Giáo Trình Đất Lâm Nghiệp: Phân Loại, Đánh Giá và Sử Dụng Bền Vững

Giáo trình đất lâm nghiệp cung cấp kiến thức cơ bản về quản lý và sử dụng đất trong lĩnh vực lâm nghiệp, hỗ trợ phát triển bền vững.

• Tác giả: PGS. Đặng Văn Minh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm sinh
• Đề tài: Giáo Trình Đất Lâm Nghiệp: Phân Loại, Đánh Giá và Sử Dụng Bền Vững
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: PHÂN LOẠI SỬ DỤNG ĐẤT LÂM NGHIỆP
• 1.1. Phân loại đất Việt Nam
• 1.2. Cơ sở pháp lý để phân loại đất lâm nghiệp
• 1.3. Phân loại sử dụng đất lâm nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ ĐẤT LÂM NGHIỆP
• 2.1. Tổng quan về đánh giá đất lâm nghiệp
• 2.2. Các khái niệm chủ yếu
• 2.3. Các phương pháp đánh giá đất đai
• 2.4. Nghiên cứu và áp dụng đánh giá đất ở Việt Nam
• 2.5. Phân hạng đất lâm nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU TRA, ĐÁNH GIÁ VÀ XÂY DỰNG BẢN ĐỒ DẠNG LẬP ĐỊA
• 3.1. Đánh giá và phân chia lập địa trong lâm nghiệp
• 3.2. Xây dựng bản đồ dạng lập địa
• 3.3. Thẩm định điều tra lập địa
• 4. CHƯƠNG 4: SỬ DỤNG BỀN VỮNG ĐẤT ĐỒI NÚI VIỆT NAM
• 4.1. Tiềm năng trong sử dụng đất đồi núi Việt Nam
• 4.2. Trở ngại và thách thức trong sử dụng đất vùng đồi núi
• 4.3. Thoái hóa đất dốc vùng đồi núi
• 4.4. Sử dụng bền vững đất đồi núi Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐẤT ĐỒI NÚI
• 5.1. Đánh giá sử dụng đất bền vững
• 5.2. Khung đánh giá sử dụng đất bền vững cho vùng đồi núi Việt Nam
• 5.3. Phương pháp lấy mẫu đất và phân tích trong nghiên cứu đất lâm nghiệp
• 5.4. Các phương pháp nghiên cứu xói mòn cho sử dụng đất dốc bền vững
• 5.5. Phương pháp cơ bản đo đếm giá trị nuôi dưỡng đất của rừng
• 5.6. Ứng dụng phương pháp tiếp cận cùng tham gia trong nghiên cứu sử dụng đất bền vững
• 5.7. Sử dụng kỹ thuật GIS (Geographical Information System) trong nghiên cứu quản lý và sử dụng đất bền vững
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Đất Lâm Nghiệp và Tầm Quan Trọng

Giáo trình Đất Lâm nghiệp là tài liệu quan trọng trong việc đào tạo và nghiên cứu về đất lâm nghiệp tại Việt Nam. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn cập nhật những nghiên cứu mới nhất về phân loại đất, đánh giá đất và sử dụng bền vững. Việc hiểu rõ nội dung giáo trình giúp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất, đồng thời bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

1.1. Nội dung chính của Giáo Trình Đất Lâm Nghiệp

Giáo trình bao gồm các chương về phân loại đất, đánh giá đất và sử dụng bền vững. Mỗi chương được biên soạn chi tiết, cung cấp kiến thức từ cơ bản đến nâng cao, giúp người học nắm vững các khái niệm và phương pháp trong lĩnh vực này.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu đất lâm nghiệp

Nghiên cứu về đất lâm nghiệp giúp xác định các loại đất phù hợp cho trồng rừng, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và sự gia tăng dân số.

II. Vấn đề và Thách thức trong Quản Lý Đất Lâm Nghiệp

Quản lý đất lâm nghiệp hiện nay đối mặt với nhiều thách thức như thoái hóa đất, biến đổi khí hậu và sự phát triển đô thị. Những vấn đề này đòi hỏi các giải pháp hiệu quả để bảo vệ và phát triển bền vững nguồn tài nguyên đất.

2.1. Thoái hóa đất và nguyên nhân

Thoái hóa đất xảy ra do nhiều nguyên nhân như khai thác quá mức, biến đổi khí hậu và quản lý không hiệu quả. Điều này dẫn đến giảm năng suất và chất lượng đất, ảnh hưởng đến sản xuất lâm nghiệp.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến đất lâm nghiệp

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện khí hậu, ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng và chất lượng đất lâm nghiệp. Việc thích ứng với những thay đổi này là rất cần thiết.

III. Phương Pháp Phân Loại Đất Lâm Nghiệp Hiện Nay

Phân loại đất lâm nghiệp là một trong những bước quan trọng trong quản lý và sử dụng đất. Các phương pháp phân loại hiện nay dựa trên các tiêu chí như độ dốc, loại đất và mục đích sử dụng.

3.1. Các tiêu chí phân loại đất lâm nghiệp

Tiêu chí phân loại bao gồm độ dốc, độ dày tầng đất và loại hình sử dụng. Việc phân loại chính xác giúp xác định các loại đất phù hợp cho trồng rừng và bảo vệ môi trường.

3.2. Hệ thống phân loại đất lâm nghiệp tại Việt Nam

Hệ thống phân loại đất lâm nghiệp tại Việt Nam được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế và thực tiễn địa phương. Điều này giúp quản lý hiệu quả và bảo vệ tài nguyên đất.

IV. Đánh Giá Đất Lâm Nghiệp Phương Pháp và Kết Quả

Đánh giá đất lâm nghiệp là quá trình xác định chất lượng và khả năng sử dụng của đất. Các phương pháp đánh giá hiện nay bao gồm phân tích hóa lý, khảo sát thực địa và sử dụng công nghệ GIS.

4.1. Phương pháp đánh giá đất lâm nghiệp

Các phương pháp đánh giá bao gồm phân tích mẫu đất, khảo sát hiện trạng và sử dụng công nghệ thông tin địa lý. Những phương pháp này giúp cung cấp thông tin chính xác về chất lượng đất.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc đánh giá chính xác giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu đã được áp dụng tại nhiều địa phương.

V. Sử Dụng Bền Vững Đất Lâm Nghiệp Giải Pháp và Chiến Lược

Sử dụng bền vững đất lâm nghiệp là một trong những mục tiêu quan trọng trong quản lý tài nguyên. Các giải pháp bao gồm quy hoạch sử dụng đất hợp lý, bảo vệ rừng và phát triển các mô hình nông lâm kết hợp.

5.1. Quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp bền vững

Quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp cần dựa trên các tiêu chí về bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Việc này giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên đất.

5.2. Mô hình nông lâm kết hợp và lợi ích

Mô hình nông lâm kết hợp giúp tăng cường hiệu quả sử dụng đất, bảo vệ môi trường và nâng cao thu nhập cho người dân. Đây là một trong những giải pháp bền vững cho đất lâm nghiệp.

VI. Kết Luận và Tương Lai của Đất Lâm Nghiệp tại Việt Nam

Tương lai của đất lâm nghiệp tại Việt Nam phụ thuộc vào việc áp dụng các giải pháp bền vững và quản lý hiệu quả. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan, tổ chức và cộng đồng để bảo vệ và phát triển tài nguyên đất.

6.1. Tầm nhìn cho đất lâm nghiệp trong tương lai

Tầm nhìn cho đất lâm nghiệp trong tương lai là phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực từ nhiều phía.

6.2. Các chính sách hỗ trợ phát triển đất lâm nghiệp

Các chính sách hỗ trợ phát triển đất lâm nghiệp cần được xây dựng và thực hiện hiệu quả. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo vệ và phát triển tài nguyên đất.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH ĐẤT LÂM NGHIỆP (ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Đất Lâm nghiệp được Nhà xuất bản Nông nghiệp Hà Nội xuất bản năm 2011, do PGS. Đặng Văn Minh làm chủ biên cùng PGS. Ngô Đình Quế và GS. Nguyễn Thế Đặng tham gia biên soạn. Công trình là sự phối hợp học thuật giữa Trường Đại học Nông Lâm (Đại học Thái Nguyên) và Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam. Trong chương trình đào tạo sau đại học, đây là môn học cơ sở thuộc chuyên ngành Lâm sinh và là học liệu chuyên môn phục vụ các chuyên ngành quản lý tài nguyên, nông lâm nghiệp liên quan.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm cung cấp hệ thống lý thuyết nâng cao về phát sinh, phân loại đất đai; phương pháp luận và kỹ thuật điều tra, đánh giá tiềm năng sản xuất, phân chia lập địa; cùng các phương pháp nghiên cứu thực nghiệm phục vụ quản lý và sử dụng bền vững đất lâm nghiệp.

Cấu trúc giáo trình gồm 5 chương, được phân công biên soạn cụ thể: PGS. Ngô Đình Quế đảm nhiệm Chương 1, 2 và 3; GS. Nguyễn Thế Đặng biên soạn Chương 4; PGS. Đặng Văn Minh biên soạn Chương 5. Giáo trình tiếp cận đất lâm nghiệp theo hướng tích hợp giữa khoa học thổ nhưỡng, quy chuẩn pháp lý Việt Nam và khung đánh giá định lượng của các tổ chức quốc tế (FAO, Soil Taxonomy, WRB). Điểm đặc thù của giáo trình là việc sử dụng trực tiếp các số liệu điều tra thực địa, các tiêu chuẩn ngành (QPN-18-96) và kết quả nghiên cứu từ các đề tài khoa học cấp Nhà nước (mã số KN03) tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             GIÁO TRÌNH ĐẤT LÂM NGHIỆP
Chương 1:        Chương 2:           Chương 3:           Chương 4:        Chương 5:
Phân loại sử     Đánh giá đất        Điều tra & xây      Sử dụng bền      Phương pháp
dụng đất         lâm nghiệp          dựng bản đồ         vững đất đồi     nghiên cứu
lâm nghiệp                           dạng lập địa        núi Việt Nam     đất đồi núi

Các chương và chủ đề chính

• Chương 1: Phân loại sử dụng đất lâm nghiệp: Trình bày 3 khuynh hướng phân loại đất trên thế giới (phát sinh học của Dokuchaev, Soil Taxonomy của Mỹ, FAO - UNESCO - WRB). Hệ thống hóa phân loại đất Việt Nam qua 3 giai đoạn (trước 1954, 1954–1975, 1975–2010) với 4 cấp: Nhóm - Loại - Loại phụ - Biến chủng; xác lập cơ sở pháp lý theo Luật Đất đai (1993, 2003), Luật Bảo vệ và Phát triển rừng (1991), Quyết định 08/2001/QĐ-TTg; phân định 3 loại rừng (rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất) và trạng thái thực bì theo Quyết định 682B/QĐKT.
• Chương 2: Đánh giá đất lâm nghiệp: Trình bày các khái niệm phân biệt giữa "đất" (soil) và "đất đai" (land); phương pháp đánh giá tiềm năng (Land capability) và mức độ thích hợp (Land suitability) theo FAO (các cấp S1, S2, S3, N1, N2); phương pháp lập địa (Site) của Pogrebnhiac, Krauss, Kopp; đánh giá tiềm năng sản xuất (TNSX) 4 nhóm đất chính (đồi núi, cát ven biển, ngập mặn, chua phèn Đồng bằng sông Cửu Long); phân hạng đất trồng cho các loài cây: Bồ đề (Styrax tonkinensis), Thông nhựa (Pinus merkusii), Thông ba lá (Pinus kesiya), Hồi (Illicium verum).
• Chương 3: Điều tra, đánh giá và xây dựng bản đồ dạng lập địa: Hệ thống tiêu chí phân chia lập địa vi mô và vĩ mô; quy trình xây dựng bản đồ dạng lập địa phục vụ quy hoạch cây trồng lâm nghiệp và quy trình thẩm định điều tra lập địa.
• Chương 4: Sử dụng bền vững đất đồi núi Việt Nam: Đánh giá tiềm năng 8 vùng sinh thái nông lâm nghiệp; nhận diện các trở ngại, quá trình thoái hóa đất dốc; đề xuất các giải pháp kỹ thuật canh tác bền vững (nông lâm kết hợp, SALT).
• Chương 5: Phương pháp nghiên cứu đất đồi núi: Thiết lập khung đánh giá sử dụng đất bền vững; phương pháp lấy mẫu và phân tích phẫu diện đất lâm nghiệp; phương pháp nghiên cứu xói mòn; phương pháp đo đếm giá trị nuôi dưỡng đất của rừng; ứng dụng phương pháp đánh giá có sự tham gia của người dân (PRA/RRA) và kỹ thuật GIS trong quản lý đất.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Nội dung giáo trình củng cố các nguyên lý khoa học nền tảng:

1. Học thuyết phát sinh học thổ nhưỡng: Phân tích sự hình thành đất dựa trên 5 yếu tố phát sinh (khí hậu, địa hình, đá mẹ, sinh vật, thời gian địa chất).
2. Khung chẩn đoán định lượng quốc tế: Đối chiếu 21 nhóm đất lớn của Việt Nam sang hệ thống danh pháp Soil Taxonomy và FAO - UNESCO - WRB (Arenosols, Fluvisols, Acrisols, Ferralsols, Alisols, Luvisols,...).
3. Lý thuyết lập địa lâm nghiệp: Đánh giá quan hệ tương hỗ giữa sinh trắc học rừng và các nhân tố môi trường vật lý; ứng dụng mô hình 24 kiểu lập địa của Pogrebnhiac dựa trên ma trận 4 cấp độ phì (A, B, C, D) và 6 cấp độ ẩm (0 đến 5); hệ thống phân loại lập địa theo chế độ khô hạn và thoát nước của Đỗ Đình Sâm.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Nhận diện và mô tả phẫu diện đất thực địa; xác định thành phần cơ giới, dung trọng, độ xốp, độ dày tầng đất hữu hiệu; đo đạc chỉ tiêu xói mòn và rửa trôi đất dốc; vận hành hệ thống thông tin địa lý (GIS) để xây dựng bản đồ đơn vị đất đai và dạng lập địa.
• Kỹ năng phân tích: Đối chiếu yêu cầu sinh thái của loài cây lâm nghiệp với đặc tính thổ nhưỡng; phân tích các yếu tố hạn chế (độ dốc, độ chua pHKCl, kết von, tầng đất mỏng); đánh giá tiềm năng sản xuất của đất vùng đồi núi và đất ngập nước.
• Kỹ năng thực tiễn: Thiết kế các mô hình lâm sinh, nông lâm kết hợp, quy hoạch giao đất lâm nghiệp cấp cơ sở dựa trên kết quả điều tra lập địa.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế phục vụ phương pháp sư phạm đại học và sau đại học, chuyển từ truyền thụ lý thuyết sang phân tích thực nghiệm và giải quyết vấn đề dựa trên tình huống thực tế (case studies).

                    QUY TRÌNH HỌC TẬP VÀ ĐÁNH GIÁ THỰC HÀNH

• Phương pháp giảng dạy: Giảng viên sử dụng giáo trình để hướng dẫn học viên tiếp cận các phương pháp đánh giá đất định lượng. Bài giảng tích hợp dữ liệu thực tế từ các chương trình và dự án lâm nghiệp đã thực hiện tại Việt Nam, như dự án JICA (tại Kon Plong, Kon Tum), dự án GCP/VIE/020/ITA (tại Phong Dụ, Tiên Yên, Quảng Ninh), dự án KfW1-3 (Bắc Giang, Lạng Sơn, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị), dự án ADB và Lâm nghiệp xã hội Sông Đà.
• Bài tập và thực hành: Học viên thực hiện các bài tập phân hạng đất theo bảng phân cấp chẩn đoán. Điển hình là:
  • Phân tích ma trận phân hạng đất Bồ đề dựa trên độ dày tầng đất và 6 cấp thoái hóa đất chỉ thị bởi thảm thực vật (Hoàng Xuân Tý, 1997).
  • Phân hạng đất trồng Thông nhựa theo Quy phạm ngành QPN-18-96 dựa trên pHKCl, độ dày tầng đất và thực bì chỉ thị (Tế guột, Sim, Mua).
  • Phân hạng đất trồng Hồi (Illicium verum) trên đá mẹ rhyolit, phiến thạch sét và Thông ba lá (Pinus kesiya) tại Lâm Đồng.
• Phương pháp kiểm tra, đánh giá: Đánh giá kết quả học tập qua năng lực phân tích số liệu lý hóa tính đất, kỹ năng chồng ghép các bản đồ đơn tính (nhóm đất, độ dốc, lượng mưa, tầng dày) để xác định đơn vị đất đai, và báo cáo chuyên đề điều tra lập địa.
• Hướng dẫn tự học: Học viên cần đọc đối chiếu các văn bản quy phạm pháp luật (Luật Đất đai, Luật Bảo vệ và Phát triển rừng), thực hành xử lý bản đồ chuyên đề bằng phần mềm GIS, và nghiên cứu tài liệu tham khảo theo danh mục ở cuối giáo trình.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cập nhật hệ thống phân loại đất quốc gia: Giáo trình đã tích hợp bảng phân loại đất Việt Nam theo phương pháp định lượng FAO - UNESCO - WRB (1998) với 21 nhóm đất lớn, đồng thời đối chiếu trực tiếp với hệ thống phân loại phát sinh học năm 1980 (13 nhóm, 30 loại).
• Chuẩn hóa cơ sở pháp lý: Cập nhật đồng bộ các căn cứ pháp lý trong quản lý đất đai và tài nguyên rừng tại Việt Nam tính đến thời điểm biên soạn, gồm Luật Đất đai sửa đổi (1993, 2003), Luật Bảo vệ và Phát triển rừng (1991), Nghị định 535/NĐ/1958, Quyết định 245/1998/QĐ-TTg, Quyết định 08/2001/QĐ-TTg, Thông tư liên tịch 62/2000/TTLT/BNN-TCĐC và Chỉ thị 24/1999/CT-TTg.
• Tích hợp công nghệ và phương pháp nghiên cứu hiện đại:
  • Ứng dụng kỹ thuật GIS (Hệ thống thông tin địa lý) trong phân tích không gian và quản lý tài nguyên đất lâm nghiệp.
  • Phương pháp tiếp cận cùng tham gia (PRA/RRA - Participatory Rural Appraisal) trong nghiên cứu sử dụng đất bền vững tại cấp thôn bản.
• Tính thực tiễn qua các đề tài nghiên cứu quốc gia: Sử dụng dữ liệu khoa học từ Đề tài cấp Nhà nước "Đánh giá tiềm năng sản xuất đất lâm nghiệp và hoàn thiện phương pháp điều tra lập địa" (giai đoạn 1991–1995) và Đề tài "Nghiên cứu những vấn đề kỹ thuật lâm sinh nhằm thực hiện có hiệu quả dự án trồng mới 5 triệu ha rừng" (giai đoạn 1998–2000) do Đỗ Đình Sâm, Ngô Đình Quế và các cộng sự thực hiện.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học viên sau đại học (Cao học và Nghiên cứu sinh): Là tài liệu học tập bắt buộc cho môn Đất lâm nghiệp thuộc các chuyên ngành: Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng, Điều tra quy hoạch rừng, Quản lý đất đai và Khoa học môi trường.
• Sinh viên đại học năm cuối: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu để hoàn thành đồ án tốt nghiệp, khóa luận liên quan đến phân loại lập địa, đánh giá thích ứng đất đai và quy hoạch cây trồng lâm nghiệp.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm vững kiến thức cơ bản từ các học phần: Thổ nhưỡng học đại cương, Sinh thái học rừng, Thực vật rừng, Bản đồ học và Đo đạc lâm nghiệp.
• Giảng viên và cán bộ nghiên cứu: Cung cấp khung lý thuyết, chỉ tiêu phân hạng kỹ thuật và quy trình chuẩn hóa cho các cán bộ nghiên cứu tại Viện Khoa học Lâm nghiệp, các Phân viện, Trung tâm quy hoạch nông lâm nghiệp, Chi cục Kiểm lâm và Sở Nông nghiệp & PTNT các địa phương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn phục vụ đào tạo sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ) ngành Lâm sinh, đồng thời là tài liệu tham khảo cho sinh viên năm cuối, giảng viên, nhà nghiên cứu và kỹ sư trong lĩnh vực quản lý đất lâm nghiệp, nông lâm kết hợp.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn này?

Người học cần hoàn thành các môn học nền tảng về Thổ nhưỡng học đại cương, Sinh thái rừng, Thực vật học, Trắc địa - Bản đồ lâm nghiệp và có hiểu biết cơ bản về các quy chuẩn quản lý tài nguyên rừng.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu thổ nhưỡng thông thường?

Tài liệu tập trung chuyên biệt vào đất lâm nghiệp: phân hạng đất gắn liền với từng loài cây thân gỗ cụ thể (Bồ đề, Thông, Hồi); tích hợp phương pháp đánh giá dạng lập địa (Site classification) phục vụ kinh doanh rừng; xử lý các nhóm đất đặc thù như đất dốc đồi núi thoái hóa, đất ngập mặn và đất chua phèn.

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?

Học viên nên kết hợp học lý thuyết trong từng chương với việc đối chiếu các bảng tiêu chuẩn phân hạng kỹ thuật; thực hành phân tích trên các số liệu điều tra phẫu diện thực tế; tham khảo các văn bản luật và quy phạm ngành tương ứng được trích dẫn trong sách.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình cung cấp danh mục tài liệu tham khảo bao gồm các cẩm nang hướng dẫn đánh giá đất đai của FAO (1979, 1984), công trình nghiên cứu về tiềm năng sản xuất đất lâm nghiệp của Đỗ Đình Sâm - Nguyễn Ngọc Bình (2000, 2001), các báo cáo dự án lâm nghiệp quốc tế (JICA, KfW, ADB) và các văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Nông nghiệp & PTNT.

---

Kết luận

Giáo trình Đất Lâm nghiệp (2011) hệ thống hóa cơ sở khoa học về thổ nhưỡng học lâm nghiệp, chuẩn hóa phương pháp phân chia dạng lập địa và đánh giá mức độ thích hợp đất đai phục vụ sản xuất và bảo tồn tài nguyên rừng tại Việt Nam.

Lộ trình tiếp cận kiến thức của giáo trình được xác lập tuần tự:

1. Nắm vững phân loại phát sinh và cơ sở pháp lý (Chương 1).
2. Áp dụng phương pháp đánh giá FAO và phân hạng đất cây trồng lâm nghiệp (Chương 2).
3. Thực hiện điều tra, xây dựng bản đồ dạng lập địa (Chương 3).
4. Phân tích thực trạng và áp dụng biện pháp canh tác bền vững trên đất dốc (Chương 4).
5. Vận dụng các phương pháp lấy mẫu, đo đếm xói mòn, kỹ thuật PRA và GIS trong nghiên cứu thực địa (Chương 5).

Công trình gắn kết chặt chẽ giữa lý luận học thuật và các tiêu chuẩn kỹ thuật phục vụ trực tiếp cho công tác điều tra, quy hoạch và phát triển lâm nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I của quyết định đã nêu rõ đất lâm nghiệp bao gồm: - Đất có rừng. - Đất chưa có rừng, đất không còn rừng và thảm thực vật tự nhiên được quy hoạch cho mục đích lâm nghiệp. Phân loại chi tiết đất lâm nghiệp theo mục đích sử dụng: Theo quyết định này thì rừng tự nhiên được chia thành 3 loại chính theo mục đích sử dụng sau đây: - Rừng đặc dụng. - Rừng phòng hộ.

- Rừng sản xuất. Trong đó, rừng đặc dụng được chia thành các loại như sau: - Vườn quốc gia. - Khu bảo tồn thiên nhiên gồm có: - Khu dự trữ thiên nhiên. - Khu rừng văn hóa - lịch sử - môi trường.

Rừng phòng hộ được chia thành 4 loại như sau: - Rừng phòng hộ đầu nguồn. - Rừng phòng hộ chống gió hại. - Rừng phòng hộ chắn sóng. - Rừng phòng hộ môi trường sinh thái - cảnh quan.

Trong các loại rừng phòng hộ lại được chia chi tiết thêm theo mức độ xung yếu khác nhau: - Vùng rất xung yếu. - Vùng xung yếu. Rừng sản xuất được chia thành 3 loại rừng theo sản phẩm đó là: - Rừng gỗ. - Rừng tre nứa.

- Rừng đặc sản. 17 Các loại rừng trên đƣợc làm rõ theo các mục đích sau đây: * Rừng đặc dụng Loại rừng này được xác định nhằ̀m mục đích bảo tồn thiên nhiên , mẫu chuẩn hệ sinh thái, nguồn gen thực vật và động vật rừng, nghiên cứu khoa học, bảo vệ di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh, phục vụ nghỉ ngơi, du lịch. Rừng đặc dụng đƣợc chia thành: + Vườn quốc gia Vườn quốc gia là vùng đất tự nhiên được thành lập để bảo vệ lâu dài một hay nhiều hệ sinh thái, bảo đảm các tiêu chí sau đây: + Vùng đất tự nhiên bao gồm mẫu chuẩn của các hệ sinh thái cơ bản (còn nguyên vẹn hoặc ít bị tác động của con người), các nét đặc trưng về sinh cảnh của các loài thực vật, động vật, các khu rừng có giá trị cao về mặt khoa học, giáo dục và du lịch. + Có diện tích đất tự nhiên đủ rộng để chứa đựng được một hay nhiều hệ sinh thái, tỷ lệ diện tích hệ sinh thái tự nhiên cần bảo tồn phải đạt từ 70% trở lên.

+ Điều kiện về giao thông tương đối thuận lợi. + Khu bảo tồn thiên nhiên Khu bảo tồn thiên nhiên là vùng đất tự nhiên được thành lập để bảo đảm quá trình diễn thế tự nhiên, được chia thành hai loại sau: + Khu dự trữ thiên nhiên Khu dự trữ thiên nhiên là vùng đất tự nhiên, có dự trữ tài nguyên thiên nhiên và tính đa dạng sinh học cao. Có hệ sinh thái tự nhiên tiêu biểu, ít bị tác động của con người, có hệ động thực vật đa dạng. Có giá trị khoa học, giáo dục, cảnh quan và du lịch.

Có các loài động vật, thực vật đặc hữu đang sinh sống, hoặc các loài đang có nguy cơ bị tiêu diệt. Phải có diện tích đủ rộng, diện tích hệ sinh thái tự nhiên cần bảo tồn 70%. Đảm bảo tránh được các tác động trực tiếp có hại của con người. + Khu bảo tồn loài hoặc sinh cảnh Khu bảo tồn loài hoặc sinh cảnh là vùng đất tự nhiên được quản lý, bảo vệ nhằm đảm bảo sinh cảnh (vùng sống) cho một hoặc nhiều loài động vật, thực vật đặc hữu hoặc loài quý hiếm.

Có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn thiên nhiên, duy trì cuộc sống và phát triển của các loài, là vùng sinh sản, nơi kiếm ăn, vùng hoạt động hoặc nghỉ ngơi, ẩn náu của động vật. 18 Có các loài thực vật quý hiếm, hoặc là nơi cư trú hoặc di trú của các loài động vật hoang dã quý hiếm.