Chương I: Tổng quan về môi trường 8 4 4 1. Môi trường và phát triển 1 1 I 2. Ô nhiễm môi trường 2 2 3. Đánh giá tác động môi trường 1 1 Chương II: Kỹ thuật môi trường 11 5 5 1 1.
Bảo vệ môi trường nước 2 2 II 2. Xử lý chất thải rắn 2 2 3. Bảo vệ môi trường không khí 1 1 Chương III: Quản lý môi trường 11 5 5 1 1. Các phương pháp quản lý môi III trường 2 2 3.
Luật pháp quản lý môi trường 1 1 4. Phương hướng bảo vệ môi trường 1 2 6 Tổng cộng 30 14 14 2 7 Chƣơng 1. TỔNG QUAN VỀ MÔI TRƢỜNG Mục tiêu: - Nhận biết được các khái niệm cơ bản về môi trường và bảo vệ môi trường, - Xác định được vai trò và tầm quan trọng của công tác bảo vệ môi trường để phát triển bền vững. - Đánh giá được các tác động môi trường - Nghiêm túc trong thực hiện nội quy học tập 1.
Môi trƣờng và phát triển 1. Môi trƣờng Tùy theo quan niệm và mục đích nghiên cứu về môi trường mà có nhiều định nghĩa khác nhau. Tuy nhiên có thể nêu một định nghĩa tổng quát về môi trường. Môi trường là một tổng thể các điều kiện của thế giới bên ngoài tác động đến sự tồn tại và phát triển của mỗi sự vật hiện tượng.
Môi trường sống – đó là tổng hợp các điều kiện bên ngoài có ảnh hưởng đến sự sống và phát triển của các sinh vật. Môi trường sống của con người là tổng hợp các điều kiện vật lý, hóa học, sinh học, xã hội có ảnh hưởng đến sự sống và phát triển của mỗi cá nhân và cộng đồng con người. Như thế môi trường sống của con người hiểu theo nghĩa rộng bao gồn toàn bộ vũ trụ của chúng ta trong đó có hệ mặt trời và trái đất là bộ phận ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của con người. Môi trường thiên nhiên bao gồm các yếu tố thiên nhiên : vật lý, hóa học và sinh học tồn tại khách quan ngoài ý muốn con người.
Môi trường nhân tạo bao gồm các yếu tố lý – hóa – sinh, xã hội do con người tạo nên và chịu sự chi phối của con người. Những sự phân chia về môi trường là để phục vụ sự nghiên cứu và phân tích các hiện tượng phức tạp về môi trường. trong thực tế các loại môi trường cùng tồn tại, đan xen nhau, tương tác với nhau rất chặt chẽ. Tóm lại khái niệm môi trường bao hàm nghĩa rộng, nội dung phong phú và đa dạng.
vì vậy trong mỗi trường hợp cụ thể phải phân biệt rõ ràng. Về mặt vật lý trái đất được chia làm 3 quyển : + Thạch quyển (môi trường đất) : là phần rắn của vỏ trái đất có độ sâu khoảng 60km bao gồm các khóang vật và đất. +Thủy quyển (môi trường nước) : chỉ phần nước của trái đất bao gồm cac đại dương, ao, hồ, sông, suối, băng, tuyết, hơi nước. +Khí quyển (môi trường không khí) : bao gồm tầng không khí bao quanh trái đất.
Về mặt sinh học trên trái đất còn có sinh quyển bao gồm các cơ thể sống và một phần của thạch, thủy, khí quyển tạo nên môi trường sống của sinh vật. Sinh quyển gồm các thành phần hữu sinh và vô sinh có quan hệ chặt chẽ và tương tác phức tạp với nhau. Khác với các quyển vật lý vô sinh, sinh quyển ngoài vật chất và năng lượng còn chứa các thông tin sinh học có tác dụng duy trì cấu trúc và cơ chế tồn tại – phát triển của các cơ thể sống mà dạng phức tạp và phát triển cao nhất là trí tuệ con người. Trí tuệ tác động ngày một mạnh mẽ đến sự tồn tại và phát triển của trái đất.
8 Ngày nay người ta đã đưa vào khái niệm trí quyển bao gồm các bộ phận trên trái đất trong đó có tác động của trí tuệ con người, nơi đang xảy ra những biến động rất lớn về môi trường mà kỹ thuật môi trường cần nghiên cứu phân tích và đề ra các biện pháp xử lý để phòng chống những tác động xấu. Các thành phần của môi trường không tồn tại ở trạng thái tĩnh mà luôn vận động, thường diễn ra theo chu trình cân bằng tự nhiên. Sự cân bằng đảm bảo sự sống trên trái đất phát triển ổn định. Nếu các chu trình mất cân bằng thì sự cố môi trường sẽ xảy ra ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật ở khu vực đó hoặc thậm chí trong phạm vi toàn cầu.
Tài nguyên Tài nguyên là tất cả mọi dạng vật chất hữu dụng cho con người và sinh vat, đó là một phần của môi trường cần thiết cho cuộc sống; ví dụ như rừng, nước, thực động vật, khóang sản, v. Tài nguyên được phân loại thành tài nguyên thiên nhiên gắn liền vơí các nhân tố thiên nhiên và tài nguyên con người gắn liền với các nhân tố con người và xã hội. Trong sử dụng cụ thể tài nguyên thiên nhiên được phân theo dạng vật chất của nó như : tài nguyên (đất, nước, biển, rừng, khí hậu, sinh học, …) Tài nguyên con người được phân thành : tài nguyên (lao động, thông tin, trí tuệ…) * Trong khoa học tài nguyên được phân thành 2 loại : + Tài nguyên tái tạo được : là những tài nguyên được cung cấp hầu như liên tục và vô tận từ vũ trụ vao trái đất, nó có thể tự duy trì hay tự bổ sung một cách liên tục; ví dụ như :năng lượng mặt trời, nước, gió, thuỷ triều, tài nguyên sinh vật … + Tài nguyên không tái tạo được : tồn tại một cách hữu hạn, sẽ bị mất đi hoặc biến đổi không còn giữ được tính chất ban đầu sau quá trình sử dụng. Ví dụ : các loại khóang sản, nhiên liệu hóa thạch, thông tin di truyền cho thế hệ sau bị mai một *- Theo sự tồn tại người ta chia tài nguyên làm hai loại : +Tài nguyên dễ mất : nó có thể phục hồi hoặc không phục hồi được.
Tài nguyên phục hồi được là tài nguyên có thể thay thế hoặc phục hồi sau một thời gian nào đó với điều kiện thích hợp; ví dụ như cây trồng, vật nuôi nguồn nước v. Chú ý rằng có thể có tài nguyên phục hồi được nhưng không tái tạo được ;ví dụ như : Rừng nguyên sinh khi bị con người khai thác phá huỷ có thể phục hồi được nhưng không tái tạo được đầy đủ các giống loài động thực vật quý hiếm trước đây của nó. + Tài nguyên không bị mất như : Tài nguyên (vũ trụ, khí hậu, nứớc…). Tuy nhiên thành phần, tính chất của nhưng tài nguyên này có thể bị biến đổi dưới tác động của con người ; Ví dụ bức xạ mặt trời đến trái đất là không đổi, nhưng do con người làm ô nhiễm không khí mà làm cho nhiệt độ Trái đất tăng lên, khí hậu biến đổi… 1.
Hệ sinh thái Hệ sinh thái là một đơn vị không gian hay đơn vị cấu trúc trong đó bao gồm các sinh vật sống và các chất vô sinh tác động lẫn nhau tạo ra một sự trao đổi vật chất giữa cac bộ phận sinh vật và các thành phần vô sinh. Nói cách khác hệ sinh thái là một hệ thống tương tác của một cộng đồng sinh học và môi trường vô sinh. Sinh học là ngành khoa học nghiên cứu các mối quan hệ giữa các sinh vật với nhau và với môi trường. 9 *- Hệ sinh thái hoàn thiện gồm 4 thành phần chính sau : a - Các chất vô sinh: Bao gồm các chất vô cơ (C, N, CO2 , H2O, NaCl, O2 ) tham gia vào chu trình tuần hoàn vật chất của sinh vật, các chất hũu cơ (protein, gluxid, lipid…), chế độ khí hậu ( nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm và các yếu tố vật lý khác).
b - Các sinh vật sản xuất: Bao gồm thực vật và một số vi khuẩn, chúng có khả năng tổng hợp trực tiếp các hữu cơ từ các chất vô cơ cần thiết cho cơ thể sống nên còn được gọi là sinh vật tự dưỡng (cây xanh, tảo, một số vi khuẩn có khả năng quang hợp hoặc tổng hợp chất hữu cơ ). Mọi sự sống của các sinh vật khác đều phụ thuoc vào khả năng sản xuất của các sinh vật sản xuất. c – Các sinh vật tiêu thụ: Bao gồm các động vật sử dụng trực tiếp hay gián tiếp các chất hữu cơ do thực vật sản xuất ra, chúng không tự sản xuất ra chất hữu cơ nên còn được gọi là sinh vật dị dưỡng. * Sinh vật tiêu thụ chia làm 3 loại : +Sinh vật tiêu thụ đầu tiên (động vật ăn thực vật).
+Sinh vật tiêu thụ thứ hai (động vật ăn thịt). +Sinh vật tiêu thụ hỗn tạp (động vật vừa ăn thực vật vừa ăn thịt). d – Các sinh vật phân hủy: Bao gồm các vi khuẩn và nấm có khả năng phân hủy các hợp chất hữu cơ. Sự sinh dưỡng của các sinh vật này gắn liền với sự phân rã các chấc hữu cơ nên còn được gọi là sinh vật tiêu hóa.
Chúng phân hủy các chất hữu cơ phức tạp trong xác chết của sinh vật thành những hợp chất vô cơ đơn giản mà thực vật có thể hấp thụ đựơc. Sinh vật phân huỷ giữ vai trò mắt xích cuối cùng trong chu trình sống. Chú ý rằng các sinh vật sản xuất và tiêu thụ cũng thực hiện một phần sự phân hủy trong quá trình sống của chúng như hô hấp, trao đổi chất, Bài tiết. Nhưng phân hủy không phải là chức năng chủ yếu của chúng.
Trong hệ sinh thái thường xuyên có vòng tuần hoàn vật chất đi từ môi trường vào cơ thể các sinh vật, từ sinh vật này sang sinh vật khác, rồi lại từ sinh vật ra môi trường. Vòng tuần hoàn này gọi là vòng sinh địa hóa. Có vô số vòng tuần hoàn vật chất. Dòng năng lượng xảy ra đồng thời với vòng tuần hoàn vật chất trong hệ sinh thái.
Năng lượng cung cấp cho mọi hoạt động của các hệ sinh thai trên trái đất là nguồn năng lượng mặt trời. Khác với vòng tuần hoàn vật chất là kín, vòng năng lượng là vòng hở, vì qua mỗi mắt xích của chu trình sống năng lượng lại phát tán đi dưới dạng nhiệt. * Hệ sinh thái có thể phân chia theo qui mô : - Hệ sinh thái nhỏ (bể nuôi cá, phòng thí nghiệm, …) - Hệ sinh thái vừa (một thị trấn, một hồ nước, một cánh đồng….