Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn sang thị trường mỹ và eu

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu nghiên cứu giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn sang thị trường, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Hoàng Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Tuấn Sơn
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Giải Pháp Xuất Khẩu Tôm và Cá Da Trơn Sang Thị Trường Mỹ và EU
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới của luận án
• 1.5. Cơ sở lý luận và thực tiễn
• 1.5.1. Cơ sở lý luận về giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn
• 1.5.2. Một số khái niệm
• 1.5.3. Vai trò và đặc điểm của các loại rào cản
• 1.5.4. Hệ thống rào cản của Mỹ và EU đối với tôm và cá da trơn
• 1.5.5. Vai trò và tác động của các giải pháp vượt rào cản trong xuất khẩu sản phẩm
• 1.6. Nội dung nghiên cứu giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn sang thị trường Mỹ và EU
• 1.7. Các yếu tố ảnh hưởng tới việc thực thi các giải pháp vượt rào cản của doanh nghiệp trong thương mại quốc tế
• 1.8. Cơ sở thực tiễn về giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn xuất khẩu sang thị trường Mỹ và EU
• 1.8.1. Thực trạng xuất khẩu tôm và cá da trơn sang thị trường Mỹ và EU
• 1.8.2. Kinh nghiệm của một số nước về vượt qua rào cản trong xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường Mỹ và EU
• 1.8.3. Một số bài học và kinh nghiệm trong việc thực hiện giải pháp vượt rào cản đối với Việt Nam
• 1.9. Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 1.10. Phương pháp nghiên cứu
• 1.10.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 1.10.2. Đặc điểm của các tác nhân nuôi, chế biến tôm và cá da trơn xuất khẩu
• 1.10.3. Đặc điểm thị trường nhập khẩu thuỷ sản Mỹ và EU
• 1.10.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.10.5. Phương pháp tiếp cận
• 1.10.6. Khung phân tích nghiên cứu giải pháp vượt rào cản đối với tôm và cá da trơn xuất khẩu sang thị trường Mỹ và EU
• 1.10.7. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu và chọn mẫu điều tra
• 1.10.8. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.10.9. Phương pháp phân tích số liệu
• 1.10.10. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 2.1. Thực trạng rào cản đối với tôm và cá da trơn của Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Mỹ và EU
• 2.2. Thực trạng về những khó khăn, thiệt hại do rào cản trên thị trường Mỹ và EU tạo ra đối với các doanh nghiệp chế biến tôm và cá da trơn của Việt Nam
• 2.3. Đánh giá thực thi các giải pháp vượt rào cản đối với tôm và cá da trơn xuất khẩu sang thị trường Mỹ và EU của các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.4. Các giải pháp vượt rào cản doanh nghiệp đã sử dụng
• 2.5. Kết quả thực hiện các giải pháp vượt rào cản đối với tôm và cá da trơn xuất khẩu vào thị trường Mỹ và EU, những tồn tại và nguyên nhân
• 2.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện các giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn sang thị trường Mỹ và EU
• 2.6.1. Nhóm các yếu tố thuộc doanh nghiệp chế biến tôm và cá da trơn xuất khẩu
• 2.6.2. Nhóm các yếu tố ngoài doanh nghiệp chế biến cá da trơn và tôm xuất khẩu
• 2.7. Các giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn sang thị trường Mỹ và EU trong thời gian tới
• 2.7.1. Thực hiện tốt công tác quy hoạch của ngành nuôi, chế biến tôm và cá da trơn xuất khẩu
• 2.7.2. Đổi mới cách thức tổ chức ngành nuôi, chế biến tôm và cá tra xuất khẩu theo mô hình chuỗi giá trị sản phẩm
• 2.7.3. Đổi mới công nghệ nuôi, chế biến cá da trơn và tôm xuất khẩu vừa đảm bảo nâng cao chất lượng sản phẩm, vượt qua các rào cản, mở rộng thị trường vừa nâng cao hiệu quả nuôi, chế biến xuất khẩu tôm và cá da trơn
• 2.7.4. Tăng cường công tác quản lý và giám sát chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm
• 2.7.5. Tăng cường dự báo, tiếp thị mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm tôm và cá da trơn xuất khẩu của Việt Nam
• 2.7.6. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của ngành nuôi, chế biến tôm và cá da trơn xuất khẩu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Đối với nhà nước
• 3.2. Với các địa phương có các cơ sở nuôi, chế biến cá da trơn và tôm xuất khẩu
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xuất Khẩu Tôm và Cá Da Trơn Sang Mỹ EU

Ngành xuất khẩu thủy sản Việt Nam, đặc biệt là tôm và cá da trơn, đã có những bước tiến đáng kể trong việc chinh phục thị trường Mỹ và EU. Hai thị trường này không chỉ mang lại nguồn ngoại tệ lớn mà còn thúc đẩy sự phát triển của ngành nuôi trồng và chế biến thủy sản trong nước. Tuy nhiên, hành trình này không hề dễ dàng, các doanh nghiệp phải đối mặt với vô vàn thách thức và rào cản thương mại. Việc hiểu rõ thị trường thủy sản Mỹ và thị trường thủy sản EU là điều kiện tiên quyết để thành công. Sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia khác, yêu cầu khắt khe về chất lượng và an toàn thực phẩm, cùng với các biện pháp bảo hộ sản xuất trong nước của Mỹ và EU đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải nỗ lực không ngừng. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích các giải pháp giúp doanh nghiệp Việt Nam vượt qua những rào cản thương mại tôm và rào cản thương mại cá da trơn, từ đó mở rộng thị phần và nâng cao giá trị xuất khẩu thủy sản. Theo nghiên cứu của Hoàng Thị Thu Hiền, thị trường Mỹ và EU là thị trường lớn và nhiều tiềm năng.

1.1. Tầm quan trọng của thị trường Mỹ và EU cho Xuất Khẩu Thủy Sản

Thị trường Mỹ và EU đóng vai trò then chốt trong xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Đây là những thị trường lớn, có sức mua cao và chấp nhận các sản phẩm giá trị gia tăng. Xuất khẩu tôm sang Mỹ và xuất khẩu cá da trơn sang Mỹ, cũng như sang EU, mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể, góp phần vào tăng trưởng kinh tế. Thành công tại hai thị trường này cũng tạo tiền đề để doanh nghiệp mở rộng sang các thị trường tiềm năng khác. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu tôm Mỹ và tiêu chuẩn xuất khẩu cá da trơn Mỹ cũng như các tiêu chuẩn của EU, khẳng định chất lượng sản phẩm và nâng cao uy tín của thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế. Các doanh nghiệp chế biến và người dân nuôi tôm và cá da trơn luôn ở tình trạng bất ổn vì không ổn định về thuế xuất, về các rào cản, về thị trường xuất khẩu.

1.2. Các Sản Phẩm Thủy Sản Chủ Lực Xuất Khẩu Tôm và Cá Da Trơn

Tôm và cá da trơn là hai mặt hàng thủy sản chủ lực của Việt Nam trong xuất khẩu. Quy trình xuất khẩu tôm và quy trình xuất khẩu cá da trơn đã được chuẩn hóa và không ngừng cải tiến để đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế. Việt Nam có lợi thế về điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm nuôi trồng hai loại thủy sản này. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển thị phần, doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư vào công nghệ chế biến, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu, cũng như vượt qua những rào cản thương mại tôm và rào cản thương mại cá da trơn từ Mỹ và EU. Các chứng nhận an toàn thực phẩm tôm và an toàn thực phẩm cá da trơn cũng cần được chú trọng để tăng tính cạnh tranh.

II. Thách Thức và Rào Cản Xuất Khẩu Tôm Cá Da Trơn vào Mỹ EU

Để duy trì và tăng trưởng xuất khẩu tôm và cá da trơn sang Mỹ và EU, các doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức và rào cản. Các tiêu chuẩn xuất khẩu tôm EU và tiêu chuẩn xuất khẩu cá da trơn EU ngày càng khắt khe về dư lượng kháng sinh, an toàn vệ sinh thực phẩm, và truy xuất nguồn gốc. Bên cạnh đó, các biện pháp phòng vệ thương mại như thuế chống bán phá giá tôm và các quy định về ghi nhãn cũng gây không ít khó khăn. Thị trường Mỹ cũng áp dụng các quy định tương tự, cùng với các biện pháp kiểm tra nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm. Việc không tuân thủ các quy định này có thể dẫn đến việc bị trả hàng, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp. Ngoài ra, các yếu tố như biến động tỷ giá, chi phí vận chuyển tôm và vận chuyển cá da trơn cũng ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp.

2.1. Các Tiêu Chuẩn Kỹ Thuật và An Toàn Vệ Sinh Thực Phẩm Nghiêm Ngặt

Mỹ và EU áp dụng các tiêu chuẩn rất cao về an toàn vệ sinh thực phẩm và chất lượng đối với tôm và cá da trơn nhập khẩu. Điều này bao gồm các quy định về dư lượng kháng sinh, kim loại nặng, vi sinh vật gây bệnh, và truy xuất nguồn gốc. Các doanh nghiệp Việt Nam cần đầu tư vào hệ thống kiểm soát chất lượng, từ khâu nuôi trồng đến chế biến, để đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn này. Việc đạt được các chứng nhận quốc tế như HACCP, BRC, IFS là một lợi thế lớn, giúp doanh nghiệp chứng minh được chất lượng sản phẩm và tạo dựng lòng tin với người tiêu dùng. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu tôm EU và tiêu chuẩn xuất khẩu cá da trơn EU cần sự đầu tư và quản lý chặt chẽ.

2.2. Áp Lực Từ Các Biện Pháp Phòng Vệ Thương Mại và Thuế Quan

Các biện pháp phòng vệ thương mại như thuế chống bán phá giá tôm và thuế chống trợ cấp là những rào cản lớn đối với xuất khẩu tôm và cá da trơn của Việt Nam sang Mỹ. Việc phải đối mặt với các vụ kiện chống bán phá giá tốn kém thời gian và chi phí, đồng thời tạo ra sự bất ổn cho doanh nghiệp. Các quy định về ghi nhãn, xuất xứ hàng hóa cũng có thể gây khó khăn nếu doanh nghiệp không tuân thủ đúng quy trình. Các chính sách thuế xuất khẩu tôm và thuế xuất khẩu cá da trơn cũng cần được xem xét để giảm bớt gánh nặng cho doanh nghiệp và tăng cường tính cạnh tranh của sản phẩm. Chính phủ cần có các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đối phó với các vụ kiện thương mại và đàm phán để giảm thiểu các rào cản thuế quan.

III. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng và An Toàn Tôm Cá Da Trơn

Để vượt qua các rào cản và tăng cường xuất khẩu tôm và cá da trơn sang Mỹ và EU, việc nâng cao chất lượng và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm là yếu tố then chốt. Các giải pháp cần tập trung vào kiểm soát chặt chẽ quy trình nuôi trồng, từ lựa chọn giống, thức ăn, đến quản lý dịch bệnh và sử dụng thuốc thú y. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về vệ sinh an toàn thực phẩm. Việc xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo dựng lòng tin với người tiêu dùng. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, nhà khoa học, và cơ quan quản lý nhà nước để xây dựng một hệ sinh thái sản xuất và chế biến thủy sản bền vững, cũng như kiểm soát tốt kiểm dịch tôm và kiểm dịch cá da trơn.

3.1. Kiểm Soát Chất Lượng Từ Khâu Nuôi Trồng VietGAP và Các Tiêu Chuẩn Khác

Việc áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP và các tiêu chuẩn tương đương (GlobalGAP, ASC) trong nuôi trồng tôm và cá da trơn là một giải pháp quan trọng để đảm bảo chất lượng và an toàn sản phẩm. Các tiêu chuẩn này yêu cầu người nuôi tuân thủ các quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt về lựa chọn giống, quản lý thức ăn, kiểm soát dịch bệnh, sử dụng thuốc thú y, và quản lý chất thải. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này giúp giảm thiểu rủi ro về dư lượng kháng sinh, kim loại nặng, và các chất ô nhiễm khác, từ đó đáp ứng được các yêu cầu khắt khe của thị trường Mỹ và EU. Đồng thời cần chú trọng kiểm soát các chỉ tiêu về an toàn thực phẩm tôm và an toàn thực phẩm cá da trơn.

3.2. Đầu Tư vào Công Nghệ Chế Biến Hiện Đại và Hệ Thống Quản Lý Chất Lượng

Đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại là một yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của tôm và cá da trơn. Các doanh nghiệp cần trang bị các dây chuyền chế biến tiên tiến, đảm bảo tuân thủ các quy trình vệ sinh an toàn thực phẩm và giảm thiểu lãng phí. Việc áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng như HACCP, ISO 22000 giúp doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ các mối nguy tiềm ẩn trong quá trình chế biến và đảm bảo sản phẩm luôn đạt tiêu chuẩn chất lượng cao nhất. Các chứng nhận xuất khẩu tôm và chứng nhận xuất khẩu cá da trơn nên được các doanh nghiệp tích cực xây dựng và duy trì.

IV. Giải Pháp Về Thủ Tục Logistics và Phát Triển Thị Trường Tôm Cá

Để nâng cao hiệu quả xuất khẩu tôm và cá da trơn sang Mỹ và EU, các doanh nghiệp cần chú trọng đến các giải pháp về thủ tục, logistics, và phát triển thị trường. Việc nắm vững các quy định về thủ tục xuất khẩu tôm và thủ tục xuất khẩu cá da trơn giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí. Các giải pháp logistics xuất khẩu tôm và giải pháp logistics xuất khẩu cá da trơn hiệu quả, bao gồm lựa chọn phương tiện vận chuyển phù hợp, tối ưu hóa quy trình giao nhận, và giảm thiểu rủi ro trong quá trình vận chuyển. Việc nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu, và tham gia các hội chợ triển lãm quốc tế giúp doanh nghiệp mở rộng thị phần và tiếp cận khách hàng tiềm năng. Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan xúc tiến thương mại và các hiệp hội ngành nghề để thúc đẩy xuất khẩu thủy sản.

4.1. Tối Ưu Hóa Thủ Tục Xuất Khẩu và Hồ Sơ Xuất Khẩu Tôm Cá Da Trơn

Việc nắm vững và tuân thủ đúng các quy định về thủ tục xuất khẩu tôm và thủ tục xuất khẩu cá da trơn là một yếu tố quan trọng để đảm bảo quá trình xuất khẩu diễn ra suôn sẻ. Các doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ xuất khẩu tôm và hồ sơ xuất khẩu cá da trơn theo yêu cầu của cơ quan chức năng, bao gồm các chứng từ về nguồn gốc, chất lượng, và an toàn vệ sinh thực phẩm. Việc sử dụng dịch vụ tư vấn của các chuyên gia và các công ty logistics có kinh nghiệm giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và tiết kiệm thời gian, chi phí. Cần chú trọng các chứng nhận xuất khẩu tôm và chứng nhận xuất khẩu cá da trơn.

4.2. Xây Dựng Mạng Lưới Logistics Hiệu Quả và Giải Pháp Vận Chuyển

Logistics đóng vai trò quan trọng trong quá trình xuất khẩu tôm và cá da trơn, đặc biệt là đối với các thị trường xa như Mỹ và EU. Các doanh nghiệp cần xây dựng một mạng lưới logistics hiệu quả, bao gồm lựa chọn phương tiện vận chuyển tôm và vận chuyển cá da trơn phù hợp (đường biển, đường hàng không), tối ưu hóa quy trình giao nhận, và đảm bảo điều kiện bảo quản sản phẩm trong suốt quá trình vận chuyển. Việc sử dụng các dịch vụ logistics chuyên nghiệp giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro về hư hỏng, chậm trễ, và mất mát hàng hóa, đồng thời tiết kiệm chi phí. Cần có các giải pháp logistics xuất khẩu tôm và giải pháp logistics xuất khẩu cá da trơn chuyên biệt để đáp ứng nhu cầu của từng thị trường.

V. Nghiên Cứu Thị Trường và Phát Triển Thương Hiệu Tôm Cá Da Trơn

Việc nghiên cứu thị trường và xây dựng thương hiệu là yếu tố then chốt để tăng cường xuất khẩu tôm và cá da trơn sang Mỹ và EU. Nghiên cứu thị trường giúp doanh nghiệp hiểu rõ nhu cầu, thị hiếu, và xu hướng tiêu dùng của từng thị trường, từ đó điều chỉnh sản phẩm và chiến lược marketing phù hợp. Xây dựng thương hiệu giúp doanh nghiệp tạo dựng lòng tin với người tiêu dùng và phân biệt sản phẩm của mình với các đối thủ cạnh tranh. Việc tham gia các hội chợ triển lãm quốc tế, quảng bá sản phẩm trên các kênh truyền thông, và xây dựng mối quan hệ với các nhà nhập khẩu tôm Mỹ và nhập khẩu cá da trơn Mỹ, cũng như các nhà nhập khẩu tại EU, là những hoạt động quan trọng để phát triển thị trường.

5.1. Phân Tích Thị Trường và Nắm Bắt Xu Hướng Tiêu Dùng tại Mỹ và EU

Để thành công trong xuất khẩu tôm và cá da trơn, các doanh nghiệp cần tiến hành nghiên cứu thị trường một cách bài bản, nắm bắt các xu hướng tiêu dùng, và hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua hàng của người tiêu dùng tại Mỹ và EU. Điều này bao gồm việc tìm hiểu về thị hiếu, sở thích, thói quen ăn uống, và quan tâm của người tiêu dùng đối với các sản phẩm thủy sản. Việc phân tích các báo cáo thị trường, tham gia các cuộc khảo sát, và xây dựng mối quan hệ với các đối tác địa phương giúp doanh nghiệp thu thập thông tin hữu ích và đưa ra các quyết định kinh doanh sáng suốt. Cần chú trọng phân tích cả thị trường thủy sản Mỹ và thị trường thủy sản EU.

5.2. Xây Dựng Thương Hiệu Mạnh và Chiến Lược Marketing Hiệu Quả

Xây dựng thương hiệu là một quá trình dài hơi và đòi hỏi sự đầu tư liên tục, nhưng nó mang lại giá trị to lớn cho doanh nghiệp trong dài hạn. Một thương hiệu mạnh giúp doanh nghiệp tạo dựng lòng tin với người tiêu dùng, tăng cường sự nhận diện, và phân biệt sản phẩm của mình với các đối thủ cạnh tranh. Các doanh nghiệp cần xây dựng một câu chuyện thương hiệu hấp dẫn, thể hiện được giá trị cốt lõi, và cam kết về chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng các chiến lược marketing hiệu quả, bao gồm quảng bá trên các kênh truyền thông, tham gia các hội chợ triển lãm quốc tế, và xây dựng mối quan hệ với các nhà phân phối, giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng tiềm năng và mở rộng thị phần. Cần chú trọng quảng bá giá trị của giá tôm xuất khẩu và giá cá da trơn xuất khẩu so với chất lượng.

VI. Tăng Cường Hợp Tác và Chính Sách Hỗ Trợ Xuất Khẩu Tôm Cá

Để hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội ngành nghề, và các tổ chức nghiên cứu khoa học. Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp về vốn, công nghệ, thông tin thị trường, và đào tạo nguồn nhân lực. Các hiệp hội ngành nghề đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối doanh nghiệp, chia sẻ thông tin, và bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp. Các tổ chức nghiên cứu khoa học cần cung cấp các giải pháp công nghệ mới, giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm chi phí sản xuất. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để xây dựng một ngành thủy sản bền vững và cạnh tranh.

6.1. Vai Trò của Nhà Nước và Hiệp Hội Trong Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Xuất Khẩu

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn. Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước có thể bao gồm giảm thuế, hỗ trợ vay vốn, cung cấp thông tin thị trường, và đào tạo nguồn nhân lực. Các hiệp hội ngành nghề, như VASEP, đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối doanh nghiệp, chia sẻ thông tin, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp, và đại diện cho doanh nghiệp trong các cuộc đàm phán thương mại. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và các hiệp hội để xây dựng một ngành thủy sản mạnh mẽ và cạnh tranh. Các đối tác xuất khẩu tôm và đối tác xuất khẩu cá da trơn cũng cần được tạo điều kiện để kết nối và hợp tác.

6.2. Tăng Cường Đàm Phán Thương Mại và Giải Quyết Rào Cản

Để giảm thiểu các rào cản thương mại và tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu tôm và cá da trơn, cần tăng cường đàm phán thương mại với Mỹ và EU. Chính phủ cần chủ động đàm phán để giảm thuế, gỡ bỏ các biện pháp phòng vệ thương mại, và hài hòa các quy định về chất lượng và an toàn thực phẩm. Việc tham gia các hiệp định thương mại tự do (FTA) cũng giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường với các điều kiện ưu đãi hơn. Các doanh nghiệp cần chủ động tham gia các vụ kiện chống bán phá giá và hợp tác với các cơ quan chức năng để bảo vệ quyền lợi của mình. Cần chú trọng giải quyết các rào cản thương mại tôm và rào cản thương mại cá da trơn một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế phát triển (mã số: 62 31 01 05) của nghiên cứu sinh Hoàng Thị Thu Hiền, thực hiện tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam năm 2017 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Tuấn Sơn và TS. Chu Thị Kim Loan, mang tên: "Nghiên cứu giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn sang thị trường Mỹ và EU".

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau khi Việt Nam ký Hiệp định Thương mại với Liên minh Châu Âu (EU) năm 1995 và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Hoa Kỳ năm 2001, ngành xuất khẩu thủy sản Việt Nam đã đạt mức tăng trưởng bình quân 15,6%/năm trong giai đoạn 1995–2014, đưa kim ngạch từ 550 triệu USD (1995) lên 7,836 tỷ USD (2014), xuất khẩu đến 164 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, tôm và cá da trơn là hai mặt hàng xuất khẩu chủ lực, chiếm 74,9% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2014 (tôm chiếm 52,3%, cá da trơn chiếm 22,6%).

Tuy nhiên, thị trường Mỹ và EU liên tục thiết lập hệ thống rào cản thương mại ngày càng tinh vi và phức tạp, bao gồm các rào cản kỹ thuật (TBT, SPS), rào cản pháp lý (Dự luật H.R 2439 về nhãn mác cá da trơn, Đạo luật Nông nghiệp Farm Bill 2014 chuyển quyền giám sát từ FDA sang USDA) và các biện pháp phòng vệ thương mại (thuế chống bán phá giá - AD, thuế chống trợ cấp - CVD). Các rào cản này gây thiệt hại trực tiếp nhiều triệu USD mỗi năm, khiến hàng loạt lô hàng bị trả về, làm giảm khả năng cạnh tranh và đe dọa sự phát triển bền vững của doanh nghiệp chế biến cũng như hàng triệu hộ nuôi trồng tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết là đánh giá một cách toàn diện và có hệ thống thực trạng thực thi các giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu tôm và cá da trơn giai đoạn 2011–2015, phân tích nguyên nhân và các yếu tố tác động, từ đó hoàn thiện hệ thống giải pháp thích ứng cho giai đoạn đến năm 2020.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu tổng quát: Trên cơ sở nghiên cứu các giải pháp vượt rào cản đã được thực thi đối với sản phẩm tôm và cá da trơn của Việt Nam sang thị trường Mỹ và EU thời gian qua, đề xuất và hoàn thiện các giải pháp vượt qua rào cản nhằm tăng cường xuất khẩu tôm và cá da trơn vào hai thị trường này trong thời gian tới.

2. Mục tiêu cụ thể:

• Mục tiêu 1: Luận giải và làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về giải pháp vượt rào cản đối với tôm và cá da trơn xuất khẩu sang thị trường Mỹ và EU.
• Mục tiêu 2: Đánh giá thực trạng thực thi các giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn của Việt Nam sang thị trường Mỹ và EU giai đoạn 2011–2015.
• Mục tiêu 3: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực thi các giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn sang hai thị trường nghiên cứu.
• Mục tiêu 4: Đề xuất và hoàn thiện các giải pháp vượt rào cản, đẩy mạnh xuất khẩu tôm và cá da trơn của Việt Nam vào thị trường Mỹ và EU đến năm 2020 và các năm tiếp theo.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Hệ thống rào cản đối với tôm và cá da trơn xuất khẩu sang thị trường Mỹ và EU bao gồm những loại nào?
2. Các giải pháp vượt rào cản mà các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn của Việt Nam đã áp dụng trong thời gian qua là gì?
3. Kết quả thực thi các giải pháp vượt rào cản đạt được ra sao; những tồn tại, nguyên nhân và nhân tố ảnh hưởng đến việc thực thi các giải pháp đó là gì?
4. Cần đề xuất những giải pháp cụ thể nào để vượt qua các rào cản và đẩy mạnh xuất khẩu tôm và cá da trơn vào thị trường Mỹ và EU trong thời gian tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn về giải pháp vượt rào cản trong xuất khẩu tôm và cá da trơn của Việt Nam vào thị trường Mỹ và EU.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào lý thuyết thương mại quốc tế về rào cản kỹ thuật (TBT, SPS), các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp và các giải pháp vượt rào cản của doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu tôm và cá da trơn.
• Phạm vi không gian: Vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu giai đoạn 2011–2015; đề xuất giải pháp định hướng đến năm 2020.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành điểm luận các nhóm nghiên cứu trong nước và quốc tế theo các chủ đề chuyên sâu liên quan:

Các hướng nghiên cứu lý luận về thương mại và rào cản thương mại

• Lý thuyết thương mại và bản chất rào cản: Nguyễn Văn Tuấn và Trần Hòe (2006) phân tích nguyên tắc trao đổi ngang giá và vai trò của thương mại quốc tế trong phát huy lợi thế quốc gia. Đào Thu Giang (2008, 2009) mở rộng khái niệm rào cản từ thuế quan sang hệ thống chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật phi thuế quan và các quy định môi trường được áp dụng để điều tiết thương mại. Đinh Văn Thành (2005) phân loại chi tiết các rào cản biên giới, sau biên giới, biện pháp tự vệ, biện pháp phòng vệ thương mại và yêu cầu kiểm soát theo chuỗi (Giống – Nuôi – Thu hoạch – Chế biến – Xuất khẩu). Conway (2007) nhấn mạnh rào cản là các quy định nhà nước nhằm hạn chế nhập khẩu để bảo hộ sản xuất nội địa.
• Phân loại và tính chất rào cản phi thuế quan: Nguyễn Hữu Khải (2005), Nguyễn Văn Thành (2005), VCCI (2010), Hanson (2010), và Lê Xuân Trường (2015) tập trung làm rõ tính đa dạng, tinh vi của rào cản kỹ thuật (TBT), biện pháp vệ sinh an toàn dịch tễ (SPS), quy tắc xuất xứ, giấy phép nhập khẩu không tự động và rào cản sở hữu trí tuệ; nhấn mạnh việc rào cản kỹ thuật dễ bị lạm dụng cho mục đích bảo hộ ngầm.

Các nghiên cứu về hệ thống quy chuẩn kỹ thuật và pháp lý tại Mỹ và EU

• Thị trường Mỹ: Võ Thanh Thu và Ngô Thị Ngọc Huyền (2012) phân tích các quy định của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) căn cứ trên Đạo luật Liên bang về Thực phẩm, Dược phẩm, Mỹ phẩm (FDCA), Luật Đóng gói và Nhãn mác trung thực (FPLA), Luật Dịch vụ Y tế (PHSA), Luật Chống khủng bố sinh học năm 2002 và cơ chế Cảnh báo nhập khẩu (Import Alert). Trần Thị Minh Nguyệt (2014) khảo cứu các quy định về bảo hộ nhãn hiệu và quy chuẩn nhãn mác. Thanh Mai (2009) hệ thống hóa quy trình và mốc thời gian 7 bước điều tra chống bán phá giá của Bộ Thương mại Mỹ (DOC) và Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (ITC). FDA (1998) công bố danh mục 6 loại kháng sinh cho phép và 11 loại hóa chất, kháng sinh bị cấm tuyệt đối trong nuôi trồng thủy sản.
• Thị trường EU: Nguyễn Tử Cương (2009) phân tích chính sách "dư lượng = 0" và các tiêu chuẩn kiểm tra vi sinh vật (Salmonella, Shigella, E.Coli, Vibrio parahaemolyticus). Graindorge và Blas (2008) chỉ rõ danh mục 11 nhóm hóa chất, kháng sinh bị cấm ngặt nghèo (bao gồm Chloramphenicol, Nitrofuran, Malachite Green). Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn (2010) khảo cứu hệ thống tiêu chuẩn chất lượng và môi trường bắt buộc hoặc tự nguyện như HACCP, GlobalGAP, ISO 9000, ISO 14000, EMAS, REACH (Quy chế số 1907/2006 kiểm soát hơn 900 hóa chất) và quy định chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU).

Các nghiên cứu thực tiễn về ngành hàng thủy sản, tôm và cá da trơn

• Đặc điểm sinh học và phân loại cá da trơn: Cacot (1994), Nguyễn Văn Hảo và Võ Văn Bình (2010) làm rõ phân loại bộ Cá Nheo (Siluriformes), phân biệt họ Ictaluridae (cá trê Mỹ) và họ Pangasiidae (cá tra Pangasius hypophthalmus và cá basa Pangasius bocourti của Việt Nam).
• Thực trạng sản xuất và xuất khẩu: VASEP (các báo cáo thường niên 2012, 2013, 2014, 2015, 2016b), Nguyễn Tiến Hưng (2015), Viện Nghiên cứu Kinh tế và Quy hoạch Thủy sản (2015), Trung Nghĩa (2015), Thanh Thủy (2015) và Nguyễn Thị Bích (2015) cung cấp số liệu về tăng trưởng kim ngạch, biến động thị phần, áp lực cạnh tranh về giá và rủi ro từ các vụ kiện bán phá giá, thuế chống trợ cấp và rào cản kỹ thuật.

Vị trí và khoảng trống luận án giải quyết

Kế thừa các nghiên cứu trước, luận án tập trung lấp đầy khoảng trống: nghiên cứu chuyên biệt và toàn diện chuỗi hành động vượt rào cản của doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn Việt Nam tại địa bàn trọng điểm Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn 2011–2015; lượng hóa và phân tích tác động đồng thời của cả rào cản kỹ thuật (SPS/TBT) lẫn rào cản phòng vệ thương mại (chống bán phá giá, chống trợ cấp, Farm Bill); nhận diện cấu trúc các yếu tố ảnh hưởng bên trong và bên ngoài doanh nghiệp; xây dựng mô hình liên kết chuỗi giá trị nhằm vượt rào cản bền vững đến năm 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Lý thuyết thương mại quốc tế về rào cản: Rào cản thương mại là toàn bộ các biện pháp thuế quan và phi thuế quan do chính phủ một nước áp dụng nhằm gây cản trở hàng hóa nhập khẩu, bảo vệ người sản xuất và người tiêu dùng nội địa. Vượt rào cản là việc doanh nghiệp thực hiện đúng, đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, đồng thời chủ động áp dụng các công cụ pháp lý, kinh tế và quản trị để bảo vệ thị phần xuất khẩu.
• Hệ thống phân loại rào cản của Mỹ và EU:
  • Thị trường Mỹ: Điều tiết bởi FDCA, FPLA, PHSA, CFR, FSMA, Farm Bill; kiểm soát vệ sinh thực phẩm và kháng sinh bởi FDA; giám sát chất lượng cá da trơn bởi USDA; điều tra chống bán phá giá/chống trợ cấp bởi DOC và ITC.
  • Thị trường EU: Hệ thống tiêu chuẩn chất lượng bắt buộc và tự nguyện gồm HACCP, GlobalGAP, ISO 9000, ISO 14000, EMAS, quy định kiểm soát dư lượng kháng sinh, chỉ tiêu vi sinh vật, quy định chống đánh bắt bất hợp pháp IUU, đăng ký hóa chất REACH và trách nhiệm xã hội.
• Khung phân tích các yếu tố ảnh hưởng:
  • Nhóm yếu tố bên trong doanh nghiệp: Năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D); Nguồn nhân lực (quản lý và lao động kỹ thuật); Năng lực tài chính (vốn sở hữu và khả năng huy động vốn); Trình độ thiết bị và công nghệ chế biến; Cơ sở hạ tầng nhà xưởng.
  • Nhóm yếu tố bên ngoài doanh nghiệp: Chính sách và quy hoạch của Nhà nước; Người nuôi và nguồn cung cấp nguyên liệu; Yêu cầu và thị hiếu của thị trường nhập khẩu; Mối liên kết giữa doanh nghiệp với hiệp hội (VASEP), tổ chức khoa học và nhà phân phối quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp tiếp cận: Tiếp cận hệ thống, tiếp cận chuỗi giá trị và tiếp cận thị trường.
• Phương pháp chọn mẫu điều tra: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng (stratified sampling). Doanh nghiệp chế biến tôm và cá da trơn xuất khẩu tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long được phân tầng theo tỉnh và loại hình doanh nghiệp, sau đó chọn ngẫu nhiên 30 doanh nghiệp (chiếm 13% tổng số doanh nghiệp trong ngành tại vùng ĐBSCL) làm mẫu đại diện điều tra.
• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phiếu điều tra bảng hỏi có cấu trúc và phỏng vấn trực tiếp ban lãnh đạo, cán bộ quản lý kỹ thuật của 30 doanh nghiệp mẫu.
  • Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ niên giám thống kê, báo cáo của Tổng cục Thủy sản, Hiệp hội VASEP, Viện Nghiên cứu Kinh tế và Quy hoạch Thủy sản, Viện Chính sách và Chiến lược PTNNNT, Cục Hải quan, Bộ Công Thương, ITC, DOC và FDA trong giai đoạn 2011–2015.
• Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh định tính và định lượng, tổng hợp bảng cân đối chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật nhằm đánh giá kết quả thực thi các giải pháp vượt rào cản.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về thương mại quốc tế, bản chất, phân loại và đặc điểm của rào cản thuế quan và phi thuế quan (TBT, SPS, hạn ngạch, giấy phép, sở hữu trí tuệ, môi trường). Luận án chi tiết hóa hệ thống rào cản của Mỹ và EU đối với thủy sản:

                            HỆ THỐNG RÀO CẢN THƯƠNG MẠI
                                   (MỸ VÀ EU)
     THỊ TRƯỜNG MỸ                                             THỊ TRƯỜNG EU
  - Pháp luật: FDCA, FPLA, PHSA, CFR, Farm Bill             - Dư lượng kháng sinh: Chính sách "dư lượng = 0"
  - Cơ quan quản lý: FDA, USDA, DOC, ITC                   - Kiểm tra vi sinh: Salmonella, E.Coli, Coliform
  - Thuế phòng vệ: Chống bán phá giá (AD), Chống trợ cấp   - Tiêu chuẩn quản trị: HACCP, GlobalGAP, ISO 9000, ISO 14000
  - Quy chuẩn: 6 kháng sinh cho phép, 11 chất cấm          - Môi trường & Xã hội: IUU, REACH, Trách nhiệm xã hội

Bảng 1: Các bước tiến hành điều tra chống bán phá giá tại Mỹ (Nguồn: Thanh Mai, 2009; Luận án trích dẫn)

TT	Bước tiến hành	Thời hạn thông thường (ngày)	Thời hạn gia hạn (ngày)
1	Nộp đơn kiện / DOC tự khởi xướng	0	0
2	Quyết định bắt đầu điều tra	20	40
3	Kết luận sơ bộ của ITC	45	45
4	Kết luận sơ bộ của DOC	160	210
5	Kết luận cuối cùng của DOC	235	345
6	Kết luận cuối cùng của ITC	280	390
7	Quyết định áp thuế của DOC	287	397

Bảng 2: Danh mục hóa chất, kháng sinh cấm sử dụng trong sản xuất, kinh doanh thủy sản vào EU (Nguồn: Graindorge and Blas, 2008; Luận án trích dẫn)

STT	Tên hoá chất, kháng sinh	Đối tượng áp dụng
1	Aristolochia spp và các chế phẩm từ chúng	Thức ăn, thuốc thú y, hóa chất, chất xử lý môi trường, chất tẩy rửa khử trùng, chất bảo quản, kem bôi da tay trong tất cả các khâu sản xuất giống, nuôi trồng động thực vật dưới nước và lưỡng cư, dịch vụ nghề cá và bảo quản, chế biến.
2	Chloramphenicol
3	Chloroform
4	Chlorpromazine
5	Colchicine
6	Dapsone
7	Dimetridazole
8	Metronidazole
9	Nitrofuran (bao gồm cả Furazolidone)
10	Ronidazole
11	Green Malachite và các dẫn xuất của nó

Chương 1 cũng tổng hợp thực trạng phát triển ngành xuất khẩu thủy sản Việt Nam từ năm 1995 đến 2015. Năm 2014, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt mức kỷ lục 7,836 tỷ USD. Năm 2015, kim ngạch giảm xuống 6,700 tỷ USD (-14,5%) do biến động tỷ giá (VND giữ giá trong khi đồng tiền các nước cạnh tranh giảm 15–30%), tác động của thuế chống bán phá giá và các rào cản kỹ thuật.

Bảng 3: Kim ngạch xuất khẩu tôm và cá da trơn của Việt Nam giai đoạn 2012–2015 (Nguồn: VASEP 2012–2015; Luận án trích dẫn)

Chỉ tiêu	ĐVT	2012	2013	2014	2015	Tăng trưởng BQ (%)
Tổng KNXK thủy sản	Tr. USD	6.134,0	6.717,0	7.836,0	6.700,0	3,87
KNXK Tôm & cá da trơn	Tr. USD	3.995,0	4.861,0	5.868,0	4.666,0	7,96
Tỷ trọng tôm & cá da trơn	%	65,1	72,4	74,9	69,7	-
KNXK Tôm	Tr. USD	2.250,0	3.100,0	4.100,0	3.075,0	15,03
Tỷ trọng KNXK Tôm	%	36,7	46,2	52,3	45,9	-
KNXK Cá da trơn	Tr. USD	1.745,0	1.761,0	1.768,0	1.591,0	-2,90
Tỷ trọng KNXK cá da trơn	%	28,4	26,2	22,6	23,8	-
KNXK Thủy sản khác	Tr. USD	2.139,0	1.857,0	1.968,0	2.034,0	-1,27
Tỷ trọng TS khác	%	34,9	27,6	25,1	30,3	-

Bảng 4: Cơ cấu thị trường nhập khẩu thủy sản của Việt Nam năm 2014 (Nguồn: VASEP, 2015; Luận án trích dẫn)

TT	Thị trường nhập khẩu	Kim ngạch (Tr. USD)	Cơ cấu (%)	Tốc độ tăng trưởng 2014/2013 (%)
1	Mỹ	1.709,6	21,80	+16,85
2	EU	1.481,1	18,90	+19,76
3	Nhật Bản	1.195,2	15,30	+7,14
4	Hàn Quốc	651,9	8,30	+27,37
5	Trung Quốc & Hồng Kông	614,7	7,80	+20,10
6	ASEAN	447,4	5,70	+17,12
7	Canada	263,3	3,60	+45,80
8	Úc	228,8	2,90	+19,77
9	Mexico	123,5	1,60	+16,75
10	Nga	104,5	1,20	+1,08
11	Thị trường khác	1.016,0	13,42	+11,02
	Cộng	7.836,0	100,00	+16,70

Bảng 5: Xuất khẩu tôm của các nước vào thị trường Mỹ năm 2014 (Nguồn: VASEP, 2014; Luận án trích dẫn)

TT	Nước xuất khẩu	Khối lượng năm 2014 (Tấn)	Thị phần tại Mỹ 2014 (%)	Tăng trưởng 2014/2013 (%)
1	Ấn Độ	108.500	19,60	+15,2
2	Indonesia	103.000	18,10	+27,0
3	Ecuador	92.500	16,30	+24,0
4	Việt Nam	73.600	12,90	+23,6
5	Thái Lan	64.500	11,30	-22,3
6	Trung Quốc	33.971	5,90	+0,5
7	Mexico	19.360	3,40	+5,0
8	Malaysia	9.956	1,75	-3,2
9	Guyana	8.897	1,60	+1,9
10	Honduras	8.456	1,70	-0,9
11	Peru	8.968	1,50	-0,3
12	Bangladesh	5.476	0,90	+1,2
13	Nicaragua	3.212	0,60	-0,3
14	Venezuela	2.117	0,40	+2,5
15	43 nước khác	26.487	4,70	+45,6
	Cộng toàn thị trường Mỹ	569.000	100,00	+12,0

Bảng 6: So sánh giá trung bình nhập khẩu tôm vào Mỹ giai đoạn 2014–2015 (USD/kg) (Nguồn: VASEP 2014, 2015; Luận án trích dẫn)

Nguồn cung	Giá năm 2014 (USD/kg)	Giá năm 2015 (USD/kg)	Tốc độ tăng trưởng (%)
Bình quân các nước	11,82	9,39	-20,6
Việt Nam	13,69	11,15	-18,6
Indonesia	12,84	9,74	-24,2
Ấn Độ	12,75	9,56	-25,1
Thái Lan	12,65	10,48	-17,2
Malaysia	10,18	9,13	-10,3
Ecuador	9,90	7,41	-25,2
Trung Quốc	8,47	6,70	-21,0

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày đặc điểm địa bàn nghiên cứu vùng Đồng bằng sông Cửu Long – trung tâm nuôi trồng và chế biến thủy sản lớn nhất Việt Nam. Đến năm 2014, diện tích nuôi tôm tại ĐBSCL đạt trên 692.000 ha (tăng 2,9 lần so với năm 2000), diện tích nuôi cá da trơn đạt hơn 5.500 ha (tăng gấp 5 lần so với năm 2000).

Luận án thiết kế khung phân tích đánh giá quá trình vượt rào cản thông qua mối quan hệ tương tác giữa các tác nhân trong chuỗi cung ứng, từ người nuôi, thương lái, doanh nghiệp chế biến đến các cơ quan quản lý và thị trường nhập khẩu. Mẫu khảo sát gồm 30 doanh nghiệp chế biến tôm và cá da trơn (13% tổng thể doanh nghiệp ngành tại ĐBSCL) được lựa chọn theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên, bảo đảm tính đại diện về quy mô, địa bàn tỉnh và cơ cấu sản phẩm. Quy trình xử lý dữ liệu kết hợp chặt chẽ giữa tổng hợp định lượng các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật và phân tích định tính thực tiễn thực thi pháp luật thương mại.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả phân tích thực chứng:

1. Thực trạng rào cản và tổn hại đối với doanh nghiệp:
   • Tại Mỹ: Doanh nghiệp cá da trơn chịu áp lực từ Đạo luật Nông nghiệp Farm Bill, bị buộc đổi tên nhãn mác (Dự luật H.R 2439 không cho dùng tên catfish) và liên tục chịu các đợt xem xét hành chính về thuế chống bán phá giá (AD), thuế chống trợ cấp (CVD). Đối với tôm, thuế chống bán phá giá và các đợt kiểm tra chất lượng làm chi phí đội lên cao, khiến giá tôm Việt Nam tại Mỹ luôn cao hơn các đối thủ cạnh tranh từ 10–20% (năm 2014 là 13,69 USD/kg so với mức bình quân 11,82 USD/kg).
   • Tại EU: Rào cản kỹ thuật kiểm soát gắt gao dư lượng kháng sinh cấm (Chloramphenicol, Nitrofuran) và chỉ tiêu vi sinh vật, áp dụng quy chuẩn IUU đối với nguồn gốc khai thác, cùng các tiêu chuẩn môi trường và lao động. Nhiều lô hàng bị cảnh báo hoặc trả về, gây tổn thất kinh tế trực tiếp và suy giảm uy tín thương hiệu.
2. Đánh giá các giải pháp doanh nghiệp đã thực thi:
   • Kiểm soát nguyên liệu đầu vào: Doanh nghiệp chủ động xây dựng vùng nuôi riêng hoặc liên kết hợp đồng với nông dân, hỗ trợ kỹ thuật và kiểm tra tồn dư hóa chất trước khi thu mua.
   • Kiểm soát công nghệ và quy trình chế biến: Nâng cấp dây chuyền thiết bị, áp dụng các tiêu chuẩn quản lý quốc tế bắt buộc và tự nguyện (HACCP, ISO 9000, ISO 14000, GlobalGAP, ASC).
   • Đào tạo nguồn nhân lực: Nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ kỹ thuật và công nhân chế biến.
   • Hoạt động pháp lý và thương mại: Tích cực tham gia theo đuổi các vụ kiện chống bán phá giá do DOC/ITC tiến hành; xúc tiến thương mại mở rộng thị trường mới và chuyển dịch cơ cấu sản phẩm sang chế biến sâu.
3. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng:
   • Yếu tố nội bộ: Trình độ thiết bị máy móc, năng lực vốn kinh doanh, tay nghề của đội ngũ lao động và khả năng R&D.
   • Yếu tố bên ngoài: Quy hoạch vùng nuôi của Nhà nước, chất lượng nguyên liệu từ nông dân, các chính sách tín dụng, tỷ giá và mối liên kết trong ngành hàng thông qua VASEP.
4. Hệ thống 6 nhóm giải pháp đề xuất đến năm 2020:
   • (i) Thực hiện tốt công tác quy hoạch của ngành nuôi và chế biến tôm, cá da trơn xuất khẩu.
   • (ii) Đổi mới cách thức tổ chức ngành nuôi, chế biến theo mô hình chuỗi giá trị sản phẩm và chuỗi liên kết dọc.
   • (iii) Đổi mới công nghệ nuôi, chế biến tôm và cá da trơn theo hướng nâng cao tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu và giá trị gia tăng.
   • (iv) Tăng cường công tác quản lý và giám sát chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm từ khâu con giống, thức ăn đến chế biến xuất khẩu.
   • (v) Tăng cường dự báo thị trường, xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu quốc gia cho tôm và cá da trơn Việt Nam.
   • (vi) Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của toàn bộ ngành nuôi, chế biến tôm và cá da trơn xuất khẩu.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về hệ thống rào cản thương mại hiện đại (thuế quan, kỹ thuật TBT/SPS, phòng vệ thương mại, môi trường, lao động) áp dụng riêng cho ngành hàng thủy sản tại hai thị trường nhập khẩu lớn nhất là Mỹ và EU.
• Xây dựng khung phân tích tương tác giữa các yếu tố nội lực bên trong doanh nghiệp và môi trường chính sách, thị trường bên ngoài tác động đến năng lực vượt rào cản thương mại quốc tế.
• Định hình mô hình tổ chức ngành nuôi và chế biến thủy sản theo chuỗi giá trị khép kín (liên kết dọc hoàn thiện), gắn kết chặt chẽ lợi ích và trách nhiệm giữa người nuôi trồng, doanh nghiệp chế biến và đơn vị xuất khẩu.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Đánh giá thực chứng kết quả thực thi các giải pháp vượt rào cản của 30 doanh nghiệp chế biến xuất khẩu tôm và cá da trơn đại diện vùng Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2011–2015; chỉ rõ những thành công, tổn thất và nguyên nhân dẫn đến các lô hàng bị cảnh báo hoặc áp thuế cao.
• Cung cấp luận cứ thực tiễn giúp doanh nghiệp chế biến thủy sản định hướng tái cơ cấu sản xuất, chuẩn hóa quy trình kiểm soát chất lượng đạt chuẩn quốc tế (HACCP, GlobalGAP, ASC), chủ động ứng phó với các vụ kiện phòng vệ thương mại tại Mỹ và các đợt thanh tra an toàn thực phẩm của EU.
• Cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý nhà nước ban hành chính sách điều hành, kiểm soát quy hoạch vùng nuôi và đàm phán thương mại quốc tế.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đối với Nhà nước và các Bộ, ngành:
  • Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn vệ sinh thực phẩm tương thích với quy chuẩn của Mỹ (FDA/USDA) và EU.
  • Tăng cường kiểm soát chất lượng con giống, thức ăn thủy sản, thuốc thú y và chất xử lý môi trường; xử lý nghiêm việc lưu hành hóa chất, kháng sinh cấm.
  • Hỗ trợ kinh phí và pháp lý cho các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp trong các vụ kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp và rào cản thương mại phi lý.
  • Điều hành linh hoạt chính sách tín dụng và tỷ giá nhằm hỗ trợ năng lực cạnh tranh xuất khẩu của doanh nghiệp thủy sản.
• Đối với chính quyền các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long:
  • Thực hiện nghiêm quy hoạch vùng nuôi tôm và cá da trơn tập trung, tránh phát triển tự phát phá vỡ quy hoạch.
  • Đầu tư đồng bộ hạ tầng thủy lợi, giao thông, điện và hệ thống quan trắc, cảnh báo môi trường nước vùng nuôi.
  • Thúc đẩy thành lập các hợp tác xã, tổ hợp tác nuôi trồng thủy sản để liên kết trực tiếp với doanh nghiệp chế biến theo chuỗi giá trị.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Địa bàn khảo sát thực nghiệm tập trung tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long với mẫu điều tra gồm 30 doanh nghiệp chế biến xuất khẩu; chưa mở rộng khảo sát các doanh nghiệp tại khu vực Miền Trung và Miền Bắc.
• Chuỗi số liệu phân tích tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2011–2015, gắn với các quy định pháp lý và các đợt xem xét hành chính trong thời điểm nghiên cứu.
• Chưa lượng hóa độc lập chi phí tuân thủ chi tiết (compliance costs) của từng quy chuẩn kỹ thuật riêng biệt đối với từng quy mô doanh nghiệp nhỏ, vừa và lớn.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi khảo sát quy mô doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc và so sánh hiệu quả vượt rào cản giữa các vùng sinh thái nuôi trồng khác nhau.
• Cập nhật và đánh giá tác động của các chính sách thương mại mới của Mỹ (giai đoạn thực thi toàn diện chương trình giám sát cá da trơn của USDA) và các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như EVFTA).
• Đi sâu nghiên cứu định lượng tác động kinh tế của các rào cản phi thuế quan đối với giá trị gia tăng phân bổ cho người nuôi trồng trong chuỗi giá trị thủy sản.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, giảng viên và sinh viên ngành Kinh tế: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về rào cản thương mại phi thuế quan, quy trình điều tra chống bán phá giá tại Mỹ, hệ thống tiêu chuẩn kiểm dịch EU và phương pháp tiếp cận chuỗi giá trị trong kinh tế nông nghiệp.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách (Bộ Nông nghiệp và PTNT, Bộ Công Thương, UBND các tỉnh ĐBSCL): Cung cấp căn cứ khoa học để hoàn thiện quy hoạch ngành nuôi trồng, kiểm soát chất lượng vật tư nông nghiệp đầu vào, và xây dựng chiến lược đàm phán tháo gỡ rào cản kỹ thuật song phương.
• Đối với doanh nghiệp chế biến xuất khẩu thủy sản và Hiệp hội VASEP: Là tài liệu tham khảo trực tiếp về cẩm nang tiêu chuẩn kỹ thuật (danh mục kháng sinh cho phép/cấm của FDA và EU), quy trình xây dựng các chứng nhận GlobalGAP, HACCP, ASC và giải pháp tổ chức liên kết chuỗi nguyên liệu ổn định.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại thị trường Mỹ, những đạo luật và cơ quan nào trực tiếp quản lý việc nhập khẩu tôm và cá da trơn của Việt Nam?

Hàng hóa thủy sản vào Mỹ chịu sự điều tiết của Đạo luật Liên bang về Thực phẩm, Dược phẩm, Mỹ phẩm (FDCA), Luật về Bao bì và Nhãn hàng (FPLA), Luật Dịch vụ Y tế (PHSA), Luật Chống khủng bố sinh học năm 2002 và Đạo luật Nông nghiệp (Farm Bill). Các cơ quan quản lý gồm:

• FDA: Kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm, dư lượng kháng sinh, phụ gia và ban hành cảnh báo tự động giữ hàng tại cảng.
• USDA: Thực hiện giám sát cá da trơn từ khâu nuôi trồng, chế biến đến xuất khẩu theo quy định tương đương của Farm Bill.
• DOC và ITC: Tiến hành điều tra và quyết định áp thuế chống bán phá giá (AD) và thuế chống trợ cấp (CVD).

2. Thị phần xuất khẩu tôm của Việt Nam tại thị trường Mỹ năm 2014 đạt bao nhiêu và đứng vị trí thứ mấy?

Năm 2014, Việt Nam xuất khẩu 73.600 tấn tôm sang Mỹ, đạt kim ngạch 1,065 tỷ USD, chiếm 12,9% thị phần nhập khẩu tôm của Mỹ và đứng ở vị trí thứ 4 trong số các quốc gia cung cấp tôm lớn nhất cho thị trường này (sau Ấn Độ với 19,6%, Indonesia với 18,1%, và Ecuador với 16,3%).

3. Mẫu khảo sát thực tế của luận án được chọn theo phương pháp nào và quy mô bao nhiêu?

Luận án sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng (stratified sampling), phân loại doanh nghiệp theo tỉnh và loại hình doanh nghiệp tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, sau đó chọn ngẫu nhiên 30 doanh nghiệp chế biến xuất khẩu tôm và cá da trơn (chiếm tỷ lệ 13% tổng số doanh nghiệp ngành trong vùng) để điều tra bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp.

4. Quy định của EU và Mỹ đối với việc sử dụng chất kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản có điểm gì khác nhau cơ bản?

• Tại Mỹ: Quy định theo nguyên tắc "chọn - cho": Trừ 6 loại kháng sinh được FDA cho phép sử dụng (gồm Chorionic gonadotropin, formalin solution, tricaine methanesulfonate, oxytetracycline, sulfamerazine, sulfadimethoxine/ormetoprim), tất cả các loại kháng sinh khác đều bị cấm. Đồng thời Mỹ cấm tuyệt đối 11 chất như Chloramphenicol, Nitrofurazone, Fluoroquinolones...
• Tại EU: Áp dụng chính sách "dư lượng = 0" đối với các chất kháng sinh bị cấm tuyệt đối (gồm 11 nhóm chất như Chloramphenicol, Nitrofuran, Metronidazole, Green Malachite...) và liên tục hạ ngưỡng phát hiện dư lượng thông qua hiện đại hóa thiết bị kiểm nghiệm; các chất khác chịu sự kiểm soát giới hạn dư lượng tối đa (MRL) nghiêm ngặt.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào để doanh nghiệp vượt rào cản xuất khẩu sang Mỹ và EU đến năm 2020?

Luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Thực hiện đúng công tác quy hoạch vùng nuôi và chế biến thủy sản xuất khẩu.
2. Đổi mới phương thức tổ chức ngành theo mô hình chuỗi giá trị và liên kết dọc.
3. Đổi mới công nghệ nuôi và chế biến sâu nhằm nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng.
4. Tăng cường quản lý và kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm toàn diện.
5. Đẩy mạnh công tác dự báo thị trường, xúc tiến thương mại và phát triển thương hiệu.
6. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho toàn ngành chế biến và xuất khẩu.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Hoàng Thị Thu Hiền là công trình nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về thực trạng rào cản thương mại và các giải pháp vượt rào cản của doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn Việt Nam sang thị trường Mỹ và EU giai đoạn 2011–2015. Bằng phương pháp tiếp cận chuỗi giá trị kết hợp khảo sát thực chứng 30 doanh nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long, tác giả đã làm rõ những tổn hại kinh tế do các rào cản kỹ thuật (SPS, TBT) và phòng vệ thương mại (thuế chống bán phá giá, Farm Bill) gây ra, đồng thời đánh giá khách quan các giải pháp tự thân của doanh nghiệp. Hệ thống 6 nhóm giải pháp và các kiến nghị chính sách được luận án đề xuất đến năm 2020 có giá trị khoa học và thực tiễn cao, góp phần định hướng cho các doanh nghiệp thủy sản và cơ quan quản lý nhà nước nâng cao năng lực cạnh tranh, vượt qua các rào cản để phát triển xuất khẩu bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HOÀNG THỊ THU HIỀN NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP VƯỢT RÀO CẢN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU TÔM VÀ CÁ DA TRƠN SANG THỊ TRƯỜNG MỸ VÀ EU LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HOÀNG THỊ THU HIỀN NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP VƯỢT RÀO CẢN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU TÔM VÀ CÁ DA TRƠN SANG THỊ TRƯỜNG MỸ VÀ EU Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 62 31 01 05 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Tuấn Sơn TS. Chu Thị Kim Loan NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận án Hoàng Thị Thu Hiền i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này ngoài sự nỗ lực của bản thân, nghiên cứu sinh đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các tập thể và cá nhân Lời đầu tiên nghiên cứu sinh xin chân thành cảm ơn PGS.

Nguyễn Tuấn Sơn, TS. Chu Thị Kim Loan đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo nghiên cứu sinh trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Nghiên cứu sinh xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo Bộ môn Kế hoạch và Đầu tư, Khoa Kinh tế và PTNT, Ban Quản lý đào tạo, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã quan tâm và tạo điều kiện giúp đỡ nghiên cứu sinh trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Nhân dịp này cho phép nghiên cứu sinh được chân thành cảm ơn đến các cơ quan, ban ngành và các doanh nghiệp đã cung cấp thông tin giúp chúng tôi hoàn thành luận án Cuối cùng nghiên cứu sinh xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp trong và ngoài cơ quan đã luôn ủng hộ, động viên, tạo điều kiện giúp đỡ nghiên cứu sinh trong suốt quá trình học tập nghiên cứu và hoàn thành luận án này.

Một lần nữa nghiên cứu sinh xin chân thành cảm ơn tất cả những giúp đỡ quý báu của các tập thể và cá nhân dành cho nghiên cứu sinh. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận án Hoàng Thị Thu Hiền ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.

vi Danh mục bảng. viii Danh mục sơ đồ .x Trích yếu luận án. xi Thesis abtract. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Cơ sở lý luận và thực tiễn.

Cơ sở lý luận về giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn. Một số khái niệm. Vai trò và đặc điểm của các loại rào cản. Hệ thống rào cản của Mỹ và EU đối với tôm và cá da trơn.

Vai trò và tác động của các giải pháp vượt rào cản trong xuất khẩu sản phẩm. Nội dung nghiên cứu giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn sang thị trường Mỹ và EU. Các yếu tố ảnh hưởng tới việc thực thi các giải pháp vượt rào cản của doanh nghiệp trong thương mại quốc tế. Cơ sở thực tiễn về giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn xuất khẩu sang thị trường Mỹ và EU.

Thực trạng xuất khẩu tôm và cá da trơn sang thị trường Mỹ và EU. Kinh nghiệm của một số nước về vượt qua rào cản trong xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường Mỹ và EU. Một số bài học và kinh nghiệm trong việc thực hiện giải pháp vượt rào cản đối với Việt Nam. Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Đặc điểm của các tác nhân nuôi, chế biến tôm và cá da trơn xuất khẩu. Đặc điểm thị trường nhập khẩu thuỷ sản Mỹ và EU.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận. Khung phân tích nghiên cứu giải pháp vượt rào cản đối với tôm và cá da trơn xuất khẩu sang thị trường Mỹ và EU. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu và chọn mẫu điều tra.

Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp phân tích số liệu. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả và thảo luận.

Thực trạng rào cản đối với tôm và cá da trơn của việt nam xuất khẩu sang thị trường Mỹ và EU. Thực trạng rào cản đối với tôm và cá da trơn của Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Mỹ và EU. Thực trạng về những khó khăn, thiệt hại do rào cản trên thị trường Mỹ và EU tạo ra đối với các doanh nghiệp chế biến tôm và cá da trơn của Việt Nam. Đánh giá thực thi các giải pháp vượt rào cản đối với tôm và cá da trơn xuất khẩu sang thị trường Mỹ và EU của các doanh nghiệp Việt Nam.

Các giải pháp vượt rào cản doanh nghiệp đã sử dụng. Kết quả thực hiện các giải pháp vượt rào cản đối với tôm và cá da trơn xuất khẩu vào thị trường Mỹ và EU, những tồn tại và nguyên nhân. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện các giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn sang thị trường Mỹ và EU. Nhóm các yếu tố thuộc doanh nghiệp chế biến tôm và cá da trơn xuất khẩu.

Nhóm các yếu tố ngoài doanh nghiệp chế biến cá da trơn và tôm xuất khẩu. Các giải pháp vượt rào cản của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm và cá da trơn sang thị trường Mỹ và EU trong thời gian tới. Thực hiện tốt công tác quy hoạch của ngành nuôi, chế biến tôm và cá da trơn xuất khẩu. Đổi mới cách thức tổ chức ngành nuôi, chế biến tôm và cá tra xuất khẩu theo mô hình chuỗi giá trị sản phẩm.

Đổi mới công nghệ nuôi, chế biến cá da trơn và tôm xuất khẩu vừa đảm bảo nâng cao chất lượng sản phẩm, vượt qua các rào cản, mở rộng thị trường vừa nâng cao hiệu quả nuôi, chế biến xuất khẩu tôm và cá da trơn. Tăng cường công tác quản lý và giám sát chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm. Tăng cường dự báo, tiếp thị mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm tôm và cá da trơn xuất khẩu của Việt Nam. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của ngành nuôi, chế biến tôm và cá da trơn xuất khẩu.

Kết luận và kiến nghị. Đối với nhà nước. Với các địa phương có các cơ sở nuôi, chế biến cá da trơn và tôm xuất khẩu .147 Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến luận án .148 Tài liệu tham khảo .155 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ASC Aquaculture Stewardship Council Hội Đồng Quản Lý Nuôi Trồng Thuỷ Sản CFR Code of Federal Regulations Đạo luật liên bang CQXTTMQG Cơ quan xúc tiến thương mại quốc gia DOC Department of Commerce Bộ thương mại Mỹ EPA Environmental Protection Agency Cơ quan bảo vệ môi trường FDA Food and Drug Administration Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ FDCA Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Luật Liên bang về Thực phẩm, Dược phẩm, Mỹ phẩm FPLA Fair Packaging and Labeling Act Luật về Bao bì và Nhãn hàng FSMA Food Safety Modernization Act Luật Hiện đại hóa An toàn vệ sinh thực phẩm GAA Global Aquaculture Alliance Liên minh nuôi trồng thuỷ sản toàn cầu GAP Global Good Agricultural Practice Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu GSP Generalized Systems of Prefrences Hệ thống ưu đãi phổ cập HACCP Hazard Analysis Control Critical Point Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn ISO International Standardisation Tổ chức Quốc tế về Tiêu Organization chuẩn hoá ITC US International Trade Commissipn Uỷ ban Thương mại Quốc tế Mỹ MFN Most Favoured Nation Quy chế tối huệ quốc NMFS National Marine Fisheries Service Cục Nghề cá Mỹ OECD Organization for Economic Cooperation Tổ chức Hợp tác và Phát and Development triển Kinh tế PHSA Public Health Service Act Luật Dịch vụ Y tế RCTM Rào cản SPS Sanitary and Phytosanitary Measures Các biện pháp vệ sinh động - thực vật vi Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt TBT Technical Barriers to Trade Hàng rào kỹ thuật trong thương mại USCIT US Court of International Trade Toà án Thương mại Quốc tế USDA United State Department of Agricuture Bộ Nông nghiệp Mỹ USTR The Office of the US trade Văn phòng Đại diện Representative thương mại Mỹ VASEP Vietnam Association of Seafood Hiệp hội Chế biến và Exporters and Producers Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam VCCI VietNam Chamber of Commerce and Phòng Thương mại và Industry Công nghiệp Việt Nam WTO World trade organization Tổ chức thương mại thế giới vii DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 2. Các bước tiến hành điều tra chống bán phá giá tại Mỹ.

Các chỉ tiêu kiểm tra vi sinh đối với các lô hàng thuỷ sản nhập khẩu vào thị trường EU. Danh mục hoá chất, kháng sinh cấm sử dụng trong sản xuất, kinh doanh thuỷ sản. Kim ngạch xuất khẩu tôm và cá da trơn của Việt Nam. Các thị trường chính nhập khẩu thủy sản củaViệt Nam.

Xuất khẩu tôm của các nước vào thị trường Mỹ giai đoạn 2012-2014. Kim ngạch xuất khẩu tôm của Việt Nam sang thị trường Mỹ giai đoạn 2012 – 2015. Giá trung bình nhập khẩu tôm của Mỹ (USD/kg). Kim ngạch xuất khẩu tôm Việt Nam sang thị trường EU 2012 – 2015.

Thị trường và kim ngạch xuất khẩu cá da trơn của Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu cá da trơn sang thị trường Mỹ 2012- 2015. Kim ngạch xuất khẩu cá da trơn sang thị trường EU 2012- 2015. Mức tiêu thụ thủy sản bình quân đầu người một năm tại Mỹ.

Thực trạng nhập khẩu thủy sản của Mỹ 2013 – 2015. Giá trị và khối lượng thuỷ sản xuất khẩu sang thị trường Mỹ của một số nước giai đoạn 2013- 2015. Thị phần thủy sản của 10 nước có nhiều hàng thủy sản xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Mức chi tiêu cho các loại thịt theo các vùng của Mỹ năm 2010.