đặt vấn đề giáo dục pháp luật vì pháp luật là các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung và mọi người đều có nghĩa vụ phải tuân thủ pháp luật… Giáo dục pháp luật vừa mang những đặc điểm chung của giáo dục, sử dụng các hình thức và phương pháp của giáo dục nói chung, vừa thể hiện những nét đặc thù riêng có của mình trong mối liên hệ chặt chẽ với các loại hình thức giáo dục khác như giáo dục chính trị, đạo đức… [23, tr. Từ những phân tích trên, có thể xác định: Giáo dục pháp luật là hoạt động có tổ chức, có mục đích tác động đến nhận thức của người được giáo dục, tạo cho họ ý thức, thái độ ứng xử phù hợp với pháp luật hiện hành. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm của giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử của Toà án Xét xử theo cách hiểu của các nhà luật học là hoạt động xem xét, đánh giá bản chất pháp lý của vụ việc nhằm đưa ra một phán xét về tính chất, mức độ pháp lý của vụ việc, từ đó nhân danh Nhà nước đưa ra một phán quyết tương ứng với bản chất, mức độ trái hay không trái pháp luật của vụ việc (xét xử vụ án hình sự, dân sự, hành chính).
Xét xử cũng được hiểu theo nghĩa là một giai đoạn tố tụng quan trọng được tiến hành dưới hình thức phiên toà nhằm xem xét, phán xét, nhân danh Nhà nước đưa ra một phán quyết theo trình tự luật định những vụ án thuộc thẩm quyền của Toà án [50, tr. Trong hoạt động tư pháp, xét xử được coi là khâu trung tâm có vai trò quyết định. Thông qua hoạt động xét xử của mình, Tòa án nhân danh Nhà nước đưa ra phán quyết bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tổ chức, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân; giáo dục công dân tuân thủ pháp luật. Toà án có thể thực hiện việc giáo dục pháp luật bằng nhiều hình thức nhưng hình thức giáo dục hiệu quả nhất là thông qua hoạt động xét xử.
Thông qua hoạt động xét xử, Tòa án có thể giúp cho những người tham gia tố tụng (bị can, bị cáo, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự.) và những người tham gia theo dõi phiên tòa trực tiếp hoặc gián tiếp hiểu sâu sắc, hiểu rõ hơn các quy định của pháp luật được áp dụng khi giải quyết vụ án. Hoạt động này có hiệu quả giúp cho các đối tượng được giáo dục tự đánh giá về hành vi và trách nhiệm pháp lý của mình tạo cho họ có những hành vi xử sự phù hợp với quy định pháp luật. Giáo dục cho mọi người ý thức tôn trọng pháp luật, rèn luyện thói quen tuân thủ pháp luật, cần làm cho mọi người tin rằng bất cứ sự vi phạm nào cũng sẽ bị Tòa án và xã hội lên án, giáo dục mọi công dân ý thức tham gia vào hoạt động đấu tranh phòng chống tội phạm. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Giáo dục pháp luật qua hoạt động xét xử của Tòa án được thể chế hóa tại Điều 1 Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2002: “Bằng hoạt động của mình, Toà án góp phần giáo dục công dân trung thành với Tổ quốc, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, tôn trọng những quy tắc của cuộc sống xã hội, ý thức đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, các vi phạm pháp luật khác” [33].
Hoạt động đặc thù của Tòa án là xét xử nên tạo ra hình thức giáo dục pháp luật đặc trưng riêng, bởi nó tổng hợp các hình thức giáo dục pháp luật như; giáo dục qua hình ảnh trực tiếp (sự trang nghiêm của quang cảnh phiên tòa, Hội đồng xét xử, trình tự thủ tục tố tụng…), giáo dục pháp luật qua lời nói trực tiếp (Thông qua quá trình giải quyết các vụ việc tại tòa án khi tiến hành hòa giải, xét xử….), giáo dục pháp luật qua các bài viết là các văn bản tố tụng (công bố cáo trạng của Viện kiểm sát, công bố các chứng cứ có tại hồ sơ và đặc biệt là các phán quyết của Tòa án thể hiện qua lập luận sắc bén, phán quyết nghiêm minh, thấu tình đạt lý khi ban hành Bản án, Quyết định). Có thể nói giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử tại Tòa án là hình thức giáo dục pháp luật tổng hợp, trực tiếp của ba loại hình báo nói, báo viết và báo hình. Giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử của Tòa án được coi là hình thức giáo dục pháp luật đi từ trực quan sinh động theo con đường logic biện chứng của sự nhận thức, là hình thức tuyên truyền hiệu quả nhất trong việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục pháp luật của Tòa án. Từ những nhận định trên, có thể đưa ra một khái niệm chung về giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử tại Tòa án: Giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử của Tòa án là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức, có chủ định và có kế hoạch của của các chủ thể trong hoạt động tố tụng bao gồm Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, Luật sư, Thư ký Tòa án.
đến các đối tượng giáo dục là những người tham gia tố tụng và tham dự phiên tòa. Giúp hình thành ở họ ý thức xử sự phù hợp với yêu cầu của pháp luật, qua đó hỗ trợ, củng cố và phát huy tác dụng của chính hoạt động xét xử. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mục đích của giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử của Tòa án 1.
Mục đích chung của hoạt động giáo dục pháp luật Từ khái niệm về giáo dục pháp luật như trên, có thể thấy mục đích chung nhất của giáo dục pháp luật là tạo cho đối tượng được giáo dục ý thức pháp luật, thái độ ứng xử phù hợp với pháp luật hiện hành. Để đạt được mục đích chung nhất như trên, giáo dục pháp luật cần đạt được các mục đích cụ thể như sau: Thứ nhất, giáo dục pháp luật nâng cao nhận thức pháp luật của đối tượng được giáo dục. Trong đời sống xã hội, việc giáo dục pháp luật nhằm nâng cao nhận thức pháp luật của người dân được coi là tiền đề hình thành nên cách ứng xử của họ trước các quy định pháp luật. Khi nhận thức pháp luật của người dân còn thấp sẽ tạo ra một bộ phận người dân có ý thức chấp hành pháp luật kém, hành vi vi phạm pháp luật nhiều; ngược lại nhận thức pháp luật cao hình thành nên thái độ chấp hành nghiêm chỉnh các quy định pháp luật.
Chính vì vậy, đây được coi là mục đích quan trọng nhất của giáo dục pháp luật. Chỉ có nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân thì mới thay đổi được tư duy, ý thức tuân thủ pháp luật của toàn xã hội. Thư hai, hình thành ý thức tôn trọng và lòng tin đối với pháp luật. Cách ứng xử của mọi người trước pháp luật phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố cảm xúc của họ đối với pháp luật.
Ngoài nhận thức về pháp luật thì ý thức tôn trọng và lòng tin của mọi người cũng có tác động rất lớn đến hành vi của họ trong việc tuân thủ pháp luật. Trường hợp, nếu có nhận thức pháp luật mà không có ý thức tôn trọng pháp luật thì con người rất dễ có hành vi vượt ra ngoài các chuẩn mực pháp luật, dẫn đến việc vi phạm pháp luật. Để đạt được mục đích trên, giáo dục pháp luật cần giáo dục cho con người nhận thức được tính công bằng pháp luật, nhận thức được nghĩa vụ của mình đối với Nhà nước từ đó hình thành ý thức tuân thủ pháp luật mọi lúc, mọi nơi; ý thức đấu tranh là lên án các hành vi sai trái, bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ ba, hình thành hành vi xử sự tuân theo pháp luật.
Cách ứng xử của con người trước pháp luật thể hiện qua hành vi cụ thể của họ. Hành vi có tuân thủ hay không tuân thủ pháp luật, có chuẩn mực hay vi phạm pháp luật phụ thuộc vào nhận thức và cảm xúc của họ trước pháp luật. Con người sẽ sống và làm việc theo pháp luật nếu họ có nhận thức pháp luật đầy đủ, có lòng tin đối với pháp luật. Giáo dục pháp luật tạo cho con người thói quen tuân thủ pháp luật, là hình thức thực hiện pháp luật giúp các chủ thể kiềm chế, giữ mình để không thực hiện những hành vi mà pháp luật cấm;Thói quen thi hành pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể thực hiện các nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực và Sử dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể thực hiện quyền chủ thể của mình, tức là thực hiện những hành vi mà pháp luật cho phép 1.
Mục đích của giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử của Tòa án Giáo dục pháp luật qua hoạt động xét xử tại Tòa án và các hình thức giáo dục pháp luật khác đều có mục đích chung của giáo dục pháp luật như đã phân tích ở trên. Tuy nhiên, đây được coi là hoạt động giáo dục pháp luật đặc thù nên có những mục đích riêng cụ thể sau: Giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử tại tòa án là hình thức lồng ghép giữa hoạt động xét xử với hoạt động giáo dục pháp luật nhằm trang bị cho những người tham gia vào quá trình tố tụng hoặc theo dõi phiên tòa những kiến thức pháp luật cần thiết. Trong quá trình xét xử, thông qua từng vụ án cụ thể, Tòa án tạo điều kiện thuận lợi để những người tham dự phiên tòa cũng như nhân dân tiếp cận với pháp luật, nhằm nâng cao trình độ nhận thức về pháp luật trong quần chúng nhân dân, tạo niềm tin của người dân vào đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, trang bị cho người dân những kiến thức pháp 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com luật cần thiết để tự bản thân họ tránh xa những hành vi vi phạm pháp luật và giáo dục con em mình phải tuân theo pháp luật. Đồng thời đấu tranh với những hành vi vi phạm pháp luật xảy ra trong cộng đồng nhân dân.
Một bản án nghiêm minh, đúng đắn, khách quan, toàn diện là mục đích của hoạt động xét xử. Mục đích giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử là tạo nên một trạng thái mới trong ý thức pháp luật về hành động tự giác tuân theo pháp luật của người dân khi trực tiếp hoặc gián tiếp quan tâm, theo dõi phiên tòa.