Giải quyết các tranh chấp trong thương mại quốc tế ở Việt Nam hiện nay

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, tranh chấp thương mại quốc tế ngày càng trở nên phổ biến tại Việt Nam. 119 trang · Đại học Kinh Tế Quốc Dân.

• Người hướng dẫn: Thầy Nguyễn Anh Tuấn
• Trường học: Đại học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Thương mại
• Đề tài: Giải quyết các tranh chấp trong thương mại quốc tế ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Chuyên đề thực tập tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI BẰNG THƯƠNG TẠI
• 1.1. Tranh chấp thương mại
• 1.1.1. Tranh chấp kinh tế
• 1.1.2. Phân loại tranh chấp kinh tế
• 1.2. Phân loại tranh chấp kinh tế

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế tại Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, tranh chấp thương mại quốc tế ngày càng trở nên phổ biến tại Việt Nam. Việc giải quyết các tranh chấp này không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp mà còn tác động đến môi trường kinh doanh chung. Các bên tham gia thường gặp khó khăn trong việc hiểu rõ quy trình và các phương pháp giải quyết tranh chấp. Do đó, việc nắm vững kiến thức về giải quyết tranh chấp là rất cần thiết.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của tranh chấp thương mại quốc tế

Tranh chấp thương mại quốc tế được hiểu là những mâu thuẫn phát sinh giữa các bên trong hoạt động thương mại xuyên quốc gia. Tầm quan trọng của việc giải quyết tranh chấp này không chỉ nằm ở việc bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn góp phần duy trì sự ổn định trong môi trường kinh doanh.

1.2. Các hình thức tranh chấp thương mại quốc tế phổ biến

Các hình thức tranh chấp thương mại quốc tế thường gặp bao gồm tranh chấp hợp đồng, tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ và tranh chấp về điều kiện giao hàng. Mỗi hình thức đều có những đặc điểm và quy trình giải quyết riêng.

II. Những thách thức trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế. Các vấn đề như sự khác biệt về pháp luật, ngôn ngữ và văn hóa giữa các bên tham gia có thể dẫn đến những hiểu lầm và xung đột. Hơn nữa, việc thiếu hụt các trung tâm trọng tài và cơ sở hạ tầng pháp lý cũng là một trở ngại lớn.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng pháp luật

Việc áp dụng pháp luật trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế tại Việt Nam gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt trong quy định pháp lý giữa các quốc gia. Điều này có thể dẫn đến việc các bên không đạt được thỏa thuận hợp lý.

2.2. Thiếu hụt trung tâm trọng tài và cơ sở hạ tầng pháp lý

Việt Nam hiện chưa có nhiều trung tâm trọng tài quốc tế hoạt động hiệu quả. Điều này làm giảm khả năng giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng và hiệu quả, gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc bảo vệ quyền lợi của mình.

III. Phương pháp giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế hiệu quả

Để giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế, các bên có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau như thương lượng, hòa giải, trọng tài và kiện tụng. Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng, tùy thuộc vào tình huống cụ thể của từng tranh chấp.

3.1. Thương lượng và hòa giải

Thương lượng và hòa giải là những phương pháp giải quyết tranh chấp không chính thức, giúp các bên tìm ra giải pháp hợp lý mà không cần phải đưa vụ việc ra tòa án. Đây là cách tiếp cận tiết kiệm thời gian và chi phí.

3.2. Trọng tài thương mại

Trọng tài thương mại là một phương pháp giải quyết tranh chấp phổ biến trong thương mại quốc tế. Phương pháp này cho phép các bên lựa chọn trọng tài viên và quy trình giải quyết, giúp đảm bảo tính linh hoạt và hiệu quả.

3.3. Kiện tụng tại tòa án

Kiện tụng tại tòa án là phương pháp chính thức nhất để giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, quy trình này thường kéo dài và tốn kém, do đó các bên thường tìm kiếm các phương pháp khác trước khi quyết định kiện tụng.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế

Việc áp dụng các phương pháp giải quyết tranh chấp trong thực tiễn tại Việt Nam đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc giải quyết tranh chấp thông qua trọng tài và hòa giải, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí.

4.1. Các trường hợp thành công trong giải quyết tranh chấp

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng thành công phương pháp trọng tài để giải quyết tranh chấp, từ đó bảo vệ quyền lợi và duy trì mối quan hệ kinh doanh. Các trường hợp này đã tạo ra tiền lệ tích cực cho các doanh nghiệp khác.

4.2. Những bài học rút ra từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc chuẩn bị kỹ lưỡng và hiểu rõ quy trình giải quyết tranh chấp là rất quan trọng. Doanh nghiệp cần nắm vững các quy định pháp luật và lựa chọn phương pháp phù hợp để đạt được kết quả tốt nhất.

V. Kết luận và tương lai của giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế tại Việt Nam

Giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế tại Việt Nam đang dần được cải thiện nhờ vào sự phát triển của hệ thống pháp luật và các trung tâm trọng tài. Tương lai, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng giải quyết tranh chấp sẽ giúp các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn trong môi trường kinh doanh toàn cầu.

5.1. Triển vọng phát triển hệ thống giải quyết tranh chấp

Hệ thống giải quyết tranh chấp tại Việt Nam đang có những bước tiến tích cực. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng pháp lý và đào tạo nhân lực sẽ giúp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp trong tương lai.

5.2. Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu và áp dụng các phương pháp giải quyết tranh chấp phù hợp. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường mở cửa và hội nhập quốc tế, các quan hệ trao đổi thương mại phát sinh liên tục với mức độ đan xen phức tạp. Tranh chấp thương mại tồn tại như một tất yếu khách quan của quá trình kinh doanh, xuất phát từ cả nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan. Đặc biệt trong thương mại quốc tế, khi các bên tham gia có sự khác biệt lớn về ngôn ngữ, văn hóa pháp lý và tập quán thương mại (như quy định bắt buộc về mã số mã vạch của hàng hóa nhập khẩu vào Trung Quốc, hay sự khác biệt trong điều kiện cơ sở giao hàng giữa tập quán Hoa Kỳ và Incoterms), nguy cơ phát sinh bất đồng là rất lớn. Các rủi ro khách quan như biến động chính sách, cấm vận, chiến tranh hoặc sự thiếu thiện chí, vi phạm cam kết hợp đồng đều có thể dẫn đến tranh chấp, gây đình trệ sản xuất kinh doanh và phát sinh tổn thất tài chính.

Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp thỏa đáng nhằm tiết kiệm thời gian, công sức, bảo toàn uy tín và bí mật kinh doanh là yêu cầu sống còn của các chủ thể kinh doanh. Chuyên đề tập trung làm rõ vai trò của phương thức trọng tài kinh tế/trọng tài thương mại – một cơ chế giải quyết tranh chấp phổ biến trên thế giới nhưng còn tương đối mới mẻ với đa số doanh nghiệp Việt Nam tại thời điểm nghiên cứu.

Nhiệm vụ nghiên cứu của chuyên đề được xác định gồm:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về tranh chấp kinh tế, tranh chấp thương mại và tính tất yếu của tranh chấp trong nền kinh tế thị trường.
2. Phân tích, so sánh các phương thức giải quyết tranh chấp hiện hành: thương lượng, hòa giải, thủ tục tòa án và thủ tục trọng tài.
3. Làm rõ các nguyên tắc, thẩm quyền, thủ tục tố tụng, cơ chế chọn luật áp dụng và thỏa thuận trọng tài trong thương mại quốc tế.
4. Tổng kết tình hình hoạt động thực tế và phương hướng phát triển của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (bên cạnh Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - VCCI).

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Bản chất pháp lý của tranh chấp thương mại, các nguyên tắc và cơ chế giải quyết tranh chấp bằng thủ tục trọng tài trong thương mại quốc tế.
• Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu khung khổ pháp lý giải quyết tranh chấp thương mại tại Việt Nam và thông lệ quốc tế trong giai đoạn áp dụng Luật Thương mại 1997, Nghị định số 116/CP và các điều ước quốc tế liên quan; gắn liền với hoạt động thực tiễn tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam bên cạnh Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Chuyên đề được xây dựng dựa trên hệ thống khái niệm luật học, quy định pháp luật thực định của Việt Nam và các chuẩn mực, điều ước quốc tế trong lĩnh vực thương mại và trọng tài:

• Khung pháp lý Việt Nam:
  • Khái niệm hoạt động kinh doanh theo Khoản 2 Điều 3 Luật Doanh nghiệp.
  • Khái niệm tranh chấp thương mại (Điều 238), hoạt động thương mại (Khoản 2 Điều 5), 14 nhóm hành vi thương mại (Điều 45) và quy định về giải quyết tranh chấp (Mục 3 Điều 239) theo Luật Thương mại 1997 (có hiệu lực từ 01/01/1998).
  • Khái niệm và thẩm quyền của trọng tài kinh tế theo Điều 1 Nghị định số 116/CP và Thông tư hướng dẫn số 02-PLDSKT ngày 03/01/1995.
  • Quy định về giải quyết án kinh tế tại Điều 1 và Điều 7 Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế.
  • Các quy định liên quan tại Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế (Điều 38), Pháp lệnh Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp (Khoản 2 Điều 30), Bộ luật Hàng hải Việt Nam (Điều 241), Luật Đầu tư nước ngoài (Điều 24).
• Khung pháp lý và tập quán quốc tế:
  • Định nghĩa trọng tài theo Từ điển Luật học Black's (Black's Law Dictionary).
  • Công ước New York năm 1958 về Công nhận và cho thi hành phán quyết của trọng tài nước ngoài (Điều III, Điều V Khoản 1.a, Điều VI Khoản 1.d).
  • Bản Quy tắc Trọng tài UNCITRAL (Điều 6, 7, 15, 16).
  • Quy tắc Hòa giải và Trọng tài của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC - Điều 8, Điều 22, Điều 135).
  • Quy tắc trọng tài của Tòa án Trọng tài Quốc tế Luân Đôn (LCIA).
  • Các công ước thực chất như Công ước Vienna 1980 về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG), Công ước Brussels 1964; cùng các tập quán thương mại quốc tế như Incoterms và Quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ (UCP).

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp quy phạm: Mổ xẻ các điều khoản luật thực định của Việt Nam và các văn bản pháp lý quốc tế để làm sáng tỏ các quyền, nghĩa vụ và quy trình tố tụng.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu quan niệm về hành vi thương mại giữa luật pháp Việt Nam với hệ thống luật của Anh (Commerce) và Pháp; so sánh bản chất, ưu điểm và hạn chế giữa 4 phương thức giải quyết tranh chấp (thương lượng, hòa giải, tòa án, trọng tài); phân biệt giữa trọng tài vụ việc (ad-hoc) và trọng tài quy chế (institutional arbitration).
• Nguồn dữ liệu: Văn bản quy phạm pháp luật, điều ước quốc tế, quy tắc tố tụng của các tổ chức trọng tài quốc tế và tài liệu thực tế tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế bên cạnh VCCI.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về tranh chấp thương mại và giải quyết tranh chấp thương mại bằng thủ tục trọng tài

Chương 1 tập trung xây dựng nền tảng lý luận toàn diện về tranh chấp kinh tế, tranh chấp thương mại và cơ chế trọng tài:

1. Khái niệm và phân loại tranh chấp kinh tế - thương mại

• Tranh chấp kinh tế: Theo nghĩa rộng, là sự bất đồng, mâu thuẫn về quyền và nghĩa vụ liên quan đến lợi ích kinh tế (lao động, dân sự, đất đai) nhưng không nhất thiết nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận. Theo nghĩa hẹp, là những bất đồng, xung đột xảy ra giữa các doanh nghiệp, đơn vị kinh tế có đăng ký kinh doanh trong quá trình thành lập, tổ chức hoạt động và giải thể nhằm mục đích sinh lời (theo Khoản 2 Điều 3 Luật Doanh nghiệp).
• Tranh chấp thương mại: Là tranh chấp phát sinh do việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng hợp đồng trong hoạt động thương mại (Điều 238 Luật Thương mại 1997). Tác giả so sánh ngoại diên khái niệm này:
  • Tại Việt Nam: Điều 45 Luật Thương mại 1997 giới hạn trong 14 nhóm hành vi cụ thể (mua bán hàng hóa, đại diện, môi giới, ủy thác, đại lý, gia công, đấu giá, dịch vụ giao nhận, đấu thầu, giám định, quảng cáo, trưng bày giới thiệu hàng hóa, hội chợ triển lãm).
  • Tại Anh (Common Law): Thuật ngữ Commerce rộng hơn Trade, bao hàm cả thương mại hàng hóa, ngân hàng (bank), bảo hiểm (insurance), vận tải (transport).
  • Tại Pháp: Hoạt động thương mại bao gồm 6 nhóm (mua bán động sản kiếm lời; trung gian mua bán, cho thuê động sản/bất động sản; chế tạo và chuyên chở; đổi tiền/ngân hàng; sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp).
• Đặc trưng của tranh chấp thương mại:
  • Thường gắn với giá trị vật chất lớn, ảnh hưởng lan tỏa tới chuỗi các chủ thể kinh doanh liên quan.
  • Phát sinh trực tiếp từ quá trình vừa hợp tác vừa cạnh tranh nhằm tối đa hóa lợi nhuận.
  • Chủ thể bắt buộc phải là các thực thể có đăng ký kinh doanh được Nhà nước công nhận.
  • Tính chất đa dạng, phức tạp và có tính dây chuyền (trục trặc trong một hợp đồng mua nguyên liệu có thể kéo theo tranh chấp ở hợp đồng bán hàng và hợp đồng tín dụng ngân hàng).

2. Các nguyên tắc và yêu cầu giải quyết tranh chấp

• 4 nguyên tắc căn bản: (1) Nguyên tắc tự định đoạt của các đương sự; (2) Nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật không phân biệt thành phần kinh tế; (3) Nguyên tắc hòa giải ưu tiên; (4) Nguyên tắc giải quyết nhanh chóng, kịp thời nhằm hạn chế gián đoạn chu trình sản xuất kinh doanh.
• 3 yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp: Tối thiểu hóa chi phí (tiền bạc và thời gian); bảo vệ uy tín thương hiệu trên thương trường; bảo đảm bí mật kinh doanh (được ghi nhận tại Điều 7 Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế).

3. So sánh các biện pháp giải quyết tranh chấp

Tiêu chí	Thương lượng	Trung gian hòa giải	Tòa án kinh tế	Trọng tài kinh tế
Sự tham gia của bên thứ ba	Không có (chỉ giữa hai bên hoặc người đại diện/luật sư).	Có hòa giải viên trung lập do các bên chọn; không có quyền ra phán quyết áp đặt.	Hội đồng xét xử nhân danh quyền lực tư pháp Nhà nước.	Trọng tài viên do các bên thỏa thuận lựa chọn hoặc chỉ định.
Quyền tự định đoạt	Tuyệt đối; hoàn toàn phụ thuộc vào thiện chí của các bên.	Rất cao; tự nguyện chấp thuận giải pháp do hòa giải viên gợi ý.	Rất thấp; phải tuân thủ trình tự tố tụng nghiêm ngặt theo luật định.	Rất cao; tự do thỏa thuận trọng tài viên, quy tắc tố tụng, ngôn ngữ, địa điểm.
Tính bảo mật	Tuyệt đối kín giữa các bên.	Kín; họp riêng hoặc họp chung, giữ bí mật thông tin.	Xét xử công khai (trừ trường hợp cần giữ bí mật theo Điều 7 Pháp lệnh).	Xét xử kín, không công khai; đảm bảo giữ bí mật kinh doanh.
Thời gian và chi phí	Nhanh chóng, chi phí thấp nhất.	Linh hoạt, chi phí thấp.	Kéo dài qua nhiều cấp xét xử (sơ thẩm, phúc thẩm), án phí cao.	Tương đối nhanh, dứt điểm một cấp; chi phí cao hơn hòa giải nhưng tiết kiệm thời gian.
Giá trị pháp lý & Thi hành	Không có tính cưỡng chế pháp lý; dựa vào sự tự giác.	Biên bản hòa giải thành không có tính cưỡng chế trực tiếp.	Bản án/quyết định có hiệu lực có tính cưỡng chế Nhà nước tuyệt đối.	Phán quyết chung thẩm, có giá trị bắt buộc; được Tòa án công nhận để cưỡng chế thi hành.

4. Thể chế trọng tài kinh tế và phân loại

• Khái niệm: Là tổ chức xã hội - nghề nghiệp có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp theo thỏa thuận của đương sự (theo Điều 1 Nghị định 116/CP).
• Phân loại trọng tài:
  • Trọng tài vụ việc (AD-HOC): Thành lập để giải quyết một vụ việc cụ thể rồi giải thể; không có bộ máy thường trực hay quy chế riêng; linh hoạt, tiết kiệm chi phí hành chính nhưng dễ bế tắc nếu một bên bất hợp tác.
  • Trọng tài thường trực (Quy chế): Có điều lệ, bộ máy thường trực, ban thư ký và bản quy tắc tố tụng sẵn có (như Tòa án Trọng tài Quốc tế ICC, LCIA, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam - VIAC, HKIAC, SIAC, AAA); thủ tục chặt chẽ, hỗ trợ chỉ định trọng tài viên nhưng có thêm phí hành chính.
  • Trọng tài Nhà nước vs. Trọng tài phi Chính phủ: Chuyển đổi từ mô hình Trọng tài kinh tế Nhà nước (trước thập kỷ 1990) sang mô hình trọng tài phi chính phủ độc lập trong cơ chế thị trường.

5. Các vấn đề pháp lý khi đưa tranh chấp ra trọng tài

• Thỏa thuận trọng tài: Là điều kiện tiên quyết xác lập thẩm quyền của trọng tài và loại trừ thẩm quyền của Tòa án. Tồn tại dưới dạng Điều khoản trọng tài trong hợp đồng (còn gọi là "điều khoản nửa đêm" - midnight clause, đàm phán sau cùng) hoặc Thỏa thuận trọng tài riêng biệt (lập sau khi tranh chấp đã xảy ra). Thỏa thuận trọng tài có tính độc lập với hợp đồng chính và bắt buộc phải lập thành văn bản (gồm cả fax, telex). Năng lực chủ thể ký kết điều khoản trọng tài quyết định hiệu lực thi hành phán quyết (Điều V Khoản 1.a Công ước New York 1958).
• Luật áp dụng cho hợp đồng: Trong thương mại quốc tế, nhằm giải quyết hiện tượng xung đột luật, nguồn luật áp dụng gồm: (1) Điều ước quốc tế (loại định hướng như Hiệp định thương mại, hoặc loại điều chỉnh trực tiếp quyền/nghĩa vụ như CISG 1980); (2) Tập quán thương mại quốc tế (Incoterms, UCP, án lệ); (3) Luật quốc gia (thường là luật của nước có mối quan hệ gắn bó nhất với hợp đồng hoặc do các bên thỏa thuận).
• Luật tố tụng trọng tài: Xác định theo nguyên tắc tự do thỏa thuận của các bên (chọn quy tắc UNCITRAL, ICC...) hoặc theo học thuyết nơi tọa lạc của trọng tài (lex arbitri - Điều 3, Điều 6 Công ước New York 1958).
• Trọng tài viên và ngôn ngữ/địa điểm: Trọng tài viên phải độc lập, vô tư, không có quan hệ lợi ích với các bên. Khoản 1 Điều 24 Nghị định 116/CP quy định ngôn ngữ tố tụng là tiếng Việt (tác giả chỉ ra đây là một điểm hạn chế đối với các đương sự nước ngoài).
• Quy trình tố tụng chung 5 bước:
  1. Thành lập Ủy ban trọng tài: Chọn 1 trọng tài viên duy nhất hoặc 3 trọng tài viên (mỗi bên chọn 1, hai trọng tài viên chọn Chủ tịch Ủy ban).
  2. Nghiên cứu hồ sơ và hòa giải tiền tố tụng: Ủy ban trọng tài vận động hòa giải; nếu thành lập phán quyết ghi nhận thỏa thuận.
  3. Phiên họp xét xử: Tiến hành kín, bảo đảm quyền trình bày chứng cứ bình đẳng giữa các bên.
  4. Ra phán quyết: Biểu quyết theo đa số, lập văn bản có chữ ký của các trọng tài viên, có giá trị chung thẩm và bắt buộc thi hành.
  5. Công nhận và thi hành phán quyết: Nếu bên thua kiện không tự nguyện chấp hành, bên thắng kiện yêu cầu Tòa án ra quyết định công nhận và cưỡng chế thi hành (theo Công ước New York 1958).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính rút ra từ văn bản

1. Làm rõ sự khác biệt trong tư duy lập pháp: Phân tích sự thu hẹp ngoại diên khái niệm "hành vi thương mại" trong Luật Thương mại Việt Nam 1997 (14 hành vi) so với phạm vi bao quát của luật thương mại các nước phát triển (Anh, Pháp bao hàm cả tài chính, tín dụng, vận tải, bất động sản).
2. Hệ thống hóa toàn diện cơ chế trọng tài: Thiết lập bức tranh phân loại chi tiết giữa trọng tài vụ việc (ad-hoc) và trọng tài quy chế, chỉ ra ưu thế vượt trội của trọng tài quy chế đối với các vụ tranh chấp phức tạp, giá trị lớn nhờ có sẵn bộ quy tắc tố tụng và ban thư ký giám sát.
3. Làm sáng tỏ mối quan hệ giữa Trọng tài và Tòa án: Khẳng định tính độc lập của phán quyết trọng tài (chung thẩm, không bị kháng cáo) nhưng đồng thời chỉ rõ sự phụ thuộc mang tính tương hỗ vào hệ thống Tòa án tư pháp trong việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời và cưỡng chế thi hành án.

Kiến nghị và đề xuất của tác giả

• Về phía doanh nghiệp: Thương nhân Việt Nam cần đặc biệt lưu ý kỹ thuật soạn thảo điều khoản trọng tài ngay từ khi đàm phán hợp đồng thương mại quốc tế (tránh thỏa thuận sơ sài, thiếu tên tổ chức trọng tài hoặc không xác định rõ luật áp dụng); chủ động nghiên cứu tập quán thương mại quốc tế (Incoterms, UCP) và pháp luật nước đối tác để hạn chế rủi ro.
• Về phía hoàn thiện khung pháp lý: Cần khắc phục những bất cập mang tính hành chính, đơn cử như quy định bắt buộc sử dụng tiếng Việt trong tố tụng trọng tài theo Nghị định 116/CP nhằm tạo thuận lợi và thu hút các thương nhân nước ngoài lựa chọn trọng tài tại Việt Nam.

Đóng góp của đề tài

Chuyên đề cung cấp một bản báo cáo tổng hợp có hệ thống về cơ sở lý luận, khung pháp luật thực định của Việt Nam trong những năm đầu đổi mới và các thông lệ trọng tài quốc tế chuẩn mực; hỗ trợ định hướng cho các doanh nghiệp trong việc phòng ngừa và lựa chọn cơ chế xử lý tranh chấp thương mại xuyên biên giới.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Các luận điểm và cơ sở pháp lý trong văn bản được trích xuất dựa trên hệ thống văn bản pháp luật ban hành giai đoạn 1990 - 1998 (Luật Thương mại 1997, Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế 1994, Nghị định 116/CP). Đoạn văn bản trích xuất tập trung vào khung lý luận chung và trình tự tố tụng, chưa phản ánh đầy đủ các số liệu thống kê chi tiết của từng vụ án cụ thể tại Trung tâm Trọng tài trong phần nội dung tiếp theo.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Nghiên cứu thực tiễn thi hành phán quyết trọng tài qua hệ thống Tòa án và cơ quan thi hành án tại Việt Nam; cập nhật các sửa đổi pháp lý mới hơn về trọng tài thương mại; đánh giá chi tiết các án lệ tranh chấp xuất nhập khẩu cụ thể trong từng ngành hàng chủ lực.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên chuyên ngành Thương mại quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Luật kinh tế và Luật thương mại quốc tế.
  • Cán bộ pháp chế doanh nghiệp, chuyên viên xuất nhập khẩu cần nắm vững kỹ năng phòng ngừa rủi ro hợp đồng ngoại thương.
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Bảng so sánh 4 phương thức giải quyết tranh chấp kinh tế.
  • Phân tích kỹ thuật về thỏa thuận trọng tài và "điều khoản nửa đêm" (midnight clause).
  • Khung hướng dẫn về các nguồn luật áp dụng để giải quyết xung đột luật trong thương mại quốc tế.
  • Trình tự 5 bước trong thủ tục tố tụng trọng tài quốc tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thuật ngữ "Điều khoản nửa đêm" (midnight clause) được văn bản giải thích như thế nào?

Theo văn bản, điều khoản trọng tài trong hợp đồng thường được gọi là "điều khoản nửa đêm" vì đây là điều khoản nằm ở cuối hợp đồng và chỉ được các bên đàm phán, thỏa thuận sau khi đã hoàn tất các điều khoản thương mại chủ yếu khác. Do tranh chấp chưa xảy ra tại thời điểm ký, điều khoản này thường được soạn thảo rất ngắn gọn, đôi khi quá đơn giản (ví dụ chỉ ghi quy tắc ICC, luật Việt Nam, nơi xét xử Singapore).

2. Sự khác nhau căn bản giữa trọng tài vụ việc (AD-HOC) và trọng tài thường trực (quy chế) là gì?

• Trọng tài vụ việc (AD-HOC): Do các bên tự lập ra để giải quyết một vụ tranh chấp cụ thể rồi giải thể; không có cơ quan thường trực, không có quy chế riêng; linh hoạt, không tốn phí hành chính nhưng dễ bị trì hoãn nếu các bên thiếu thiện chí hợp tác.
• Trọng tài thường trực (quy chế): Tổ chức hoạt động thường xuyên, có điều lệ, ban thư ký và bản quy tắc tố tụng sẵn có (như ICC, VIAC, LCIA); thủ tục chặt chẽ, có cơ chế chỉ định trọng tài viên thay thế khi một bên bất hợp tác, nhưng chi phí cao hơn do có thêm phí hành chính.

3. Những nguồn luật nào được áp dụng để giải quyết tranh chấp trong thương mại quốc tế?

Theo văn bản, có 3 nguồn luật chính được áp dụng:

1. Điều ước quốc tế: Bao gồm các điều ước định hướng chung (Hiệp định thương mại) và điều ước trực tiếp điều chỉnh quyền/nghĩa vụ của các bên (như Công ước Vienna 1980, Công ước Brussels 1964).
2. Tập quán thương mại quốc tế: Các quy tắc thực hành phổ biến được dẫn chiếu vào hợp đồng (như Incoterms, UCP) và án lệ đối với các nước theo hệ thống Common Law.
3. Luật quốc gia: Được áp dụng khi các bên có thỏa thuận chọn luật hoặc khi điều ước quốc tế không điều chỉnh (thường là luật của nước bên bán, nơi ký kết hoặc nơi thực hiện hợp đồng).

4. Nếu bên thua kiện không tự nguyện chấp hành phán quyết trọng tài thì quyền lợi của bên thắng kiện được bảo đảm ra sao?

Do tổ chức trọng tài không thuộc bộ máy quyền lực Nhà nước nên không có công cụ cưỡng chế trực tiếp. Khi bên thua kiện không tự nguyện thi hành, bên thắng kiện có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền ra quyết định công nhận phán quyết trọng tài. Sau khi Tòa án kiểm tra tính hợp pháp và ra quyết định công nhận, phán quyết trọng tài sẽ được bộ máy thi hành án của Nhà nước cưỡng chế thực hiện như một bản án của Tòa án (căn cứ theo Công ước New York 1958).

---

Kết luận

Chuyên đề thực tập tốt nghiệp đã tổng hợp một cách khoa học cơ sở lý luận về tranh chấp thương mại và phân tích chuyên sâu cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài trong nền kinh tế thị trường. Thông qua việc so sánh các phương thức giải quyết bất đồng, làm rõ các nguồn luật áp dụng và trình tự tố tụng trọng tài quốc tế, công trình khẳng định vai trò trọng yếu của thể chế trọng tài trong việc bảo vệ bí mật kinh doanh, tối ưu chi phí và duy trì quan hệ hợp tác cho doanh nghiệp. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn vững chắc cho nghiên cứu luật thương mại quốc tế tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp TTTT 1 quèc tÕ ViÖt Nam Më ®Çu T rong kinh doanh, tranh chÊp tån t¹i nh mét tÊt yÕu: cã thÓ ë d¹ng tranh chÊp hiÖn t¹i, cÇn ph¶i gi¶i quyÕt hoÆc tranh chÊp t¬ng l¹i. C¸c mèi quan hÖ cµng nhiÒu, cµng phøc t¹p th× kh¶ n¨ng x¶y ra tranh chÊp cµng lín, bÊt chÊp mét khung ph¸p lý cã hoµn chØnh ®Õn ®©u - bëi kh«ng ph¶i lóc nµo c¸c bªn còng tu©n thñ ph¸p luËt mét c¸ch nghiªm chØnh. §Æc biÖt trong th- ¬ng m¹i Quèc tÕ, lÜnh vùc mµ c¸c bªn tham gia cã nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ tËp qu¸n kinh doanh, ng«n ng÷ vµ c¶ c¸c ®Æc ®iÓm v¨n ho¸ rÊt kh¸c nhau, th× tranh chÊp l¹i cµng lín, c¶ vÒ mÆt quy m« vµ kh¶ n¨ng x¶y ra tranh chÊp. ChØ cÇn mét sù sai lÖnh nhá trong c¸ch hiÓu, xuÊt ph¸t tõ bÊt ®ång ng«n ng÷ lµ ®· cã thÓ dÉn ®Õn tranh chÊp.

§©y lµ cha nãi ®Õn vÊn ®Ò phøc t¹m h¬n lµ v¨n ho¸ vµ tËp qu¸n kinh doanh. Ch¼ng h¹n nh hµng nhËp khÈu vµo Trung Quèc b¾t buéc ph¶i cã m· sè, m· v¹ch, vµ ®iÒu nµy ®îc coi lµ ®¬ng nhiªn ®èi víi c¸c nhµ nhËp khÈu Trung Quèc vµ do ®ã cã thÓ g©y thiÖt h¹i cho nhµ xuÊt khÈu nÕu kh«ng chó ý ®Õn ®iÒu ®ã trong tho¶ thuËn hîp ®ång. Hay nh quy ®Þnh vÒ ®iÒu kiÖn c¬ së giao hµng cña Hoa Kú kh«ng hoµn toµn gièng víi c¸c ®iÒu kiÖn c¬ së giao hµng cña Phßng Th¬ng m¹i quèc tÕ (Incoterm) mµ nÕu kh«ng nghiªn cøu kü c¸c bªn cã thÓ dÉn ®Õn tranh chÊp vÒ c¸c kho¶n chi phÝ giao hµng,… Tríc khi b¾t ®Çu mét th¬ng vô, c¸c chñ thÓ kh«ng bao giê muèn cã tranh chÊp x¶y ra. Tuy nhiªn, nã vÉn cã thÓ x¶y ra do nh÷ng nguyªn nh©n chñ quan vµ kh¸ch quan.

ChÝnh v× vËy, viÖc nghiªn cøu ®Ó h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt kh¶ n¨ng x¶y ra tranh chÊp lµ ®iÒu lu«n ®îc quan t©m. Nhng mét khi tranh chÊp ®· x¶y ra, hoÆc ®Ó ®¶m b¶o lîi Ých cho b¶n th©n trong trêng hîp x¶y ra tranh chÊp, th× vÊn ®Ò lùa chän mét ph¬ng ph¸p gi¶i quyÕt tranh chÊp còng cÇn ®îc quan t©m thÝch ®¸ng, sao cho tranh chÊp ®îc gi¶i quyÕt tho¶ ®¸ng víi chi phÝ vÒ thêi gian, c«ng søc vµ tiÒn b¹c lµ Ýt nhÊt. Mét trong nh÷ng biÖn ph¸p gi¶i quyÕt tranh chÊp hay ®îc ¸p dông hiÖn nay lµ th«ng qua träng tµi kinh tÕ. Cã nhiÒu u ®iÓm cña ph¬ng ph¸p nµy so víi c¸c ph¬ng ph¸p kh¸c: nh tÝnh b¶o mËt, ®é tin cËy cao….

khiÕn nã trë thµnh mét biÖn ph¸p gi¶i quyÕt tranh chÊp phæ biÕn nhÊt trªn thÕ giíi. Vµ v× vËy cã thÓ nãi ho¹t ®éng cña c¸c trung t©m trong tµi ®· vµ 1 Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp TTTT 2 quèc tÕ ViÖt Nam ®ang tõng bíc gãp phÇn vµo viÖc hoµn thiÖn m«i trêng kinh doanh, ®¶m b¶o cho viÖc kinh doanh ®îc æn ®inh. §îc sù ®ång ý cña trêng §¹i häc Kinh TÕ Quèc D©n, cña khoa Th¬ng m¹i vµ díi sù híng dÉn trùc tiÕp cña thÇy NguyÔn Anh TuÊn, em ®· vÒ thùc tËp tèt nghiÖp t¹i TTTTQuèc tÕ bªn c¹nh phßng TM & CN ViÖt nam, ®Ó häc hái nghiªn cøu vµ t×m hiÓu s©u thªm vÒ vÊn ®Ò "Gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp trong th¬ng m¹i Quèc tÕ ë ViÖt Nam hiÖn nay". Sau ®©y lµ b¶n b¸o c¸o tæng hîp vÒ TTTTQuèc tÕ: mét sè nÐt chÝnh cña Trung t©m, kÕt qu¶ ho¹t ®éng trong thêi gian qua vµ ph¬ng híng ho¹t ®éng s¾p tíi.

Em còng xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù gióp ®ì nhiÖt t×nh cña c¸c chó, c¸c anh chÞ ë TTTTtrong thêi gian em ®Õn thùc tËp ë Trung t©m vµ mong r»ng em sÏ tiÕp tôc ®îc c¸c anh, chÞ híng dÉn chØ b¶o trong thêi gian tíi. 2 Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp TTTT 3 quèc tÕ ViÖt Nam Ch¬ng 1 Kh¸i qu¸t vÒ tranh chÊp th¬ng m¹i vµ gi¶i quyÕt tranh chÊp th¬ng m¹i b»ng thñ tôc träng tµi 1. Tranh chÊp th¬ng m¹i 1. Tranh chÊp kinh tÕ 1.

Kh¸i niÖm Ngay tõ xa xa, khi Nhµ níc cßn cha h×nh thµnh th× mäi ngêi ®· tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt vµ trao ®æi s¶n phÈm hµng ho¸ theo c¸c ph¬ng thøc gi¶n ®¬n kh¸c nhau. Hay nãi mét c¸ch kh¸c, lÞch sö ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ cã tõ rÊt l©u tríc khi Nhµ níc xuÊt hiÖn vµ ®a ra nx chÕ ®Þnh ®Ó ®iÒu chØnh c¸c quan hÖ kinh tÕ, x· héi cïng víi sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña c¸c quan hÖ kinh tÕ x· héi, tranh chÊp còng ph¸t sinh vµ ®Æt ra nhu cÇu ®îc gi¶i quyÕt sao cho c«ng b»ng vµ hîp lý nhÊt trong bèi c¶nh kinh tÕ - chÝnh trÞ - x· héi ®ã. ThuËt ng÷ "tranh chÊp" nãi chung ®îc hiÓu lµ sù bÊt ®ång, m©u thuÉn vÒ quyÒn lîi vµ nghÜa vô ph¸t sinh gi÷a c¸c bªn liªn quan. Nh÷ng bÊt ®ång, m©u thuÉn nµy cã thÓ ph¸t sinh tõ nh÷ng quan hÖ x· héi do nhiÒu ngµnh luËt ®iÒu chØnh nªn chóng ®îc gäi theo ngµnh luËt ®ã.

VÝ dô: Tranh chÊp vÒ tiÒn l¬ng gi÷a ngêi lao ®éng vµ ngêi sö dông lao ®éng ®îc gäi lµ tranh chÊp lao ®éng. T¬ng tù nh vËy, tranh chÊp d©n sù, tranh chÊp ®Êt ®ai. nh÷ng tranh chÊp râ lµ cã liªn quan ®Õn lîi Ých kinh tÕ cña c¸c bªn. Do ®ã chóng cã thÓ ®îc gäi lµ tranh chÊp kinh tÕ theo nghÜa réng.

Mét ®Æc 3 Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp TTTT 4 quèc tÕ ViÖt Nam trng cña c¸c tranh chÊp kinh tÕ theo nghÜa réng ®ã lµ c¸c chñ thÓ tham gia vµo quan hÖ nµy kh«ng nh»m môc ®Ých t×m kiÕm lîi nhuËn. Trong ph¹m vi hÑp, quan hÖ kinh tÕ lµ quan hÖ gi· c¸c chñ thÓ kinh doanh trong lÜnh vùc kinh tÕ. KÓ tõ khi níc ta cã ph¸p luËt vÒ hîp ®ång kinh tÕ, nh÷ng tranh chÊp ph¸t sinh tõ quan hÖ hîp ®ång kinh tÕ gäi lµ tranh chÊp kinh tÕ, ®ã lµ sù bÊt ®ång quan ®iÓm cña c¸c bªn vÒ viÖc thùc hiÖn quyÒn vµ nghÜa vô ph¸t sinh tõ quan hÖ hîp ®ång kinh tÕ. Song trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng më cöa vµ nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ hiÖn nay, tranh chÊp kinh tÕ kh«ng chØ ®¬n thuÇn lµ tranh chÊp hîp ®ång kinh tÕ, mµ cßn nhiÒu lo¹i tranh chÊp kh¸c, ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt - kinh doanh nh: tranh chÊp gi· c«ng ty vµ c¸c thµnh viªn c«ng ty; gi÷a c¸c thµnh viªn c«ng ty víi nhau, c¸c tranh chÊp liªn quan ®Õn viÖc mua b¸n cæ phiÕu, tr¸i phiÕu.

Tãm l¹i: "tranh chÊp kinh tÕ lµ tranh chÊp trong quan hÖ kinh doanh " Kinh doanh nh quy ®Þnh t¹i Kho¶n 2 - §iÒu 3 - LuËt doanh nghiÖp "Lµ viÖc thùc hiÖn mét, mét sè hoÆc tÊt c¶ c¸c c«ng ®o¹n cña qu¸ tr×nh ®Çu t, tõ s¶n xuÊt ®Õn tiªu thô s¶n phÈm hoÆc cung øng dÞch vô trªn thÞ trêng nh»m môc ®Ých sinh lêi" Chñ thÓ cña c¸c ho¹t ®éng kinh doanh lµ c¸c doanh nghiÖp, c¸c ®¬n vÞ kinh tÕ, v× thÕ cã thÓ cã mét kh¸i niÖm vÒ tranh chÊp kinh tÕ nh sau: "Tranh chÊp kinh tÕ lµ nh÷ng bÊt ®ång, xung ®ét, m©u thuÉn x¶y ra ë c¸c doanh nghiÖp, ®¬n vÞ kinh tÕ trong qu¸ tr×nh thµnh lËp, tæ chøc ho¹t ®éng vµ gi¶i thÓ doanh nghiÖp". 4 Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp TTTT 5 quèc tÕ ViÖt Nam 1. Ph©n lo¹i tranh chÊp kinh tÕ Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng më, nhiÒu thµnh phÇn c¸c quan hÖ kinh doanh rÊt ®a d¹ng vµ phøc t¹p. Tranh chÊp kinh tÕ còng v× vËy mµ phøc t¹p kh«ng kÐm.

ViÖc ph©n lo¹i tranh chÊp kinh tÕ gióp chóng ta ®¬n gi¶n ho¸ ®îc chóng vµ cã c¸ch xa phï hîp. * Theo mèi quan hÖ gi÷a c¸c chñ thÓ th× tranh chÊp kinh tÕ cã thÓ lµ: - Tranh chÊp vÒ hîp ®ång kinh tÕ gi÷a ph¸p nh©n víi ph¸p nh©n, gi÷a ph¸p nh©n víi c¸ nh©n cã ®¨ng ký kinh doanh. - Tranh chÊp gi÷a c¸c c«ng ty víi c¸c thµnh viªn c«ng ty hoÆc gi÷a c¸c thµnh viªn c«ng ty liªn quan ®Õn viÖc thµnh lËp, tæ chøc ho¹t ®éng vµ gi¶i thÓ c«ng ty. - C¸c tranh chÊp liªn quan ®Õn viÖc mua b¸n cæ phiÕu, tr¸i phiÕu.

- C¸c tranh chÊp kh¸c theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt * Tranh chÊp trong hîp ®ång kinh tÕ vµ tranh chÊp ngoµi hîp ®ång kinh tÕ. * Tranh chÊp kinh tÕ trong níc vµ tranh chÊp kinh tÕ cã yÕu tè níc ngoµi. * Theo lÜnh vùc kinh doanh th× gåm: tranh chÊp th¬ng m¹i, tranh chÊp vÒ tµi chÝnh, tranh chÊp ®Çu t, tranh chÊp vÒ b¶o hiÓm, tranh chÊp vÒ vËn chuyÓn hµng ho¸. * Theo thÈm quyÒn gi¶i quyÒn th× gåm cã tranh chÊp do Toµ ¸n gi¶i quyÕt vµ tranh chÊp do c¸c tæ chøc kh¸c gi¶i quyÕt.

5 Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp TTTT 6 quèc tÕ ViÖt Nam * Theo sè lîng ®¬ng sù trong tranh chÊp gåm cã tranh chÊp liªn quan ®Õn hai bªn vµ tranh chÊp liªn quan ®Õn nhiÒu bªn. Tranh chÊp th¬ng m¹i 1. Kh¸i niÖm Mét c¸ch ®¬n gi¶n cã thÓ hiÓu tranh chÊp th¬ng m¹i lµ tranh chÊp ph¸t sinh trong lÜnh vùc th¬ng m¹i. §iÒu 238 LuËt th¬ng m¹i ViÖt Nam nªu ra kh¸i niÖm vÒ tranh chÊp th¬ng m¹i "lµ tranh chÊp ph¸t sinh do viÖc kh«ng thùc hiÖn hoÆc thùc hiÖn kh«ng ®óng hîp ®ång trong ho¹t ®ång th¬ng m¹i".

T¹i Kho¶n 2 - §iÒu 5 còng quy ®Þnh "ho¹t ®éng th¬ng m¹i lµ viÖc thùc hiÖn mét hay nhiÒu hµnh vi th¬ng m¹i cña th¬ng nh©n, bao gåm viÖc mua b¸n hµng ho¸, cung øng dÞch vô th¬ng m¹i vµ c¸c ho¹t ®éng xóc tiÕn th¬ng m¹i nh»m môc ®Ých lîi nhuËn hoÆc nh»m thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ x· héi". Tuy nhiªn, hµnh vi th¬ng m¹i gåm nh÷ng hµnh vi nµo lµ ®iÒu ®¸ng quan t©m h¬n c¶. HiÖn nay trªn thÕ giíi cã nhiÒu quy ®Þnh kh¸c nhau vÒ hµnh vi th¬ng m¹i: ë ViÖt Nam, §iÒu 45 LuËt th¬ng m¹i quy ®Þnh c¸c lo¹i hµnh vi th¬ng m¹i gåm: 1. Mua b¸n hµng ho¸ 2.

§¹i diÖn cho th¬ng nh©n 3. M«i giíi th¬ng m¹i 4. Uû th¸c mua b¸n hµng ho¸ 5. §¹i lý mua b¸n hµng ho¸ 6.

Gia c«ng trong th¬ng m¹i 6 Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp TTTT 7 quèc tÕ ViÖt Nam 7. §Êu gi¸ hµng ho¸ 8. DÞch vô giao nhËn hµng ho¸ 9. §Êu thÇu hµng ho¸ 10.

DÞch vô gi¸m ®Þnh hµng ho¸ 11. Qu¶ng c¸o th¬ng m¹i 13. Trng bµy giíi thiÖu hµng ho¸ 14. Héi chî, triÓn l·m th¬ng m¹i Tuy vËy, ngo¹i diªn cña kh¸i niÖm hµnh vi th¬ng m¹i ë c¸c níc cã nÒn kinh tÕ thÞ trêng ph¸t triÓn cã ph¹m vi réng h¬n nhiÒu.

ë Anh nãi riªng vµ céng ®ång Anh ng÷ nãi chung thuËt ng÷ "Commerce" kh«ng ®ång nhÊt víi "trade", mµ nã bao gåm c¶ "trade", "bank", "insurrance" , "transport",. hay nãi mét c¸ch kh¸c th¬ng m¹i bao gåm c¶ viÖc mua, b¸n, c¸c s¶n phÈm v« h×nh cã tÝnh chÊt ®Æc thï kh¸c.