Thà Nguyên Tốt nghiệp Tiến sĩ 2016 tại Tót nghiệp Tìén si 2013 tại trường Đại học Queensland, úc trường ĐHNL Thái Nguyên. Việt Nam Nguyễn Thị Thủy Phạm Thị Trang Trường Đại học Cần Thơ Trường ĐHNL Thái Nguyên Tốt nghiệp Tiến sĩ 2010 tại Tốt nghiệp Tiến sĩ 2018 tại trường ĐH Nông nghiệp SLU, Thụy Điển trường ĐHNL Thái Nguyên, Việt Nam Đạt chuẩn Phó giáo sứ 2016 Nguyễn Thị Ngọc Linh Nguyễn Văn Đại Trường Oại học Cần Thơ Viện Chăn nuôi Tốt nghiệp Tiến sĩ 2019 tại Tốt nghiệp Tiến sĩ 2008 tại trường Đại học Kyushu, Nhật Bản trường Đại học Hohenheim, CHLB Đức PGS. ĐỖ VÕ ANH KHOA - TS.
NGUYỄN TUYET g ia n g (Đồng chủ biên) PGS. NGUYỄN THỊ THỦY - TS. NGUYỄN THỊ NGỌC LINH TS. PHẠM THỊ TRANG - TS.
NGUYỄN THU QUYÊN TS. TRẤN THỊ HOAN - TS.o + T * m k DINH DƯỠNG GIA CAM POULTRY NUTRITION NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC CẦN THƠ 2021 BIÊN MỤC TRƯỚC XUẤT BẢN THỤC HIỆN BỞI TRUNG TÂM HỌC LIỆU TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ Đỗ, Vố Anh Khoa Giáo trình dinh dưỡng gia cầm / Đỗ Võ Anh Khoa, Nguyễn Tuyết Giang (Đồng Chủ biên), Nguyễn Thị Thủy, Nguyễn Thị Ngọc Linh, Phạm Thị Trang, Nguyễn Thu Quyên, Trần Thị Hoan, Nguyễn Văn Đ ạ i c ầ n Thơ : Nxb. Đại học c ầ n Thơ, 2021 278 ừ. : minh h ọ a ; 24 cm Sách có danh mục tài liệu tham khảo ISBN: 9786049655203 1 Poultry—Feeding and feeds 2.
Dinh dưỡng gia cầm I. Nguyễn, Tuyết Giang. Nguyễn, Thị Thủy. Nguyễn, Thị Ngọc Linh V.
Phạm, Thị Trang. Nguyễn, Thu Quyên. Trần, Thị Hoan.91 -D D C 23 MFN 202473 Kh401 LỞI G iớ i THIẼƯ C H b ■ $ gia cầm ngày càng đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu aãag aghãcp nói chung và chăn nuôi nói riêng, đặc biệt đối với Việt Nam Hri n à cảc loài vật nuôi khác chua phát triển mạnh, thường gặp nhiều rủi ro vé dịch bệnh, giá sản phẩm luôn đắt đỏ,. Gia cầm có ưu thế hơn các loài vật nuôi khác là dễ tổ chức sản xuất, dê nhản rộng và phát triển, dễ tăng đàn, chi phí đầu tư thấp, sản phẩm dễ tiêu thụ, giá đà dạng và hợp lý, có thể nuôi ở các vùng tiểu khí hậu và địa hình khác nhau,.
Trong chăn nuôi, thức ăn luôn chiếm tỉ trọng lớn nhất và dinh dưỡng luôn được quan tâm đặc biệt vì có liên quan đến chi phí đầu vào và khả năng phát huy tối ưu tiềm năng di truyền của vật nuôi, đặc biệt đối với ngành chăn nuôi gia cầm Việt Nam đang có sự đa dạng về giống/dòng và hình thúc/phương thức/qui mô chăn nuôi. Vì vậy, ừong chương trình đào tạo cao học gần đây, ngoài kiến thức ve Công nghệ chăn nuôi gia cầm, ngành chăn nuôi Trường Đại học c ầ n Thơ cũng đã lồng vào khối kiến thức Dinh dưỡng gia cầm. Nhà xuất bản Đại học c ầ n Thơ trân trọng giới thiệu đến quý độc giả quyển DINH DƯỠNG GIA CẦM do PGS. Đỗ Võ Anh Khoa và TS.
Nguyễn Tuyết Giang (đồng chủ biên), phối hợp với các đồng nghiệp từ các Tnròmg Đại học c ầ n Thơ, Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, và Trường Đại học An Giang (Đại học Quốc gia TP.HCM) biên soạn. Sách gồm 7 chương được biên soạn dựa vào các nội dung chính của đê cương học phần Dinh dưỡng gia cầm (NNN605) đã được Hội đồng khoa bọc thông qua và đang áp dụng trong chương trình đào tạo Thạc sĩ ngành Chăn nuôi tại Trường Đại học c ầ n Thơ. Nhà xuất bản Đại học c ầ n Thơ trân trọng cám ơn các tác giả đã dày công biên soạn và Hội đồng thẩm định sách Trường Đại học c ầ n Thơ đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu để quyển giáo trình được hoàn thiện và ra mắt độc giả trong năm 2021. NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC CẦN THƠ LỜI NÓ I ĐẦU Trong các loài vật nuôi, gia cầm có sự đa dạng nhất về giống và dòng.
Việc phát triển đàn gia cầm cũng tương đối dễ so với các loài vật nuôi khác bòi năng suất sinh sản cao, sinh trưởng nhanh, vòng quay ngắn. Thịt gia câm ngon, ít mỡ, dễ chế biến nhiều món ăn và không đắt nên được nhiều người ưa chuộng và thường đứng thứ nhất hoặc thứ hai về mức tiêu thụ binh quản đâu người ở các quốc gia. Trứng gia cầm là nguồn thực phẩm rẻ, thơm ngon, bổ dưỡng, chế biến tiện lợi, dễ tiêu hóa,. nên chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu bữa ăn và trong công nghiệp chế biến thực phẩm.
Trong 50 năm qua, sản lượng thịt và trứng gia cầm trên toàn thế giới dã tăng đáng kể. Điều này đi đôi với sự gia tăng lớn về sản lượng thức ăn cho gia cầm (hiện chiếm khoảng 20-40% tổng lượng thức ăn chăn nuôi ở các nước). Do đó, kiến thức và hiểu biết về dinh dưỡng gia cầm là không thể thiêu trong chăn nuôi gia cầm hiện đại. Ờ Việt Nam, trong thập kỷ qua ngành chăn nuôi gia cầm phát triển khá nhanh và mạnh.
Với nguồn gen phong phú và đa dạng, ngoài những giông thuần bản địa và ngoại nhập, các giống/dòng lai được hình thành và nỡ rộ, đặt ra nhiều thách thức cho ngành chăn nuôi gia cầm, đặc biệt là công nghiệp thức ăn. Trong kiến thức và khả năng hiểu biết nhất định, nhóm tác giả cố gắng biên soạn giáo trình này nhằm cung cấp cho độc giả những kiến thức cơ bản vẽ khoa học dinh dưỡng gia cầm, từ đó có thể vận dụng để nghiên cứu xây dụng khẩu phần cân đối về dinh dưỡng và hợp lý về giá cả cho từng gíông/dòng, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Trong quá trình biên soạn khó tránh khỏi sai sót nên rất mong quý độc giả chỉ dẫn chân thành để lần tái bản sau được hoàn chỉnh hơn. Đồng chủ biên PGS.
ĐỎ VÕ ANH KHOA TS. NGUYỄN TUYẾT GIANG MỤC LỤC C kM M tl. n u m VÀ NHU CÀU PROTEIN 1 I I ĐyỊC TĨNH VÀ CHÁTRỊ SINH HỌC CUA PROTEIN 1 1.1 CấB trác proton 1 1.12 Phản loại protein 3 1-1.3 Tĩnh chất vật lỹ và hóa học của protein 5 1.4 Giá trị sinh học của protein 5 12 NHU CẢU PROTEIN VÀ ACID AMIN 7 13 QUÁ TRÌNH TIÊU HÓA, HẤP THU VÀ TRAO ĐÔI PROTEIN TRONG Cơ THẺ GIA CẦM 11 1.2 Hấp thu protein 12 1.3 Trao đổi protein cho tăng trưởng và tạo trứng 13 14 CÁC YÉU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NHU CẦU PROTEIN VÀ ACID AMIN CỦA GIA CẦM 16 1.5 CÁC TRẠNG THÁI THỪA VÀ THIÉU PROTEIN CỦA GIA CẦM 16 1.6 CÁC TRƯỜNG HỢP MẤT CÂN ĐỔI ACID AMIN TRONG KHẨU PHẦN GIA CẦM 19 1.1 Sự mất cân bằng acid amin 19 1.2 Sự đối kháng acid amin 23 1.3 Ngộ độc acid amin 24 CẢU HỎI ÔN TẬP 24 Chiromg 2. LIPID VÀ NHU CẦU LIPID 25 2.1 VAI TRÒ CỦA LIPID VÀ ACID BÉO THIẾT YẾU ĐỐI VỚI GIA CẦM 25 2.2 Acid béo thiết yếu 28 2.2 NHU CẬU VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA CHÁT BÉO ĐẾN NĂNG SUẤT VÀ CHẮT LƯỢNG SẢN PHẦM GIA CẦM 34 2.1 Nhu cầu chất béo của gia cầm 34 2.2 Sự tiêu hóa, hấp thu và chuyển hóa chất béo ở gia cầm 35 2.3 Ảnh hưởng của chất béo đến tỷ lệ tiêu hóa 39 2.4 Ảnh hưởng của chất béo đến năng suất sinh trưởng và chất lượng thân thịt của gia cầm 40 1 2.5 Ảnh hưởng của chất béo đến năng suất và chất lượng trứng 42 CÂU HÒI ÔN TẬP 42 Chương 3.
CARBOHYDRATE VÀ NHU CẦU NĂNG LƯỢNG 43 3.1 PHÂN LOẠI VÀ Ý NGHĨA CỦA CARBOHYDRATE 43 3.2 Các dẫn xuất monosaccharide 47 3.2 NHU CẦU NĂNG LƯỢNG CHO GIA CẦM THỊT VÀ SINH SẢN 56 3.1 Nhu cầu năng lượng duy tri 57 3.2 Nhu cầu năng lượng sản xuất 58 3.3 QUÁ TRÌNH TRAO ĐÒI CHẤT TẠO NĂNG LƯỢNG Ở GIA CẦM 59 3.1 Trao đổi carbohydrate 59 3.2 Trao đổi chất béo 60 3.3 Dị hoá acid amin về năng lượng 61 3 .4 PHƯÔNG p h á p Xá c đ in h n ă n g LƯỢNG TRAO ĐỒI TRONG THỨC ĂN GIA CẦM 61 3.1 Phương pháp thử nghiệm sinh học 62 3.2 Phương pháp dự đoán năng lượng trao đổi 64 CÂU HỎI ÔN TẬP 66 Chương 4. NHU CẨU VITAMIN VÀ CHÁT KHOÁNG TRONG DINH DƯỠNG GIA CẦM 67 4.1 VITAMIN TRONG DINH DƯỜNG GIA CẦM 67 4.1 Nhu cầu của gia cầm đối với các vitamin 70 4.2 Thiếu vitamin trong dinh dưỡng gia cầm 105 4.2 CHẮT KHOÁNG TRONG DINH DƯỠNG GIA CẦM 106 4.1 Khoáng vô cơ 107 4.2 Khoáng hữu cơ 117 CÂU HỎI ÔN TẬP 119 Chương 5. NHỮNG BIỂU HIỆN RỐI LOẠN VÈ DINH DƯỠNG Ở GIA CẰM 120 5.1 Đặc tính của nước uống 120 5.2 Tiêu chuẩn nước dùng trong chăn nuôi 123 5.3 Vệ sinh nước uống 126 5.4 Nhu cầu nước của gia cầm 128 ii 5.5 Triệu chứng thiếu nước ở gia cầm 128 5 2 THIẾU PROTEIN VÀ ACID AMIN 130 5 3 THIẾU LIPID 133 5- 4 THIÊU NĂNG LƯỢNG 135 5 3 THIÊU VITAMIN 136 5-5.14 Choline (vitamin B4) 168 5 6 THIÊU KHOÁNG 170 5.11 Selen (Se) 179 CÀUHỎIÔNTẬP 181 Ctaomg 6. CHÁT PHỤ GIA TRONG THỨC ĂN GIA CẦM 182 6.1 CHÁT PHỤ GIA VÀ TÁC DỤNG SINH HỌC 182 6- 2 MỘT SỐ CHẤT PHỤ GIA THƯỜNG DÙNG TRONG THỨC ĂN GIA CẦM 183 6- 2.6 Chất chiết thực vật 200 6.9 Peptide kháng khuẩn 207 6.10 Acid amin và các họp chất liên quan 208 6.12 Khoáng chất 208 6.