Giải quyết các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng theo pháp luật hôn nhân gia đình hiện hành

Tìm hiểu quy định pháp luật về giải quyết các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng. Khám phá các biện pháp xử lý theo luật Hôn nhân và Gia đình hiện hành.

• Tác giả: Vũ Văn Hưng
• Người hướng dẫn: ThS. Đặng Thị Vân Anh
• Trường học: Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Giải quyết các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ, một chồng theo pháp luật hôn nhân gia đình hiện hành
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGUYÊN TẮC HÔN NHÂN MỘT VỢ MỘT CHỒNG
• 1.1. Khái niệm hôn nhân một vợ, một chồng
• 1.2. Khái niệm hôn nhân
• 1.3. Khái niệm hôn nhân một vợ một chồng
• 1.4. Nguyên tắc hôn nhân một vợ, một chồng
• 1.5. Nội dung nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng
• 1.6. Đặc điểm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng
• 1.7. Ý nghĩa của nguyên tắc hôn nhân một một chồng
• 1.8. Sơ lược về nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng trong pháp Luật Việt Nam qua các thời kỳ
• 1.8.1. Thời kì phong kiến
• 1.8.2. Thời kì thực dân phong kiến (Từ 1858 đến trước 1945)
• 1.8.3. Giai đoạn trước khi có Luật HNGĐ (trước năm 1959)
• 1.8.4. Giai đoạn sau khi có Luật HNGĐ (từ năm 1959 đến nay)
• 1.9. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÔN NHÂN GIA ĐÌNH HIỆN HÀNH VỀ GIẢI QUYẾT CÁC TRƯỜNG HỢP VI PHẠM NGUYÊN TẮC HÔN NHÂN MỘT VỢ MỘT CHỒNG
• 2.1. Hôn nhân hợp pháp
• 2.2. Các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng
• 2.3. Người đang có vợ, có chồng mà kết hôn với người khác và ngược lại
• 2.4. Người đang có vợ có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác và ngược lại
• 2.5. Các quy định pháp Luật hiện hành trong việc xử lý các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng
• 2.6. Các quy định về huỷ kết hôn trái pháp luật
• 2.6.1. Nguyên tắc chung khi hủy kết hôn trái pháp luật
• 2.6.2. Quyền yêu cầu hủy kết hôn trái pháp Luật
• 2.6.3. Cơ quan có thẩm quyền xử lý huỷ kết hôn trái pháp luật
• 2.6.4. Xử lý yêu cầu của việc huỷ kết hôn trái pháp luật
• 2.6.5. Trình tự, thủ tục hủy kết hôn trái pháp luật
• 2.6.6. Hậu quả pháp lý của hủy kết hôn trái pháp Luật
• 2.7. Xử phạt vi phạm hành chính về hành vi vi phạm hôn nhân một vợ một chồng
• 2.8. Xử lý theo pháp Luật hình sự
• 2.9. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT CÁC TRƯỜNG HỢP VI PHẠM NGUYÊN TẮC HÔN NHÂN MỘT VỢ MỘT CHỒNG THEO LUẬT HNGĐ VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM GIẢI QUYẾT MỘT CÁCH CÓ HIỆU QUẢ
• 3.1. Thực tiễn giải quyết các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng
• 3.2. Những thành tựu đạt được
• 3.3. Những hạn chế còn tồn tại
• 3.3.1. Hạn chế về mặt thực tiễn
• 3.3.2. Hạn chế về mặt pháp luật
• 3.4. Các giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả giải quyết các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng
• 3.4.1. Hoàn thiện các quy định pháp luật hiện hành
• 3.4.2. Các giải pháp khác
• 3.4.3. Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật để nâng cao ý thức pháp luật của người dân
• 3.4.4. Tăng cường sự tham gia, phối hợp của các cơ quan ban ngành trong việc phát hiện, ngăn chặn các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng
• 3.4.5. Đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin
• 3.5. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giải Quyết Vi Phạm Nguyên Tắc Một Vợ Một Chồng

Hôn nhân là một hiện tượng xã hội đặc thù, chịu ảnh hưởng của kinh tế, chính trị, tôn giáo, lịch sử và văn hóa. Lịch sử phát triển của xã hội loài người đã chứng kiến sự hình thành và phát triển của các chế độ hôn nhân qua các thời kỳ, từ quần hôn đến hôn nhân một vợ một chồng. Hôn nhân một vợ một chồng là hình thái hôn nhân phổ biến nhất trên thế giới, được pháp luật các nước công nhận và bảo vệ. Tại Việt Nam, chế độ này được thể hiện qua các bản Hiến pháp và Luật Hôn nhân Gia đình, xóa bỏ chế độ đa thê và giải phóng phụ nữ. Tuy nhiên, trong thực tế, vẫn còn tồn tại nhiều trường hợp vi phạm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến gia đình và xã hội. Để bảo vệ sự bền vững của gia đình, pháp luật đã xây dựng các quy định cụ thể để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về hôn nhân, trong đó có việc vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng. Đề tài này sẽ tập trung vào việc phân tích và giải quyết các trường hợp vi phạm này theo pháp luật hiện hành.

1.1. Bản chất pháp lý của quan hệ hôn nhân một vợ một chồng

Theo Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam, hôn nhân là quan hệ pháp lý giữa vợ và chồng sau khi kết hôn, được pháp luật công nhận và bảo vệ. Hôn nhân một vợ một chồng là sự tự nguyện liên kết giữa một người nam và một người nữ, nhằm chung sống suốt đời với tư cách vợ chồng, xây dựng gia đình ấm no, bình đẳng, hạnh phúc và bền vững.

1.2. Vai trò của hôn nhân một vợ một chồng trong xã hội hiện đại

Hôn nhân một vợ một chồng tạo ra các gia đình cơ bản, các tế bào khỏe mạnh cho xã hội và góp phần thúc đẩy xã hội phát triển. Các chế độ hôn nhân đặc biệt như hôn nhân đồng tính hoặc đa thê có thể không đảm bảo được việc duy trì nòi giống hoặc sự phát triển lành mạnh của gia đình, do đó hôn nhân một vợ một chồng được công nhận rộng rãi trên toàn thế giới.

II. Nhận Diện Các Hành Vi Vi Phạm Chế Độ Một Vợ Một Chồng

Các hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng không chỉ trái với quy định của pháp luật mà còn đi ngược lại các giá trị đạo đức, thuần phong mỹ tục của xã hội. Các hành vi này không chỉ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hạnh phúc gia đình mà còn có thể dẫn đến nhiều hệ lụy xã hội như ly hôn, bạo lực gia đình, và thậm chí là các hành vi phạm tội nghiêm trọng hơn. Việc xác định rõ các hành vi này là vô cùng quan trọng để có thể áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp, bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan và duy trì trật tự xã hội.

2.1. Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác khi đang có vợ chồng

Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng nhất chế độ một vợ một chồng. Điều này bao gồm việc đăng ký kết hôn với người khác khi chưa ly hôn, hoặc chung sống công khai, có quan hệ tình cảm và kinh tế với người khác ngoài vợ/chồng hợp pháp. Hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây tổn thương sâu sắc cho người bạn đời hợp pháp.

2.2. Hành vi ngoại tình và quan hệ bất chính

Mặc dù ngoại tình không phải lúc nào cũng cấu thành hành vi vi phạm pháp luật hình sự, nhưng nó vẫn là một hành vi vi phạm nghiêm trọng đến đạo đức hôn nhân và có thể là căn cứ để ly hôn. Quan hệ bất chính cũng được xem xét, đặc biệt khi nó ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm và quyền lợi của người bạn đời.

III. Hướng Dẫn Thủ Tục Ly Hôn Khi Có Yếu Tố Ngoại Tình Rõ Ràng

Khi có vi phạm chế độ một vợ một chồng mà cụ thể là hành vi ngoại tình, việc ly hôn thường là một giải pháp được nhiều người lựa chọn. Thủ tục ly hôn trong trường hợp này có thể phức tạp hơn so với ly hôn thuận tình, đòi hỏi phải có đầy đủ chứng cứ và tuân thủ đúng quy trình pháp luật. Việc hiểu rõ quy trình và các bước thực hiện sẽ giúp người bị hại bảo vệ quyền lợi của mình một cách tốt nhất.

3.1. Thu thập chứng cứ chứng minh hành vi ngoại tình của đối phương

Việc thu thập chứng cứ ngoại tình là yếu tố then chốt trong quá trình ly hôn. Các chứng cứ có thể bao gồm: tin nhắn, hình ảnh, video, lời khai của nhân chứng, hoặc các tài liệu liên quan đến việc chi tiêu tài chính bất thường. Việc có chứng cứ rõ ràng sẽ giúp tòa án đưa ra phán quyết công bằng.

3.2. Nộp đơn ly hôn và các giấy tờ liên quan đến tòa án có thẩm quyền

Sau khi thu thập đầy đủ chứng cứ, cần nộp đơn ly hôn và các giấy tờ liên quan (giấy đăng ký kết hôn, giấy tờ tùy thân, giấy tờ chứng minh tài sản chung,...) đến tòa án có thẩm quyền. Tòa án sẽ thụ lý vụ án và tiến hành các thủ tục theo quy định của pháp luật.

3.3. Giải quyết vấn đề tài sản chung và quyền nuôi con sau ly hôn

Trong quá trình ly hôn, tòa án sẽ xem xét và giải quyết vấn đề chia tài sản chung và quyền nuôi con (nếu có). Yếu tố ngoại tình có thể được xem xét đến khi phân chia tài sản, đặc biệt nếu nó gây thiệt hại về tinh thần và vật chất cho người bị hại. Quyền nuôi con thường được ưu tiên cho người có khả năng chăm sóc và giáo dục con tốt nhất.

IV. Cách Xử Phạt Vi Phạm Chế Độ Một Vợ Một Chồng Theo Pháp Luật

Pháp luật Việt Nam có những quy định cụ thể để xử lý các hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng, nhằm bảo vệ hạnh phúc gia đình và duy trì trật tự xã hội. Các hình thức xử phạt có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm, từ xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc hiểu rõ các quy định này giúp người dân có ý thức tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

4.1. Xử phạt hành chính đối với hành vi vi phạm

Hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Mức phạt có thể từ cảnh cáo đến phạt tiền, tùy thuộc vào tính chất và mức độ vi phạm. Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả khác.

4.2. Truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội vi phạm chế độ một vợ một chồng

Trong một số trường hợp nghiêm trọng, hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 182 Bộ luật Hình sự. Tội này có thể bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù, tùy thuộc vào mức độ gây hậu quả nghiêm trọng cho gia đình và xã hội.

V. Kinh Nghiệm Thực Tiễn Giải Quyết Vụ Án Vi Phạm Một Vợ Một Chồng

Thực tiễn giải quyết các vụ án vi phạm chế độ một vợ một chồng còn nhiều khó khăn và thách thức. Việc thu thập chứng cứ, xác định mức độ vi phạm và áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp đòi hỏi sự cẩn trọng và kinh nghiệm của các cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và gia đình để giải quyết các vụ việc một cách hiệu quả.

5.1. Những khó khăn thường gặp trong quá trình thu thập chứng cứ ngoại tình

Việc thu thập chứng cứ ngoại tình thường gặp nhiều khó khăn do tính chất kín đáo của hành vi vi phạm. Nhiều khi, người bị hại không có đủ điều kiện để tiếp cận thông tin hoặc chứng cứ. Ngoài ra, việc thu thập chứng cứ trái pháp luật (ví dụ: xâm phạm quyền riêng tư) có thể không được tòa án chấp nhận.

5.2. Vai trò của tòa án và các cơ quan chức năng trong giải quyết vụ án

Tòa án đóng vai trò quan trọng trong việc xem xét và đưa ra phán quyết công bằng trong các vụ án vi phạm chế độ một vợ một chồng. Các cơ quan chức năng (công an, viện kiểm sát,...) cũng có vai trò trong việc điều tra, xác minh thông tin và xử lý các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật.

VI. Giải Pháp Tương Lai Bảo Vệ Hôn Nhân Một Vợ Một Chồng

Bảo vệ chế độ hôn nhân một vợ, một chồng là một nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi sự nỗ lực của toàn xã hội. Cần có các giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện pháp luật, nâng cao ý thức pháp luật của người dân, đến tăng cường vai trò của các tổ chức xã hội và gia đình. Chỉ khi đó, mới có thể xây dựng một xã hội văn minh, hạnh phúc, nơi mà hôn nhân được trân trọng và bảo vệ.

6.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về hôn nhân và gia đình

Cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về hôn nhân và gia đình, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và phù hợp với thực tiễn xã hội. Đặc biệt, cần có những quy định cụ thể hơn về xử lý các hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng, đảm bảo tính răn đe và bảo vệ quyền lợi của người bị hại.

6.2. Nâng cao nhận thức và ý thức pháp luật của người dân

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về hôn nhân và gia đình, giúp người dân hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, cũng như hậu quả của hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng. Điều này góp phần xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật và trân trọng các giá trị gia đình.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hôn nhân là một hiện tượng xã hội mang tính lịch sử và đặc thù, chịu sự tác động trực tiếp của các điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa và đạo đức. Lịch sử nhân loại đã trải qua nhiều hình thái hôn nhân từ quần hôn, hôn nhân thị tộc (gia đình Punaluan), hôn nhân đối ngẫu cho đến chế độ hôn nhân một vợ một chồng. Tại Việt Nam, trải qua thời kỳ phong kiến và thuộc địa nửa phong kiến, chế độ đa thê tồn tại kéo dài đã tạo ra sự bất bình đẳng sâu sắc giữa nam và nữ, tước đoạt quyền tự do của người phụ nữ. Kể từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã kiên định xây dựng chế độ hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng bình đẳng, được hiến định qua các bản Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992 và 2013.

Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và giao lưu văn hóa, tình trạng vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng vẫn diễn biến phức tạp dưới hai dạng thức: người đang có vợ/chồng kết hôn với người khác, hoặc chung sống như vợ chồng với người khác. Hành vi này không chỉ xâm phạm trật tự gia đình, tác động tiêu cực đến sự phát triển của con cái, mà còn dẫn tới nhiều hệ lụy xã hội như ly hôn, bạo lực gia đình, thậm chí phát sinh các tội phạm cố ý gây thương tích hoặc giết người.

Từ yêu cầu thực tiễn và lý luận pháp lý, tác giả Vũ Văn Hưng thực hiện khóa luận tốt nghiệp ngành Luật tại Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng (năm 2023) với đề tài: "Giải quyết các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ, một chồng theo pháp luật hôn nhân gia đình hiện hành".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

1. Hệ thống hóa và phân tích các nội dung lý luận khái quát về nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng cùng quá trình phát triển của nguyên tắc này trong lịch sử pháp luật Việt Nam.
2. Trình bày, phân tích sâu các quy định pháp luật thực định hiện hành về nhận diện và giải quyết các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng (trọng tâm là Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, pháp luật xử lý vi phạm hành chính và pháp luật hình sự).
3. Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật, chỉ ra những thành tựu, hạn chế và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết các trường hợp vi phạm trên thực tế.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các quy định pháp luật về giải quyết trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng và thực tiễn áp dụng các quy định này.
• Phạm vi nội dung: Tập trung nghiên cứu cơ chế giải quyết theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 kết hợp mở rộng ở các chế tài hành chính và hình sự liên quan.
• Phạm vi không gian và thời gian: Đề tài nghiên cứu các văn bản pháp luật hiện hành và dữ liệu xét xử thực tiễn (các bản án, quyết định được Tòa án công bố giai đoạn 2020–2021), kết hợp quá trình khảo sát thực tế tại Văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về gia đình và nhà nước, đặc biệt là các luận điểm trong tác phẩm "Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của Nhà nước" của Ph. Ăngghen về bản chất kinh tế - xã hội của chế độ hôn nhân một vợ một chồng. Đồng thời, tác giả viện dẫn các định nghĩa kinh điển trong khoa học pháp lý quốc tế (như án lệ Hyde v. Hyde năm 1866 tại Anh) và hệ thống thuật ngữ pháp lý từ Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học của Trường Đại học Luật Hà Nội.

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được sử dụng làm cơ sở phân tích bao gồm:

• Văn bản lập hiến: Hiến pháp các năm 1946, 1959, 1980, 1992 và Hiến pháp năm 2013 (Điều 64).
• Văn bản luật chuyên ngành: Luật Hôn nhân và gia đình các năm 1959, 1986, 2000 và 2014; Bộ luật Dân sự năm 2015; Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015; Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 - Điều 182).
• Văn bản dưới luật và hướng dẫn áp dụng: Sắc lệnh số 90-SL (1945), Sắc lệnh số 97-SL (1950); Thông tư số 60/TATC (1978); Nghị quyết số 02/2000/NQ-HĐTP; Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP; Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP; Nghị định số 110/2013/NĐ-CP và Nghị định số 82/2020/NĐ-CP (Điều 59).
• Tài liệu tham khảo học thuật: Luận văn thạc sĩ luật học của Đỗ Thị Bích Ngọc (2015), khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Thị Thu Thủy (2012), nghiên cứu của PGS.TS. Trần Thị Minh Thi đăng trên Tạp chí Cộng sản và Chỉ thị số 49-CT/TW của Ban Bí thư.

Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp quy phạm: Phân tích từng điều khoản luật thực định, bóc tách cấu thành vi phạm và cơ chế giải quyết quyền lợi nhân thân, tài sản, con chung.
• Phương pháp so sánh luật học: So sánh sự biến đổi của chế định hôn nhân qua các thời kỳ lịch sử (phong kiến, thực dân Pháp, thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội và thời kỳ đổi mới).
• Phương pháp thống kê: Thu thập và xử lý số liệu bản án công bố trên Cổng thông tin Tòa án nhân dân tối cao giai đoạn 2020–2021 nhằm minh chứng thực trạng xử lý các vụ việc hủy kết hôn trái pháp luật.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát chung về nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng

Chương 1 tập trung làm rõ nguồn gốc bản chất, khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa và tiến trình lịch sử lập pháp về nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng tại Việt Nam. Tác giả khẳng định gia đình là tế bào của xã hội, trong đó hôn nhân một vợ một chồng dựa trên tình yêu tự nguyện, bình đẳng là mô hình tiến bộ nhất.

Về mặt lý luận, khóa luận xác định ba đặc điểm cốt lõi của nguyên tắc:

1. Là một nguyên tắc hiến định: Được khẳng định xuyên suốt từ Hiến pháp 1980 đến Hiến pháp 2013, bảo đảm giá trị pháp lý tối cao.
2. Là tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt hệ thống Luật Hôn nhân và gia đình: Giữ vị trí trung tâm ngay tại những điều khoản đầu tiên của các đạo luật HNGĐ qua các thời kỳ.
3. Được thể hiện dưới dạng quy phạm pháp luật định hướng: Mang tính mệnh lệnh bắt buộc chung, định hình toàn bộ các quy phạm chuyên biệt về điều kiện kết hôn, quyền và nghĩa vụ vợ chồng.

Ý nghĩa của nguyên tắc được phân tích toàn diện trên sáu phương diện: xóa bỏ tàn dư đa thê phong kiến; xác lập bình đẳng giới; gắn kết trách nhiệm nuôi dưỡng con cái; phòng ngừa ngoại tình và tệ nạn xã hội; tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội; và làm căn cứ giải quyết các tranh chấp nhân thân, tài sản, thừa kế.

Lịch sử pháp luật Việt Nam về hôn nhân một vợ một chồng được tác giả hệ thống qua các giai đoạn:

Thời kỳ lịch sử	Văn bản / Nguồn luật tiêu biểu	Đặc điểm pháp lý về quan hệ vợ chồng
Phong kiến	Quốc triều hình luật (Luật Hồng Đức), Hoàng Việt luật lệ (Luật Gia Long)	Thừa nhận chế độ đa thê (vợ cả, vợ lẽ); quy định trật tự thê thiếp; đặt nặng nghĩa vụ chung thủy một chiều đối với người vợ ("thất xuất", xử tội gian phụ).
Thực dân phong kiến (1858 – 1945)	Dân luật Bắc Kỳ (1931), Dân luật Trung Kỳ (1936), Dân luật giản yếu Nam Kỳ (1883)	Tiếp tục duy trì chế độ đa thê; phân biệt chính thất và thứ thất; quan hệ vợ chồng bất bình đẳng.
Giai đoạn 1945 – 1959	Hiến pháp 1946, Sắc lệnh 90-SL (1945), Sắc lệnh 97-SL (1950)	Bước đầu khẳng định nguyên tắc bình đẳng nam nữ và tự nguyện hôn nhân; chưa có luật riêng phủ nhận hoàn toàn đa thê.
Giai đoạn 1959 đến nay	Luật HNGĐ các năm 1959, 1986, 2000, 2014	Lần đầu tiên ghi nhận chính thức nguyên tắc một vợ một chồng (1959); từng bước hoàn thiện cơ chế hủy kết hôn trái pháp luật (1986); bổ sung hành vi cấm chung sống như vợ chồng (2000, 2014).

Chương 2: Quy định của pháp luật hôn nhân gia đình hiện hành về giải quyết các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng

Chương 2 là phần trọng tâm pháp lý của khóa luận. Tác giả phân tích căn cứ xác định "người đang có vợ, có chồng" theo Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP gồm 3 nhóm đối tượng:

• Người đã kết hôn đúng pháp luật mà chưa ly hôn và vợ/chồng chưa chết (hoặc chưa bị tuyên bố đã chết).
• Người xác lập quan hệ vợ chồng trước ngày 03/01/1987 mà chưa đăng ký kết hôn và chưa chấm dứt quan hệ hôn nhân.
• Người kết hôn vi phạm điều kiện kết hôn nhưng đã được Tòa án công nhận bằng bản án/quyết định có hiệu lực pháp luật.

Từ điểm c khoản 2 Điều 5 Luật HNGĐ năm 2014, hai hành vi vi phạm được xác định rõ:

1. Người đang có vợ, có chồng mà kết hôn với người khác (và ngược lại).
2. Người đang có vợ, có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác (và ngược lại).

Cơ chế giải quyết theo pháp luật thực định được khóa luận làm rõ qua ba nhánh chế tài:

1. Cơ chế hủy kết hôn trái pháp luật theo Luật HNGĐ năm 2014 và BLTTDS năm 2015

• Nguyên tắc giải quyết: Xử lý nghiêm minh, kịp thời; bảo đảm hài hòa lợi ích của phụ nữ và trẻ em; ghi nhận ngoại lệ lịch sử đối với cán bộ, bộ đội miền Nam tập kết ra Bắc lấy vợ/chồng theo Thông tư số 60/TATC ngày 22/02/1978.
• Chủ thể có quyền yêu cầu (Điều 10): Vợ, chồng của người vi phạm; cha, mẹ, con, người giám hộ, người đại diện theo pháp luật; Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình; Cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em; Hội Liên hiệp Phụ nữ.
• Thẩm quyền và thủ tục: TAND cấp huyện (hoặc TAND cấp tỉnh nếu có yếu tố nước ngoài) giải quyết theo thủ tục việc dân sự (Điều 39 BLTTDS năm 2015).
• Hậu quả pháp lý của hủy kết hôn trái pháp luật (Điều 12, 16, 81, 82, 84):
  • Về quan hệ nhân thân: Hai bên buộc phải chấm dứt quan hệ như vợ chồng.
  • Về quan hệ tài sản: Không công nhận tài sản chung hợp nhất của vợ chồng; ưu tiên giải quyết theo thỏa thuận, nếu không thỏa thuận thì áp dụng BLDS; công việc nội trợ được tính là lao động có thu nhập nhằm bảo vệ quyền lợi phụ nữ.
  • Về quan hệ cha mẹ và con: Quyền và nghĩa vụ đối với con chung không bị thay đổi, giải quyết tương tự như trường hợp ly hôn (ưu tiên giao con dưới 36 tháng tuổi cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng).

2. Xử phạt vi phạm hành chính

Khóa luận so sánh mức phạt qua các thời kỳ. Khoản 1 Điều 48 Nghị định số 110/2013/NĐ-CP quy định mức phạt từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng. Đến Điều 59 Nghị định số 82/2020/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/9/2020), mức xử phạt đã tăng lên từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với các hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng và các hành vi cấm kết hôn cận huyết, nuôi dưỡng. Tác giả đánh giá mức phạt này tuy đã tăng nhưng vẫn còn thấp, chưa đủ sức răn đe.

3. Xử lý hình sự

Theo Điều 182 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng được cấu thành theo hai khung hình phạt:

• Khung 1 (Cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm): Gây hậu quả làm cho một hoặc cả hai bên phải ly hôn; hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà vẫn tiếp tục vi phạm.
• Khung 2 (Phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm): Làm cho vợ, chồng hoặc con của một trong hai bên tự sát; hoặc vẫn duy trì quan hệ sau khi Tòa án đã có quyết định hủy kết hôn/buộc chấm dứt chung sống trái pháp luật.

Chương 3: Thực tiễn giải quyết các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng theo Luật HNGĐ và một số kiến nghị nhằm giải quyết một cách có hiệu quả

Chương 3 đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật trên thực tế và đưa ra các đề xuất hoàn thiện.

Về thành tựu đạt được:

• Trải qua 64 năm kể từ Luật HNGĐ năm 1959, nguyên tắc một vợ một chồng đã thấm sâu vào đời sống xã hội; tập tục đa thê cơ bản bị đẩy lùi.
• Công tác phối hợp giữa Tòa án, UBND cấp xã, lực lượng Công an và Hội Liên hiệp Phụ nữ được củng cố. Việc đưa vào vận hành hệ thống thông tin quản lý hộ tịch điện tử trên toàn quốc giúp chuẩn hóa và liên thông dữ liệu đăng ký kết hôn, hạn chế việc kết hôn trùng lặp.
• Đội ngũ cán bộ tư pháp, thẩm phán nâng cao kỹ năng xét xử và áp dụng pháp luật tố tụng thông qua các phiên tòa rút kinh nghiệm.
• Số liệu thực tế: Trong tổng số 73 bản án, quyết định về yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật được Tòa án công bố trong giai đoạn 2020–2021, chỉ có 8 bản án, quyết định thuộc trường hợp hủy do vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng, phần lớn các vụ việc còn lại thuộc các vi phạm điều kiện kết hôn khác.

Về định hướng giải pháp:

1. Hoàn thiện quy định pháp luật: Bổ sung cơ chế pháp lý điều chỉnh rõ ràng hơn đối với các trường hợp "chung sống như vợ chồng" trái pháp luật; tăng mức xử phạt hành chính nhằm nâng cao tính răn đe.
2. Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Tăng cường giáo dục nâng cao ý thức chấp hành pháp luật hôn nhân gia đình trong cộng đồng dân cư.
3. Tăng cường cơ chế phối hợp: Phát huy vai trò giám sát, phát hiện của các tổ chức đoàn thể (Hội Phụ nữ, Đoàn thanh niên) và cơ quan quản lý hộ tịch tại cơ sở.
4. Ứng dụng công nghệ thông tin: Hoàn thiện cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử toàn quốc và cơ sở dữ liệu dân cư để kiểm soát tình trạng hôn nhân một cách chính xác, kịp thời.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính và số liệu thực tế

• Khóa luận đã hệ thống hóa đầy đủ cơ chế pháp lý ba tầng xử lý vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng (dân sự - HNGĐ, hành chính, hình sự).
• Làm rõ các hệ quả pháp lý đặc thù về tài sản theo Điều 16 Luật HNGĐ năm 2014, nhấn mạnh quy định tiến bộ: tính công việc nội trợ như lao động có thu nhập để bảo vệ phụ nữ khi xử lý quan hệ tài sản trong hôn nhân trái pháp luật.
• Cung cấp dữ liệu thống kê từ 73 bản án, quyết định hủy kết hôn trái pháp luật công bố giai đoạn 2020–2021, chứng minh tỷ lệ vi phạm chế độ một vợ một chồng chiếm 8 trường hợp (tỷ lệ thấp trong cơ cấu án hủy kết hôn nhưng có tính chất phức tạp về nhân thân và tài sản).

Đề xuất giải pháp của tác giả

Khóa luận đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật thực định nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý đối với hành vi chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn.
2. Nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành giữa UBND cấp cơ sở, Hội Phụ nữ và cơ quan tố tụng.
3. Đổi mới hình thức tuyên truyền pháp luật hôn nhân gia đình.
4. Tối ưu hóa hệ thống phần mềm quản lý hộ tịch điện tử toàn quốc.

Đóng góp so với các nghiên cứu trước

Kế thừa các công trình nghiên cứu rộng về chế độ hôn nhân (như luận văn thạc sĩ năm 2015 của Đỗ Thị Bích Ngọc, khóa luận năm 2012 của Nguyễn Thị Thu Thủy), khóa luận của tác giả Vũ Văn Hưng tập trung chuyên sâu vào cơ chế giải quyết và xử lý vi phạm dựa trên khung pháp lý mới của Luật HNGĐ năm 2014, BLTTDS năm 2015, BLHS năm 2015 (sửa đổi 2017) và Nghị định số 82/2020/NĐ-CP.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế nghiên cứu: Đề tài chủ yếu tập trung phân tích dưới góc độ Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, các chế tài hình sự và hành chính mới dừng ở mức độ tổng hợp bổ trợ. Dữ liệu thực tiễn chủ yếu dựa trên các bản án được công bố công khai trên cổng thông tin trong giai đoạn 2020–2021 và quan sát thực tập tại địa bàn cấp quận (UBND quận Lê Chân), chưa bao quát toàn diện số liệu xử phạt vi phạm hành chính tại các địa phương trên toàn quốc.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế thu thập chứng cứ chứng minh hành vi "chung sống như vợ chồng trái pháp luật" trong thực tiễn tố tụng dân sự và hình sự; đánh giá tác động của việc tích hợp Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đối với công tác đăng ký hộ tịch và phòng ngừa vi phạm chế độ hôn nhân.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên ngành Luật, Luật Kinh tế: Phục vụ học tập và nghiên cứu các học phần Luật Hôn nhân và gia đình, Luật Tố tụng dân sự, Luật Hình sự.
• Học viên, người làm đề tài tốt nghiệp: Tham khảo cách tiếp cận lịch sử lập pháp, phương pháp tổng hợp chế tài xử lý vi phạm và cấu trúc phân tích bản án.
• Cán bộ tư pháp - hộ tịch cấp cơ sở: Cung cấp cơ sở lý luận và hướng dẫn thực thi Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP trong việc xác định tình trạng hôn nhân và xử lý hồ sơ đăng ký kết hôn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Theo quy định hiện hành, người như thế nào được xác định là "người đang có vợ, có chồng"?
Căn cứ Điều 2 Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP, người đang có vợ/chồng thuộc một trong ba trường hợp: (1) Đã kết hôn hợp pháp mà chưa ly hôn và người kia chưa chết; (2) Chung sống như vợ chồng trước ngày 03/01/1987 mà chưa đăng ký kết hôn và chưa ly hôn/chết; (3) Kết hôn vi phạm điều kiện nhưng đã được Tòa án công nhận bằng bản án/quyết định có hiệu lực pháp luật.

2. Khi Tòa án tuyên hủy việc kết hôn trái pháp luật, quan hệ tài sản của các bên được xử lý ra sao?
Theo khoản 3 Điều 12 và Điều 16 Luật HNGĐ năm 2014, Nhà nước không công nhận quan hệ tài sản chung hợp nhất. Tài sản được giải quyết theo thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì giải quyết theo Bộ luật Dân sự. Tài sản riêng của ai thuộc về người đó. Luật bảo vệ quyền lợi phụ nữ và con cái, trong đó công việc nội trợ và duy trì đời sống chung được coi như lao động có thu nhập.

3. Mức phạt tiền đối với hành vi vi phạm chế độ một vợ, một chồng theo Nghị định số 82/2020/NĐ-CP là bao nhiêu?
Theo Điều 59 Nghị định số 82/2020/NĐ-CP (thay thế Nghị định 110/2013/NĐ-CP), hành vi đang có vợ/chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác (hoặc chưa có vợ/chồng nhưng kết hôn/chung sống với người biết rõ là đang có vợ/chồng) bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.

4. Hành vi vi phạm chế độ một vợ, một chồng bị truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 182 BLHS 2015) khi nào?
Người vi phạm bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thuộc một trong các điều kiện: làm cho quan hệ hôn nhân của một/hai bên dẫn đến ly hôn; đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm; làm cho vợ, chồng hoặc con của một trong hai bên tự sát; hoặc tiếp tục duy trì quan hệ dù đã có quyết định của Tòa án hủy kết hôn/buộc chấm dứt chung sống.

5. Trong số các bản án Tòa án công bố năm 2020–2021, có bao nhiêu trường hợp hủy kết hôn do vi phạm nguyên tắc một vợ một chồng?
Theo số liệu thống kê được nêu trong khóa luận, trong tổng số 73 bản án, quyết định về hủy kết hôn trái pháp luật được Tòa án công bố trong giai đoạn 2020–2021, có 8 bản án, quyết định xử lý hủy kết hôn do vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vũ Văn Hưng đã phân tích toàn diện cơ sở lý luận, tiến trình lịch sử và các quy định pháp luật thực định về xử lý hành vi vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng tại Việt Nam. Công trình làm rõ cơ chế giải quyết tổng hợp từ chế tài hủy kết hôn của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 đến các chế tài xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự. Những phân tích thực tiễn và kiến nghị được đề xuất trong khóa luận góp phần cung cấp góc nhìn học thuật và thực tiễn nhằm củng cố trật tự pháp lý, bảo vệ chế độ hôn nhân gia đình tiến bộ và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGUYÊN TẮC HÔN NHÂN MỘT VỢ MỘT CHỒNG 1. Khái niệm hôn nhân một vợ, một chồng 1. Khái niệm hôn nhân Kể từ thời nguyên thuỷ cho đến hiện nay thì gia đình luôn tồn tại trong mọi xã hội và là nơi đáp ứng những như cầu cơ bản nhất của các thành viên trong gia đình. Điểm khác biệt của gia đình loài người với cuộc sống lứa đôi của các loài động vật đó là gia đình trong xã hội loài người luôn bị ràng buộc với các điều kiện về văn hoá, xã hội và pháp luật đồng thời còn bị ràng buộc bởi các chuẩn mực giá trị đạo đức, giá trị nhân văn.

Còn trong các ngành xã hội học nói chung thì gia đình có thể được xem xét như một nhóm xã hội nhỏ, đồng thời nó cũng giống như một thiết chế xã hội rất quan trọng trong việc hình thành nên xã hội loài người. Có thể thấy, gia đình là một thiết chế xã hội đặc thù, một nhóm xã hội nhỏ mà các thành viên được gắn kết với nhau bởi các quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng. Từ đó, chúng ta có thể thấy hôn nhân chính là một nền tảng rất quan trọng để tạo ra gia đình. Hôn nhân và gia đình có thể coi là nền tảng của xã hội, nơi sinh ra, nuôi dưỡng và giáo dục các thế hệ tiếp theo của xã hội, đất nước, nơi gìn giữ và phát triển các nét đặc trưng văn hoá, truyền thống của một quốc gia, một dân tộc.

Người xưa có câu: Sự sinh sôi của vạn vật là theo lẽ tự nhiên, con người cũng là một phần của vạn vật, cũng theo lẽ Trời đất mà biến hoá nên phải có phối ngẫu nam nữ. Trai phải có vợ, gái phải có chồng, phối hợp âm dương thì loài người mới duy trì nòi giống được, xã hội mới phát triển được. Có thể thấy mục đích cơ bản và quan trọng nhất của đời sống hôn nhân là việc sinh sản, nuôi dưỡng và giáo dục thế hệ sau để đảm bảo tương lai tồn tại của xã hội, của quốc gia. Hôn nhân một vợ, một chồng sẽ tạo ra các gia đình cơ bản – các tế bào khoẻ mạnh cho xã hội và góp phẩn thúc đẩy xã hội phát triển.

Còn các chế độ hôn nhân đặc biệt như hôn nhân đồng tính sẽ không đảm bảo được việc duy trì nòi giống, hôn nhân đa thê thì không đảm bảo được gia đình sẽ phát triển lành mạnh 4 mà có thể tạo ra sự ganh đua, ganh ghét và những yếu tố không tốt cho sự phát triển của gia đình. Do vậy, hôn nhân một vợ, một chồng là loại hình hôn nhân cơ bản nhất và được công nhận ở nhiều quốc gia. Còn những chế độ hôn nhân đặc biệt như hôn nhân đa thê, hôn nhân đồng giới thì chỉ được chấp nhận ở một số quốc gia trong một số giai đoạn lịch sử nhất định. Trong khoa học pháp lý nói chung và khoa học LHNGD nói riêng thì việc đưa ra một khái niệm đầy đủ về hôn nhân có ý nghĩa rất quan trọng.

Nó là thước đo để phản ánh tiêu chuẩn và quan điểm chung nhất của Nhà nước về hôn nhân, tạo cơ sở lý luận cho việc xác định bản chất pháp lý của quan hệ hôn nhân cũng như xác định nội dung và phạm vi điều chỉnh của các quy phạm pháp Luật HNGD. Trong phán quyết về vụ án Hyde v Hyde (1866) thì Lord Penzance đã nêu ra một khái niệm cổ điển mang quan niệm truyền thống về hôn nhân của Cơ đốc giáo: “Hôn nhân là sự liên kết tự nguyện suốt đời giữa một người đàn ông và một người đàn bà, mà không vì mục đích nào khác”. Bên cạnh đó, các Luật gia ở Châu Âu và Mỹ quan niệm: “Hôn nhân là sự liên kết pháp lý giữa một người nam và một người nữ với tư cách là vợ chồng”, hoặc: “Hôn nhân là hành vi hoặc tình trạng chung sống giữa một người nam và một người nữ với tư cách là vợ chồng”. Tại Việt Nam, dưới thời kì phong kiến thì hôn nhân được hiểu là sự tương hợp giữa hai dòng họ nhằm mục đích thờ phụng tổ tiên và kế truyền dòng họ.

Thời kì này, chế độ hôn nhân thể hiện sự không tự do và bất bình đẳng. Chế độ hôn nhân được thể chế hoá theo những lễ nghi, thể chế của nhà nước phong kiến cổ đại. Còn trong các hệ thống dân Luật Việt Nam dưới chế độ Sài gòn cũ chưa đưa ra khái niệm cụ thể về hôn nhân mà chỉ mới đưa ra khái niệm “giá thú”: “giá thú (hay hôn thú) là sự phối hợp của một người đàn ông và một người đàn bà theo thể thức Luật định” hoặc “giá thú” cũng được hiểu: “sự trai gái lấy nhau trước mặt viên hộ lại và phát sinh ra những nghĩa vụ tương hỗ cho hai bên về phương diện đồng cư, trung thành và tương trợ”. Theo một số Luật gia Sài Gòn, khái niệm “giá thú” bao gồm có hai nghĩa: theo nghĩa thứ nhất giá thú là hành vi phối hợp vợ 5 chồng (kết hôn).

Theo nghĩa thứ hai là tình trạng của hai người đã chính thức lấy nhau làm vợ chồng và thời gian hai người ăn ở với nhau. Luật HNGĐ Việt Nam năm 2000 định nghĩa hôn nhân là “quan hệ giữa vợ và chồng sau khi đã kết hôn” (Điểm 6 Điều 8) và điều này cũng được định nghĩa lại tại Luật HNGĐ Việt Nam năm 2014 (Khoản 1 Điều 3). Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học của trường Đại học Luật Hà Nội có định nghĩa cụ thể hơn về hôn nhân, theo đó hôn nhân được hiểu là: “sự liên kết giữa người nam và người nữ dựa trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, theo điều kiện và trình tự nhất định, nhằm chung sống với nhau suốt đời và xây dựng gia đình hạnh phúc và hoà thuận”. Như vậy, có thể thấy nội dung cơ bản nhất của khái niệm hôn nhân đó là một quan hệ pháp lý giữa người vợ và người chồng được pháp luật công nhận.

Khái niệm hôn nhân một vợ một chồng Hôn nhân một vợ, một chồng hiểu là quan hệ hôn nhân được xác lập bởi duy nhất một người đàn ông và một người đàn bà. Trái ngược với hôn nhân đa thê ở thời phong kiến, một người đàn ông có thể có “năm thê bảy thiếp”, hôn nhân một vợ, một chồng chỉ cho phép một người đàn ông có một người vợ và ngược lại. Hôn nhân một vợ, một chồng xuất hiện đầu tiên trong xã hội tư bản khi có chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất. Tuy nhiên, dưới chế độ tư bản, hôn nhân một vợ, một chồng chỉ là hình thức.

Trong tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của Nhà nước”, Ph. Ăngghen đã nhận định hôn nhân giai đoạn này: “quyết không phải là kết quả của tình yêu trai gái.vì như trước kia các cuộc hôn nhân vẫn là những cuộc hôn nhân có tính lợi hại. Gia đình các thể là hình thức gia đình đầu tiên không căn cứ vào các điều kiện tự nhiên, mà căn cứ vào các điều kiện kinh tế, vào sự thắng lợi của chế độ tư hữu với chế độ công hữu lúc ban đầu, được hình thành một cách tự phát” [, tr, 10-11]. Chế độ một vợ một chồng ra đời chỉ để bảo vệ quyền tư hữu về tư liệu sản xuất, của cải của người đàn ông trong gia đình, đảm bảo thế hệ sau là con ruột do cặp vợ chồng 6 sinh ra để thừa kế tài sản của cha nhằm duy trì chế độ tư hữu.

Thực tế các tệ nạn ngoại tình và mại dâm công khai đã phá vỡ quan hệ một vợ một chồng. Phải đến xã hội chủ nghĩa hôn nhân một vợ một chồng mới được trở về với đúng bản chất của nó “Khi các tư liệu sản xuất biến thành tài sản xã hội, thì chế độ lao động làm thuê sẽ mất đi và tình trạng một số người phụ nữ cần phải bán mình vì đồng tiền sẽ không còn nữa. Tệ nạn mại dâm sẽ mất đi và chế độ một vợ một chồng không những không bị suy tàn mà cuối cùng còn trở thành hiện thực ngay cả đối với đàn ông nữa” [, tr. Trong những điều kiện tiến bộ của xã hội, hôn nhân một vợ, một chồng tồn tại vững chắc trên cơ sở tình yêu nam, nữ “Vì bản chất của tình yêu là không thể chia sẻ được, cho nên hôn nhân dựa trên tình yêu giữa nam nữ, do ngay bản chất của nó là hôn nhân một vợ, một chồng” [, tr.

Trong hệ thống pháp Luật Việt Nam thì Sắc lệnh số 97-SL ngày 22/5/1950 của Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa quy định về một số vấn đề hôn nhân. Sắc lệnh chưa đề cập đến chế độ một vợ một chồng và việc đăng ký kết hôn. Luật HNGĐ năm 1959 đã ghi nhận chế độ hôn nhân tự do và tiến bộ, một vợ một chồng (Điều 1) và cấm người đang có vợ, có chồng kết hôn với người khác (Điều 5). Luật HNGĐ năm 1986 tiếp tục khằng định chế độ một vợ một chồng và quy định: Việc kết hôn do Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi thường trú của một trong hai người kết hôn công nhận và ghi vào sổ kết hôn theo nghi thức do Nhà nước quy định (Điều 8).

Luật HNGĐ Việt Nam năm 2000 và Luật HNGĐ Việt Nam năm 2014 cũng đều có định nghĩa về hôn nhân và quy định về hôn nhân một vợ, một chồng. Mặc dù các cách diễn đạt khác nhau, nhưng tất cả các quy định về hôn nhân trên đều có một đặc điểm chung đó là việc kết hôn được pháp luật công nhận và bảo vệ đó là hôn nhân hợp pháp giữa một người vợ và một người chồng. 7 Như vậy, có thể hiểu chế độ hôn nhân một vợ, một chồng theo pháp luật Việt Nam là: “sự tự nguyện, bình đẳng để liên kết một người nam và một người nữ, nhằm chung sống suốt đời với tư cách là vợ chồng. Nhằm mục đích xây dựng gia đình ấm no, bình đẳng, hạnh phúc và bền vững”.

Nguyên tắc hôn nhân một vợ, một chồng 1. Nội dung nguyên tắc hôn nhân một vợ, một chồng Với ý nghĩa là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp Luật Việt Nam, Luật HNGĐ cũng có những nguyên tắc cơ bản riêng. Nguyên tắc cơ bản của Luật HNGĐ là “những nguyên lý, tư tưởng chỉ đạo quán triệt toàn bộ hệ thống các quy phạm pháp Luật Hôn nhân và gia đình”. Nguyên tắc của Luật HNGĐ định hướng sự phát triển của các quan hệ hôn nhân và gia đình.