Nghiên Cứu Về Áp Dụng Pháp Luật Trong Giải Quyết Vụ Án Xác Nhận Cha Mẹ Con Tại Tỉnh Sơn La

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án xác nhận cha mẹ con trên địa bàn tỉnh sơn la, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Đèo Thị Thiết
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Cừ
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Giải Quyết Vụ Án Xác Định Cha, Mẹ, Con Tại Sơn La: Nghiên Cứu Luật Học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON
• 1.1. Một số khái niệm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TẠI TỈNH SƠN LA
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ GIẢI PHÁP ĐIỀU CHỈNH CÓ HIỆU QUẢ VIỆC ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TẠI TỈNH SƠN LA

Tóm tắt

I. Giới thiệu về vụ án xác nhận cha mẹ con tại Sơn La

Vụ án xác nhận cha mẹ con tại Sơn La là một vấn đề pháp lý phức tạp, liên quan đến quyền lợi của các bên liên quan. Giải quyết vụ án xác nhận cha mẹ con không chỉ đơn thuần là việc xác định mối quan hệ huyết thống mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của cha mẹ và con cái. Trong bối cảnh pháp luật hiện hành, việc xác định cha mẹ con có thể gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong các trường hợp không rõ ràng về nguồn gốc. Tòa án nhân dân tỉnh Sơn La đã thực hiện nhiều vụ án liên quan đến vấn đề này, tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều bất cập trong quy trình giải quyết vụ án. Theo đó, việc áp dụng pháp luật trong các vụ án này cần được nghiên cứu và cải thiện để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của việc xác định cha mẹ con

Khái niệm xác định cha mẹ con được hiểu là việc làm rõ mối quan hệ huyết thống giữa cha mẹ và con cái. Điều này không chỉ có ý nghĩa về mặt pháp lý mà còn mang tính nhân văn sâu sắc. Quyền lợi cha mẹ con được quy định rõ ràng trong pháp luật, và việc xác định mối quan hệ này là cơ sở để phát sinh các quyền và nghĩa vụ pháp lý. Việc xác định cha mẹ con còn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của trẻ em, đảm bảo sự công bằng trong xã hội. Do đó, việc áp dụng pháp luật trong các vụ án xác định cha mẹ con cần được thực hiện một cách nghiêm túc và chính xác.

1.2. Các quy định pháp luật liên quan đến xác định cha mẹ con

Pháp luật Việt Nam quy định rõ ràng về việc xác định cha mẹ con trong Bộ luật Dân sự và các văn bản pháp luật liên quan. Các quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp của cha mẹ và con cái, đồng thời tạo ra hành lang pháp lý cho các cơ quan chức năng thực hiện nhiệm vụ của mình. Hồ sơ vụ án cần được chuẩn bị đầy đủ và chính xác để đảm bảo tính hợp pháp trong quá trình giải quyết. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều khó khăn trong việc áp dụng các quy định này, đặc biệt là trong các trường hợp phức tạp như mang thai hộ hay sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ.

II. Thực tiễn áp dụng pháp luật trong giải quyết vụ án xác định cha mẹ con tại Sơn La

Thực tiễn áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án xác định cha mẹ con tại Sơn La cho thấy nhiều vấn đề cần được xem xét. Các vụ án thường gặp phải những khó khăn trong việc thu thập chứng cứ và xác định mối quan hệ huyết thống. Tranh chấp cha mẹ con thường diễn ra trong bối cảnh pháp lý chưa rõ ràng, dẫn đến việc Tòa án gặp khó khăn trong việc đưa ra quyết định. Việc áp dụng pháp luật trong các vụ án này cần được cải thiện để đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan. Các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn trong việc thu thập và xử lý thông tin để đảm bảo tính chính xác và công bằng trong quá trình giải quyết.

2.1. Kết quả đạt được trong việc áp dụng pháp luật

Trong thời gian qua, Tòa án nhân dân tỉnh Sơn La đã đạt được một số kết quả tích cực trong việc giải quyết các vụ án xác định cha mẹ con. Nhiều vụ án đã được giải quyết kịp thời, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vụ án kéo dài do thiếu chứng cứ hoặc sự không đồng thuận giữa các bên. Việc áp dụng pháp luật cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả hơn để nâng cao chất lượng giải quyết các vụ án này.

2.2. Những khó khăn và vướng mắc trong thực tiễn

Mặc dù đã có những kết quả nhất định, nhưng thực tiễn áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án xác định cha mẹ con tại Sơn La vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vướng mắc chủ yếu đến từ việc thiếu thông tin, chứng cứ không đầy đủ, và sự phức tạp trong mối quan hệ gia đình. Điều này dẫn đến việc Tòa án phải mất nhiều thời gian để xem xét và đưa ra quyết định. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những khó khăn này, nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp của cha mẹ và con cái.

III. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp điều chỉnh

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án xác định cha mẹ con tại Sơn La, cần có những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện quy định pháp luật. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến xác định cha mẹ con là cần thiết để phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho các cán bộ Tòa án về các vấn đề pháp lý liên quan đến cha mẹ con. Hệ thống pháp luật cần được cải thiện để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong việc giải quyết các vụ án này.

3.1. Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật

Cần xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến xác định cha mẹ con, nhằm tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho các cơ quan chức năng. Việc này không chỉ giúp giải quyết nhanh chóng các vụ án mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cha mẹ và con cái. Các quy định cần được cụ thể hóa để dễ dàng áp dụng trong thực tiễn.

3.2. Giải pháp điều chỉnh có hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc thu thập và xử lý thông tin. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của cha mẹ và con cái. Việc này sẽ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng và giảm thiểu các tranh chấp liên quan đến xác định cha mẹ con.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc xác định quan hệ cha, mẹ, con là một vấn đề pháp lý quan trọng, có ảnh hưởng sâu sắc đến quyền và nghĩa vụ nhân thân cũng như tài sản giữa các thành viên trong gia đình. Từ năm 2011 đến tháng 5/2016, Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Sơn La đã thụ lý 26 vụ án xác định cha, mẹ, con, chiếm khoảng 0,724% tổng số vụ án hôn nhân và gia đình (3.589 vụ). Mặc dù số lượng vụ án không lớn, nhưng tính chất phức tạp và nhạy cảm của các vụ án này đòi hỏi sự áp dụng pháp luật chính xác, khoa học và sáng tạo. Luận văn tập trung nghiên cứu việc áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án xác định cha, mẹ, con tại tỉnh Sơn La trong giai đoạn 2011-2016 nhằm làm rõ thực trạng, những khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích lý luận về áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án xác định cha, mẹ, con; đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật tại Sơn La; từ đó đề xuất kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp điều chỉnh phù hợp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vụ án xác định cha, mẹ, con được TAND tỉnh Sơn La thụ lý và giải quyết trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến tháng 5/2016. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hôn nhân và gia đình, đồng thời thúc đẩy sự phát triển pháp chế xã hội chủ nghĩa tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp luật liên quan đến áp dụng pháp luật và xác định quan hệ cha, mẹ, con. Hai khung lý thuyết chính được sử dụng gồm:

• Lý thuyết áp dụng pháp luật: Xem áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, được thực hiện bởi các cơ quan có thẩm quyền theo trình tự, thủ tục chặt chẽ nhằm cá biệt hóa các quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụ thể. Áp dụng pháp luật đòi hỏi tính sáng tạo trong phạm vi quy định pháp luật để đảm bảo hiệu quả và tính công bằng trong giải quyết tranh chấp.

• Lý thuyết xác định cha, mẹ, con: Xác định cha, mẹ, con là chế định pháp lý nhằm nhận diện mối quan hệ huyết thống hoặc pháp lý giữa các chủ thể, làm cơ sở phát sinh quyền và nghĩa vụ nhân thân, tài sản. Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành quy định cụ thể các trường hợp xác định cha, mẹ, con, bao gồm cả các trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và mang thai hộ vì mục đích nhân đạo.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: áp dụng pháp luật, xác định cha, mẹ, con, kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, thẩm quyền giải quyết, thủ tục tố tụng dân sự.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Các phương pháp cụ thể gồm:

• Phân tích, tổng hợp, so sánh, bình luận các quy định pháp luật, tài liệu, văn bản pháp lý liên quan đến xác định cha, mẹ, con và áp dụng pháp luật trong giải quyết vụ án.

• Phương pháp thống kê: Thu thập và phân tích số liệu thống kê về các vụ án xác định cha, mẹ, con tại TAND tỉnh Sơn La từ năm 2011 đến tháng 5/2016, bao gồm số vụ án thụ lý, giải quyết, hòa giải thành, đình chỉ, tạm đình chỉ và kết quả xét xử.

• Phương pháp hồi cứu tài liệu: Nghiên cứu các công trình khoa học, luận văn, luận án, báo cáo ngành và văn bản pháp luật có liên quan.

• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật tại TAND tỉnh Sơn La thông qua số liệu, ví dụ thực tế và phân tích các khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết vụ án.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ 26 vụ án xác định cha, mẹ, con được TAND tỉnh Sơn La thụ lý trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ vụ án liên quan để đảm bảo tính toàn diện và khách quan. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2011 đến tháng 5/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Số lượng vụ án xác định cha, mẹ, con tại Sơn La chiếm tỷ lệ thấp trong tổng số vụ án hôn nhân và gia đình: Trong tổng số 3.589 vụ án hôn nhân và gia đình từ 2011 đến 2016, chỉ có 26 vụ án xác định cha, mẹ, con (chiếm 0,724%). Điều này phản ánh tính đặc thù và nhạy cảm của loại vụ án này.

2. Tỷ lệ hòa giải thành đạt 15,4%: Trong 26 vụ án, có 4 vụ án hòa giải thành công, góp phần giảm số vụ án phải đưa ra xét xử. Việc hòa giải được TAND tỉnh Sơn La chú trọng, tạo điều kiện cho các bên tự thỏa thuận, bảo vệ quyền lợi và giảm thiểu mâu thuẫn xã hội.

3. Tỷ lệ đình chỉ và tạm đình chỉ vụ án chiếm gần 46,2%: Có 4 vụ án bị đình chỉ (15,4%) và 8 vụ án tạm đình chỉ (30,8%). Nguyên nhân chủ yếu do nguyên đơn vắng mặt, không có quyền khởi kiện hoặc các vấn đề liên quan đến năng lực hành vi dân sự của đương sự.

4. Tỷ lệ vụ án đưa ra xét xử chiếm 44,4%, trong đó 37,5% vụ án bị kháng cáo: Trong 26 vụ án, 8 vụ án được xét xử sơ thẩm, 3 vụ án bị kháng cáo lên cấp phúc thẩm. TAND tỉnh Sơn La đã giải quyết 24/26 vụ án (92,3%) trong thời gian nghiên cứu, cho thấy hiệu quả trong công tác xét xử.

5. Khó khăn trong thu thập chứng cứ và giám định ADN: Chi phí giám định ADN khoảng 10 triệu đồng là rào cản lớn đối với nhiều đương sự, đặc biệt là người dân tộc thiểu số chiếm khoảng 80% trong các vụ án. Việc từ chối giám định hoặc không có khả năng chi trả làm kéo dài thời gian giải quyết và ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên.

Thảo luận kết quả

Việc xác định cha, mẹ, con là vấn đề pháp lý phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa pháp luật nội dung và tố tụng. TAND tỉnh Sơn La đã áp dụng pháp luật một cách khoa học, tuân thủ trình tự, thủ tục theo Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2011 (sửa đổi), đồng thời chú trọng công tác hòa giải nhằm giảm thiểu số vụ án phải xét xử. Kết quả hòa giải thành đạt 15,4% là con số tích cực, góp phần ổn định trật tự xã hội và bảo vệ quyền lợi các bên.

Tuy nhiên, tỷ lệ đình chỉ và tạm đình chỉ cao (gần 46,2%) phản ánh những khó khăn trong việc thu thập chứng cứ, năng lực hành vi dân sự của đương sự và sự thiếu hiểu biết pháp luật của một bộ phận người dân. Việc chi phí giám định ADN cao và sự từ chối giám định của bị đơn là nguyên nhân chính dẫn đến nhiều vụ án bị đình chỉ hoặc kéo dài.

So với các nghiên cứu khác, kết quả tại Sơn La tương đồng với thực trạng chung ở các tỉnh miền núi, nơi dân tộc thiểu số chiếm đa số và điều kiện kinh tế còn hạn chế. Việc áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án xác định cha, mẹ, con cần được nâng cao về mặt chuyên môn, nghiệp vụ và trang bị kiến thức pháp lý phù hợp cho cán bộ Tòa án.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tỷ lệ hòa giải thành, đình chỉ, tạm đình chỉ và xét xử theo từng năm, giúp minh họa xu hướng và hiệu quả áp dụng pháp luật tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ Tòa án
   Đào tạo nâng cao kiến thức pháp luật về hôn nhân và gia đình, kỹ năng thu thập chứng cứ, đặc biệt là trong các vụ án xác định cha, mẹ, con. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng. Chủ thể thực hiện: TAND tỉnh Sơn La phối hợp với Trường Đại học Luật Hà Nội.

2. Hỗ trợ chi phí giám định ADN cho các đương sự có hoàn cảnh khó khăn
   Xây dựng quỹ hỗ trợ hoặc phối hợp với các cơ quan y tế để giảm chi phí giám định ADN, giúp đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ án. Thời gian thực hiện: 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Sở Tư pháp, Sở Y tế tỉnh Sơn La.

3. Hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con ngoài giá thú
   Đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Tố tụng Dân sự để quy định rõ ràng hơn về chứng cứ và thủ tục trong trường hợp cha mẹ không phải là vợ chồng hợp pháp. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Quốc hội.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến người dân, đặc biệt là dân tộc thiểu số
   Tổ chức các chương trình tuyên truyền, tập huấn pháp luật về xác định cha, mẹ, con tại các huyện, xã vùng sâu vùng xa nhằm nâng cao nhận thức và ý thức pháp luật. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh Sơn La, Hội Liên hiệp Phụ nữ, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, thẩm phán Tòa án nhân dân các cấp
   Giúp nâng cao hiểu biết về áp dụng pháp luật trong giải quyết vụ án xác định cha, mẹ, con, từ đó nâng cao chất lượng xét xử và bảo vệ quyền lợi các bên.

2. Luật sư và chuyên gia pháp lý
   Cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để tư vấn, hỗ trợ khách hàng trong các vụ án liên quan đến xác định cha, mẹ, con, đặc biệt trong các trường hợp phức tạp như kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và mang thai hộ.

3. Nhà nghiên cứu, giảng viên luật
   Là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu tiếp theo về pháp luật hôn nhân và gia đình, cũng như giảng dạy chuyên sâu về áp dụng pháp luật trong tố tụng dân sự.

4. Người dân, đặc biệt là các gia đình có tranh chấp về cha, mẹ, con
   Giúp hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, quy trình thủ tục pháp lý, từ đó chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong các tranh chấp liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Áp dụng pháp luật trong giải quyết vụ án xác định cha, mẹ, con là gì?
   Áp dụng pháp luật là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, trong đó Tòa án căn cứ vào quy định pháp luật để giải quyết tranh chấp, đưa ra quyết định làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quan hệ pháp luật giữa cha, mẹ và con.

2. Tại sao số vụ án xác định cha, mẹ, con tại Sơn La lại ít so với tổng số vụ án hôn nhân và gia đình?
   Do tính nhạy cảm, phức tạp và chi phí giám định ADN cao, nhiều người dân không khởi kiện hoặc hòa giải thành công, nên số vụ án xác định cha, mẹ, con chiếm tỷ lệ thấp.

3. Chi phí giám định ADN ảnh hưởng thế nào đến việc giải quyết vụ án?
   Chi phí khoảng 10 triệu đồng là rào cản lớn với nhiều đương sự, đặc biệt là dân tộc thiểu số, dẫn đến việc không thể tiến hành giám định, kéo dài thời gian giải quyết hoặc đình chỉ vụ án.

4. Quy trình hòa giải trong vụ án xác định cha, mẹ, con được thực hiện như thế nào?
   Tòa án tiến hành hòa giải trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, tôn trọng sự tự nguyện của các bên, không dùng vũ lực hay đe dọa, nếu hòa giải thành công sẽ ra quyết định công nhận sự thỏa thuận có hiệu lực pháp luật.

5. Có những khó khăn gì trong việc áp dụng pháp luật giải quyết vụ án xác định cha, mẹ, con tại Sơn La?
   Khó khăn gồm: thu thập chứng cứ chưa đầy đủ, thiếu chứng cứ giám định ADN, trình độ chuyên môn của một số thẩm phán còn hạn chế, sự từ chối giám định của bị đơn, và chi phí giám định cao.

Kết luận

• Xác định cha, mẹ, con là vấn đề pháp lý phức tạp, có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
• TAND tỉnh Sơn La đã áp dụng pháp luật một cách khoa học, tuân thủ trình tự, thủ tục, đồng thời chú trọng công tác hòa giải, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án.
• Vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn như chi phí giám định ADN cao, thiếu chứng cứ, trình độ chuyên môn chưa đồng đều, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng xét xử.
• Cần tăng cường đào tạo cán bộ, hỗ trợ chi phí giám định, hoàn thiện pháp luật và đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật đến người dân.
• Luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho cán bộ Tòa án, luật sư, nhà nghiên cứu và người dân trong việc hiểu và áp dụng pháp luật về xác định cha, mẹ, con.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu, phối hợp các cơ quan liên quan để hỗ trợ giám định ADN và hoàn thiện khung pháp lý.

Các cơ quan chức năng và TAND tỉnh Sơn La cần phối hợp chặt chẽ để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, đặc biệt trong các vụ án xác định cha, mẹ, con.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LÝ LUẬN VE ÁP DỤNG PHAP LUẬT GIẢI QUYET CÁC VỤ ÁN XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm ap dụng pháp luật Bất kỳ một nhà nước nào khi ra đời cũng đều sử dụng pháp luật để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội và thực hiện chức năng của nhà nước. Đề thực hiện chức năng nhà nước, nhà nước chủ yếu thực hiện ba hoạt động chính, đó là xây dựng pháp luật, thực hiện pháp luật và bảo vệ pháp luật.

Trong đó, thực hiện pháp luật là một trong những hoạt động rất quan trọng và không thê thiếu trong đời sống xã hội, là hoạt động nhằm hiện thực hóa nội dung của pháp luật đi vào thực tiễn đời sống. Do Nhà nước ban hành nhiều quy phạm pháp luật khác nhau dé quản lý xã hội, để điều chỉnh hành vi của các chủ thé pháp luật, sao cho hành vi đó phù hợp với lợi ích chung của nhà nước và xã hội. Vì có nhiều quy phạm pháp luật khác nhau nên cũng có nhiều hình thức thực hiện pháp luật khác nhau!, các hình thức đó là: - Tuan thủ pháp luật: Là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thê pháp luật kiềm chế không tiễn hành những hoạt động mà pháp luật ngăn cấm. - Thi hành (chấp hành) pháp luật: Là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thé pháp luật thực hiện nghĩa vụ pháp ly của minh băng hành động tích cực - Sử dụng pháp luật: Là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thê pháp luật thực hiện quyền, tự do pháp lý của mình.

- Áp dụng pháp luật: Là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua các cơ quan nhà nước hoặc nhà chức trách có thẩm quyền tô chức cho các chủ thé pháp luật thực hiện những quy định của pháp luật hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đối, đình chỉ hoặc chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thẻ. Việc phân chia các hình thức thực hiện pháp luật nêu trên chỉ có tính chất tương đối. Nếu như tuân theo pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật là những hình thức mà mọi chủ thể pháp luật đều có thể thực hiện được thì ADPL là hình thức thực hiện pháp luật chỉ dành cho các cơ quan nhà nước, tổ chức ! Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật — Truong Dai học Luật Hà Nội (2012) hoặc cá nhân có thẩm quyền. Các hình thức thực hiện pháp luật này luôn có sự đan xen, gan bó chặt chẽ với nhau, không biệt lập với nhau.

Cac chu thể thông thường phải cùng đồng thời tiến hành thực hiện các quy định pháp luật dưới nhiều hình thức khác nhau, bởi pháp luật là một hệ thống, giữa các quy định pháp luật luôn có sự liên hệ, gan bó, rang buộc lẫn nhau nên không thực hiện quy định pháp luật này sẽ không thê thực hiện được các quy định pháp luật khác. Ví dụ: muốn áp dụng chính xác các quy định của Bộ luật Dân sự (BLDS) thì phải tiễn hành trên cơ sở các quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS); muốn áp dụng chính xác các quy định của Bộ luật Hình sự thì phải tiến hành trên cơ sở các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. ADPL là một hình thức thực hiện pháp luật đặc biệt, là hình thức cơ bản, chủ yếu và quan trọng nhất, phần lớn các quy định của pháp luật được thực hiện trong thực tế thông qua hoạt động của các chủ thé có thẩm quyên. Vi vậy, hình thức ADPL cần phải được nghiên cứu toàn điện và sâu sắc hơn so với hình thức thực hiện pháp luật khác.

Theo Từ điển tiếng Việt, từ áp dụng có thé được hiểu là “đem ding trong thực tế điều đã nhận thức được”. Từ cách hiểu này, có thé hiểu ADPL là dem pháp luật ra dùng trong thực tế. Theo cách hiểu này ADPL có thé dùng dé chi tất cả các hình thức thực hiện pháp luật mà không phải là hình thức thực hiện pháp luật cụ thể. Đa số các nhà nghiên cứu coi ADPL là một hình thức thức hiện pháp luật, tuy nhiên cũng có nhà nghiên cứu lại coi ADPL đồng nghĩa với thực hiện pháp luật, tức bao gồm tat cả các hình thức thực hiện pháp luật.

Trên cơ sở tìm hiểu quan điểm khác nhau về ADPL, tác giả ủng hộ quan điểm coi ADPL là một hình thức của thực hiện pháp luật. Nghiên cứu ADPL có thé thay đặc điểm của ADPL mang đầy đủ các đặc điểm của thực hiện pháp luật nói chung, đồng thời có những đặc điểm đặc thù, riêng biệt. Cụ thể: Thứ nhất, áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước Pháp luật do nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện nên nó mang tính quyên lực nhà nước, thé hiện ý chí nhà nước trong quá trình điều chỉnh pháp luật. Nhờ có sự đảm bảo của Nhà nước nên pháp luật mới có sức mạnh bắt buộc đối với chủ thé có liên quan.

ADPL thực chat là quá trình đảm bảo cho quyền ? Từ điển Tiếng Việt, Viện Ngôn ngữ học, tr.9 3 Những van đê lý luận cơ bản vê nhà nước và pháp luật, Viện nghiên cứu nhà nước và pháp luật, NXB Chính trị quôc gia (1995, tr.227) lực nhà nước có hiệu lực trên thực tế đối với các chủ thể trong những điều kiện cụ thể. ADPL chỉ được tiễn hành bởi các cơ quan nhà nước, các tô chức hoặc cá nhân có thầm quyên theo quy định của pháp luật. Phù hợp với nhiệm vụ, thâm quyền của mình, mỗi chủ thé chỉ được phép tiễn hành một số hoạt động ADPL nhất định. Đối với một số trường hợp, hoạt động ADPL có thé được tiến hành theo ý chí đơn phương của các chủ thé có thẩm quyên, không phụ thuộc vào ý chí của các chủ thể bị ADPL.

ADPL có tính chất bắt buộc đối với chủ thể bị áp dụng và các chủ thể có liên quan Thứ hai, áp dụng pháp luật là hoạt động phải tuân theo những hình thức và thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định. ADPL là quy trình đặc biệt của việc thực hiện pháp luật nhằm đảm bảo cho pháp luật có giá trị điều chỉnh trên thực tế. Do đó, dé tránh sự tùy tiện, hoạt động ADPL được pháp luật quy định chặt chẽ về hình thức, thủ tục, trình tự. Tùy thuộc vào từng lĩnh vực ADPL mà trình tự, thủ tục được xác lập cho phù hợp.

Vi như: TAND xét xử tội phạm phải tuân theo trình tự, thủ tục được quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự; Tòa án giải quyết tranh chấp dân sự phải tuân theo quy định của BLTTDS. Thi ba, ap dụng pháp luật là hoạt động điều chỉnh mang tính cá biệt, cụ thê đối với những quan hệ xã hội nhất định. ADPL là phương thức chuyên hóa những quy định chung được nêu ra trong các quy phạm pháp luật thành những quy định riêng, cá biệt, cụ thể. Thực chất, những khả năng ADPL là cụ thể hóa quyên, nghĩa vụ hoặc cá biệt hóa chế tài quy phạm pháp luật.

Nhờ có quá trình ADPL mà nhiều quy phạm pháp luật mới có điều kiện được thực thi hay có hiệu lực trên thực tế. Hơn nữa, về phía chủ thê nhờ có ADPL mới xác định được những giới hạn pháp lý cần thiết cả về nội dung của quyên, nghĩa vụ, trách nhiệm cũng như trách nhiệm pháp lý có liên quan khi tham gia quan hệ pháp luật. Thư tu, áp dụng pháp luật là hoạt động đòi hỏi tính sáng tạo (sự sáng tạo trong phạm vi quy định của pháp luật). Khi ADPL, chủ thể có thẩm quyền phải làm sáng tỏ cau thành pháp lý, chủ động phân tích, đánh giá các tinh huống có thé xảy ra dé tìm kiếm những khả năng hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả cao.

Điều này, đòi hỏi các chủ thé sáng tạo tìm kiếm phương thức thực hiện để có kết quả theo ý muốn. Tính sáng tạo trong quá trình ADPL là một đòi hỏi thực tế nếu không sẽ không đảm bảo thời hiệu, thời hạn theo quy định pháp luật đặt ra. Hơn nữa, do khối lượng công việc cần giải quyết nhiều nên quá trình ADPL nếu thiếu di tính sáng tạo sẽ bị đồn lại hoặc dun day lẫn nhau giữa các chủ thé có thâm quyền. Từ các đặc điểm trên, có nhiều khái niệm ADPL được đưa ra.

Nguyễn Văn Động, Trường Đại học Luật Hà Nội thì “4p dung pháp luật là một hình thức hoạt động mang tính tổ chức — quyên lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyên hoặc cá nhân có thẩm quyên theo thủ tục, trình tự do pháp luật quy định, nhằm cá biệt hóa quy phạm pháp luật hiện hành đối với cơ quan, tô chức, cá nhân cụ thể trong trường hợp cu thể”; Theo TS. Nguyễn Minh Đoan, Trường Dai học Luật Hà Nội trong Sách tham khảo “ “Thực hiện và áp dụng pháp luật ở Việt nam”, NXB Chính trị Quốc gia thì “ Ap dựng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật trong đó nhà nước thông qua các cơ quan nhà nước hoặc nhà chức trách có thẩm quyên tổ chức cho các chủ thé pháp luật thực hiện những quy định cua pháp luật hoặc tự mình căn cứ vào các quy định cua pháp luật để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc cham dứt những quan hệ pháp luật cụ thé”. Theo Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội, NXB Công an nhân dân thì: Ap dung pháp luật là hoạt động mang tinh quyên lực nhà nước, được thực hiện bởi những cơ quan nhà nước, nhà chức trách có thẩm quyên hoặc các tô chức xã hội được nhà nước ủy quyên, thông qua những trình tự thủ tục chặt chẽ mà pháp luật quy định nhằm cá biệt hóa những quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụ thể đối với cá nhân, tổ chức cụ thể. Đây là khái niệm theo tác giả mang tính toàn diện, đầy đủ nhất và tác giả cũng đồng tình với khái niệm này.

Khái niệm xác định cha, me, con Xác định cha, me, con là van dé rất tế nhị và phức tạp. Việc xác định cha, mẹ cho con cũng như xác định con đối với cha mẹ không chỉ có ý nghĩa về mặt nhân thân mà nó còn có ý nghĩa quan trọng trong việc yêu cầu thực hiện các nghĩa vụ cấp dưỡng hay phân định di sản thừa kế của người chết dé lại.