Giáo Trình 5S và An Toàn Lao Động Nghề Hàn Trung Cấp

Giáo trình 5s và an toàn lao động nghề hàn trung cấp cung cấp kiến thức cần thiết cho học viên trong lĩnh vực hàn và an toàn lao động.

• Trường học: Trường Cao đẳng nghề Hà Nam
• Chuyên ngành: 5S và An Toàn Lao Động
• Đề tài: Giáo Trình Môn Học: 5S và An Toàn Lao Động Nghề: Hàn
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nam

Mục lục chi tiết

• TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
• LỜI GIỚI THIỆU
• GIÁO TRÌNH MÔN HỌC
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ 5S
• 1.1. Trình chiếu Video (DVD) về 5S
• 1.2. Thực hiện 5S trong nhà trường như thế nào
• 1.3. Khái niệm về Monozukuri
• 1.4. Chu trình PDCA
• 2. CHƯƠNG 2: CẢI TIẾN MÔI TRƯỜNG LÀM VIỆC
• 2.1. Nguyên tắc cải tiến
• 2.2. Chia nhóm và giao nhiệm vụ cho nhóm thực hành cải tiến môi trường làm việc bằng thực hiện 5S
• 2.3. Thực hành cải tiến ở xưởng/Phòng làm việc (2 nhóm/xưởng) bằng thực hiện 5S
• 3. CHƯƠNG 3: AN TOÀN VÀ RỦI RO
• 3.1. Khái niệm chung về an toàn lao động. Quản lý rủi ro
• 4. CHƯƠNG 4: AN TOÀN ĐIỆN
• 4.1. Tác dụng của dòng điện đối với cơ thể người. Các dạng tai nạn điện. Nguyên nhân gây mất an toàn điện. Thực hành trên mô hình thí nghiệm an toàn Điện XK-AQYD1
• 4.2. An toàn khi sử dụng điện
• 4.3. Các biện pháp sơ cấp cứu người bị điện giật. Bảo hộ an toàn điện
• 5. CHƯƠNG 5: AN TOÀN GIA CÔNG CƠ KHÍ
• 5.1. An toàn trong quá trình sử dụng máy gia công cơ khí. Những yếu tố nguy hiểm gây chấn thương hoặc tai nạn thương tích tại nơi gia công cơ khí và biện pháp phòng tránh. Sử dụng dụng cụ bảo hộ.
• 6. CHƯƠNG 6: AN TOÀN HOÁ CHẤT
• 6.1. Khái niệm, phân loại về hóa chất
• 6.2. Tác hại của hóa chất đối với sức khỏe con người
• 6.3. Phương pháp sử dụng và bảo quản, vận chuyển hóa chất khi sử dụng
• 6.4. Hướng dẫn sơ cấp cứu khi xảy ra tai nạn hóa chất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình 5S và An Toàn Lao Động Nghề Hàn

Giáo trình 5S và An Toàn Lao Động Nghề Hàn Trung Cấp được xây dựng nhằm cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về 5S trong sản xuất và an toàn lao động trong nghề hàn. Nội dung giáo trình không chỉ giúp sinh viên nắm vững lý thuyết mà còn thực hành các kỹ năng cần thiết để đảm bảo an toàn trong quá trình làm việc. Việc áp dụng 5S không chỉ nâng cao hiệu quả công việc mà còn tạo ra môi trường làm việc an toàn và thân thiện.

1.1. Khái niệm về 5S và An Toàn Lao Động

5S là một phương pháp quản lý nhằm cải tiến môi trường làm việc thông qua việc sắp xếp, tổ chức và duy trì sự sạch sẽ. An toàn lao động trong nghề hàn bao gồm các biện pháp bảo vệ người lao động khỏi các rủi ro và tai nạn trong quá trình làm việc.

1.2. Tầm quan trọng của 5S trong giáo trình

Việc áp dụng 5S trong giáo trình giúp sinh viên hiểu rõ hơn về quy trình làm việc hiệu quả, từ đó nâng cao năng suất lao động và giảm thiểu rủi ro trong môi trường làm việc.

II. Những Thách Thức trong Việc Thực Hiện 5S và An Toàn Lao Động

Mặc dù 5S và an toàn lao động mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc thực hiện chúng trong thực tế gặp không ít thách thức. Các vấn đề như thiếu nhận thức, sự không đồng thuận trong đội ngũ lao động, và thiếu nguồn lực có thể cản trở quá trình áp dụng. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự cam kết từ ban lãnh đạo và sự tham gia tích cực từ tất cả các thành viên trong tổ chức.

2.1. Thiếu Nhận Thức về 5S

Nhiều người lao động chưa nhận thức được tầm quan trọng của 5S, dẫn đến việc không thực hiện đúng quy trình. Cần có các chương trình đào tạo để nâng cao nhận thức cho nhân viên.

2.2. Khó Khăn trong Việc Duy Trì An Toàn Lao Động

Việc duy trì an toàn lao động thường gặp khó khăn do thiếu thiết bị bảo hộ hoặc không tuân thủ quy định an toàn. Cần có các biện pháp kiểm tra và giám sát thường xuyên.

III. Phương Pháp Thực Hiện 5S Hiệu Quả trong Nghề Hàn

Để thực hiện 5S hiệu quả trong nghề hàn, cần áp dụng các phương pháp cụ thể như sàng lọc, sắp xếp, và duy trì sạch sẽ. Mỗi bước trong quy trình 5S đều có vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trường làm việc an toàn và hiệu quả.

3.1. Sàng Lọc và Phân Loại Vật Dụng

Sàng lọc giúp loại bỏ những vật dụng không cần thiết, từ đó tạo không gian làm việc gọn gàng hơn. Việc phân loại rõ ràng giúp dễ dàng tìm kiếm và sử dụng các dụng cụ cần thiết.

3.2. Sắp Xếp và Tổ Chức Nơi Làm Việc

Sắp xếp nơi làm việc theo quy tắc 5S giúp tăng cường hiệu quả làm việc và giảm thiểu nguy cơ tai nạn. Cần có các bảng chỉ dẫn rõ ràng để mọi người dễ dàng nhận biết.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của 5S và An Toàn Lao Động trong Nghề Hàn

Việc áp dụng 5S và an toàn lao động trong thực tiễn đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã ghi nhận sự cải thiện trong năng suất lao động và giảm thiểu tai nạn lao động. Những ứng dụng này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tạo ra môi trường làm việc an toàn hơn cho người lao động.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu về 5S

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng 5S giúp giảm thiểu thời gian tìm kiếm dụng cụ và tăng cường hiệu quả công việc. Các doanh nghiệp đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong quy trình sản xuất.

4.2. Thực Tiễn An Toàn Lao Động trong Nghề Hàn

Các biện pháp an toàn lao động được áp dụng trong nghề hàn đã giúp giảm thiểu tai nạn lao động. Việc sử dụng thiết bị bảo hộ và tuân thủ quy định an toàn là rất cần thiết.

V. Kết Luận và Tương Lai của Giáo Trình 5S và An Toàn Lao Động

Giáo trình 5S và An Toàn Lao Động Nghề Hàn Trung Cấp không chỉ cung cấp kiến thức mà còn trang bị cho sinh viên những kỹ năng cần thiết để làm việc an toàn và hiệu quả. Tương lai của giáo trình này sẽ tiếp tục được cải tiến và cập nhật để đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong ngành nghề.

5.1. Tầm Quan Trọng của Việc Cập Nhật Giáo Trình

Cập nhật giáo trình là cần thiết để đảm bảo nội dung luôn phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của thị trường lao động. Việc này giúp sinh viên có được kiến thức và kỹ năng mới nhất.

5.2. Hướng Đi Tương Lai cho Sinh Viên Nghề Hàn

Sinh viên nghề hàn cần được trang bị không chỉ kiến thức chuyên môn mà còn kỹ năng mềm và ý thức an toàn lao động. Điều này sẽ giúp họ tự tin hơn khi bước vào thị trường lao động.

Nội dung chính

THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ MÔ TẢ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH: 5S VÀ AN TOÀN LAO ĐỘNG

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình môn học 5S và An toàn lao động (Mã môn học: MH 13) được ban hành kèm theo Quyết định số 234/QĐ-CĐN ngày 05 tháng 8 năm 2020 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Hà Nam (trực thuộc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Hà Nam). Trong cấu trúc chương trình đào tạo nghề Hàn trình độ Trung cấp, đây là môn học kỹ thuật cơ sở bắt buộc, được bố trí giảng dạy trước các mô đun chuyên môn thực hành nghề.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng đến việc cung cấp kiến thức hệ thống về phương pháp 5S, nguyên tắc cải tiến môi trường làm việc, nhận diện và quản lý rủi ro nghề nghiệp, cùng các quy tắc an toàn kỹ thuật chuyên biệt trong lĩnh vực điện, gia công cơ khí và hóa chất. Kết thúc môn học, người học đạt được năng lực vận dụng các công cụ quản trị hiện trường, thực hiện sơ cấp cứu tai nạn lao động, sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân và vận hành thiết bị theo quy chuẩn an toàn.

Cấu trúc giáo trình gồm 6 chương lý thuyết kết hợp hướng dẫn thực hành hiện trường và bài thí nghiệm chuyên dụng. Điểm đặc thù của tài liệu là việc tích hợp triết lý sản xuất Monozukuri, chu trình PDCA, phương pháp an toàn hành vi BBS (Behavior-Based Safety) và kỹ thuật dự báo mối nguy KYT (Kiken Yochi Training) được tiếp thu từ chương trình tập huấn tại thành phố Kobe (Nhật Bản) với sự cố vấn của Trung tâm Quốc tế Truyền thông Kobe (KIC) và Trường Cao đẳng Kỹ thuật Kobe.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương và chủ đề chính

• Chương 1: Giới thiệu về 5S (Mã chương: MH13-01): Trình bày nguồn gốc, mục đích, quy trình và lợi ích của 5 bước 5S: Sàng lọc (Seiri - phân loại và loại bỏ vật phẩm không cần thiết), Sắp xếp (Seiton - bố trí đồ dùng theo vị trí cố định), Sạch sẽ (Seiso - vệ sinh gắn liền với kiểm tra thiết bị), Săn sóc (Seiketsu - chuẩn hóa quy tắc 3S bằng hình ảnh và quy định trực quan), Sẵn sàng (Shitsuke - rèn luyện kỷ luật tự giác). Giới thiệu triết lý Monozukuri và 4 bước thực hiện chu trình PDCA (Lập kế hoạch với biểu đồ Gantt - Thực hiện với To-Do List - Kiểm tra bằng phân tích 5-Why/Biểu đồ xương cá - Cải tiến).
• Chương 2: Cải tiến môi trường làm việc (Mã chương: MH13-02): Phân tích môi trường làm việc trên hai bình diện vật chất (ánh sáng, nhiệt độ, không khí, vi khí hậu) và phi vật chất (tâm lý, văn hóa tổ chức). Nhận diện 7 dạng lãng phí sản xuất (sản xuất thừa, vận chuyển, chờ đợi, quy trình, tồn kho, thao tác thừa, phế phẩm) cùng các lãng phí gián tiếp. Xác lập 6 nguyên tắc cải tiến (Luôn cải tiến; Văn hóa "Không đổ lỗi"; Ý thức kỷ luật tự giác; Làm việc theo nhóm; Nuôi dưỡng quan hệ đúng đắn; Thông tin tới mọi nhân viên) và 10 gợi ý triển khai.
• Chương 3: An toàn và rủi ro (Mã chương: MH13-03): Xác định các nhóm nguyên nhân gây mất an toàn (kỹ thuật, tổ chức, vệ sinh công nghiệp, lỗi hành vi con người chiếm 80-90% sai sót thao tác). Phân loại rủi ro (tài chính/phi tài chính, rủi ro động/tĩnh, rủi ro cơ bản/riêng biệt). Thiết lập quy trình đánh giá rủi ro định lượng ($Độ,rủi,ro = Tần,số \times Cường,độ$), chu kỳ đánh giá và phương pháp huấn luyện an toàn KYT 4 vòng cơ bản (4R) kết hợp mô hình phân tích hành vi ABC (Antecedent - Behavior - Consequence).
• Chương 4: An toàn điện (Mã chương: MH13-04): Phân tích các thông số sinh lý điện trở người ($R_{ng} = 600 - 100.000,\Omega$), định luật Ohm áp dụng cho dòng điện qua người ($I_{ng} = U/R_{ng}$), giới hạn an toàn ($I_{ng} \le 8mA$ đối với điện xoay chiều 50-60Hz và $\le 70mA$ đối với điện một chiều; thời gian tác dụng $t \le 0.2s$). Phân loại tổn thương (bỏng hồ quang, dấu vết điện ở nhiệt độ $120^\circ\text{C}$, kim loại hóa da, sốc điện). Phân tích hình thái tiếp xúc trực tiếp, tiếp xúc gián tiếp, đốt cháy điện và hiện tượng điện áp bước.
• Chương 5: An toàn gia công cơ khí (Mã chương: MH13-05): Quy chuẩn an toàn vận hành máy công cụ, phân tích các yếu tố nguy hiểm gây chấn thương cơ học và cách sử dụng dụng cụ bảo hộ cá nhân (PPE).
• Chương 6: An toàn hoá chất (Mã chương: MH13-06): Phân loại hóa chất công nghiệp, đánh giá tác hại sức khỏe, phương pháp vận chuyển, lưu trữ trong kho và phác đồ sơ cấp cứu tai nạn hóa chất.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp cơ sở lý thuyết đa ngành:

• Lý thuyết quản trị chất lượng hiện trường: Hệ thống hóa triết lý sản xuất Monozukuri, quy chuẩn kiểm soát trực quan 5S, chu trình cải tiến liên tục PDCA.
• Lý thuyết an toàn và quản lý rủi ro: Bản chất của rủi ro thuần túy, cơ cấu phát sinh tai nạn do điều kiện kỹ thuật và tâm lý con người, kỹ thuật nhận diện mối nguy theo phương pháp KYT và mô hình an toàn dựa trên hành vi (BBS).
• Cơ sở vật lý và kỹ thuật an toàn điện: Các định luật điện học áp dụng cho cơ thể sống, cơ chế sinh thái học của dòng điện, đặc tính phân bổ điện áp bước trong đất khi xảy ra chạm đất.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thao tác đấu nối và đo lường điện thế trên mô hình thực nghiệm XK-AQYD1; thực hiện đúng quy trình bảo hộ khi hàn và gia công cơ khí; quy trình thao tác sơ cấp cứu người bị nạn do điện giật và tiếp xúc hóa chất.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Khảo sát hiện trường để phân loại 7 dạng lãng phí; vẽ biểu đồ Gantt quản lý tiến độ; truy tìm nguyên nhân gốc rễ sự cố bằng biểu đồ xương cá và kỹ thuật 5-Why; tính toán định lượng chỉ số rủi ro ($R$).
• Năng lực thực hành và tổ chức (Practical competencies): Khả năng làm việc độc lập và nhóm (tổ 3-4 học viên); điều phối phiên thảo luận KYT theo 4 bước; thiết kế bảng đề xuất cải tiến và tiến hành triển khai 3S tại xưởng thực hành.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm kỹ thuật tích hợp, kết hợp truyền thụ lý thuyết với quan sát trực quan và thực hành tác nghiệp trực tiếp tại xưởng:

• Phương pháp trực quan hóa và thảo luận tình huống: Sử dụng đĩa hình (DVD) và hệ thống ảnh chụp thực tế tại các xưởng Cơ khí, xưởng Ô tô, phòng Công nghệ thông tin để học viên đối chiếu các trạng thái "đạt chuẩn 5S" và "chưa đạt chuẩn 5S". Phân tích các tranh minh họa tình huống nguy hiểm tiềm ẩn trong bài tập KYT.
• Thực hành cải tiến hiện trường (Field Action Learning): Sinh viên được chia nhóm từ 3-4 người, trực tiếp xuống xưởng mang theo sổ tay và thiết bị ghi hình để khảo sát các điểm mất an toàn hoặc phát sinh lãng phí. Nhóm tiến hành lập "Bảng đề xuất cải tiến nâng cao an toàn lao động" trình giảng viên duyệt trước khi trực tiếp triển khai thao tác 3S (Sàng lọc - Sắp xếp - Sạch sẽ).
• Thực nghiệm mô phỏng trên thiết bị chuyên dụng: Tại Chương 4, giáo trình hướng dẫn thực hành trực tiếp trên Mô hình thí nghiệm an toàn Điện XK-AQYD1 sử dụng các hộp Panen AQYD04 và AQYD07. Người học dùng đồng hồ vạn năng đo độ sụt áp giữa các điểm tiếp đất liền kề và mô phỏng bước chân người di chuyển để kiểm chứng sự thay đổi của đèn chỉ báo theo lý thuyết điện áp bước "từ gần đến xa, hiệu điện thế cao hơn".
• Phương pháp đánh giá và tự học: Hoạt động đánh giá kết hợp kiểm tra lý thuyết (trả lời hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi chương), chấm điểm báo cáo cải tiến xưởng, và sát hạch kỹ năng phản xạ an toàn qua phần trình bày KYT (yêu cầu chỉ tay, hô khẩu hiệu hành động nhóm và nhận xét chéo giữa các nhóm trong 60 giây).

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

• Chuyển giao chuyên môn quốc tế: Giáo trình cập nhật trực tiếp các nội dung huấn luyện an toàn công nghiệp từ đợt tập huấn của đội ngũ cán bộ, giáo viên Trường Cao đẳng nghề Hà Nam tại thành phố Kobe, Nhật Bản, có sự tham gia đóng góp chuyên môn từ các chuyên gia Trung tâm Quốc tế Truyền thông Kobe (KIC) và Trường Cao đẳng Kỹ thuật Kobe.
• Tích hợp triết lý Monozukuri và phương pháp quản trị Nhật Bản: Khác với các tài liệu thuần túy liệt kê quy định pháp luật lao động, giáo trình phân tích sâu triết lý Monozukuri (kết hợp giữa kỹ thuật sản xuất, tính kỷ luật và sự tự hào nghề nghiệp theo tinh thần của Toyota), đưa chu trình PDCA và công cụ phân tích 5-Why vào quản trị an toàn vi mô.
• Ứng dụng mô hình BBS và phương pháp huấn luyện KYT: Tài liệu chuẩn hóa quy trình thực hành huấn luyện lường trước mối nguy KYT qua 4 vòng cơ bản (4R: Nắm bắt tình hình $\rightarrow$ Truy tìm bản chất $\rightarrow$ Thiết lập giải pháp $\rightarrow$ Xác định mục tiêu nhóm $\ge 15$ chữ), kết hợp mô hình phân tích hành vi ABC nhằm giải quyết vấn đề sai sót do con người (vốn chiếm 80-90% nguyên nhân tai nạn lao động).
• Trang bị quy trình thực nghiệm định lượng: Nội dung an toàn điện được cụ thể hóa bằng bài thí nghiệm sốc điện áp bước trên mô hình phần cứng XK-AQYD1, giúp lượng hóa các thông số dòng điện, điện trở và khoảng cách an toàn.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Sinh viên và người học nghề: Đối tượng chính là học sinh, sinh viên theo học trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề Hàn, nghề Cắt gọt kim loại, Công nghệ Ô tô, Điện công nghiệp và các ngành kỹ thuật cơ khí. Giáo trình cung cấp kiến thức nền tảng trước khi bước vào các xưởng thực hành chuyên sâu.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Là môn học cơ sở (Mã MH 13), người học không cần kiến thức chuyên ngành phức tạp trước đó nhưng cần nắm vững các kiến thức phổ thông về vật lý đại cương (định luật dòng điện, hiệu điện thế, truyền nhiệt) và nội quy xưởng trường.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm giáo án chuẩn để giảng dạy lý thuyết, hướng dẫn thực hành cải tiến 5S tại các xưởng, tổ chức điều phối bài tập nhóm KYT và vận hành mô hình thí nghiệm an toàn điện.
• Kỹ thuật viên và cán bộ an toàn doanh nghiệp: Tài liệu có giá trị tham khảo cho kỹ thuật viên xưởng cơ khí, quản đốc phân xưởng và cán bộ phụ trách công tác An toàn - Vệ sinh lao động (AT-VSLĐ) tại các nhà máy sản xuất để xây dựng quy chuẩn 5S và bảng đánh giá rủi ro nội bộ.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này được biên soạn cho đối tượng nào?

Tài liệu được ban hành chính thức cho người học trình độ Trung cấp nghề Hàn tại Trường Cao đẳng nghề Hà Nam, đồng thời dùng làm tài liệu giảng dạy kỹ thuật cơ sở bắt buộc cho sinh viên các nhóm ngành kỹ thuật, cơ khí, ô tô và điện.

2. Người học cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận môn học?

Người học chỉ cần nắm vững kiến thức vật lý cơ bản về dòng điện, điện trở, lực cơ học và các khái niệm hóa học cơ bản để hiểu bản chất của các công thức tính toán dòng điện qua người ($I_{ng} = U/R_{ng}$), điện áp bước và tác hại của hóa chất.

3. Giáo trình có điểm gì khác biệt so với các tài liệu an toàn lao động thông thường?

Giáo trình kết hợp quy chuẩn an toàn lao động với văn hóa quản trị sản xuất Nhật Bản (Monozukuri, 5S, PDCA), phương pháp huấn luyện phản xạ an toàn KYT 4 bước (4R), và tích hợp bài tập thực hành trên mô hình thí nghiệm điện XK-AQYD1.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Học viên cần kết hợp đọc lý thuyết với việc tự đánh giá môi trường xung quanh bằng bảng kiểm 5S và bảng 10 gợi ý cải tiến; lập To-Do List và biểu đồ Gantt theo chu trình PDCA; thực hành quan sát, phân tích tình huống nguy hiểm theo mô hình ABC và 4 bước KYT.

5. Giáo trình có các công cụ và tài liệu hỗ trợ đi kèm nào?

Tài liệu đi kèm bao gồm đĩa hình (DVD) tư liệu 5S, hệ thống hình ảnh phân tích lỗi trực quan, biểu mẫu "Bảng đề xuất cải tiến nâng cao an toàn lao động", và các hướng dẫn đấu nối trên mô hình thực nghiệm XK-AQYD1 (Panen AQYD04 và AQYD07).

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình 5S và An toàn lao động (MH 13) của Trường Cao đẳng nghề Hà Nam xác lập hệ thống tri thức chuẩn mực về văn hóa hiện trường và kỹ thuật bảo hộ lao động. Thông qua việc tích hợp các phương pháp quản lý tiên tiến như 5S, Monozukuri, chu trình PDCA, kỹ thuật đánh giá rủi ro KYT cùng các bài thực nghiệm định lượng trên thiết bị XK-AQYD1, tài liệu định hình lộ trình đào tạo bài bản từ việc nâng cao nhận thức, chuẩn hóa hành vi đến làm chủ các nguyên tắc an toàn kỹ thuật trong môi trường sản xuất công nghiệp. Đây là tài liệu học thuật cơ sở bắt buộc, hỗ trợ trực tiếp cho quá trình rèn luyện kỹ năng thực hành nghề và thiết lập tác phong kỷ luật công nghiệp cho người học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ 5S Mã chương: MH13-01 Giới thiệu: Ngày nay đa số các lĩnh vực trong cuộc sống đều áp dụng nội dung 5S, xậy dựng chu trình PDCA vì nó mang lại rất nhiều lợi như: an toàn lao động, tiết kiệm, môi trường thân thiện,… Để người lao động thực hiện tốt các nội dung 5S và xây dựng tốt chu trình PDCA thì phải hiểu rõ: Sự cần thiết thực hiện 5S và an toàn trong trường, các nội dung 5S, về Monodukuri; đồng thời phải biết và thực hành các nội dung 5S, xây dựng chu trình PDCA. Mục tiêu: Sau khi học xong bài này người học có khả năng: - Kiến thức: + Xác định được sự cần thiết của 5S và an toàn trong trường. + Giới thiệu tổng quan về 5S. + Trình bày khái niệm về Monodukuri - Kỹ năng: + Thực hành được 5S trong lớp học, trong xưởng thực hành + Xây dựng được chu trình PDCA.

- Năng lực tự chủ và trách nhiệm Học tập nghiêm túc; có ý thức kỷ luật; làm việc độc lập, làm việc theo nhóm; hướng dẫn, giám sát những người có trình độ thấp hơn thực hiện công việc đánh giá được kết quả thực hiện của bản thân và các thành viên trong nhóm. Nội dung chính: 1. Trình chiếu Video (DVD) về 5S Trình chiếu Video cho học sinh, sinh viên quan sát, nhận xét về các hoạt động 5S sau khi xem video. Thực hiện 5S trong nhà trường như thế nào - Một số hình ảnh hoạt động tốt 5S tại nhà trường 6 ` Hình 1.1: Tủ đựng tài liệu để gọn Hình 1.2: Sinh viên lao động dọn rác gàng Hình 1.3: Ban 5S nhà trường đi Hình 1.4: Sinh viên đang thực tập kiểm tra đấu tủ điện Hình 1.5: Phân loại trong tủ đựng Hình 1.6: Bảng thông báo tài liệu .7: Phòng thực tập Công nghệ Hình 1.8: Phòng thực tập khoa thông tin công nghệ Ô tô Hình 1.9: Giá để đồ của khoa Cơ khí Hình 1.10: Phân loại tốt đồ dùng, dụng cụ - Một số hình ảnh hoạt động chưa tốt 5S.11: Dụng cụ đồ điện để lẫn Hình 1.12: Không để các thùng tài lộn liệu ở đây 8 ` Hình 1.13: Thùng tài liệu không Hình 1.14: Phân loại sản phẩm chưa đặt ở đây tốt Hình 1.15: Mỏ hàn điện để rất Hình 1.16: Tài liệu để ở phòng đào nguy hiểm tạo rất lộn xộn - Nhận xét và đánh giá: Cần phải thực hiện 5S toàn bộ nhà trường.1 Sàng lọc - S1 – Seiri – Clearing Mục đích - Phân rõ ra những đồ không cần thiết và đồ cần thiết, vứt bỏ đồ không cần thiết khỏi nơi để đồ.

- Bỏ hết đồ không cần thiết, dùng kỹ thuật vứt bỏ. Khi nào cần thự c hiện + Các vật không cần thiết chất đống cùng với những thứ cần dùng. + Lãng phí thời gian tìm kiếm những vật cần dùng. + Lãng phí không gian bởi việc cất giữ những thứ không cần thiết.

+ Nơi làm việc bị quá tải bởi tất cả các loại vật liệu và bạn rơi vào tình trạng rối rắm, lẫn lộn. + Không thể di chuyển tự do và cơi hội xảy ra tai nạn nhiều hơn. + Máy tính của bạn bị nghẽn mạng do quá nhiều những dữ liệu không cần thiết + Bạn luôn lo lắng, chúng khiến bạn bận rộn nhưng chẳng đi đến đâu. Quy trình + Tách riêng vật cần thiết và vật không cần thiết.

+ Chuyển những thứ không cần thiết từ nơi làm việc đến khu vực đã được 9 ` lựa chọn theo định kỳ. Vậ t kh ông cần thi ết/ khô ng mon g mu ốn + Giấy, tài liệu, băng đĩa hết hạn. + Những thứ bị loại bỏ hoặc không sử dụng. + Hàng hóa bị loại.

+ Vật liệu bị cắt nhỏ (phế liệu). + Vật liệu thừa. + Thiết bị không dùng nhưng chiếm giữ phần lớn không gian nơi làm việc. + Vật/vật liệu không được sử dụng thường xuyên.

+ Xác định những vật liệu, đồ đạc, giá, bàn v.v… thừa ra và loại bỏ chúng. + Không dành không gian cho những thứ không cần thiết trên và loại bỏ chúng hàng ngày. + Thực hiện theo lịch rõ ràng hoặc kế hoạch được bố trí trước cho mỗi quy trình. + Thực hiện chụp ảnh những vị trí cố định, lặp lại sau một khoảng thời gian để xác định những cải tiến.

Có nhiều không gian hơn cho làm việc. Những vật/thứ cần dùng được sắp xếp một cách dễ dàng. Tiết kiệm thời gian tìm kiếm. Kho được kiểm soát và sử dụng dễ dàng.

Hàng tồn kho ít hơn, đo đếm dễ hơn. Không khí làm việc sạch sẽ và thú vị hơn. Giảm sự mệt mỏi, lo lắng, giận giữ. Cải thiện hiệu quả công việc.

An toàn được cải thiện.Thu lại vốn bằng việc chuyển nhượng lại theo chu kỳ những thứ có thể dùng cho những hoạt động khác * Ví dụ: Làm thế nào để phân loại các tài liệu trong phòng làm việc của bạn? Một số hình ảnh thực hiện tốt S1: sàng lọc Hình 1.17: Đồ dùng để ngay cạnh máy Hinh 1.18: Bảng phân loại các công văn 10 ` Hình 1.19: Bên trong tủ đựng tài Hình 1.20: Giá để đồ gọn gàng khoa liệu ghi rõ ràng Cơ khí 3. Sắp xếp - S2 – Seiton - Organizing Mục đích - Loại bỏ rác và bụi bẩn khỏi nơi làm việc. Làm cho nơi làm việc trở nên sạch sẽ hơn. Khi nào cần thực hiện + Nơi làm việc bẩn thỉu và bạn cảm thấy khó xử khi thể hiện nó trước khách hàng và khách thăm quan.

+ Vết bẩn, vết bụi, những thứ tràn ra, chất thải được nhìn thầy mọi nơi tại khu vực làm việc và ở các thiết bị. + Không có lịch và phương pháp vệ sinh chuyên dụng vệ sinh sàn nhà/ thiết bị/ tường/ cửa ra vào/ cửa sổ/ mái nhà/ máy móc/ đồ đạc để thực hiện theo. + Các cá nhân không có trách nhiệm vệ sinh. + Hư hỏng và tai nạn thường xuyên.

+ Thiếu vắng cái nhìn thân thiện trong toàn bộ tập thể/tổ chức. Quy trình + Giao trách nhiệm cho các cá nhân trong việc vệ sinh nơi làm việc, thiết bị bằng sơ đồ trách nhiệm/lịch vệ sinh có hướng dẫn thực hiện. + Xác định nguyên nhân gốc rễ của việc bụi bẩn lâu dài và đưa ra biện pháp khắc phục. + Trợ giúp bởi những dụng cụ vệ sinh cần thiết như: giẻ lau bằng vải, bàn chải, công cụ vệ sinh chuyên dụng, máy hút bụi, thùng rác, xe đẩy.

+ Thiết lập một quy trình vệ sinh cho tất cả các vật dụng và đào tạo mọi người thực hiện. + Thiết lập phương pháp xử lý rác, cố định trách nhiệm thu gom thường xuyên theo định kỳ. Lợi ích + Trong quá trình vệ sinh bạn có thể phát hiện nguyên nhân của sự rò rỉ, vết bẩn, bụi và các sai sót. 11 ` + Các sai sót được đánh đánh dấu và sửa chữa ngay lập tức và có thể tránh được sự hỏng hóc thiết bị.

+ Các vật bị mất/thất lạc có thể được tìm thấy trong khi vệ sinh và hành động ngay lập tức có thể được thực hiện để cất giữ chúng lại. + Tận dụng tối đa các trang thiết bị, dụng cụ và các phụ kiện. + Thời gian hỏng hóc (của máy móc, thiết bị) được giảm một cách đáng kể. + Môi trường làm việc sáng sủa làm cho khách thăm quan, khách hàng và công nhân thấy vui vẻ hơn.

+ Môi trường làm việc sáng sủa, sạch sẽ thu hút khách hàng đi vào những điều chúng ta trình bày. + Những nơi được vệ sinh và sự vui vẻ sẽ khiến con người khỏe khoắn hơn. + Khu vực làm việc sạch sẽ cải thiện độ an toàn. + Thiết lập quyền sở hữu khu vực làm việc, thiết bị bởi các cá nhân được cải thiện.

+ Tinh thần của người lao động được cải thiện. + Công ty nhận được sự đánh giá cao từ người sử dụng/khách hàng. + Năng suất cao hơn, chất lượng tốt nhất, vận chuyển kịp thời làm cho khách hàng được thỏa mãn hơn, do đó, niềm tin vào công ty được cải thiện một cách to lớn. + Những suy nghĩ khoáng đạt đem đến cho chúng ta sự yên tĩnh và tình yêu thương.

+ Việc thu dọn định kỳ các dữ liệu máy tính sẽ tạo ra nhiều khoảng trống để lữu trữ nhiều hơn những thứ mình cần. Một số hình ảnh thực hiện tốt S3: Sạch sẽ Hình 1.25: Lối đi rất sạch sẽ Hình 1.26: Lối đi dành riêng 3.4 Săn sóc - S4 - Seiketsu – Standardizing Mục đích - Duy trì 3S: Sàng lọc, sắp xếp, sạch sẽ. - Săn sóc là kiểm tra. 12 ` - Tổng vệ sinh nơi làm việc, nơi phát sinh.

Nơi riêng biệt: Nơi làm việc, thiết bị. Bộ phận chi tiết: Dụng cụ và đồ gá Khi nào cần thực hiện + Không có sự đồng nhất và các tiêu chuẩn được tuân thủ trong việc xác định các hoạt động 5S không giống nhau. + Không có sẵn những hướng dẫn về màu sơn và thể hiện kích thước Bảng/chữ… + Các cá nhân và các phòng ban tuân theo những mô hình khác nhau của việc xác định, viết chữ và quy trình sơn màu. + Không có sự đồng nhất (đồng đều) trong các hình thức hoạt động khác nhau được sử dụng trong hoạt động 5S.

Quy trình + Liệt kê các hoạt động 5S không giống nhau. + Tuân thủ những hướng dẫn cho việc đánh dấu sàn nhà trong cả cơ quan/tổ chức. + Khuyến khích ý tưởng từ các thành viên về màu sơn cho tòa nhà, cổng, thiết bị …. và chọn cái tốt nhất.

+ Thu thập về cỡ chữ, cỡ bảng, nền, màu chữ phù hợp với các khu vực và mục đích khác nhau. + Thiết kế các hình thức khác nhau cho các khu vực khác nhau với các hoạt động khác nhau. + Xây dựng các quy luật và các quy tắc cho tất cả các hoạt động 5S với sự đồng ý và tham gia của tất cả các thành viên. + Đưa nhiều hơn những hướng dẫn bằng hình ảnh cho những việc làm/không làm cho dễ hiểu để ngôn ngữ không trở thành rào cản! Lợi ích + Sự sắp xếp gọn gàng và cái nhìn thống nhất trong tất cả các hoạt động 5S sẽ cải thiện tất cả bề mặt của công ty.

+ Nhân viên, khách thăm quan và các khách hàng có thể xác định được các khu vực, trang thiết bị và thực hiện các hoạt động mà không cần hỏi người khác. + Tiết kiệm thời gian trong việc sắp xếp các khu vực và các thiết bị. + Kiểm soát trực quan tốt hơn đối với tất cả các hoạt động. + Liên tục và thống nhất duy trì quy trình 5S trong suốt cả năm.