Luận văn thạc sĩ về giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự tại tỉnh Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự trên cơ sở thực tiễn địa bàn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Hà Thị Phương Bắc
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự (Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Phú Thọ)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ TẠI TỈNH PHÚ THỌ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giám sát của cơ quan dân cử đối với tố tụng hình sự tại Phú Thọ

Giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự là một vấn đề quan trọng trong việc bảo đảm quyền lợi của công dân và trật tự pháp luật. Tại tỉnh Phú Thọ, hoạt động này không chỉ giúp phát hiện và ngăn chặn các hành vi lạm quyền mà còn đảm bảo tính minh bạch trong quá trình tố tụng. Cơ quan dân cử, đặc biệt là Quốc hội và Hội đồng nhân dân, đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát các hoạt động của cơ quan tư pháp, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

1.1. Khái niệm giám sát của cơ quan dân cử trong tố tụng hình sự

Giám sát của cơ quan dân cử được hiểu là việc theo dõi, kiểm tra hoạt động của các cơ quan tư pháp trong việc thực hiện quyền lực nhà nước. Điều này bao gồm việc đánh giá tính hợp pháp và hiệu quả của các quyết định, hành động trong quá trình tố tụng hình sự.

1.2. Vai trò của cơ quan dân cử trong giám sát tố tụng hình sự

Cơ quan dân cử có trách nhiệm giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp nhằm bảo vệ quyền lợi của công dân. Vai trò này không chỉ dừng lại ở việc theo dõi mà còn bao gồm việc yêu cầu các cơ quan này phải chịu trách nhiệm về các quyết định của mình.

II. Vấn đề và thách thức trong giám sát tố tụng hình sự tại Phú Thọ

Mặc dù có những quy định pháp luật rõ ràng về giám sát của cơ quan dân cử, nhưng thực tế cho thấy vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các vấn đề như thiếu thông tin, năng lực giám sát hạn chế và sự phối hợp giữa các cơ quan chưa chặt chẽ đã ảnh hưởng đến hiệu quả giám sát.

2.1. Những khó khăn trong việc thực hiện giám sát

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc thiếu thông tin đầy đủ và kịp thời từ các cơ quan tư pháp. Điều này khiến cho cơ quan dân cử gặp khó khăn trong việc đánh giá và đưa ra quyết định giám sát.

2.2. Năng lực giám sát của cơ quan dân cử

Năng lực của các đại biểu dân cử trong việc giám sát hoạt động tố tụng hình sự còn hạn chế. Nhiều đại biểu chưa có đủ kiến thức và kinh nghiệm để thực hiện chức năng giám sát một cách hiệu quả.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử

Để nâng cao hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự, cần có những giải pháp cụ thể. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện quy trình giám sát, tăng cường đào tạo cho các đại biểu dân cử và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động của các cơ quan tư pháp.

3.1. Cải thiện quy trình giám sát

Cần xây dựng một quy trình giám sát rõ ràng và minh bạch, giúp các cơ quan dân cử dễ dàng theo dõi và đánh giá hoạt động của các cơ quan tư pháp.

3.2. Đào tạo nâng cao năng lực cho đại biểu dân cử

Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về pháp luật và tố tụng hình sự cho các đại biểu dân cử sẽ giúp họ nâng cao năng lực giám sát, từ đó thực hiện tốt hơn vai trò của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Phú Thọ

Nghiên cứu thực tiễn về giám sát của cơ quan dân cử tại Phú Thọ cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện để đảm bảo quyền lợi của công dân được bảo vệ tốt nhất.

4.1. Kết quả giám sát trong thực tiễn

Các kết quả từ hoạt động giám sát cho thấy đã phát hiện và xử lý kịp thời nhiều vi phạm trong tố tụng hình sự, từ đó bảo vệ quyền lợi của công dân.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn giám sát tại Phú Thọ có thể được áp dụng cho các tỉnh thành khác, nhằm nâng cao hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử trên toàn quốc.

V. Kết luận và tương lai của giám sát tố tụng hình sự tại Phú Thọ

Giám sát của cơ quan dân cử đối với tố tụng hình sự tại Phú Thọ cần được tiếp tục cải thiện và phát triển. Tương lai của hoạt động này phụ thuộc vào sự nỗ lực của các cơ quan liên quan trong việc nâng cao hiệu quả giám sát và bảo vệ quyền lợi của công dân.

5.1. Định hướng phát triển giám sát trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng cho hoạt động giám sát trong tương lai, nhằm đảm bảo tính hiệu quả và minh bạch trong tố tụng hình sự.

5.2. Vai trò của công dân trong giám sát

Công dân cũng cần được khuyến khích tham gia vào quá trình giám sát, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và công bằng hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kiểm soát quyền lực nhà nước là nguyên lý cốt lõi trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Hoạt động tố tụng hình sự liên quan trực tiếp đến sinh mệnh chính trị, quyền tự do thân thể, danh dự và tài sản của công dân. Thực tiễn áp dụng pháp luật trong giai đoạn 2011 - 2015 cho thấy, với hơn 3.500 vụ án hình sự được thụ lý trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, việc kiểm soát quyền lực tư pháp nhằm chống oan sai và chống bỏ lọt tội phạm là đòi hỏi cấp thiết. Xuất phát từ nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất nhưng có sự phân công, phối hợp và kiểm soát, cơ chế giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp đối với hoạt động tư pháp giữ vai trò nền tảng.

Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện cơ sở lý luận, quy định pháp luật và thực tiễn thi hành quyền giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự. Phạm vi khảo sát không gian được xác định cụ thể tại tỉnh Phú Thọ - một địa bàn trung du miền núi mang tính đặc thù cao về cơ cấu tội phạm và tổ chức bộ máy tư pháp địa phương, trong khung thời gian trọng tâm từ năm 2011 đến năm 2015. Mục tiêu then chốt của nghiên cứu là đánh giá đúng thực trạng, chỉ rõ các khoảng trống pháp lý, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu lực giám sát. Kết quả nghiên cứu đóng góp trực tiếp vào mục tiêu của Chiến lược cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết 49-NQ/TW của Bộ Chính trị, hướng đến mục tiêu 100% các hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án đều được đặt dưới sự giám sát chặt chẽ của nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của 3 học thuyết pháp lý trụ cột. Thứ nhất là học thuyết về kiểm soát quyền lực nhà nước và tính tối cao của cơ quan đại diện dân cử. Theo Hiến pháp năm 2013, Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Mọi nhánh quyền lực, bao gồm quyền tư pháp, đều phải chịu sự giám sát tối cao và giám sát thường xuyên của cơ quan dân cử để ngăn ngừa nguy cơ lạm quyền. Thứ hai là lý thuyết về quyền con người và bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng hình sự. Mọi biện pháp cưỡng chế tố tụng như bắt, tạm giữ, tạm giam đều tác động trực tiếp đến quyền tự do thân thể, đòi hỏi sự can thiệp và giám sát từ bên ngoài để bảo đảm công lý. Thứ ba là học thuyết về sự cân bằng giữa tính độc lập xét xử và trách nhiệm giải trình tư pháp.

Khung phân tích vận dụng 4 khái niệm pháp lý căn bản: giám sát của cơ quan dân cử, địa vị pháp lý tố tụng, hoạt động tố tụng hình sự và cơ chế phòng chống oan sai. Nghiên cứu đối chiếu quy định tại Điều 32 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Điều 33 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, kết hợp cùng Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2015 để thiết lập các tiêu chí đánh giá chuẩn mực về thẩm quyền, phương thức và hiệu lực giám sát.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, bảo đảm xem xét hiện tượng pháp lý trong mối quan hệ vận động thực tiễn. Nghiên cứu kết hợp đa dạng các phương pháp chuyên ngành: phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp tổng hợp - so sánh luật học, phương pháp thống kê định lượng và phương pháp nghiên cứu điển hình.

Nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được thu thập từ hơn 500 văn bản, báo cáo giám sát chuyên đề của Thường trực Hội đồng nhân dân, Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân tỉnh Phú Thọ và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2011 - 2015. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê tổng hợp từ Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và Cơ quan điều tra Công an tỉnh Phú Thọ trên toàn bộ 13 đơn vị hành chính cấp huyện. Phương pháp chọn mẫu phân tầng điển hình được áp dụng nhằm phản ánh đầy đủ bức tranh tội phạm và hoạt động giám sát tại cả khu vực đô thị lẫn vùng đồng bào thiểu số miền núi. Việc lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính giúp lượng hóa chính xác tỷ lệ giải quyết đơn thư khiếu nại tư pháp, đánh giá khách quan mức độ hiệu quả của các kiến nghị sau giám sát.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn tại địa bàn tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2011 - 2015 mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, cơ quan dân cử tỉnh Phú Thọ đã thực hiện hơn 1.200 lượt giám sát định kỳ và chuyên đề thông qua việc thẩm tra báo cáo công tác, chất vấn tại kỳ họp và khảo sát thực tế. Hoạt động này góp phần kéo giảm tỷ lệ án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của cơ quan tiến hành tố tụng xuống dưới 1,2%, đồng thời hạn chế tỷ lệ hồ sơ trả điều tra bổ sung giữa các cơ quan tố tụng duy trì ở mức dưới 3,5% tổng số vụ án thụ lý.

Thứ hai, nhận thức về vai trò giám sát tư pháp có bước chuyển biến rõ rệt. Tỷ lệ đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có trình độ đại học luật trở lên đạt khoảng 22%, số phiên giải trình chuyên sâu về công tác giải quyết án hình sự trọng điểm tăng hơn 35% so với giai đoạn 5 năm trước đó.

Thứ ba, hiệu lực thực thi các kết luận giám sát vẫn còn khoảng trống lớn. Trong tổng số các kiến nghị do Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân tỉnh ban hành, có khoảng 40% kiến nghị chưa được các cơ quan tố tụng giải quyết và phản hồi bằng văn bản đúng thời hạn 30 ngày theo luật định. Tỷ lệ các cuộc giám sát đột xuất đối với khâu tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm chỉ chiếm khoảng 15% tổng số các hoạt động giám sát.

Thứ tư, cơ chế phối hợp giữa Đoàn đại biểu Quốc hội, Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân tỉnh và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Phú Thọ trong việc tiếp nhận và xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo oan sai đạt hiệu suất giải quyết thành công trên 85%, góp phần ổn định an ninh chính trị địa phương.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên bắt nguồn từ cả góc độ thể chế lẫn năng lực thực thi. Về mặt pháp lý, các quy định tại Điều 32 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 trước đây chưa xác định rõ ràng chế tài ràng buộc trách nhiệm đối với cơ quan tiến hành tố tụng khi chậm trễ thực hiện yêu cầu của cơ quan dân cử. Về mặt tổ chức, phần lớn đại biểu Hội đồng nhân dân hoạt động kiêm nhiệm, quỹ thời gian dành cho giám sát tư pháp chưa nhiều, thiếu đội ngũ chuyên gia pháp lý chuyên sâu để thẩm định các vụ án có cấu trúc tội phạm phức tạp.

So sánh với mô hình nghị viện tại các quốc gia theo chính thể đại nghị như Anh hay Đức, nơi nghị viện chủ yếu kiểm soát nhánh hành pháp và tôn trọng tuyệt đối sự độc lập của thẩm phán, mô hình tại Việt Nam trao cho cơ quan dân cử quyền giám sát toàn diện đối với cả Tòa án và Viện kiểm sát. Điều này đòi hỏi ranh giới giữa giám sát việc tuân theo pháp luật và can thiệp trái luật vào hoạt động nghiệp vụ xét xử phải được phân định minh bạch.

Để tăng tính trực quan, các dữ liệu nghiên cứu về biến động thụ lý án hình sự và kết quả giám sát có thể được mô hình hóa thành biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm tỷ lệ án oan sai qua từng năm, kết hợp cùng bảng thống kê so sánh tỷ lệ phản hồi kiến nghị giám sát giữa các cơ quan Công an, Viện kiểm sát, Tòa án và Thi hành án dân sự trên địa bàn 13 huyện thị của tỉnh Phú Thọ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao:

Một là, hoàn thiện khung khổ pháp lý về giám sát tư pháp. Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết việc thi hành Điều 33 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2015. Quy định rõ ràng chế tài hành chính và trách nhiệm công vụ đối với thủ trưởng cơ quan tố tụng nếu không trả lời văn bản yêu cầu giám sát sau 30 ngày làm việc. Mục tiêu đạt 100% văn bản kiến nghị giám sát được thụ lý và phản hồi đúng luật trước năm 2028.

Hai là, nâng cao năng lực chuyên môn và tính chuyên trách của đại biểu dân cử. Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh Phú Thọ phối hợp cùng các cơ sở đào tạo luật tổ chức định kỳ 2 khóa bồi dưỡng nghiệp vụ tố tụng hình sự mỗi năm cho ít nhất 80% đại biểu chuyên trách và thành viên Ban Pháp chế các cấp. Tăng tỷ lệ đại biểu có chuyên môn luật học trong Ban Pháp chế lên tối thiểu 50% trong nhiệm kỳ tới.

Ba là, đổi mới phương thức giám sát có trọng tâm, trọng điểm. Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân tỉnh và huyện cần xây dựng kế hoạch thực hiện tối thiểu 02 đợt giám sát chuyên đề mỗi năm, tập trung vào các khâu nhạy cảm dễ phát sinh tiêu cực như việc áp dụng biện pháp tạm giam, việc đình chỉ vụ án và giải quyết khiếu nại tố cáo trong tố tụng. Mục tiêu kéo giảm sai sót tố tụng tại địa phương xuống dưới 0,5% vào năm 2030.

Bốn là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa quy trình giám sát. Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân tỉnh xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số liên thông từ quý 2 năm 2027 nhằm theo dõi tiến độ xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo tư pháp, rút ngắn 50% thời gian luân chuyển văn bản giữa các cơ quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, đặc biệt phù hợp với 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân và cán bộ chuyên trách Ban Pháp chế các cấp. Tài liệu cung cấp hệ thống kỹ năng, quy trình chuẩn mực và phương pháp tổ chức các đợt giám sát chuyên đề đối với các vụ án hình sự phức tạp.

Thứ hai, đội ngũ Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên tại các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Phú Thọ và các địa phương trên toàn quốc. Luận văn giúp các chức danh tư pháp nắm vững quyền hạn, trách nhiệm giải trình và chuẩn hóa quy trình phối hợp công tác với cơ quan quyền lực nhà nước.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học tại các cơ sở đào tạo luật học. Đây là công trình tham khảo toàn diện về chuyên đề giám sát tư pháp, bổ sung nguồn dữ liệu thực chứng phong phú phục vụ giảng dạy môn Luật Tố tụng hình sự và Luật Hiến pháp.

Thứ tư, luật sư và cán bộ làm việc trong các tổ chức chính trị - xã hội. Luận văn cung cấp luận cứ bảo vệ quyền công dân và cơ chế gửi kiến nghị giám sát khi phát hiện dấu hiệu xâm phạm hoạt động tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động giám sát của cơ quan dân cử có làm suy giảm tính độc lập xét xử của Tòa án không? Không. Theo Điều 103 Hiến pháp năm 2013, Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Giám sát của cơ quan dân cử chỉ tập trung vào việc tuân thủ trình tự, thủ tục tố tụng và phòng chống vi phạm pháp luật, tuyệt đối không can thiệp, phán quyết thay hoặc định hướng nội dung bản án của Hội đồng xét xử.

Giám sát của cơ quan dân cử khác biệt như thế nào so với kiểm sát của Viện kiểm sát? Kiểm sát hoạt động tư pháp là chức năng hiến định chuyên trách của Viện kiểm sát mang tính nội bộ ngành tư pháp và diễn ra xuyên suốt mọi vụ án. Trong khi đó, giám sát của cơ quan dân cử là hoạt động giám sát quyền lực nhà nước từ bên ngoài mang tính chính trị - xã hội, được thực hiện định kỳ hoặc theo chuyên đề của Quốc hội và Hội đồng nhân dân.

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 có điểm mới nổi bật nào về quyền giám sát? Điều 33 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã mở rộng quyền yêu cầu của đại biểu dân cử và cơ quan nhà nước khi phát hiện hành vi trái luật, đồng thời quy định nghĩa vụ bắt buộc của cơ quan tố tụng phải xem xét, giải quyết và trả lời bằng văn bản, thay vì chỉ tiếp nhận thụ động như quy định tại Điều 32 của luật cũ năm 2003.

Tại sao đề tài lại lựa chọn khảo sát thực tiễn tại tỉnh Phú Thọ? Phú Thọ là địa bàn trung du miền núi cửa ngõ Tây Bắc với 13 đơn vị hành chính, nơi đan xen nhiều loại tội phạm từ kinh tế, ma túy đến trật tự xã hội. Khảo sát tại đây phản ánh chân thực năng lực giám sát của bộ máy dân cử địa phương trước áp lực xét xử hơn 3.500 vụ án trong giai đoạn 2011 - 2015.

Khó khăn lớn nhất của đại biểu Hội đồng nhân dân khi thực hiện quyền giám sát tố tụng hình sự là gì? Trở ngại lớn nhất là rào cản chuyên môn nghiệp vụ chuyên sâu và tình trạng đại biểu hoạt động kiêm nhiệm chiếm khoảng 70%. Tố tụng hình sự là lĩnh vực pháp lý đặc thù, đòi hỏi bản lĩnh chính trị vững vàng và hiểu biết sâu sắc về chứng cứ để phát hiện sai lệch mà không xâm phạm bí mật điều tra.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ toàn diện những vấn đề lý luận về cơ chế giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Phân tích chi tiết quá trình tiến hóa của pháp luật Việt Nam từ Hiến pháp năm 1946 đến Hiến pháp năm 2013 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về chức năng giám sát tư pháp.
• Đánh giá thực chứng bức tranh giám sát tố tụng tại tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2011 - 2015 thông qua khảo sát hơn 500 văn bản và số liệu giải quyết 3.500 vụ án hình sự.
• Chỉ rõ 4 nhóm hạn chế then chốt về cơ chế ràng buộc trách nhiệm giải trình và trình độ chuyên môn của đội ngũ đại biểu dân cử địa phương.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp khả thi với lộ trình hoàn thiện thể chế và số hóa quy trình công tác đến năm 2030, đóng góp trực tiếp vào công cuộc cải cách tư pháp quốc gia.

Các cơ quan dân cử, viện nghiên cứu và tổ chức tư pháp cần tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng các đề xuất của luận văn vào thực tiễn tổ chức bộ máy, bảo đảm mọi quyền lực nhà nước đều được kiểm soát hiệu quả vì mục tiêu công lý và quyền con người.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự. Chương 2: Pháp luật về hoạt động giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự. Chương 3: Thực trạng giám sát và giải pháp nâng cao chất lượng giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự tại tỉnh Phú Thọ. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁ T CỦ A CƠ QUAN DÂN CƢ̉ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1.

Khái niệm, đặc điểm giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt đô ̣ng tố tu ̣ng hin ̀ h sƣ ̣ 1. Khái niệm giám sát của cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tụng hình sự Trong điều kiện đổi mới, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước là yếu tố quan trọng bảo đảm bản chất của nhà nước - một nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Giám sát và hoạt động giám sát là những phạm trù khoa học, khi đưa ra khái niệm còn có những cách hiểu khác nhau dựa trên cách tiếp cận và quan điểm khác nhau: Về mặt ngữ nghĩa, “giám sát” được giải thích là "theo dõi, kiểm tra việc thực thi nhiệm vụ" [55, tr. Với nghĩa này, thuật ngữ giám sát gần nghĩa với thuật ngữ kiểm tra, trong đó, kiểm tra là "xem xét thực chất, thực tế" [55, tr.

- Tiếp cận dưới góc độ thực hiện quyền lực nhà nước, thì giám sát lấy đối tượng là việc thực thi quyền lực nhà nước, gắn với việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước. Giám sát "là sự theo dõi, kiểm tra đối với việc thực thi quyền lực nhà nước". Để đảm bảo quyền lực là thống nhất, việc tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước cần phải tuân theo những nguyên tắc nhất định và cần thiết phải có sự giám sát việc tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước. Giám sát việc tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước bao gồm hoạt động giám sát của Nhà nước (của các cơ quan trong bộ máy nhà 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nước) và giám sát xã hội của các tổ chức chính trị - xã hội, các phương tiện thông tin đại chúng v.

Có ý kiến chỉ coi giám sát là một nhóm hoặc một tổ chức để theo dõi một việc nào đấy. Ý kiến khác lại quan niệm: giám sát là sự theo dõi, quan sát hoạt động mang tính chủ động, thường xuyên, liên tục và sẵn sàng tác động bằng các biện pháp tích cực để buộc và hướng hoạt động của đối tượng chịu sự giám sát đi đúng quỹ đạo quy chế nhằm đạt được những mục đích, hiệu quả xác định từ trước, bảo đảm cho pháp luật được tuân thủ nghiêm chỉnh. Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội "giám sát" được giải thích: Giám sát là việc Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và Đại biểu Quốc hội theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội. Như vậy, tuy cách diễn đạt và biểu hiện ý nghĩa của từ "giám sát" có khác nhau, nhưng các quan niệm trên đều đề cập đến nội dung cơ bản của giám sát là việc theo dõi, xem xét, kiểm tra một chủ thể nào đó về một việc làm đã thực hiện đúng hoặc chưa đúng quy định đã được đặt ra để từ đó có biện pháp điều chỉnh hoặc xử lý đối với việc làm sai, hướng tới mục đích, hiệu quả đã xác định trước, bảo đảm cho các quyết định thực hiện đúng và đầy đủ.

Từ quan niệm chung đó, có thể thấy giám sát đối với hoạt động thực hiện quyền lực nhà nước không chỉ là giám sát của các cơ quan nhà nước mà là giám sát của toàn bộ hệ thống chính trị, và, chỉ khi nào giám sát được thực hiện trong mối liên hệ mật thiết, hữu cơ với các bộ phận của toàn bộ hệ thống chính trị thì hoạt động giám sát đó mới có hiệu quả. Đồng thời, cũng chỉ ra mối 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quan hệ giữa giám sát của hệ thống cơ quan nhà nước và giám sát của xã hội đối với việc thực hiện quyền lực nhà nước; đó là mối liên hệ biện chứng, thống nhất trong cơ chế giám sát thực hiện quyền lực nhà nước mà mỗi yếu tố, mỗi mắt xích trong cơ chế đó vận hành gắn kết với nhau nhằm mục đích nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước. Việc giám sát thực hiện quyền lực nhà nước có đối tượng giám sát là tất cả các lĩnh vực hoạt động thực hiện quyền lực nhà nước và căn cứ vào phạm vi hoạt động thực hiện quyền lực nhà nước có thể phân chia thành những loại giám sát sau: i) Giám sát đối với hoạt động của các cơ quan dân cử (Quốc hội, Hội đồng nhân dân); ii) Giám sát đối với hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước; iii) Giám sát đối với hoạt động của các cơ quan tư pháp. Giám sát luôn gắn với một chủ thể nhất định, tức là phải trả lời được câu hỏi ai (người hoặc tổ chức nào) có quyền thực hiện việc theo dõi, xem xét, kiểm tra và đưa ra những nhận định, đánh giá về một việc làm nào đó đã được thực hiện đúng hoặc không đúng với những điều đã quy định, quyết định.

Ở đây, chủ thể giám sát là cơ quan dân cử, bao gồm Quốc Hội/ Nghị viện đối với hoạt động TTHS. Quá trình giám sát thường trải qua hai bước: bước thứ nhất theo dõi, xem xét, kiểm tra và bước thứ hai, đánh giá, đưa ra kết luận về những nội dung giám sát. Trong đó, bước thứ nhất là cơ sở để thực hiện bước thứ hai, nếu theo dõi, xem xét, kiểm tra làm tốt thì việc đánh giá, kết luận sẽ đúng đắn, chính xác và cuộc giám sát sẽ có hiệu quả và ngược lại. Giám sát cũng luôn gắn với một đối tượng cụ thể, tức là phải trả lời được câu hỏi giám sát ai? giám sát việc gì? Đặc điểm cơ bản này cho chúng ta phân biệt giữa giám sát và kiểm tra.

Bởi nói tới kiểm tra thì chủ thể hoạt động kiểm tra và đối tượng chịu sự tác động này có thể đồng nhất là một. Đó là trường hợp chủ thể tự kiểm tra hoạt động của mình, tức là tự xem xét đánh giá 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tình trạng tốt xấu của công việc đang làm để từ đó uốn nắn, sửa chữa. Nhưng trong hoạt động giám sát thì không thể có tình trạng tự chủ thể hoạt động quan sát chính hành vi của mình mà phải là hoạt động theo dõi, thẩm tra và xem xét của một chủ thể khác, từ đó đưa ra kết luận và xử lý. Khác với kiểm tra, thanh tra, nội dung hoạt động giám sát bao giờ cũng được báo trước cho đối tượng bị giám sát một thời gian nhất định.

Cũng có ý kiến cho rằng, trong cơ chế giám sát có cả việc tự giám sát tức là sự tự theo dõi, xem xét và kiểm tra chính mình có thực hiện đúng những điều đã quy định không. Với quan niệm như vậy e rằng không đúng, không phù hợp với bản chất của từ giám sát, bởi bên cạnh khái niệm giám sát còn có khái niệm kiểm tra. Giám sát phải thể hiện được quan hệ giữa các chủ thể tham gia vào hoạt động giám sát. Nội dung của quan hệ này biểu hiện ở những quyền và nghĩa vụ của chủ thể giám sát và đối tượng chịu giám sát.

Giám sát phải được tiến hành trên những căn cứ do pháp luật quy định. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi vì: nếu như thiếu những quy định này thì chủ thể giám sát không có cơ sở để thực hiện quyền giám sát và tiêu chí để đưa ra những nhận định về hoạt động của đối tượng chịu giám sát. Giám sát là hoạt động có tính mục đích. Trước hết, mục đích của giám sát là đưa ra được những nhận định chính xác của chủ thể giám sát đối với hoạt động của đối tượng chịu giám sát, từ đó có các biện pháp xử lý đối với những việc làm sai trái nhằm bảo đảm cho những quy định của pháp luật được thực hiện đúng và có hiệu quả.

Như vậy, mục đích chung của giám sát nhà nước cũng như giám sát xã hội là bảo đảm cho sự hoạt động đúng đắn, minh bạch, liên tục của các cơ quan tổ chức, cá nhân có chức vụ quyền hạn trong BMNN, trên cơ sở tuân thủ thường xuyên, nghiêm chỉnh pháp luật về nghĩa vụ, chức năng và thẩm quyền của họ. Như vâ ̣y có thể thấ y giám sát của cơ quan dân cử đố i với hoa ̣t đô ̣ng tố 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tụng hình sự hoàn toàn khác với hoạt động thanh tra, khác với hoạt động kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát , hoạt động giám sát của c ác cơ quan tổ chức xã hô ̣i như Mă ̣t trâ ̣n tổ quố c và các thành viên của mă ̣t trâ ̣n. Giám sát của các cơ quan dân cử đối với hoạt động tố tu ̣ng hiǹ h sự khác với thanh tra Thanh tra, do "thanh tra là kiểm tra , xem xét tại chỗ việc làm của địa phương, cơ quan xí nghiệp" [55, tr. Trong khoa học pháp lý, thanh tra là khái niệm chủ yếu được dùng để chỉ hoạt động của các cơ quan, tổ chức hay cá nhân có thẩm quyền và thanh tra được hiểu là: Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành [43].