Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động tạo hình ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

Luận văn giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi qua hoạt động tạo hình ở TP Thái Nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Ngọc
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục mầm non)
• Đề tài: Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động tạo hình ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi qua tạo hình

Giáo dục thẩm mĩ đóng vai trò cốt lõi trong sự phát triển toàn diện của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi. Giai đoạn này đánh dấu bước chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và cảm xúc nghệ thuật. Hoạt động tạo hình gồm vẽ, nặn, cắt xé dán là phương tiện hữu hiệu nhất giúp trẻ tiếp cận cái đẹp. Trẻ bắt đầu biết quan sát thế giới xung quanh một cách chi tiết. Trẻ cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp của hình khối, màu sắc và đường nét. Thông qua các phương tiện biểu đạt, trẻ tái hiện thế giới theo lăng kính riêng biệt. Hoạt động này vừa rèn luyện kĩ năng vận động tinh, vừa bồi dưỡng rung động thẩm mĩ đầu đời. Tại các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, việc tổ chức hoạt động tạo hình luôn gắn liền với định hướng phát triển năng lực thẩm mĩ. Giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn và tạo môi trường nghệ thuật mở. Trẻ được tự do tìm tòi, trải nghiệm các chất liệu đa dạng trong tự nhiên. Nền tảng thẩm mĩ hình thành ở giai đoạn này hỗ trợ hoàn thiện nhân cách, nuôi dưỡng tâm hồn và nâng cao tư duy sáng tạo của trẻ trong những bậc học tiếp theo.

1.1. Bản chất giáo dục thẩm mĩ qua hoạt động tạo hình mầm non

Giáo dục thẩm mĩ thông qua tạo hình là quá trình định hướng cho trẻ nhận biết và sáng tạo cái đẹp. Hoạt động này cung cấp kiến thức nền tảng về màu sắc, đường nét và bố cục không gian. Trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi có khả năng phân biệt sự hài hòa và tương phản giữa các gam màu. Hoạt động vẽ hoặc xé dán giúp trẻ thể hiện cảm xúc cá nhân trực quan. Quá trình tạo ra sản phẩm nghệ thuật khơi dậy niềm vui thích lao động sáng tạo. Trẻ học cách đánh giá cái đẹp trong tự nhiên và cuộc sống sinh hoạt hằng ngày. Sự tương tác tích cực với nghệ thuật tạo hình giúp nuôi dưỡng thị hiếu thẩm mĩ bền vững cho trẻ nhỏ.

1.2. Đặc điểm tâm sinh lý thẩm mĩ của trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi

Trẻ 5 - 6 tuổi sở hữu trí tưởng tượng phong phú cùng khả năng phối hợp vận động khéo léo. Trẻ có thể sử dụng các nét vẽ liền mạch, mềm mại để miêu tả trọn vẹn đối tượng thẩm mĩ. Kỹ năng phối màu của trẻ có bước chuyển biến linh hoạt và có chiều sâu. Trẻ thể hiện được bố cục nhiều tầng cảnh trong tranh vẽ. Tình cảm thẩm mĩ của trẻ ở lứa tuổi này có tính ổn định hơn các giai đoạn trước. Trẻ hào hứng chia sẻ ý tưởng và bảo vệ cảm nhận nghệ thuật của bản thân. Sự phát triển tâm sinh lý tạo tiền đề vững chắc giúp trẻ tham gia sâu vào các hoạt động tạo hình phức tạp.

II. Thực trạng giáo dục thẩm mĩ cho trẻ 5 6 tuổi tại Thái Nguyên

Mạng lưới giáo dục mầm non tại thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên phát triển đồng bộ và quy mô. Số lượng trường lớp công lập và tư thục đáp ứng tốt nhu cầu huy động trẻ 5 - 6 tuổi đến trường. Đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên được đào tạo chuẩn hóa, nhiệt tình với công tác giảng dạy. Các trường mầm non đã tích cực đầu tư cơ sở vật chất và không gian lớp học nghệ thuật. Tuy nhiên, việc tổ chức giáo dục thẩm mĩ qua hoạt động tạo hình vẫn bộc lộ một số hạn chế nhất định. Phương pháp dạy học tại một số đơn vị còn mang tính khuôn mẫu, rập khuôn theo tranh mẫu của cô. Giáo viên đôi khi quá chú trọng vào độ hoàn thiện của sản phẩm cuối cùng. Thời lượng dành cho trẻ tự do thể hiện ý tưởng sáng tạo cá nhân còn chưa nhiều. Nguồn nguyên vật liệu tạo hình phục vụ hoạt động trải nghiệm tại chỗ còn phụ thuộc nhiều vào đồ mua sẵn. Những rào cản này làm giảm sự hứng thú tự nhiên của trẻ đối với hoạt động nghệ thuật.

2.1. Ưu điểm trong giáo dục tạo hình mầm non thành phố Thái Nguyên

Hệ thống trường mầm non thành phố Thái Nguyên nhận được sự quan tâm đầu tư bài bản từ địa phương. Cơ sở vật chất khang trang với đầy đủ phòng chức năng phục vụ hoạt động tạo hình. Đội ngũ giáo viên nắm vững kiến thức chuyên môn và có tinh thần trách nhiệm cao. Công tác tổ chức lớp học diễn ra nề nếp, đảm bảo các mục tiêu chăm sóc giáo dục trẻ. Nhiều hội thi sáng tạo sản phẩm tạo hình được tổ chức thường niên, tạo sân chơi bổ ích cho trẻ. Mối quan hệ phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong chăm sóc trẻ ngày càng gắn kết chặt chẽ.

2.2. Khó khăn và rào cản khi phát triển thẩm mĩ cho trẻ tạo hình

Một số giáo viên vẫn lạm dụng phương pháp truyền thụ một chiều khi dạy tạo hình. Trẻ bị gò bó vào việc vẽ hoặc nặn sao cho thật giống với mẫu của giáo viên. Việc này vô tình triệt tiêu sự sáng tạo độc lập và cảm xúc cá nhân của trẻ. Môi trường không gian cho trẻ hoạt động ngoài trời kết hợp quan sát thiên nhiên còn bị hạn chế. Nguồn học liệu từ thiên nhiên địa phương chưa được khai thác triệt để vào bài giảng. Công tác bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng thẩm mĩ hiện đại cho giáo viên chưa diễn ra thường xuyên.

III. Giải pháp giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi hiệu quả

Đổi mới phương pháp giáo dục thẩm mĩ qua hoạt động tạo hình đòi hỏi các giải pháp đồng bộ và linh hoạt. Giáo viên cần chuyển đổi từ phương pháp làm mẫu truyền thống sang tổ chức cho trẻ trải nghiệm. Môi trường tạo hình trong lớp và ngoài sân trường cần được thiết kế mở, hấp dẫn và an toàn. Giáo viên tích cực chuẩn bị đa dạng các loại chất liệu từ tự nhiên như lá cây, sỏi đá, vỏ hạt. Trẻ 5 - 6 tuổi cần được khuyến khích tự do lựa chọn đề tài và chất liệu thể hiện. Quá trình quan sát thực tế thiên nhiên giúp kích hoạt trí tưởng tượng và xúc cảm thẩm mĩ tự nhiên. Giáo viên đóng vai trò khơi gợi, đặt câu hỏi gợi mở thay vì áp đặt khuôn mẫu có sẵn. Việc lồng ghép hoạt động tạo hình với âm nhạc và văn học tạo nên sự cộng hưởng nghệ thuật sâu sắc. Các buổi trưng bày sản phẩm cần lấy trẻ làm trung tâm, giúp trẻ tự tin thuyết trình và nhận xét tác phẩm của các thành viên khác trong lớp.

3.1. Đa dạng hóa nguyên vật liệu tạo hình từ tự nhiên địa phương

Việc ứng dụng nguyên vật liệu thiên nhiên tại Thái Nguyên mang lại hiệu quả thẩm mĩ cao. Giáo viên có thể tận dụng lá chè khô, vỏ trấu, cành cây khô và sỏi suối vào bài dạy. Trẻ được tiếp xúc trực tiếp với các chất liệu thô ráp, bóng mịn khác nhau trong thực tế. Sự phong phú về xúc giác kích thích tư duy thẩm mĩ và khả năng liên tưởng hình tượng. Hoạt động này giúp trẻ thêm yêu mến và trân trọng vẻ đẹp thiên nhiên quê hương. Chi phí học liệu được tối ưu hóa đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ.

3.2. Phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình lấy trẻ làm trung tâm

Phương pháp lấy trẻ làm trung tâm tôn trọng cá tính và cảm xúc riêng của mỗi đứa trẻ. Giáo viên hạn chế tối đa việc can thiệp trực tiếp vào nét vẽ hay tạo hình của trẻ. Các câu hỏi gợi mở được đặt ra để kích thích trẻ tự tìm giải pháp tạo hình. Trẻ được thảo luận nhóm, chia sẻ ý tưởng trước khi bắt đầu tạo ra sản phẩm. Quá trình nhận xét tác phẩm tập trung vào sự nỗ lực và ý tưởng độc đáo của trẻ. Cách tiếp cận này giúp trẻ xây dựng sự tự tin và đam mê nghệ thuật lâu dài.

IV. Kết luận ứng dụng giáo dục thẩm mĩ cho trẻ 5 6 tuổi ở mầm non

Giáo dục thẩm mĩ thông qua hoạt động tạo hình giữ vị trí chiến lược trong chương trình mầm non. Đây là con đường ngắn nhất giúp trẻ 5 - 6 tuổi phát triển tư duy hình tượng, cảm xúc và trí tuệ. Nghiên cứu thực tiễn tại thành phố Thái Nguyên khẳng định tính cấp thiết của việc đổi mới phương pháp dạy học. Việc áp dụng linh hoạt các hình thức tạo hình giúp nâng cao rõ rệt năng lực cảm thụ cái đẹp của trẻ. Trẻ không chỉ học vẽ hay nặn, mà còn rèn luyện tính kiên trì, tỉ mỉ và khả năng làm việc độc lập. Các cơ sở giáo dục mầm non cần tiếp tục nhân rộng những mô hình tạo hình sáng tạo. Công tác bồi dưỡng giáo viên về mỹ thuật ứng dụng phải được duy trì thường xuyên. Sự đồng hành chặt chẽ giữa nhà trường và phụ huynh tạo nên môi trường thẩm mĩ thống nhất. Những trải nghiệm nghệ thuật phong phú ở tuổi mầm non là bệ phóng vững chắc cho sự phát triển nhân cách toàn diện của trẻ mai sau.

4.1. Giá trị thực tiễn đối với sự phát triển nhân cách của trẻ

Hoạt động tạo hình giúp trẻ hoàn thiện các phẩm chất tâm lý quan trọng như tính kiên nhẫn và tự chủ. Trẻ học được cách bộc lộ cảm xúc lành mạnh và biết yêu thương cái đẹp xung quanh. Kỹ năng giao tiếp và khả năng ngôn ngữ của trẻ nâng cao thông qua việc thuyết minh tác phẩm. Thị hiếu thẩm mĩ đúng đắn hình thành từ sớm giúp định hình nhân cách văn hóa cho trẻ. Trẻ biết phân biệt cái đẹp, cái xấu trong hành vi ứng xử hằng ngày. Nghệ thuật tạo hình trở thành công cụ đắc lực hỗ trợ giáo dục đạo đức và trí tuệ.

4.2. Khuyến nghị ứng dụng cho các trường mầm non tại Thái Nguyên

Các trường mầm non tại thành phố Thái Nguyên cần chủ động xây dựng góc tạo hình mở. Ban giám hiệu cần tạo điều kiện tổ chức các buổi hội thảo chuyên đề về mỹ thuật mầm non. Nhà trường nên khuyến khích giáo viên tích cực sáng tạo học liệu mở và đồ dùng tự tạo. Việc kết nối với phụ huynh trong việc sưu tầm vật liệu tự nhiên cần được đẩy mạnh. Đánh giá sự tiến bộ của trẻ nên dựa trên cả quá trình trải nghiệm thay vì chỉ nhìn vào sản phẩm cuối cùng. Các giải pháp này đảm bảo tính bền vững cho chất lượng giáo dục thẩm mĩ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục thẩm mĩ đóng vai trò then chốt trong việc hoàn thiện nhân cách và nuôi dưỡng tâm hồn trẻ ngay từ bậc học mầm non. Tại thành phố Thái Nguyên, mạng lưới trường lớp phát triển mạnh mẽ với 71 trường mầm non gồm 48 trường công lập, 22 trường tư thục, 01 trường dân lập và 29 cơ sở độc lập. Thống kê năm học 2021 - 2022 toàn thành phố có 21.757 trẻ theo học mầm non, trong đó trẻ 5 - 6 tuổi có 5.354 cháu với tỷ lệ huy động đạt 100%.

Lứa tuổi 5 - 6 tuổi là giai đoạn bản lề chuẩn bị tâm thế bước vào lớp 1 tiểu học. Hoạt động tạo hình gồm vẽ, nặn, xé dán và xếp hình sở hữu ưu thế vượt trội giúp trẻ chuyển hóa cảm xúc thành sản phẩm nghệ thuật độc đáo. Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy hiệu quả giáo dục thẩm mĩ qua tạo hình còn nhiều hạn chế khi khoảng 38% trẻ gặp lúng túng trong thao tác và thiếu tính chủ động sáng tạo.

Trước thực tiễn đó, luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục của tác giả Nguyễn Thị Huyền Trang, do Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc hướng dẫn tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên năm 2023, tập trung giải quyết bài toán phát triển thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo lớn. Nghiên cứu đánh giá toàn diện thực trạng và xây dựng 5 nhóm biện pháp sư phạm đồng bộ. Đề tài triển khai trong giai đoạn 2022 - 2023 tại 6 trường mầm non đại diện, hướng tới mục tiêu tăng tỷ lệ trẻ say mê hoạt động nghệ thuật lên trên 85% và nâng cao rõ rệt năng lực cảm thụ cái đẹp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của luận văn tích hợp mỹ học Mác - Lênin và học thuyết giáo dục thẩm mĩ của Friedrich Schiller, khẳng định mỹ cảm là hạt nhân giải phóng sáng tạo. Đề tài ứng dụng lý thuyết hoạt động tâm lý và sư phạm mầm non của Nguyễn Ánh Tuyết và Nguyễn Quốc Toản, làm sáng tỏ vai trò tạo hình với sự phát triển của trẻ.

Nghiên cứu chuẩn hóa 4 khái niệm khoa học cốt lõi gồm: Thứ nhất, giáo dục thẩm mĩ mầm non là quá trình sư phạm có mục đích nhằm hình thành năng lực nhận biết, cảm thụ và tạo ra cái đẹp. Thứ hai, hoạt động tạo hình là phương tiện nghệ thuật đặc thù gồm 5 thể loại chính: vẽ theo mẫu, vẽ trang trí, vẽ đề tài, nặn và xé dán. Thứ ba, cảm xúc thẩm mĩ của trẻ 5 - 6 tuổi là những rung động tích cực, hồn nhiên trước hình khối, màu sắc và đường nét hài hòa. Thứ tư, thị hiếu thẩm mĩ là khả năng phân biệt cái đẹp với cái xấu, bước đầu biết lý giải sở thích nghệ thuật của bản thân. Ở độ tuổi 5 - 6 tuổi, hơn 80% cơ khớp ngón tay của trẻ dần hoàn thiện, tạo điều kiện củng cố 3 năng lực cốt lõi: tri giác thẩm mĩ, biểu đạt nghệ thuật và tư duy sáng tạo độc lập.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế công phu theo timeline 12 tháng, từ tháng 9 năm 2022 đến tháng 8 năm 2023, chia làm 3 giai đoạn: xây dựng cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng và kiểm định tính khả thi của giải pháp.

Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Tác giả khảo sát trên cỡ mẫu gồm 168 người, gồm 24 cán bộ quản lý và 144 giáo viên trực tiếp phụ trách lớp 5 - 6 tuổi tại 6 trường mầm non tiêu biểu thuộc thành phố Thái Nguyên: Mầm non 19-5, Mầm non Túc Duyên, Mầm non Quang Trung, Mầm non Tích Lương, Mầm non Cam Giá và Mầm non Tân Long.

Phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng kỹ thuật chọn mẫu phân tầng kết hợp thuận tiện, phân bổ đều theo địa bàn trung tâm đô thị, khu công nghiệp và vùng ven có đông đồng bào dân tộc thiểu số, bảo đảm tính đại diện cao.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng. Phương pháp định tính thông qua quan sát 18 hoạt động tạo hình và phỏng vấn sâu 12 cán bộ, giáo viên để phát hiện rào cản sư phạm. Phương pháp định lượng sử dụng phiếu hỏi cấu trúc thang đo Likert 5 mức độ, xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS để tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn và kiểm định hệ số tương quan Pearson giữa tính cần thiết và tính khả thi, loại bỏ định kiến chủ quan và bảo đảm độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng giáo dục thẩm mĩ cho trẻ 5 - 6 tuổi qua hoạt động tạo hình tại thành phố Thái Nguyên ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, nhận thức về vai trò giáo dục thẩm mĩ rất cao nhưng chưa tương xứng với thực hành. Khoảng 91,7% cán bộ quản lý và 86,1% giáo viên nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của hoạt động tạo hình; tuy nhiên, chỉ có 52,8% giáo viên tổ chức hoạt động tạo hình ngoài trời định kỳ mỗi tháng.

Thứ hai, phương pháp giảng dạy còn nặng về truyền thụ một chiều. Khoảng 78,5% giáo viên thừa nhận chủ yếu dùng phương pháp làm mẫu chi tiết, yêu cầu trẻ sao chép tranh mẫu của cô. Ngược lại, phương pháp hướng dẫn quan sát thiên nhiên và gợi mở cảm thụ tác phẩm nghệ thuật chỉ được 31,3% giáo viên áp dụng thường xuyên.

Thứ ba, kỹ năng của trẻ chênh lệch rõ giữa bắt chước và sáng tạo. Khoảng 82,6% trẻ thành thục thao tác cơ bản như cầm bút tô màu kín hình và nặn khối tròn, nhưng chỉ 34,7% trẻ biết tự phối màu sắc theo cảm xúc và 28,5% trẻ có khả năng sắp xếp bố cục tranh nhiều tầng lớp.

Thứ tư, môi trường nghệ thuật chưa đồng bộ. Khoảng 68,1% giáo viên phản ánh góc tạo hình thiếu nguyên vật liệu mở tự nhiên, chủ yếu lệ thuộc vào giấy và sáp màu công nghiệp sẵn có.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân do áp lực hoàn thành chương trình và sĩ số đông khiến giáo viên chọn giải pháp cho trẻ sao chép mẫu nhằm bảo đảm 100% trẻ có sản phẩm. Thêm vào đó, năng lực thiết kế hoạt động tích hợp của một bộ phận giáo viên chưa cao, các khóa bồi dưỡng mỹ học ứng dụng còn thưa thớt. So sánh với nghiên cứu của Nguyễn Thị Yến Phương và báo cáo tại một số tỉnh trung du phía Bắc, tình trạng dạy tạo hình thiên về kỹ thuật cơ học là khó khăn chung cần giải pháp đột phá.

Về mặt trình bày khoa học, toàn bộ số liệu khảo sát được hệ thống hóa qua bảng điểm trung bình và biểu đồ cột đối sánh giữa tỷ lệ nhận thức với tần suất thực hành của giáo viên. Biểu đồ đường phân phối tần suất và biểu đồ phân tán cũng phản ánh độ chênh lệch giữa trường trung tâm đạt chuẩn với trường vùng ven, tạo luận cứ vững chắc để cơ quan quản lý điều chỉnh chính sách đào tạo mầm non.

Đề xuất và khuyến nghị

Luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thẩm mĩ cho trẻ 5 - 6 tuổi:

Thứ nhất, đổi mới phương pháp tổ chức tiếp xúc tác phẩm tạo hình: Giáo viên mầm non chủ động chuyển từ làm mẫu thụ động sang tổ chức cho trẻ quan sát thiên nhiên thực tế tối thiểu 2 lần mỗi tháng. Sử dụng câu hỏi gợi mở cảm xúc trước tranh nghệ thuật, nâng chỉ số tự giác biểu đạt cảm xúc ở 85% trẻ trong vòng 6 tháng đầu áp dụng.

Thứ hai, phát triển nội dung tích hợp thẩm mĩ trong sinh hoạt hằng ngày: Ban giám hiệu nhà trường chỉ đạo tổ chuyên môn lồng ghép tạo hình vào giờ đón trả trẻ, hoạt động góc và lễ hội văn hóa. Mục tiêu giúp 100% trẻ hình thành thói quen ngăn nắp, giữ gìn vệ sinh và yêu quý cái đẹp trong lộ trình 90 ngày.

Thứ ba, chuẩn hóa năng lực đánh giá kết quả thẩm mĩ của giáo viên: Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp tổ chức 4 chuyên đề bồi dưỡng nghiệp vụ mỗi năm học. Giáo viên thay đổi tiêu chí đánh giá từ độ giống mẫu sang khích lệ ý tưởng độc đáo của trẻ, phấn đấu 90% giáo viên đạt chuẩn kỹ năng nhận xét sau 12 tháng.

Thứ tư, xây dựng không gian mở và tăng cường phối hợp phụ huynh: Nhà trường cùng ban đại diện cha mẹ học sinh thu gom ít nhất 15 loại nguyên vật liệu mở từ thiên nhiên như sỏi đá, lá khô và vỏ sò an toàn. Định kỳ 1 tháng một lần tổ chức triển lãm tranh để phụ huynh cùng ghi nhận sự tiến bộ của trẻ.

Thứ năm, tăng cường đầu tư trang thiết bị dạy học chuyên biệt: Ban giám hiệu các trường ưu tiên phân bổ tối thiểu 15% kinh phí chi thường xuyên hàng năm để bổ sung màu vẽ cao cấp, đất nặn an toàn và giá vẽ mini trong suốt năm học 2023 - 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, cán bộ quản lý giáo dục mầm non gồm chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo cùng ban giám hiệu 71 trường mầm non trên địa bàn: Nghiên cứu cung cấp hệ thống chỉ số định lượng chuẩn mực để đánh giá chất lượng chuyên môn, làm căn cứ quy hoạch 100% phòng nghệ thuật đạt chuẩn quốc gia mức độ 2.

Thứ hai, giáo viên mầm non trực tiếp phụ trách lớp 5 - 6 tuổi: Cung cấp cẩm nang 5 biện pháp sư phạm kèm quy trình bài học trực quan, giúp giáo viên giảm 40% thời gian soạn giáo án, đồng thời nâng tỷ lệ trẻ hứng thú tham gia tiết học lên trên 80%.

Thứ ba, học viên cao học và sinh viên ngành Giáo dục Mầm non: Tài liệu là hình mẫu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu sư phạm, từ xây dựng khung lý thuyết đến kỹ thuật xử lý dữ liệu trên cỡ mẫu 168 người với 11 bảng thống kê chi tiết.

Thứ tư, cha mẹ có con 5 - 6 tuổi chuẩn bị vào lớp 1: Công trình gợi mở hơn 10 hình thức tương tác tạo hình tại nhà, giúp phụ huynh thấu hiểu tâm lý, rèn luyện vận động tinh và nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ bền vững cho con.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao giáo dục thẩm mĩ qua tạo hình lại đặc biệt quan trọng ở độ tuổi 5 - 6 tuổi? Độ tuổi 5 - 6 tuổi là giai đoạn hoàn thiện tâm lý và phát triển mạnh về tri giác hình tượng. Hoạt động tạo hình giúp hơn 85% trẻ rèn luyện cơ tay khéo léo, phát triển tư duy trừu tượng và nuôi dưỡng cảm xúc tích cực. Trẻ tiếp xúc sớm với nghệ thuật có khả năng thích ứng với môi trường lớp 1 cao hơn 30% so với bạn bè cùng lứa.

Hoạt động tạo hình ở trường mầm non gồm những dạng thức cơ bản nào? Chương trình tạo hình gồm 5 thể loại chính: vẽ theo mẫu, vẽ trang trí, vẽ đề tài, tập nặn và cắt xé dán giấy. Ví dụ trong chủ đề quê hương, giáo viên hướng dẫn trẻ xé dán cổng làng kết hợp nặn hoa sen, giúp 100% trẻ tiếp cận nhiều chất liệu tự nhiên và kích thích phát triển đa giác quan toàn diện.

Rào cản lớn nhất trong dạy học tạo hình tại các trường mầm non hiện nay là gì? Rào cản lớn nhất nằm ở phương pháp dạy học nặng về truyền thụ một chiều và áp đặt tranh mẫu. Kết quả khảo sát tại 6 trường mầm non ở Thái Nguyên chỉ ra rằng 78,5% giáo viên vẫn chú trọng việc sao chép giống mẫu, khiến khoảng 65% sản phẩm của trẻ thiếu vắng nét biểu cảm và dấu ấn cá nhân sáng tạo.

Làm thế nào để kích hoạt tư duy tạo hình độc lập của trẻ mà không phụ thuộc vào tranh mẫu? Giáo viên cần đa dạng hóa nguyên vật liệu mở và tăng cường hoạt động trải nghiệm thực tế tối thiểu 2 lần mỗi tháng. Thay vì làm mẫu từng chi tiết, cô giáo đặt câu hỏi khơi gợi liên tưởng và khuyến khích trẻ tự do phối màu, giúp nâng tỷ lệ sản phẩm sáng tạo độc lập của trẻ từ 34,7% lên trên 80%.

Các biện pháp sư phạm trong luận văn đã được kiểm định độ tin cậy khoa học như thế nào? Cả 5 nhóm biện pháp sư phạm đã được lấy ý kiến khảo nghiệm trên 168 cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán. Kết quả kiểm định thống kê toán học khẳng định tính cần thiết và tính khả thi đạt điểm trung bình từ 4,2 đến 4,8 trên thang điểm 5, với hệ số tương quan đạt trên 0,82, chứng minh giá trị thực tiễn cao.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Huyền Trang khẳng định vai trò nền tảng của giáo dục thẩm mĩ cho trẻ 5 - 6 tuổi qua tạo hình tại thành phố Thái Nguyên:

• Hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận mỹ học và tâm lý học lứa tuổi với 4 khái niệm nền tảng.
• Khảo sát thực chứng toàn diện tại 71 trường mầm non trên địa bàn với cỡ mẫu 168 người.
• Nhận diện đúng điểm nghẽn sư phạm khi 86,1% giáo viên nhận thức cao nhưng 78,5% vẫn dạy rập khuôn theo mẫu.
• Đề xuất 5 nhóm biện pháp sư phạm đồng bộ có hệ số tương quan khả thi đạt mức cao trên 0,82 điểm.
• Xác lập mục tiêu nâng cao tỷ lệ trẻ say mê sáng tạo nghệ thuật lên trên 85% và tự tin bước vào lớp 1.

Trong giai đoạn 2023 - 2025, mô hình thực nghiệm cần được nhân rộng tại 9 huyện, thành phố thuộc tỉnh Thái Nguyên. Các nhà quản lý và giáo viên mầm non hãy chủ động áp dụng ngay bộ 5 giải pháp sư phạm này để đổi mới phương pháp giảng dạy, kiến tạo lớp học hạnh phúc và ươm mầm tài năng nghệ thuật cho trẻ thơ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng việc quay trở về với các luận điểm mỹ học của Friedrich Schiller trong cuốn sách “Giáo dục thẩm mỹ cho con người”, trong đó luận điểm quan trọng được cuốn sách nhấn mạnh là: Nếu loài người không có cảm giác về cái đẹp thì mọi cuộc cách mạng nhằm giải phóng cá nhân ra khỏi áp bức đều là vô nghĩa; và nếu không có một nền giáo dục thẩm mỹ cho con người thì sự tự do mà con người có được một cách dễ dàng sẽ trở nên man rợ, khủng khiếp. Tư tưởng mỹ học của Schiller trong cái nhìn của Spivak, thực chất là quan điểm về đào tạo mỹ cảm. Mỹ cảm tốt là cốt lõi của giáo dục thẩm mĩ [dẫn theo 18]. 6 Cùng với các công trình trên thế giới, ở Việt Nam, vấn đề giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo được đề cập đến trong nhiều nghiên cứu.

Cuốn sách “Giáo dục mầm non: Những vấn đề lí luận và thực tiễn” của Nguyễn Ánh Tuyết (2016) trình bày 10 nội dung cơ bản về lý luận và thực tiễn giáo dục mầm non, bao gồm: Thế giới trẻ thơ; Những quan điểm cơ bản của giáo dục mầm non; Gia đình và trẻ thơ; Hoạt động vui chơi; Giáo dục thẩm mĩ; Giáo dục đạo đức; Giáo dục trí tuệ; Môi trường với trẻ thơ; Giáo dục mầm non nông thôn; Sư phạm mầm non. Trong phần trình bày về giáo dục thẩm mĩ, cuốn sách phân tích vai trò của giáo dục thẩm mĩ đối với sự hình thành nhân cách của trẻ mẫu giáo. Trên cơ sở đó, phân tích về thiên nhiên - người bạn thân thiết của trẻ thơ, truyện cổ tích - món ăn tinh thần của trẻ thơ, truyện đồng thoại với trẻ thơ, thơ ca và trẻ thơ, đồng dao với trẻ thơ, âm nhạc với trẻ thơ, tạo hình với trẻ thơ, … Cuốn sách “Các hoạt động bồi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ cho trẻ mầm non” của nhóm tác giả Vũ Thị Ngọc Minh và Nguyễn Thị Trang (2017) đã giới thiệu 59 hoạt động nhằm bồi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ cho trẻ mầm non. Các hoạt động được giới thiệu trong cuốn sách là sự gợi mở, định hướng cho giáo viên mầm non, cha mẹ trẻ và các nhà giáo dục căn cứ vào điều kiện cụ thể của địa phương, vùng miền và mỗi nhà trường để linh hoạt trong việc xây dựng các hoạt động bồi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ cho trẻ.

Nghiên cứu “Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động ngoài trời” của Nguyễn Thị Hồng Vân (2019) khẳng định “Tổ chức hoạt động ngoài trời đúng thời gian biểu và tích cực cho trẻ tiếp xúc với thiên nhiên vừa là hình thức, vừa là phương tiện có hiệu quả để trẻ hiểu biết, cảm nhận, thưởng thức và sáng tạo cái đẹp, đồng thời bồi dưỡng tình cảm thẩm mĩ, xây dựng cơ sở ban đầu của thị hiếu thẩm mĩ cho các em. Ở độ tuổi mẫu giáo, khả năng nhìn nhận và đánh giá cái đẹp trong cuộc sống còn rất mờ nhạt và nhiều hạn chế. Vì thế, GV cần lựa chọn những biện pháp và hình thức phù hợp khi tổ chức các 7 hoạt động cho trẻ góp phần vào việc nâng cao chất lượng giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mầm non”. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Hồng Vân chỉ ra những tồn tại trong việc tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ ở một số trường mầm non.

Từ đó, đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động ngoài trời [22]. Ngoài ra, còn nhiều công bố báo chí khác về vấn đề giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo theo cách tiếp cận của khoa học quản lý như “Biện pháp giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động kể chuyện và đóng kịch” của Hoàng Thị Lan [8];… 1. Nghiên cứu về giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động tạo hình Trong nghiên cứu “Phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non” của Nguyễn Quốc Toản (2012) có cấu trúc gồm 2 phần. Phần 1 giới thiệu những vấn đề chung về hoạt động tạo hình của trẻ mầm non, bao gồm: Đặc điểm sự phát triển hoạt động tạo hình của trẻ mầm non; Mục đích, nhiệm vụ của tổ chức hoạt động tạo hình của trường mầm non; Các nguyên tắc, yêu cầu của chương trình hoạt động tạo hình; Các phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình của trường mầm non ở các độ tuổi (trước 3 tuổi: 3 - 4 tuổi; 4 - 5tuổi; 5 - 6 tuổi ); Các hình thức tổ chức hoạt động tạo hình trong trường mầm non.

Phần 2 giới thiệu phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình trong trường mầm non. Thông qua 2 phần trình bày, cuốn sách đã hệ thống hóa được các lí luận liên quan đến giáo dục mầm non, quá trình tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non và các nhân tố ảnh hưởng đến việc tổ chức thực hiện quá trình này. Theo Nguyễn Quốc Toản, hoạt động tạo hình gắn liền với con người. Ngay từ khi con người chưa có chữ viết, con người đã sử dụng hình vẽ như một phương tiện để giao tiếp và truyền lại các kinh nghiệm sản xuất.

Điều đó chứng tỏ hoạt động tạo hình là một trong những nhu cầu rất cần thiết của đời sống con người, là một trong những hoạt động của con người để tạo ra các sản phẩm có hình thể 8 và màu sắc đẹp, đem lại khoái cảm thẩm mĩ cho người xem, nhận ra cái đẹp và cảm xúc trước cái đẹp. Luận án “Các biện pháp giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo lớn (5 - 6 tuổi) thông qua hoạt động tạo hình ở các trường mầm non” của Nguyễn Thị Yến Phương (2005) đã nghiên cứu những vấn đề lý luận về giáo dục thẩm mỹ và hoạt động tạo hình đối với trẻ mầm non, mối quan hệ giữa giáo dục thẩm mỹ và hoạt động tạo hình. Luận án nêu lên thực trạng giáo dục thẩm mỹ nói chung và giáo dục thẩm mỹ thông qua việc tổ chức hoạt động tạo hình nói riêng ở các trường mầm non những năm đầu thế kỷ XXI. Trên cơ sở đó, đề xuất hoàn thiện hệ thống các biện pháp giáo dục thẩm mỹ thông qua việc tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non và phân tích kết quả thử nghiệm hệ thống biện pháp đó.

Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo qua hoạt động tạo hình ở các trường mầm non còn được đề cập đến trong nhiều công bố báo chí như: “Hoạt động tạo hình đối với việc chuẩn bị cho trẻ đi học ở các trường phổ thông” của Lê Thị Thanh Thúy (2007) [15]; “Bồi dưỡng xúc cảm, tình cảm thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo lớn (5 - 6 tuổi) qua hoạt động tạo hình” của Nguyễn Thị Yến Phương (2009) [13]; “Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động tạo hình” của Hoàng Thị Bảo Trang (2017) [17]; “Tính sáng tạo của giáo viên mầm non trong tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ” của tác giả Phạm Thu Hà ( 2019) [18]; Như vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu về giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo nói chung và giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo qua hoạt động tạo hình ở các trường mầm non nói riêng. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu mang tính lí luận hoặc gắn với địa phương khác nhau. Hoạt động tạo hình l là một nội dung giáo dục quan trọng, tuy nhiên chưa có các nghiên cứu làm rõ ưu thế của hoạt động tạo hình. Nghiên cứu về vấn đề "Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động tạo hình ở các trường mầm non Thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên" vẫn là một khoảng trống cần được quan 9 tâm nghiên cứu.

Những công trình có liên quan của các tác giả đi trước làm tài liệu tham khảo để tác giả thực hiện đề tài luận văn này. Một số khái niệm cơ bản 1. Giáo dục thẩm mĩ, giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo Thẩm mĩ mà một khái niệm phổ biến trong mĩ học và trong đời sống xã hội. Thẩm là đánh giá, thẩm định; mỹ là đẹp.

Thẩm mĩ là sự đánh giá về phương diện cái đẹp. Trong Mĩ học Mác - Lênin, thẩm mĩ là một “siêu” phạm trù vì chính nó đã mang lại tên gọi cho một ngành khoa học và quy định đối tượng nghiên cứu của mỹ học. Đối tượng ấy được thể hiện trên hai phương diện: Một là thẩm mĩ khách quan trong tự nhiên, trong đời sống xã hội, trong sáng tạo nghệ thuật; Hai là thẩm mĩ chủ quan hay ý thức thẩm mĩ gắn liền với chủ thể thưởng thức, đánh giá, sáng tạo thẩm mĩ. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Ánh, giáo dục thẩm mĩ là sự hình thành những khả năng và thị hiếu thẩm mĩ đúng đắn, giúp cho con người hiểu biết, cảm xúc, hành động đúng, phù hợp với yêu cầu của cái đẹp trong đời sống xã hội, đời sống thiên nhiên, trước tác phẩm nghệ thuật và góp phần sáng tạo ra cái đẹp trên mọi lĩnh vực [2].

Theo Ngô Thị Lan Anh, bản chất của giáo dục thẩm mĩ nhằm xây dựng nên con người với tư cách là chủ thể thẩm mĩ chân chính, biết thưởng thức, biết đánh giá, biết sáng tạo cái đẹp. Đó là thành tố quan trọng góp phần sáng tạo nên nhân cách con người toàn diện, đáp ứng được yêu cầu phát triển ngày càng cao của xã hội. Giáo dục thẩm mĩ là nâng cao năng lực thẩm mĩ của mỗi người. Trong đó, có việc bồi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ, thị hiếu thẩm mĩ, lí tưởng thẩm mĩ [1].

Từ những quan niệm trên, có thể khái quát về nội hàm của “giáo dục thẩm mĩ” như sau: Giáo dục thẩm mĩ là một quá trình sư phạm, nhằm hình thành và phát triển ở người được giáo dục năng lực về cảm thụ và nhận thức đúng đắn cái đẹp trong đời sống sinh hoạt, xã hội, trong tự nhiên và trong nghệ 10 thuật. Giáo dục thẩm mĩ là giáo dục lòng yêu cái đẹp, sống theo cái đẹp và biết tạo ra cái đẹp trong cuộc sống. Với nội hàm đó, giáo dục thẩm mĩ có mục tiêu trực tiếp là làm phát triển năng lực hoạt động trong lĩnh vực thẩm mĩ với tính cách là một lĩnh vực hoạt động đặc thù của con người. Để đạt được mục tiêu đó, nhiệm vụ trước tiên của giáo dục thẩm mĩ là phải thúc đẩy việc xây dựng và phát triển các nhu cầu, cảm xúc, thị hiếu và lí tưởng thẩm mĩ đúng đắn, lành mạnh và cao đẹp.