phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được kết cấu thành hai chương, năm tiết: Chƣơng 1: Ý thức chính trị và vai trò của giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên các trường cao đẳng nghề ở Nam Định hiện nay. Chƣơng 2: Thực trạng và một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên các trường cao đẳng nghề ở Nam Định hiện nay. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 Ý THỨC CHÍNH TRỊ VÀ VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN CÁC TRƢỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ Ở NAM ĐỊNH HIỆN NAY 1. Ý thức chính trị và giáo dục ý thức chính trị 1.
Ý thức chính trị Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng “ý thức là sự phản ánh năng động, sáng tạo thế giới khách quan vào bộ óc người” [6, tr. Ý thức là mặt tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm những quan điểm, tư tưởng cùng những tình cảm, tâm trạng nảy sinh từ tồn tại xã hội và phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định. Ý thức mang bản chất xã hội - lịch sử. Ý thức là cái phản ánh thế giới khách quan nhưng nó là cái thuộc phạm vi chủ quan, không có tính vật chất.
Ý thức phản ánh thế giới khách quan trong quá trình con người tác động cải tạo thế giới. Do đó, ý thức con người là sự phản ánh có tính năng động, sáng tạo. Tính sáng tạo của ý thức được thể hiện rất phong phú. Trên cơ sở những cái đã có, ý thức có thể tạo ra những tri thức mới về sự vật, có thể tưởng tượng ra cái không có trong thực tế.
Ý thức có kết cấu phức tạp. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau, tiếp cận theo các yếu tố cơ bản nhất hợp thành nó thì ý thức bao gồm ba yếu tố cơ bản nhất là: tri thức, tình cảm và ý chí, trong đó tri thức là nhân tố quan trọng nhất. Ngoài ra ý thức còn có thể bao gồm các yếu tố khác. Tri thức là toàn bộ sự hiểu biết của con người về thế giới, là kết quả của quá trình nhận thức, là sự tái tạo lại hình ảnh của đối tượng nhận thức dưới dạng các loại ngôn ngữ.
Căn cứ vào lĩnh vực nhận thức, tri thức có thể chia thành nhiều loại như tri thức về tự nhiên, tri thức về con người và xã hội. Căn cứ vào trình độ phát triển của nhận thức, tri thức có thể chia thành tri thức đời thường và tri thức khoa học, tri thức kinh nghiệm và tri thức lý luận. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tình cảm là những rung động biểu hiện thái độ của con người trong các quan hệ. Tình cảm là một hình thái đặc biệt của sự phản ánh hiện thực, được hình thành từ sự khái quát những cảm xúc cụ thể của con người khi nhận sự tác động của ngoại cảnh.
Tùy vào từng đối tượng nhận thức và sự rung động của con người về đối tượng đó trong các quan hệ mà hình thành nên các loại tình cảm khác nhau, như: tình cảm đạo đức, tình cảm thẩm mỹ… Ý chí là sự biểu hiện sức mạnh của bản thân mỗi con người nhằm vượt qua những cản trở trong quá trình thực hiện mục đích của nó. Ý chí được coi là mặt năng động của ý thức, một biểu hiện của ý thức trong thực tiễn mà ở đó con người tự giác được mục đích của hành động nên tự đấu tranh với mình và ngoại cảnh để thực hiện đến cùng mục đích đã lựa chọn. Trong thực tế “ý thức” thường được tồn tại dưới nhiều hình thái khác nhau tùy vào lĩnh vực cụ thể, các hình thái ý thức bao gồm: ý thức chính trị, ý thức đạo đức, ý thức khoa học, ý thức thẩm mỹ, ý thức tôn giáo và triết học. Tính phong phú đa dạng của các hình thái ý thức xã hội phản ánh và chịu sự qui định của tính phong phú đa dạng của bản thân tồn tại xã hội.
Trong các hình thái ý thức ấy, ý thức chính trị đóng vai trò quan trọng nhất chi phối các hình thái ý thức xã hội khác. Hình thái ý thức chính trị xuất hiện trong xã hội có giai cấp và nhà nước, có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của xã hội. Ý thức chính trị phản ánh các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia, cũng như thái độ của các giai cấp đối với quyền lực Ý thức chính trị chia thành hai cấp độ: Ý thức chính trị thực tiễn thông thường và ý thức chính trị lý luận. Ý thức chính trị thực tiễn thông thường nảy sinh tự phát từ thực tiễn và kinh nghiệm xã hội trong môi trường chính trị.
Do vậy nó có tính cảm xúc tâm lý và kinh nghiệm cảm tính chưa có sự khái quát trí tuệ, chưa có tầm nhìn lịch sử rộng lớn, không có công thức lý luận. Do 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thực tiễn đòi hòi mà ý thức chính trị được khái quát thành hệ thống, qui luật, phạm trù xã hội, nên nó trở thành hệ tư tưởng chính trị. Hệ tư tưởng chính trị phản ánh trực tiếp và tập trung lợi ích của một giai cấp. Nó được hình thành tự giác, được truyền bá trong xã hội.
Hệ tư tưởng chính trị thường gắn với tổ chức chính trị - qua đó bảo vệ lợi ích của giai cấp, qua đó thể hiện vai trò quan trọng của nó đối với xã hội. Hệ tư tưởng giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội. Tác động tích cực tiêu cực của nó đối với xã hội phụ thuộc vào tính chất cách mạng hoặc phản cách mạng của giai cấp mang hệ tư tưởng đó. Từ “chính trị” có lẽ được nhắc đến lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại bởi Aristotle một triết gia Hi Lạp cổ đại, đặc biệt nó còn là tựa đề cho một tác phẩm nổi tiếng và nhiều ảnh hưởng của ông trong cuốn “Politics” (Chính trị luận).
Tuy nhiên từ “Chính trị” và các vấn đề chính trị cơ bản như quyền lực và tổ chức nhà nước đã được tiếp cận bởi các triết gia khác như Khổng Tử, Plato. Dù Aristotle đã khẳng định con người là động vật chính trị, mọi công dân có đạo đức (không có nô lệ và phụ nữ) đều có quyền tham gia chính trị, nhưng một điểm chung lớn trong lý luận của các triết gia cổ đại này là quyền lực chính trị tốt nhất nên được nắm giữ bởi những ông vua thông thái. Vì thế chính trị ở đây có nghĩa là nghệ thuật cai trị và quản lý thành bang của một nhà lãnh đạo lỗi lạc, xuất chúng hay là khoa học giành và nắm giữ vương quyền cha truyền con nối trong thiên hạ. Dưới nhãn quan này đại bộ phận dân chúng bị gạt ra bên lề của các cuộc chơi chính trị.
Rồi khi có được quyền lực trong tay những kẻ cầm quyền đã tạo nên bao nhiêu sự tha hóa, mục ruỗng trong bộ máy lãnh đạo và bao nhiêu vấn nạn quốc gia mà hậu quả của tất cả vấn đề này đổ cả lên đầu người dân.Từ đó mặc nhiên chính trị được hiểu như một thứ xấu xa, là đặc quyền của kẻ thống trị, đối kháng với lợi ích và cuộc sống bình dị của người dân. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhưng nền văn minh nhân loại đã bước qua một trang mới hoàn toàn khác, cùng với sự ra đời của nhiều luận thuyết cổ vũ cho chủ nghĩa tự do. Mà một sự cổ vũ to lớn cho lý tưởng này là sự ra đời của một nhà nước hiến pháp đầu tiên trên thế giới - Nhà nước Mỹ. Từ đây cả thế giới làm quen với một lý thuyết hoàn toàn mới về nguồn gốc và bản chất của nhà nước, rằng nhà nước không phải là một thế lực thống trị xã hội mà chính là một tổ chức quyền lực công, được người dân trao cho quyền lực để đổi lại họ được sống dưới sự bảo vệ của nhà nước và một trật tự luật pháp do nhà nước ban hành (luật pháp không trái với đạo đức và luân lý); và rằng quyền lực chính trị đó không thể là quyền lực tuyệt đối vì “quyền lực có xu hướng tha hóa, quyền lực tuyệt đối dẫn đến tha hóa tuyệt đối” (Lord Acton).
Dưới nhãn quan triết học này, quyền lực chính trị xuất phát từ dân chúng, nó được tạo lập để phục vụ xã hội. Chính trị là nghệ thuật hay khoa học vận hành và quản lý xã hội bằng quyền lực nhà nước nhưng nó phải bị hạn chế bằng luật pháp và được giám sát bởi người dân thông qua các tổ chức xã hội, nghề nghiệp, tôn giáo. Như vậy người dân mọi thành phần có đủ tư cách để tham gia gián tiếp vào nền chính trị quốc gia bằng những hoạt động xã hội cụ thể của mình; quyền tự do báo chí cho phép người dân phát biểu quan điểm của mình đối với tất cả các vấn đề của quốc gia; hơn nữa mọi công dân đủ tiểu chuẩn pháp quy đều có khả năng tham gia vào hoạt động quản lý Nhà nước một cách trực tiếp. Từ nay chính trị chẳng còn là vương quyền cha truyền con nối, cũng chẳng còn là đặc quyền của những người thuộc tầng lớp quý tộc.
Theo từ điển Triết học: “chính trị là sự tham gia vào các công việc của nhà nước, quyết định những hình thức nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước, quản lý đất nước, lãnh đạo các giai cấp, vấn đề đấu tranh đảng phái… Những lợi ích căn bản của các giai cấp và những quan hệ qua lại của các giai cấp và những quan hệ qua lại của các giai cấp biểu hiện ra trong chính trị, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính trị cũng biểu hiện những quan hệ giữa các dân tộc và giữa các quốc gia (chính sách đối ngoại)” [61, tr. Chính trị xuất hiện từ khi xã hội có sự phân chia giai cấp, có mâu thuẫn đối kháng giai cấp, là sự phản ánh tập trung những lợi ích căn bản của các giai cấp, là quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc, các tập đoàn và các tầng lớp xã hội khác nhau trong việc giành giữ và sử dụng chính quyền nhà nước. Lênin cho rằng: “Chính trị là sự tham gia vào các công việc của nhà nước, sự chỉ đạo của nhà nước, sự quy định các hình thức nhiệm vụ, nội dung của hoạt động nhà nước” [38, tr.