CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HĐGDNGLL Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu HĐGDNGLL là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục ở hầu hết các nước trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Hoạt động này được chú trọng và được nghiên cứu để trở thành một công cụ hữu ích giúp học sinh học tập đạt kết quả cao hơn và phát triển toàn diện hơn về nhân cách. HĐGDNGLL giúp học sinh gắn kiến thức trong nhà trường vào cuộc sống.
HĐGDNGLL là vấn đề mới được nghiên cứu. Tuy nhiên từ vài thập kỷ gần đây đã xác định rõ: “Muốn thực hiện giáo dục và giáo dưỡng trong các môn học cần tổ chức ngoại khóa”. Các tác giả Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt trong cuốn Giáo dục học (9) đã nhấn mạnh vai trò và tác dụng của hình thức hoạt động ngoại khóa, coi hoạt động ngoại khóa là một hình thức dạy học có khả năng tạo hứng thú cho học sinh, giúp các em mở rộng, nâng cao, khắc sâu kiến thức. Tác giả Nguyễn Thị Tiến với công trình nghiên cứu “Những biện pháp quản lý HĐGDNGLL của HS ở trường THPT Nam Sách ở Hải Dương”(27) đã đưa ra một số biện pháp quản lý như nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán sự lớp, tăng cường CSVC, thi đua, khen thưởng kịp thời.
Nguyễn Thị Thành với nghiên cứu “Các biện pháp tổ chức HĐGDNGLL cho HS THPT”, (18) đã khẳng định tổ chức HĐGDNGLL có hiệu quả sẽ phát huy vai trò chủ thể trong quá trình hình thành nhân cách của mỗi HS, đáp ứng nhu cầu của xã hội trong xu thế hội nhập, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của mỗi trường. Một số biện pháp đã được xây dựng như: xây dựng năng lực đội ngũ tổ chức HĐGDNGLL, phát huy tối đa vai trò chủ thể của HS, thi đua, XHH giáo dục, đa dạng hóa các loại hình,. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đỗ Văn Lợi với nghiên cứu “Một số biện pháp quản lý HĐGDNGLL ở trường phổ thông Hermann Gmeiner”(13) đã khẳng định HĐGDNGLL có vị trí đặc biệt quan trọng trong việc hình thành quản lý như: nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên về đặc điểm của trường phổ thông Hermann Gmeiner; xây dựng đội ngũ quản lý và tổ chức HĐGDNGLL giỏi về chuyên môn, có tinh thần trách nhiệm cao; nâng cao ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán sự lớp, toàn thể HS về việc tham gia các HĐGDNGLL. Sách “Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” của Nguyễn Dục Quang ( Chủ biên) (16) – Sách dành cho Cao đẳng Sư phạm đã đề cập đến những nội dung cơ bản xung quanh những vấn đề của HĐGDNGLL cung cấp cho giáo sinh làm cơ sở cho công tác thực tập sư phạm và công tác chủ nhiệm lớp sau này.
Sách “Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” của tác giả Hà Nhật Thăng và Sách giáo viên 6, 7, 8, 9 (20, 21, 22, 23) đã nêu lên mục tiêu giáo dục, nội dung chương trình, phương thức tổ chức, trang thiết bị cho việc tổ chức, đánh giá kết quả hoạt động của HS và hướng dẫn thực hiện các chủ điểm giáo dục. Nhìn chung các tác giả đã đề cao vai trò và tác dụng của HĐGDNGLL trong quá trình giáo dục đối với học sinh. Bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của việc tổ chức các hoạt động này ở trường phổ thông nói chung và khối trung học cơ sở nói riêng, còn cần có một hệ thống cơ bản các khái niệm công cụ, cách thức tổ chức cụ thể và quản lý, chỉ đạo từ Hiệu trưởng các trường. Các khái niệm cơ bản về quản lý và quản lý giáo dục 1.
Quản lý: Khái niệm quản lý đã được các nhà khoa học định nghĩa bằng nhiều cách khác nhau: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Mác, quản lý là loại lao động điều khiển mọi quá tình lao động và phát triển xã hội - Quản lý là những tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định. - Quản lý là sự tác động có ý thức thông qua kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý của nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan. - Theo cách tiếp cận hệ thống thì quản lý là tác động của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý (hay là đối tượng quản lý) nhằm tổ chức, phối hợp hoạt động của con người trong các quá trình sản xuất xã hội để đạt mục đích đã định. Quản lý trở thành 1 hoạt động phổ biến, diễn ra trong mọi lĩnh vực ở mọi cấp độ và liên quan đến mọi người.Mác coi quản lý là một đặc điểm vốn có, bất biến về mặt lịch sử của đời sống xã hội.
Ông viết: “Bất cứ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào mà tiến hành trên một quy mô khá lớn đều yêu cầu phải có một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân. Sự chỉ đạo đó phải là những chức năng chung, tức là những chức năng phát sinh từ sự khác nhau giữa sự vận động chung của cơ thể sản xuất với những vận động cá nhân của những khí quan độc lập hợp thành cơ thể sản xuất đó. Một nhạc sĩ độc tấu tự điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”.Mác: quản lý là loại lao động sẽ điều khiển mọi quá trình lao động phát triển xã hội. Quản lý giáo dục QLGD là hoạt động có ý thức của con người nhằm theo đuổi những mục đích của mình.
Giống như khái niệm quản lý đã được trình bày phía trên, khái niệm quản lý giáo dục cũng có nhiều quan điểm khác nhau. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com QLGD trên cơ sở quản lý nhà trường là một phương hướng cải tiến quản lý giáo dục theo nguyên tắc tăng cường phân cấp quản lý nhà trường nhằm phát huy tối đa năng lực, trách nhiệm và quyền hạn của các chủ thể quản lý trực tiếp thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo mà xã hội đang yêu cầu. Như vậy, QLGD chính là quá trình tác động có định hướng của nhà QLGD trong việc vận hành nguyên lý, phương pháp chung nhất của kế hoạch nhằm đạt được những mục tiêu đề ra. Những tác động đó thực chất là những tác động khoa học đến nhà trường, làm cho nhà trường tổ chức một cách khoa học, có kế hoạch quá trình dạy và học theo mục tiêu đào tạo.
Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng “QLGD là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm cho hệ vận hành theo đường lối, nguyên lý của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục đến mục tiêu, tiến lên trạng thái mới về chất (15). Tác giả Phạm Viết Vượng cho rằng: Mục đích cuối cùng của quản lý giáo dục là tổ chức quá trình giáo dục có hiệu quả để đào tạo lớp thanh niên thông minh sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân xã hội (29). Qua các khái niệm ở trên ta có thể hiểu quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của toàn bộ hệ thống giáo dục nhằm đảm bảo mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ, phát triển thể lực và tâm lý trẻ em trên cơ sở nhận thức và vận dụng những qui luật chung của xã hội. Ta có thể hiểu một cách đơn giản QLGD là sự tác động của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong lĩnh vực giáo dục.
Nói một cách rõ ràng hơn, đầy đủ hơn, quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý trong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. QLGD là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng giáo dục nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục theo yêu cầu phát triển xã hội. Quản lý nhà trường Bản chất của việc quản lý nhà trường là quản lý hoạt động dạy, quản lý hoạt động học và các hoạt động giáo dục, trong đó có HĐGDNGLL. Các hoạt động trong nhà trường bản thân nó đã có tính giáo dục song cần có sự quản lý, tổ chức chặt chẽ mới phát huy được hiệu quả của bộ máy.
Giáo sư – viện sỹ Phạm Minh Hạc cho rằng “Quản lý nhà trường ở Việt Nam là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm, đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo với thế hệ trẻ và với từng học sinh.” (6) Quản lý trường học là hoạt động của các cơ quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của GV, HS và các lực lượng giáo dục khác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường. Công tác quản lý nhà trường là đưa nhà trường từ trạng thái đang có, tiến lên một trạng thái phát triển mới bằng phương thức xây dựng và phát triển mạnh mẽ các nguồn lực đó vào phục vụ cho việc tăng cường chất lượng giáo dục. * Công tác quản lý nhà trường bao gồm các nội dung: - Tổ chức đội ngũ các thầy giáo, cô giáo, cán bộ công nhân viên và tập thể HS thực hiện tốt các nhiệm vụ trong chương trình công tác của Nhà trường. Giáo dục HS phấn đấu, học tập tu dưỡng trở thành những công dân ưu tú.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chỉ đạo tốt các hoạt động chuyên môn theo chương trình của Bộ GD - ĐT làm sao để chương trình được thực hiện nghiêm túc và các phương pháp giáo dục luôn được cải tiến, chất lượng dạy và học ngày một nâng cao. Biện pháp quản lý là theo dõi sát sao mọi công việc, kiểm tra kịp thời, thanh tra để uốn nắn.