Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG 1. Cơ sở lý luận của giáo dục pháp luật 1. Khái niệm giáo dục pháp luật Theo từ điển từ và ngữ Hán - Việt "Giáo dục là quá trình hoạt động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức nhằm bồi dưỡng cho con người những phẩm chất đạo đức và những tri thức cần thiết để người ta có khả năng tham gia mọi mặt của đời sống xã hội" [28, tr. Hiện nay trong các tài liệu khoa học về pháp luật ở nước ta, các tác giả đã khá thống nhất với khái niệm giáo dục pháp luật, theo đó: Giáo dục pháp luật là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục một cách có hệ thống và thường xuyên nhằm mục đích hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm pháp lý và hành vi phù hợp với các đòi hỏi của pháp luật hiện hành và đòi hỏi của nền pháp chế XHCN [26, tr.
Tác giả bày tỏ sự nhất trí cao với quan niệm nêu trên về giáo dục pháp luật. Theo đó, trong luận văn này, giáo dục pháp luật có nội hàm sau: - Giáo dục pháp luật là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định do vậy giáo dục pháp luật là sự tác động mang tính chủ quan, được tiến hành bởi hệ thống nhiều chủ thể thông qua hình thức nhất định. - Chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục một cách có hệ thống và thường xuyên, liên tục, lâu dài chứ không phải là sự tác động một lần. - Mục đích của giáo dục pháp luật là hình thành ở đối tượng giáo dục tri thức pháp luật, tình cảm pháp lý và hành vi phù hợp với các đòi hỏi của pháp luật hiện hành và đòi hỏi của nền pháp chế XHCN.
Trong điều kiện hiện nay ở nước ta, giáo dục pháp luật là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng. Việc trang bị tri thức pháp luật, xây dựng tình cảm và thói quen hành xử theo pháp luật cho mọi công dân là trách nhiệm của toàn 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bộ hệ thống chính trị, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và sự điều phối, tổ chức thực hiện của các cơ quan nhà nước và các tổ chức, đoàn thể. Là khâu then chốt, quan trọng để chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước thực sự đi vào cuộc sống xã hội, đi vào ý thức, hành động của từng chủ thể trong xã hội. Giáo dục pháp luật là một trong những mắt xích quan trọng, có ý nghĩa đặc biệt trong việc tăng cường pháp chế XHCN.
Bởi vì, giáo dục pháp luật là nhằm hình thành ý thức tôn trọng, tuân thủ pháp luật cho mọi công dân, nhằm phát huy vai trò và hiệu lực của pháp luật trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN [39, tr. Với phương hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa do Đảng cộng sản Việt Nam đề ra, chúng ta đang từng bước phấn đấu nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý xã hội bằng pháp luật. Trong đó, giáo dục pháp luật giữ một vai trò đặc biệt quan trọng. Mục đích của giáo dục pháp luật Theo Từ điển Tiếng Việt, thì “mục đích là cái vạch ra làm đích nhằm đạt cho được” [32, tr.
Vậy “cái vạch ra làm đích nhằm đạt cho được” của giáo dục pháp luật là gì? Hiện nay, có nhiều ý kiến cho rằng mục đích của giáo dục pháp luật bao gồm ba mục đích cơ bản: mục đích nhận thức, mục đích cảm xúc, mục đích hành vi. Mục đích thứ nhất: Hình thành, làm sâu sắc và từng bước mở rộng hệ thống tri thức pháp luật của công dân (mục đích nhận thức). Mục đích thứ hai: Hình thành tình cảm và lòng tin đối với pháp luật (mục đích cảm xúc). Mục đích thứ ba: Hình thành động cơ, hành vi và thói quen xử sự theo pháp luật (mục đích hành vi).
Việc phân chia các mục đích giáo dục pháp luật như vậy chỉ mang tính tương đối, giữa các mục đích có mối quan hệ đan xen, tác động qua lại trong mối liên hệ hữu cơ thống nhất. Từ tri thức pháp luật đến tính tự giác. Từ tính tự giác đến tính tích cực. Từ tính tích cực đến thói quen xử sự theo pháp luật.
Ngược lại, khi có thói quen xử sự theo pháp luật thì lòng tin, tình cảm pháp luật lại được củng cố. Do đó, khi tiến hành giáo dục pháp luật đều phải hướng hoạt động vào cả ba mục đích của giáo dục pháp luật. Việc xác định mục đích của giáo dục pháp luật trong quá trình giáo dục pháp luật có ý nghĩa hết sức quan trọng cả trong lý luận lẫn thực tiễn giáo dục pháp 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Việc xác định đúng hay không đúng mục đích của giáo dục pháp luật sẽ dẫn đến chất lượng tốt hay không tốt tới giáo dục pháp luật [39, tr.
Nội dung, hình thức giáo dục pháp luật 1. Nội dung của giáo dục pháp luật Nội dung giáo dục pháp luật là yếu tố quan trọng của quá trình giáo dục pháp luật. Xác định đúng nội dung giáo dục pháp luật là đảm bảo cần thiết để giáo dục pháp luật có hiệu quả. Nội dung giáo dục pháp luật được xác định trên cơ sở mục đích của giáo dục pháp luật và nhu cầu, đặc điểm của đối tượng giáo dục pháp luật.
Căn cứ vào nhu cầu và đặc điểm của đối tượng giáo dục pháp luật, nhiều nhà khoa học đã chia nội dung giáo dục pháp luật thành ba mức, cấp độ khác nhau: Một là, mức độ tối thiểu về giáo dục pháp luật phổ cập cho mọi công dân. Hai là, mức độ giáo dục pháp luật theo nhu cầu ngành nghề của các công dân hoạt động trong các lĩnh vực kinh tế kỹ thuật, văn hóa xã hội. Ba là, mức độ giáo dục chuyên luật, đây là mức độ cao nhất của nội dung giáo dục pháp luật, nhằm mục đích đào tạo các luật gia cho bộ máy nhà nước và các tổ chức mang tính nghề nghiệp về pháp luật [17, tr. Theo tác giả việc phân định như vậy là hợp lý.
Để đạt được mục đích của giáo dục pháp luật, cần phải phân loại đối tượng giáo dục pháp luật để từ đó xác định nội dung giáo dục pháp luật cho từng đối tượng, hình thức giáo dục phù hợp sao cho đạt hiệu quả cao nhất. Hình thức giáo dục pháp luật Theo từ điển Tiếng Việt thì “hình thức là cái chứa đựng hoặc biểu hiện nội dung; là cách thể hiện, cách điều hành một hoạt động” [32, tr. Để giáo dục pháp luật đạt hiệu quả, bên cạnh việc xác định đúng mục đích, nội dung giáo dục pháp luật thì cần phải xác định đúng hình thức giáo dục pháp luật. Vậy hình thức giáo dục pháp luật là gì? Hiện nay có một số tác giả quan niệm về hình thức GDPL khác nhau, tác giả luận văn đồng tình quan niệm: "Hình thức giáo dục pháp luật là các dạng hoạt động cụ thể, có tổ chức phối hợp giữa chủ thể giáo dục pháp luật và đối tượng giáo dục pháp luật để thể hiện nội dung giáo dục pháp luật và đạt mục đích giáo dục pháp luật [39, tr.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hình thức giáo dục pháp luật rất đa dạng và phong phú, luôn được hoàn thiện và phát triển. Căn cứ Điều 11 Luật phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012, có các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật sau: - Họp báo, thông cáo báo chí. - Phổ biến pháp luật trực tiếp; tư vấn, hướng dẫn tìm hiểu pháp luật; cung cấp thông tin, tài liệu pháp luật. - Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, loa truyền thanh, internet, pa- nô, áp-phích, tranh cổ động; đăng tải trên Công báo; đăng tải thông tin pháp luật trên trang thông tin điện tử; niêm yết tại trụ sở, bảng tin của cơ quan, tổ chức, khu dân cư.
- Tổ chức thi tìm hiểu pháp luật. - Thông qua công tác xét xử, xử lý vi phạm hành chính, hoạt động tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân và hoạt động khác của các cơ quan trong bộ máy nhà nước; thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, hòa giải ở cơ sở. - Lồng ghép trong hoạt động văn hóa, văn nghệ, sinh hoạt của tổ chức chính trị và các đoàn thể, câu lạc bộ, tủ sách pháp luật và các thiết chế văn hóa khác ở cơ sở. - Thông qua chương trình giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân.
- Các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật khác phù hợp với từng đối tượng cụ thể mà các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền có thể áp dụng để bảo đảm cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đem lại hiệu quả. Chủ thể và đối tượng giáo dục pháp luật 1. Chủ thể giáo dục pháp luật Theo từ điển Tiếng Việt, chủ thể nói chung được hiểu "là đối tượng gây ra hành động mang tính tác động trong quan hệ đối lập với đối tượng bị chi phối bởi hành động tác động, gọi là khách thể" [32, tr. Quan điểm chung của nhiều nhà khoa học pháp lý cho rằng Chủ thể giáo dục pháp luật là tất cả những người mà theo chức năng, nhiệm vụ hay trách nhiệm xã hội phải tham gia vào việc thực hiện các mục đích giáo dục pháp luật [17, tr11-12].
Các nghiên cứu lý luận và thực tiễn đã xác định và thừa nhận có hai loại chủ thể 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giáo dục pháp luật: chủ thể chuyên nghiệp và chủ thể không chuyên nghiệp với vị trí, nhiệm vụ, yêu cầu trình độ và kỹ năng phổ biến, giáo dục pháp luật khác nhau [17, tr. Tác giả luận văn đồng tình với cách phân loại như vậy. Theo cách phân loại này thì chủ thể chuyên nghiệp bao gồm những người mà chức năng của họ là thực hiện các mục đích, nội dung giáo dục pháp luật như các giảng viên luật, báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật. còn chủ thể không chuyên nghiệp là những người không có chức năng giáo dục pháp luật nhưng qua hoạt động của mình vẫn thực hiện chức năng giáo dục pháp luật.
Ví dụ: đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân, cán bộ, công chức thuộc các cơ quan hành pháp, tư pháp.