Luận Văn Thạc Sĩ Về Giảm Nghèo Bền Vững Ở Huyện Tân Sơn, Tỉnh Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay giảm nghèo bền vững ở huyện tân sơn tỉnh phú thọ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Tiến Sỹ
• Người hướng dẫn: Pgs. Nguyễn Trọng Xuân
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Giảm nghèo bền vững ở Huyện Tân Sơn Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Dự kiến những đóng góp mới của luận văn
• 1.5. Kết cấu của luận văn
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG
• 2.1. Lý luận về giảm nghèo bền vững
• 2.1.1. Khái niệm nghèo
• 2.1.1.1. Khái niệm về nghèo
• 2.2. Chuẩn nghèo
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. THỰC TRẠNG NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG Ở HUYỆN MIỀN NÚI TÂN SƠN, TỈNH PHÚ THỌ
• 5. GIẢI PHÁP NHẰM GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG Ở HUYỆN TÂN SƠN, TỈNH PHÚ THỌ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giảm Nghèo Bền Vững Tại Huyện Tân Sơn Phú Thọ

Giảm nghèo bền vững là một trong những mục tiêu quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tại huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Huyện Tân Sơn, với đặc điểm địa lý và xã hội đặc thù, đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác giảm nghèo. Việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp phù hợp là cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác này.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và xã hội của huyện Tân Sơn

Huyện Tân Sơn có địa hình miền núi, khí hậu đa dạng, ảnh hưởng đến sinh kế của người dân. Đặc điểm dân cư chủ yếu là các dân tộc thiểu số, với nhiều phong tục tập quán khác nhau, tạo ra những thách thức trong việc áp dụng các chính sách giảm nghèo.

1.2. Tình hình nghèo đói tại huyện Tân Sơn

Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo tại huyện Tân Sơn vẫn còn cao, chủ yếu tập trung ở các xã vùng sâu, vùng xa. Việc xác định đúng đối tượng nghèo và nguyên nhân nghèo đói là rất quan trọng để có những giải pháp hiệu quả.

II. Vấn đề và Thách thức trong Giảm Nghèo Bền Vững tại Huyện Tân Sơn

Mặc dù đã có nhiều chính sách hỗ trợ từ Chính phủ, nhưng huyện Tân Sơn vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện giảm nghèo bền vững. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, cơ sở hạ tầng yếu kém và sự thiếu đồng bộ trong các chính sách là những thách thức lớn.

2.1. Thiếu nguồn lực và cơ sở hạ tầng

Nhiều xã tại huyện Tân Sơn vẫn chưa có đủ cơ sở hạ tầng để phát triển kinh tế. Việc thiếu nguồn lực tài chính và nhân lực cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nghèo đói kéo dài.

2.2. Sự thiếu đồng bộ trong chính sách

Các chính sách giảm nghèo hiện tại chưa được triển khai đồng bộ, dẫn đến tình trạng một số hộ nghèo không được tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ cần thiết. Điều này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo.

III. Phương pháp và Giải pháp Giảm Nghèo Bền Vững tại Huyện Tân Sơn

Để giảm nghèo bền vững, huyện Tân Sơn cần áp dụng các phương pháp và giải pháp đồng bộ, từ việc nâng cao nhận thức đến việc cải thiện cơ sở hạ tầng và hỗ trợ kinh tế cho người dân.

3.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Cần tổ chức các chương trình tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về giảm nghèo bền vững. Việc này sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về các chính sách và chương trình hỗ trợ.

3.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng như đường giao thông, điện, nước sạch là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp cải thiện đời sống người dân mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và Kết quả Nghiên cứu Giảm Nghèo Bền Vững

Nghiên cứu thực tiễn tại huyện Tân Sơn cho thấy một số mô hình giảm nghèo đã mang lại hiệu quả tích cực. Việc áp dụng các mô hình này cần được nhân rộng và cải tiến để phù hợp với điều kiện địa phương.

4.1. Mô hình hỗ trợ sinh kế

Một số mô hình hỗ trợ sinh kế như trồng cây ăn quả, chăn nuôi gia súc đã giúp nhiều hộ nghèo cải thiện thu nhập. Cần tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho các mô hình này.

4.2. Đánh giá hiệu quả các chương trình giảm nghèo

Cần có các chỉ tiêu đánh giá cụ thể để theo dõi hiệu quả của các chương trình giảm nghèo. Việc này sẽ giúp điều chỉnh kịp thời các chính sách và chương trình hỗ trợ.

V. Kết luận và Tương lai của Giảm Nghèo Bền Vững tại Huyện Tân Sơn

Giảm nghèo bền vững tại huyện Tân Sơn là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng để đạt được mục tiêu này.

5.1. Tầm nhìn tương lai

Huyện Tân Sơn cần xây dựng một tầm nhìn dài hạn cho công tác giảm nghèo, trong đó chú trọng đến phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong các chương trình giảm nghèo. Sự tham gia này sẽ giúp tăng cường tính hiệu quả và bền vững của các giải pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giảm nghèo bền vững là một trong những mục tiêu chiến lược xuyên suốt trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam nhằm bảo đảm công bằng xã hội và duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định. Huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ là một trong 62 huyện nghèo thuộc diện hỗ trợ đặc thù của Chính phủ theo Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP ngày 27/12/2008. Tân Sơn sở hữu quy mô diện tích tự nhiên 68.858 ha với dân số năm 2014 đạt 83.630 người phân bố trên 18.536 hộ gia đình. Địa phương có tới 14/17 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn theo Chương trình 135 và đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 82,3% dân số (trong đó dân tộc Mường chiếm 75%, dân tộc Dao chiếm 6,4% và dân tộc H’Mông chiếm 0,67%).

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ nguyên nhân của tình trạng nghèo kinh niên, nguy cơ tái nghèo cao và những điểm nghẽn trong công tác quản lý giảm nghèo. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về giảm nghèo bền vững; phân tích toàn diện thực trạng giảm nghèo trên địa bàn huyện giai đoạn 2011 - 2014; xác định các yếu tố cản trở tiến trình thoát nghèo và đề xuất hệ thống giải pháp ứng dụng đồng bộ đến năm 2020. Nghiên cứu hướng tới việc hiện thực hóa mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân 4%/năm, tạo việc làm mới cho 5.000 lao động, đưa tỷ lệ lao động nông nghiệp giảm xuống mức 77,2% và đưa Tân Sơn thoát khỏi danh sách huyện nghèo vào năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng lý thuyết phát triển bền vững do Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED, 1987) khởi xướng, kết hợp cùng Tuyên bố chung của Hội nghị thượng đỉnh Rio+20 (2012) với nguyên lý: sự phát triển kinh tế chỉ thực sự bền vững khi đi đôi với công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Song song đó, đề tài vận dụng lý thuyết tiếp cận nghèo đa chiều được Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và Ngân hàng Thế giới (WB) khuyến nghị, đo lường sự thiếu hụt các nhu cầu cơ bản bên cạnh thu nhập.

Các khái niệm cốt lõi được định hình gồm:

1. Nghèo tuyệt đối: Tình trạng dân cư không thể thỏa mãn các nhu cầu sinh tồn tối thiểu.
2. Nghèo tương đối: Tình trạng mức sống của một nhóm dân cư thấp hơn mức trung bình của cộng đồng.
3. Thoát nghèo: Hộ gia đình vươn lên đạt mức thu nhập trên chuẩn nghèo theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg (vượt mức 400.000 đồng/người/tháng tại nông thôn).
4. Tái nghèo: Tình trạng hộ đã thoát nghèo nhưng rơi trở lại danh sách nghèo do tác động của thiên tai, dịch bệnh hoặc nâng chuẩn nghèo.
5. Thoát nghèo bền vững: Quá trình người dân tự tích lũy nội lực, duy trì nguồn sinh kế ổn định và đủ năng lực thích ứng với các cú sốc tự nhiên - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hai nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo chính thức giai đoạn 2011 - 2014 của UBND huyện Tân Sơn, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Phú Thọ, Sở Kế hoạch và Đầu tư, cùng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa năm 2015 với cỡ mẫu gồm 150 hộ gia đình. Địa bàn chọn mẫu đại diện gồm 3 xã: Tân Phú (vùng thuận lợi hơn), Mỹ Thuận (vùng 2) và Thu Ngạc (vùng 3 đặc biệt khó khăn). Tại mỗi xã, khảo sát 2 thôn, mỗi thôn chọn ngẫu nhiên 25 hộ (bao gồm 50 hộ/xã).

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng nhằm bảo đảm tính đại diện cho các nhóm dân tộc thiểu số và tạo sự đối chứng khách quan giữa nhóm hộ nghèo với nhóm hộ không nghèo. Việc xác định cỡ mẫu 150 hộ dựa trên nguyên tắc gấp 10 lần số câu hỏi nghiên cứu cốt lõi (15 chỉ tiêu điều tra). Phương pháp phân tích dữ liệu chủ đạo là thống kê mô tả, phân tích tổng hợp quy nạp - diễn dịch, so sánh đối chiếu chỉ tiêu tương đối và tuyệt đối trên phần mềm bảng tính. Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm xử lý tường minh hệ thống dữ liệu thực chứng từ cơ sở, phản ánh chính xác tương quan giữa nguồn lực sinh kế và thu nhập của người dân miền núi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Công tác giảm nghèo tại huyện Tân Sơn giai đoạn 2011 - 2015 ghi nhận những chuyển biến tích cực nhưng còn nhiều thách thức:

• Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh từ 44,85% năm 2011 xuống 25,93% vào cuối năm 2013, tương đương 1.774 hộ đã thoát nghèo thành công. Kết quả này giúp huyện hoàn thành vượt mức 8/9 mục tiêu thành phần của Đề án giảm nghèo nhanh và bền vững.
• Huy động nguồn lực đầu tư kết cấu hạ tầng đạt quy mô lớn với trên 400 tỷ đồng từ nguồn vốn hỗ trợ trực tiếp theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP và 312,6 tỷ đồng thông qua Chương trình 135. Hệ thống giao thông liên xã, trạm y tế và trường học từng bước được kiên cố hóa.
• Quỹ đất nông - lâm nghiệp chiếm tới 84,17% diện tích tự nhiên (khoảng 58.000 ha/68.858 ha), trong đó có 15.048 ha thuộc Vườn Quốc gia Xuân Sơn. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế từ tài nguyên đất còn rất thấp do địa hình đồi núi dốc đứng, bị chia cắt mạnh bởi lưu vực sông Bứa.
• Nhóm dân tộc thiểu số chiếm 87% số hộ nghèo toàn huyện. Tình trạng phân bố dân cư chênh lệch nghiêm trọng: xã Xuân Sơn chỉ đạt mật độ 16 người/km2 và xã Vinh Tiền 48 người/km2, trong khi xã Thu Cúc đạt tới 149 người/km2, gây trở ngại cho việc tổ chức cung ứng dịch vụ công và thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng nghèo tại Tân Sơn xuất phát từ các yếu tố khách quan và chủ quan đan xen. Về điều kiện tự nhiên, khí hậu mang tính cực đoan với mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, biên độ nhiệt dao động từ mức giá rét dưới 5°C mùa đông (gây chết rét gia súc, hoa màu) đến 40°C vào mùa hè chịu ảnh hưởng gió Tây Nam. Về mặt xã hội, một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số còn phong tục tập quán canh tác lạc hậu, tỷ lệ sinh con cao, trình độ học vấn hạn chế và vẫn tồn tại tâm lý ỷ lại vào chính sách trợ cấp không hoàn lại của Nhà nước.

So sánh với các địa phương triển khai Nghị quyết 30a cùng thời kỳ: huyện Trạm Tấu và Mù Cang Chải (Yên Bái) đạt tốc độ giảm nghèo từ 6% đến 8%/năm nhờ chuyển đổi 1.000 ha ngô đồi; huyện Đakrông (Quảng Trị) đưa tỷ lệ che phủ rừng lên 62% và giảm tỷ lệ nghèo từ 48% xuống dưới 30%. Điều này cho thấy Tân Sơn cần chuyển mạnh từ hỗ trợ thụ động sang trao quyền sinh kế chủ động.

Các phát hiện nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường thể hiện biên độ giảm nghèo giai đoạn 2011 - 2015 và bảng phân tích chéo thể hiện tương quan giữa mức độ thiếu hụt vốn sản xuất, diện tích đất canh tác với xác suất tái nghèo của 150 hộ điều tra. Dữ liệu thực tế cho thấy hơn 7.000 hộ dân vẫn gặp khó khăn về nhà ở và thiếu nguồn nước sinh hoạt hợp vệ sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất triển khai đồng bộ đến năm 2020:

1. Hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực tổ chức bộ máy: UBND huyện Tân Sơn phối hợp cùng Sở Lao động - Thương binh và Xã hội bố trí 01 cán bộ chuyên trách giảm nghèo tại 100% số xã (17/17 xã); thiết lập quy trình rà soát hộ nghèo công khai, minh bạch theo định kỳ hàng năm; xóa bỏ tư tưởng trông chờ, bao cấp.
2. Đổi mới chính sách tín dụng ưu đãi và khuyến nông: Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện nâng hạn mức vay vốn ưu đãi cho hộ nghèo và cận nghèo lên mức 50 triệu đồng/hộ; Trạm Khuyến nông huyện đẩy mạnh nhân rộng mô hình thâm canh lúa cải tiến SRI (từng triển khai thành công tại xã Thu Ngạc, Xuân Sơn) và mô hình chăn nuôi lợn rừng, gà ri lai dưới tán rừng, hướng tới mục tiêu 80% hộ nghèo được tiếp cận kỹ thuật canh tác mới trong giai đoạn 2016 - 2020.
3. Phát triển đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm và xuất khẩu lao động: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội liên kết với các doanh nghiệp mở lớp dạy nghề ngắn hạn cho 5.000 lao động nông thôn; phấn đấu xuất khẩu lao động đạt trên 200 người/năm sang các thị trường có thu nhập cao; chuyển dịch cơ cấu lao động để giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp xuống mức 77,2% vào năm 2020.
4. Huy động nguồn lực hoàn thiện kết cấu hạ tầng thiết yếu: UBND huyện Tân Sơn lồng ghép hiệu quả vốn Chương trình 30a và Chương trình 135 với tổng mức đầu tư trên 300 tỷ đồng giai đoạn 2016 - 2020; tập trung kiên cố hóa 100% đường liên thôn bản, hoàn thành việc xóa trên 7.000 nhà tạm, nhà dột nát theo Quyết định số 167/2008/QĐ-TTg và xây dựng hệ thống cấp nước sinh hoạt cho các xã đặc biệt khó khăn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cơ quan quản lý nhà nước và Ban chỉ đạo giảm nghèo các cấp: Cán bộ lãnh đạo HĐND, UBND, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cấp huyện, xã có thể tham khảo phương pháp quản lý nguồn vốn lồng ghép, cơ chế giám sát thực thi Nghị quyết 30a và Chương trình 135 để xây dựng kế hoạch an sinh xã hội địa phương.
• Học viên, nghiên cứu sinh ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển: Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp điều tra thực địa 150 hộ, kỹ thuật phân tầng mẫu ngẫu nhiên và khung phân tích các yếu tố tác động đến giảm nghèo bền vững tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị tài trợ phát triển cộng đồng: Nắm bắt chính xác bức tranh thiếu hụt đa chiều (nhà ở, vốn, kỹ thuật sản xuất) của người dân vùng lõi Vườn Quốc gia Xuân Sơn, từ đó thiết kế các dự án can thiệp sinh kế phù hợp.
• Cán bộ khuyến nông và hiệp hội đoàn thể cơ sở: Vận dụng các bài học thực tiễn từ mô hình lúa SRI, mô hình chăn nuôi dưới tán rừng để trực tiếp hướng dẫn hội viên nông dân chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi thoát nghèo.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuẩn nghèo được áp dụng làm căn cứ đánh giá trong nghiên cứu là gì? Nghiên cứu căn cứ theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ cho giai đoạn 2011 - 2015. Theo đó, hộ nghèo nông thôn có thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng trở xuống; hộ cận nghèo có thu nhập từ 401.000 đến 520.000 đồng/người/tháng.

2. Nguyên nhân cốt lõi khiến nguy cơ tái nghèo tại Tân Sơn vẫn ở mức cao là gì? Nguyên nhân chủ yếu do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt (nhiệt độ mùa đông dưới 5°C, mùa khô kéo dài), địa hình đồi núi chiếm hơn 84% diện tích gây khó khăn cho sản xuất, cùng với hơn 82% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số có thói quen sản xuất tự cung tự cấp.

3. Mô hình sinh kế nào đã chứng minh hiệu quả giảm nghèo thực tế tại huyện? Mô hình thâm canh lúa cải tiến SRI triển khai tại xã Thu Ngạc, xã Xuân Sơn và mô hình nuôi lợn rừng tại xã Văn Luông (đạt doanh thu khoảng gần 300 triệu đồng/năm) là những điển hình sinh kế nông nghiệp hiệu quả cao được đề xuất nhân rộng.

4. Dữ liệu thực nghiệm của luận văn được thu thập từ quy mô mẫu như thế nào? Tác giả đã tiến hành khảo sát trực tiếp 150 hộ gia đình tại 3 xã đại diện (Tân Phú, Mỹ Thuận, Thu Ngạc). Tại mỗi xã, tiến hành khảo sát 2 thôn, mỗi thôn 25 hộ, bảo đảm tính đại diện của các nhóm dân tộc và phân tầng kinh tế.

5. Mục tiêu giảm nghèo cốt lõi của huyện Tân Sơn giai đoạn đến năm 2020 là gì? Mục tiêu bao gồm: giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân 4%/năm để đưa huyện ra khỏi danh sách 62 huyện nghèo; tạo việc làm mới cho 5.000 lao động; xuất khẩu trên 200 lao động/năm và hạ tỷ lệ lao động nông nghiệp xuống mức 77,2%.

Kết luận

• Giảm nghèo bền vững tại huyện Tân Sơn đã đạt dấu mốc quan trọng khi hạ tỷ lệ hộ nghèo từ 44,85% xuống 25,93% chỉ sau 3 năm, giúp 1.774 hộ dân ổn định cuộc sống.
• Nguồn lực đầu tư hạ tầng từ Nghị quyết 30a vượt 400 tỷ đồng đã tạo đòn bẩy căn bản cải thiện hệ thống giao thông, thủy lợi, giáo dục trên địa bàn 17 xã.
• Thách thức lớn nhất hiện nay là tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số chiếm 87% và hơn 7.000 hộ gia đình vẫn đang đối mặt với khó khăn về nhà ở kiên cố.
• Điểm mấu chốt để không tái nghèo là chuyển dịch từ hỗ trợ vật chất trực tiếp sang trao quyền sinh kế thông qua đào tạo nghề, vốn tín dụng ưu đãi và khuyến nông.
• Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn là xây dựng hệ thống dữ liệu thực chứng 150 hộ điều tra và đề xuất lộ trình giải pháp toàn diện cho giai đoạn 2016 - 2020.

Trong giai đoạn tiếp theo đến năm 2020, huyện Tân Sơn cần tập trung quyết liệt vào mục tiêu giảm nghèo bình quân 4%/năm, giải quyết việc làm cho 5.000 lao động và giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp xuống 77,2%. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức phát triển cần tiếp tục khai thác các phát hiện từ công trình này để hiện thực hóa mục tiêu đưa Tân Sơn phát triển thịnh vượng và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG 1. Lý luận về giảm nghèo bền vững 1. Khái niệm nghèo 1. Khái niệm về nghèo Nghèo là một khái niệm có nhiều mặt, cả nội dung và có thể được diễn giải không giống nhau, cho nên không có một khái niệm thống nhất về nghèo và khó có thể làm rõ ranh giới giữa khái niệm chính xác và cái có thể đo được trong thực tế.

Thực tế cho thấy có sự không thống nhất về quan điểm, khái niệm và đối với từng quốc gia khác nhau sẽ có chuẩn mực đánh giá khác nhau. Vậy nghèo là một hiện tượng tồn tại ở tất cả các xã hội, nó mang tính tương đối, phụ thuộc vào yếu tố không gian, thời gian và sự phát triển của nền kinh tế. Hội nghị bàn về giảm đói nghèo trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức vào tháng 9/1993 tại BangKok (Thái Lan), các quốc gia trong khu vực đã thống nhất rằng:“Nghèo khổ là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận” [35, tr. Tại Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen Đan mạch năm 1995 đã đưa ra một định nghĩa cụ thể hơn về nghèo như sau: “Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn 1 đô la Mỹ (USD) mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại” [3, tr.

- Việt Nam thừa nhận định nghĩa chung về nghèo “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 con người, mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của địa phương”. - Dù có sự khác biệt trong cách nhìn nhận về vấn đề nghèo nhưng những quan điểm nêu trên đều phản ánh những khía cạnh chủ yếu của nghèo là: - Có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư. - Không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản ở mức tối thiểu dành cho con người. - Thiếu cơ hội lựa chọn và tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng.

Ta có thể phân loại nghèo ở các mức độ sau: * Nghèo tuyệt đối: Là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn các nhu cầu tối thiểu nhằm duy trì cuộc sống, nghĩa là không có khả năng đạt đến một tiêu chuẩn tối thiểu của cuộc sống [17, 34]. * Nghèo tương đối: Phản ánh tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng tại địa phương ở một thời kỳ nhất định. Nghèo tương đối còn là sự so sánh về các tiềm lực vật chất và phi vật chất giữa những tầng lớp trong xã hội với mức sống trung bình hay với sự sung túc của xã hội đó. Nghèo tương đối luôn tồn tại cùng với sự tăng trưởng kinh tế của một xã hội và sự phân hóa giàu nghèo.

Để xóa bỏ nghèo tương đối không chỉ đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế mà còn phải có sự phân bổ lại thu nhập trong xã hội * Nghèo theo tình trạng sống: Là khái niệm đề cập tới những khía cạnh khác ngoài thu nhập (Như cơ hội đào tạo, mức sống, quyền tự quyết định, ổn định về luật lệ, khả năng ảnh hưởng đến những quyết định chính trị,…). Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc cũng đã đưa ra chỉ số phát triển con người (tiếng Anh: human development index - HDI). Các chỉ thị cho HDI bao gồm tuổi thọ dự tính vào lúc mới sinh, tỷ lệ mù chữ, trình độ học Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 vấn, sức mua thực trên đầu người và nhiều chỉ thị khác. Trong "Báo cáo phát triển thế giới 2000" Ngân hàng Thế giới đã đưa ra bên cạnh các yếu tố quyết định khách quan cho sự nghèo là những yếu tố chủ quan như phẩm chất và tự trọng.

Chuẩn nghèo Để xác định được ngưỡng nghèo thì điểm mấu chốt của vấn đề phải xác định được chuẩn nghèo. Chuẩn nghèo biến động theo thời gian và không gian, nên không thể đưa ra được một chuẩn mực chung cho nghèo để áp dụng trong công tác xoá đói giảm nghèo, mà cần phải có chỉ tiêu, tiêu chí riêng cho từng vùng, miền ở từng thời kỳ lịch sử. Nó là một khái niệm động, do vậy phải căn cứ vào tốc độ tăng trưởng kinh tế, nguồn lực tài chính và qua điều tra, khảo sát, nghiên cứu nước ta đã đưa ra mức chuẩn về nghèo phù hợp với tình hình thực tế của Việt Nam trong từng giai đoạn. Hiện nay, ở Việt Nam chủ yếu vẫn xác định chuẩn nghèo theo chỉ tiêu thu nhập bình quân đầu người theo tháng hoặc theo năm.

Chỉ tiêu này được tính bằng giá trị hoặc bằng hiện vật quy đổi, thường lấy lương thực quy thóc để đánh giá. Ngoài ra còn một số chỉ tiêu chế độ dinh dưỡng (Calo/người), mức chi nhà ở, chi ăn mặc, chi tư liệu sản xuất, điều kiện học tập, điều kiện chữa bệnh, đi lại. Các tiêu chí đánh giá nghèo khác như HDI, HPI cũng đã được sử dụng, nhưng chủ yếu là sử dụng trong các công trình nghiên cứu kinh tế xã hội hoặc tính toán trên phạm vi quốc gia để xác định mức độ phát triển trong so sánh với các nước khác trên thế giới. Tại Việt Nam, Bộ Lao động - Thương Binh và Xã hội là cơ quan được Chính phủ giao nhiệm vụ chủ trì thực hiện việc điều tra, khảo sát các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, nghiên cứu và đề xuất với Chính phủ, căn cứ vào đề xuất đó Chính phủ công bố mức chuẩn nghèo cho từng giai đoạn cụ thể.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chuẩn nghèo của Việt Nam được xác định qua các thời kỳ Giai đoạn Đơn vị tính Hộ đói Hộ nghèo 1. Giai đoạn 1993-1994 ≤ mức ≤ mức - Vùng nông thôn kg gạo/người/tháng 8 15 - Vùng thành thị kg gạo/người/tháng 13 20 2. Giai đoạn 1995-1997 - Vùng nông thôn miền núi, hải đảo kg gạo/người/tháng 13 15 - Vùng nông thôn đồng bằng, trung du kg gạo/người/tháng 13 20 - Vùng thành thị kg gạo/người/tháng 13 25 3.

Giai đoạn 1998-2000 - Vùng nông thôn miền núi, hải đảo đồng/người/tháng 45.000 - Vùng nông thôn đồng bằng, trung du đồng/người/tháng 45.000 - Vùng thành thị đồng/người/tháng 45. Giai đoạn 2001-2005 - Vùng nông thôn miền núi, hải đảo đồng/người/tháng 80.000 - Vùng nông thôn đồng bằng, trung du đồng/người/tháng 100.000 - Vùng thành thị đồng/người/tháng 150. Giai đoạn 2006-2010 - Vùng nông thôn đồng/người/tháng 200.000 - Vùng thành thị đồng/người/tháng 260. Giai đoạn 2011-2015 - Vùng nông thôn đồng/người/tháng 400.000 - Vùng thành thị đồng/người/tháng 500.

Từ năm 2000 trở đi ở nước ta về cơ bản đã xoá được tình trạng đói, do đó mức chuẩn nghèo các giai đoạn 2001-2005 và giai Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 đoạn 2006 - 2010 vẫn được tính theo thu nhập bình quân đầu người trên tháng nhưng được tính bằng giá trị (đồng/người/tháng). Giai đoạn gần đây nhất theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 30/01/2011 đã ban hành tiêu chuẩn nghèo giai đoạn 2011 - 2015. Theo đó, mức chuẩn hộ nghèo trong giai đoạn 2011 - 2015 là hộ có mức thu nhập bình quân đến 400.000 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và đến 500.000 đồng/người/tháng ở khu vực thành thị. Chuẩn hộ cận nghèo là hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và từ 501.000 đồng/người/tháng ở khu vực thành thị.

Sự thay đổi từ việc lấy mức chuẩn nghèo bằng hiện vật (gạo) sang chuẩn nghèo bằng giá trị (tiền) đã cho thấy công cuộc giảm nghèo của Việt Nam có một bước tiến mới, thể hiện sự tiến bộ trong tiêu chuẩn đánh giá đói nghèo. Mặt khác, chuẩn nghèo Việt Nam thường xuyên được nâng lên nhằm tiếp cận với chuẩn nghèo thế giới khẳng định quyết tâm xóa đói giảm nghèo của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Trong những năm gần đây, Chính phủ thường công bố thay đổi tăng mức chuẩn nghèo 5 năm một lần và trước kỳ Đại hội Đảng toàn quốc và bầu cử Quốc hội là một căn cứ quan trọng cho các định hướng và giải pháp giảm nghèo trong từng giai đoạn của Việt Nam. Bên cạnh đó, cùng với sự phát triển của xã hội và hội nhập quốc tế Việt Nam cũng đang tiếp cận đến vấn đề nghèo đa chiều trong chuẩn nghèo của Việt Nam.

Khái niệm về giảm nghèo bền vững 1. Khái niệm về giảm nghèo Là một quá trình cải thiện đời sống vật chất, tinh thần nhằm nâng cao mức sống cho bộ phận dân cư nghèo. Từ đó, từng bước đưa bộ phận dân cư này thoát khỏi tình trạng nghèo, làm cho số lượng và tỷ lệ người nghèo trong xã hội giảm xuống, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng, địa bàn và Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 giữa các dân tộc, nhóm dân cư, góp phần tăng trưởng kinh tế bền vững và thực hiện công bằng xã hội. Khái niệm về giảm nghèo bền vững - Giảm nghèo bền vững: Là một khái niệm mới và trong thời gian gần đây được đưa vào sử dụng trên các diễn đàn, trên các hội nghị, hội thảo và các chính sách vĩ mô về công tác xoá đói giảm nghèo.

Tuy nhiên, đến nay chúng ta vẫn chưa có một khái niệm cụ thể nào về thuật ngữ này. Do vậy, để tìm hiểu khái niệm về giảm nghèo bền vững chúng ta cần phải tìm hiểu rộng hơn về các vấn đề này, nó bao gồm các nội dung về giảm nghèo và phát triển bền vững. Trước khi bàn về giảm nghèo và phát triển bền vững, cần tìm hiểu một số thuật ngữ hay sử dụng như nghèo kinh niên, thoát nghèo, tái nghèo, rơi xuống nghèo và thoát nghèo bền vững. - Nghèo kinh niên: Một hộ được coi là nghèo kinh niên là hộ chưa bao giờ có thu nhập bình quân đầu người cao hơn mức nghèo theo chuẩn nghèo cho từng khu vực và trong từng giai đoạn khác nhau.