Luận văn thạc sĩ về giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông

Tổng hợp kiến thức Giải pháp xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả

• Tác giả: Phạm Hà Anh Thư
• Người hướng dẫn: TS. Triệu Hồng Cẩm
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Thương Mại
• Đề tài: Giải Pháp Đẩy Mạnh Xuất Khẩu Các Sản Phẩm Dừa Bến Tre Sang Thị Trường Trung Đông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ KHẲNG ĐỊNH CẦN ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA
• 1.1. Các học thuyết về thương mại quốc tế
• 1.2. Thuyết trọng thương
• 1.3. Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith
• 1.4. Quy luật lợi thế so sánh của David Ricardo
• 1.5. Lý thuyết về chi phí cơ hội của Haberler
• 1.6. Lý thuyết hiện đại về thương mại quốc tế của Heckscher – Ohlin
• 1.7. Tổng quan về ngành dừa
• 1.7.1. Dừa, sản phẩm dừa và vai trò của nó
• 1.7.2. Thị trường các sản phẩm dừa trên thế giới
• 1.7.3. Bài học kinh nghiệm về quản lý sản xuất và xuất khẩu sản phẩm dừa trên thế giới
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA BẾN TRE SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG
• 2.1. Giới thiệu về ngành dừa tỉnh Bến Tre
• 2.1.1. Diện tích, năng suất, sản lượng
• 2.1.2. Kim ngạch xuất khẩu
• 2.1.3. Cơ cấu sản phẩm dừa xuất khẩu
• 2.1.4. Thị trường xuất khẩu
• 2.2. Khái quát chung về Trung Đông và thị trường dừa của Trung Đông
• 2.2.1. Khái quát chung về Trung Đông
• 2.2.2. Tổng quan về Trung Đông
• 2.2.3. Quy chế quản lý đối với hàng hóa nhập khẩu vào Trung Đông
• 2.2.4. Quan hệ thương mại Việt Nam – Trung Đông
• 2.3. Nghiên cứu thị trường dừa Trung Đông
• 2.3.1. Quy mô và tiềm năng của thị trường
• 2.3.2. Thị hiếu tiêu dùng sản phẩm dừa tại Trung Đông
• 2.3.3. Hệ thống phân phối sản phẩm dừa ở Trung Đông
• 2.3.4. Đối thủ cạnh tranh
• 2.4. Phân tích thực trạng hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông
• 2.4.1. Thực trạng xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông
• 2.4.1.1. Sản lượng xuất khẩu
• 2.4.1.2. Kim ngạch xuất khẩu
• 2.4.1.3. Giá xuất khẩu
• 2.4.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông thời gian qua
• 2.4.2.1. Giới thiệu về mẫu khảo sát
• 2.4.2.2. Cơ cấu sản phẩm và chất lượng sản phẩm
• 2.4.2.3. Nguồn nguyên liệu
• 2.4.2.4. Trình độ công nghệ sản xuất chế biến
• 2.4.2.5. Đặc điểm hoạt động xuất khẩu với khách hàng Trung Đông
• 2.4.2.6. Phương thức xuất khẩu
• 2.4.2.7. Điều kiện thương mại Incoterms
• 2.4.2.8. Phương thức thanh toán
• 2.4.2.9. Hoạt động Marketing của doanh nghiệp
• 2.4.3. Đánh giá chung về hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA BẾN TRE SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG
• 3.1. Căn cứ đề xuất giải pháp xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông
• 3.2. Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông
• 3.2.1. Giải pháp về ổn định nguồn nguyên liệu
• 3.2.1.1. Mục tiêu đề ra giải pháp
• 3.2.1.2. Nội dung giải pháp
• 3.2.1.3. Các bước thực hiện
• 3.2.1.4. Lợi ích dự kiến
• 3.2.1.5. Khó khăn khi thực hiện
• 3.2.2. Giải pháp về hoạt động Marketing và xây dựng thương hiệu, đặc biệt chú trọng hình thức thương mại điện tử
• 3.2.2.1. Mục tiêu đề ra giải pháp
• 3.2.2.2. Nội dung giải pháp
• 3.2.2.3. Các bước thực hiện
• 3.2.2.4. Lợi ích dự kiến
• 3.2.2.5. Khó khăn khi thực hiện
• 3.2.3. Giải pháp về thiết lập sự hiện diện sản phẩm mang thương hiệu doanh nghiệp dừa Bến Tre tại Trung Đông
• 3.2.3.1. Mục tiêu đề ra giải pháp
• 3.2.3.2. Nội dung giải pháp
• 3.2.3.3. Các bước thực hiện
• 3.2.3.4. Lợi ích dự kiến
• 3.2.3.5. Khó khăn khi thực hiện
• 3.2.4. Đối với Nhà nước
• 3.2.5. Đối với các cơ quan Nhà nước tại địa phương
• 3.2.6. Đối với Hiệp hội Dừa
• 3.2.6.1. Hiệp hội Dừa Việt Nam
• 3.2.6.2. Hiệp hội Dừa Bến Tre
• 3.3. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về sản phẩm dừa Bến Tre

Sản phẩm dừa Bến Tre đã trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh, với kim ngạch xuất khẩu ngày càng tăng. Các sản phẩm chủ yếu bao gồm cơm dừa sấy và sữa dừa, trong đó cơm dừa sấy chiếm tỷ lệ lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu. Thị trường Trung Đông được đánh giá là một trong những thị trường tiềm năng nhất cho sản phẩm dừa, nhờ vào nhu cầu cao về thực phẩm từ dừa trong chế độ ăn hàng ngày của người dân nơi đây. Đặc biệt, trong các dịp lễ hội như tháng lễ Ramadan, nhu cầu tiêu thụ sản phẩm dừa tăng mạnh, tạo cơ hội lớn cho các doanh nghiệp xuất khẩu. Tuy nhiên, việc xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre vẫn gặp nhiều thách thức, bao gồm việc thiếu nhận diện thương hiệu và sự cạnh tranh từ các sản phẩm dừa khác trên thị trường quốc tế.

II. Thực trạng xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông

Thực trạng xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông cho thấy sự phát triển không đồng đều. Mặc dù sản phẩm dừa đã có mặt tại nhiều quốc gia trong khu vực, nhưng kim ngạch xuất khẩu vẫn chưa đạt được mức tiềm năng tối đa. Các yếu tố như chất lượng sản phẩm, giá cả và phương thức tiếp cận thị trường cần được cải thiện. Nghiên cứu cho thấy rằng, mặc dù sản phẩm dừa Bến Tre được ưa chuộng, nhưng việc thiếu thông tin và chiến lược marketing hiệu quả đã làm giảm khả năng cạnh tranh. Hệ thống phân phối sản phẩm dừa tại Trung Đông cũng còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của sản phẩm. Do đó, việc phân tích thực trạng và tìm ra các giải pháp phù hợp là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả xuất khẩu.

III. Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông

Để đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần ổn định nguồn nguyên liệu để đảm bảo chất lượng sản phẩm. Thứ hai, các doanh nghiệp cần tăng cường hoạt động marketing và xây dựng thương hiệu, đặc biệt chú trọng đến hình thức thương mại điện tử. Việc thiết lập sự hiện diện của sản phẩm mang thương hiệu doanh nghiệp dừa Bến Tre tại Trung Đông cũng rất quan trọng. Ngoài ra, cần có sự hỗ trợ từ Nhà nước và các cơ quan chức năng để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc thâm nhập và mở rộng thị trường. Các giải pháp này không chỉ giúp tăng cường xuất khẩu mà còn nâng cao giá trị thương hiệu dừa Bến Tre trên thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành dừa Bến Tre là một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của địa phương, với sản phẩm đã có mặt tại hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, cơm dừa sấy và sữa dừa là hai sản phẩm trọng điểm, chiếm trên 30% tổng kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dừa. Thị trường Trung Đông được đánh giá là thị trường chủ lực với nhu cầu tiêu thụ sản phẩm dừa ngày càng tăng, đặc biệt trong các dịp lễ hội như Ramadan, khi nhu cầu sử dụng sản phẩm dừa tăng gấp 4-5 lần so với bình thường. Với đặc điểm tín ngưỡng tôn giáo và yêu cầu tiêu chuẩn không quá khắt khe, thị trường Trung Đông phù hợp với các doanh nghiệp dừa Bến Tre.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích thực trạng xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông trong giai đoạn 2010-2013, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu, nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu sản phẩm dừa Bến Tre tại khu vực này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc khai thác tiềm năng thị trường Trung Đông, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho ngành dừa địa phương và thúc đẩy phát triển kinh tế vùng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các học thuyết thương mại quốc tế để làm cơ sở lý luận cho việc đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm dừa. Bao gồm:

• Thuyết trọng thương: Nhấn mạnh vai trò của xuất khẩu trong việc tạo ra sự phồn thịnh cho quốc gia, đồng thời đề cao sự can thiệp của nhà nước trong hoạt động thương mại.
• Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith: Khẳng định thương mại tự do dựa trên lợi thế sản xuất của từng quốc gia, tạo ra lợi ích chung cho các bên tham gia.
• Quy luật lợi thế so sánh của David Ricardo: Mỗi quốc gia nên chuyên môn hóa sản xuất và xuất khẩu sản phẩm mà mình có lợi thế so sánh, từ đó tất cả các quốc gia đều có lợi.
• Lý thuyết chi phí cơ hội của Haberler: Mở rộng quy luật lợi thế so sánh bằng cách tính đến chi phí cơ hội trong sản xuất.
• Lý thuyết hiện đại của Heckscher-Ohlin: Quốc gia sẽ xuất khẩu sản phẩm thâm dụng yếu tố mà mình dư thừa tương đối và nhập khẩu sản phẩm thâm dụng yếu tố khan hiếm.

Các lý thuyết này giúp giải thích lợi thế cạnh tranh của ngành dừa Bến Tre dựa trên năng suất cao (khoảng 7.700 trái/ha/năm), chất lượng sản phẩm vượt trội và chi phí sản xuất thấp hơn so với các ngành hàng khác.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo ngành, sách, báo, internet và các bản tin từ Hiệp hội Dừa Châu Á – Thái Bình Dương, Hiệp hội Dừa Bến Tre và Sở Công thương Bến Tre. Nghiên cứu chính thức dựa trên khảo sát và phỏng vấn:

• Khảo sát trực tiếp 17 doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu sản phẩm dừa tại Bến Tre có hoạt động xuất khẩu sang Trung Đông.
• Phỏng vấn 3 chuyên gia am hiểu ngành dừa Bến Tre.

Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm Excel để phân tích thực trạng xuất khẩu, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2013, phạm vi không gian là các doanh nghiệp tại tỉnh Bến Tre.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sản lượng xuất khẩu tăng trưởng ổn định: Sản lượng cơm dừa sấy xuất khẩu sang Trung Đông tăng từ khoảng 6.357 tấn năm 2008 lên trên 13.400 tấn năm 2012, với tốc độ tăng trưởng năm 2012 đạt 28,82% so với năm trước. Sữa dừa đóng lon bắt đầu xuất hiện tại thị trường này từ năm 2013 với sản lượng 31,56 tấn.

2. Kim ngạch xuất khẩu biến động theo giá: Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dừa sang Trung Đông tăng từ 9,3 triệu USD năm 2010 lên 24,35 triệu USD năm 2011, nhưng giảm xuống còn khoảng 16,5 triệu USD năm 2012 do giá xuất khẩu cơm dừa sấy giảm 47% so với năm trước.

3. Cơ cấu sản phẩm đa dạng nhưng chưa đồng đều: Cơm dừa sấy chiếm tỷ trọng lớn nhất (khoảng 31,8%), tiếp theo là các sản phẩm từ xơ dừa (23,2%) và sữa dừa đóng lon tăng nhanh từ 0,8% năm 2010 lên 17,5% năm 2012. Than hoạt tính cũng tăng từ 1,3% lên 11,4% trong cùng giai đoạn.

4. Giá xuất khẩu thấp hơn đối thủ cạnh tranh: Giá xuất khẩu cơm dừa sấy của Bến Tre năm 2012 là 1.224 USD/tấn, thấp hơn Philippines (cao nhất thế giới), Indonesia và Sri Lanka lần lượt 67%, 18,8% và 10,7%. Tuy nhiên, sản phẩm Bến Tre chưa xây dựng được thương hiệu mạnh, thường phải qua nhiều nhà môi giới trung gian.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng sản lượng xuất khẩu cho thấy ngành dừa Bến Tre đã tận dụng tốt tiềm năng thị trường Trung Đông, đặc biệt là nhu cầu cao về chất béo thực vật trong chế độ ăn của người Hồi giáo. Tuy nhiên, sự giảm giá xuất khẩu và kim ngạch năm 2012 phản ánh áp lực cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ như Sri Lanka và Philippines, những nước đã có thương hiệu và kiểm soát nguồn nguyên liệu tốt hơn.

Cơ cấu sản phẩm đa dạng giúp tăng giá trị gia tăng, nhưng sự thiếu hiện diện thương hiệu và kênh phân phối trực tiếp tại Trung Đông làm giảm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Bến Tre. Việc phụ thuộc vào nhà môi giới trung gian làm tăng chi phí và giảm lợi nhuận cho nhà sản xuất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng sản lượng và kim ngạch xuất khẩu, bảng so sánh giá xuất khẩu giữa các quốc gia, cũng như biểu đồ cơ cấu sản phẩm xuất khẩu qua các năm để minh họa rõ nét xu hướng và thách thức.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ổn định và nâng cao chất lượng nguồn nguyên liệu: Tổ chức lại vùng nguyên liệu, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, cải tạo vườn dừa già cỗi nhằm duy trì năng suất cao (7.700 trái/ha/năm) và chất lượng đồng đều. Thời gian thực hiện: 2-3 năm. Chủ thể: doanh nghiệp, hợp tác xã, chính quyền địa phương.

2. Đẩy mạnh hoạt động Marketing và xây dựng thương hiệu: Xây dựng thương hiệu sản phẩm dừa Bến Tre, đặc biệt là cơm dừa sấy và sữa dừa, tập trung vào thị trường Trung Đông. Phát triển kênh thương mại điện tử để tiếp cận khách hàng trực tiếp, giảm sự phụ thuộc vào nhà môi giới. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: doanh nghiệp, Hiệp hội Dừa Bến Tre.

3. Thiết lập hiện diện sản phẩm tại Trung Đông: Thành lập văn phòng đại diện hoặc chi nhánh tại các trung tâm thương mại lớn như Dubai để tăng cường quản lý thị trường, hỗ trợ khách hàng và quảng bá sản phẩm. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: doanh nghiệp, Hiệp hội Dừa Việt Nam, cơ quan xúc tiến thương mại.

4. Hỗ trợ từ Nhà nước và các cơ quan liên quan: Chính phủ và các cơ quan địa phương cần hỗ trợ về chính sách thuế, xúc tiến thương mại, đào tạo kỹ năng thương mại quốc tế cho doanh nghiệp. Tăng cường hợp tác song phương với các nước Trung Đông để giảm rào cản thương mại. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Bộ Công Thương, Sở Công Thương Bến Tre, Hiệp hội Dừa Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu sản phẩm dừa: Nắm bắt thực trạng thị trường, các thách thức và giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường Trung Đông.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Định hướng chính sách phát triển ngành dừa, hỗ trợ doanh nghiệp trong xúc tiến thương mại và phát triển nguồn nguyên liệu.

3. Hiệp hội ngành hàng và tổ chức xúc tiến thương mại: Xây dựng chiến lược phát triển ngành, tổ chức các hoạt động quảng bá, kết nối doanh nghiệp với thị trường quốc tế.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kinh tế, thương mại quốc tế: Tham khảo các lý thuyết thương mại quốc tế ứng dụng thực tiễn, phân tích thị trường và đề xuất giải pháp phát triển ngành hàng xuất khẩu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao thị trường Trung Đông lại tiềm năng cho sản phẩm dừa Bến Tre?
   Thị trường Trung Đông có dân số trên 380 triệu người, nhu cầu tiêu thụ chất béo thực vật cao do tín ngưỡng Hồi giáo hạn chế sử dụng mỡ động vật. Nhu cầu sản phẩm dừa tăng mạnh trong các dịp lễ hội như Ramadan, đồng thời quy chế nhập khẩu không quá khắt khe, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp.

2. Nguyên nhân chính khiến giá xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre thấp hơn các đối thủ?
   Doanh nghiệp Bến Tre chưa xây dựng được thương hiệu mạnh, sản phẩm thường phải qua nhiều nhà môi giới trung gian, chi phí trung gian cao và thiếu kênh phân phối trực tiếp tại thị trường Trung Đông.

3. Các sản phẩm dừa nào của Bến Tre được xuất khẩu sang Trung Đông?
   Chủ yếu là cơm dừa sấy chiếm tỷ trọng lớn và sữa dừa đóng lon mới bắt đầu xuất hiện từ năm 2013. Các sản phẩm khác như than hoạt tính và bột sữa dừa chưa được xuất khẩu nhiều vào thị trường này.

4. Làm thế nào để doanh nghiệp Bến Tre nâng cao năng lực cạnh tranh tại Trung Đông?
   Cần ổn định nguồn nguyên liệu chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm, xây dựng thương hiệu, phát triển kênh phân phối trực tiếp và tận dụng công nghệ thương mại điện tử để tiếp cận khách hàng.

5. Vai trò của Nhà nước trong việc hỗ trợ ngành dừa Bến Tre là gì?
   Nhà nước cần hỗ trợ chính sách thuế, xúc tiến thương mại, đào tạo kỹ năng xuất khẩu, tạo điều kiện thuận lợi về pháp lý và hợp tác quốc tế để doanh nghiệp dễ dàng thâm nhập và phát triển thị trường Trung Đông.

Kết luận

• Ngành dừa Bến Tre có lợi thế cạnh tranh về năng suất, chất lượng và chi phí sản xuất thấp, phù hợp để phát triển xuất khẩu sang thị trường Trung Đông.
• Sản lượng và kim ngạch xuất khẩu sản phẩm dừa sang Trung Đông tăng trưởng ổn định trong giai đoạn 2010-2013, với cơm dừa sấy là sản phẩm chủ lực.
• Giá xuất khẩu thấp hơn đối thủ cạnh tranh do thiếu thương hiệu và kênh phân phối trực tiếp, gây hạn chế trong việc nâng cao giá trị sản phẩm.
• Cần tập trung ổn định nguồn nguyên liệu, phát triển thương hiệu, đa dạng hóa sản phẩm và thiết lập hiện diện tại thị trường Trung Đông.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể cho doanh nghiệp và Nhà nước nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng thị trường, góp phần phát triển bền vững ngành dừa Bến Tre.

Doanh nghiệp và các cơ quan liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm để giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở khoa học để khẳng định cần đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm dừa Chương 2: Thực trạng hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông Chương 3: Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông 123doc 6 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ KHẲNG ĐỊNH CẦN ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA 1. Các học thuyết về thƣơng mại quốc tế Vào cuối thế kỷ 15, các nhà kinh tế học cổ điển đã phát hiện ra vai trò quan trọng của thương mại quốc tế đối với hoạt động phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Từ đó cho đến nay nhiều thế hệ các nhà kinh tế học trên thế giới đã kế thừa, bổ sung và phát triển các học thuyết về thương mại quốc tế. Sau đây là nội dung cơ bản của một số học thuyết thương mại quốc tế.

Thuyết trọng thƣơng Chủ nghĩa trọng thương là tư tưởng kinh tế đầu tiên của giai cấp tư sản, ra đời trước hết ở Anh, Pháp và sau đó lan rộng sang các nước châu Âu vào khoảng cuối thế kỷ XV đầu thế kỷ XVII. Thuyết trọng thương bao gồm một số nội dung cơ bản: coi trọng xuất nhập khẩu, cho rằng xuất siêu là con đường mang lại sự phồn thịnh cho đất nước. Bên cạnh việc đánh giá cao vai trò của thương mại quốc tế, thuyết còn đề cao sự can thiệp sâu của Chính phủ vào các hoạt động kinh tế và ngoại thương thông qua việc lập ra hàng rào thuế quan, khuếch trương xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu. Các học giả trọng thương được gọi là “những nhà kinh tế dân tộc chủ nghĩa” vì họ cho rằng một quốc gia có thể có lợi nhờ mậu dịch trên sự hy sinh của một quốc gia khác.

Điều đó có nghĩa là mậu dịch quốc tế là một trò chơi có tổng bằng không2. Mặc dù còn những hạn chế về lý luận song hệ thống quan điểm của chủ nghĩa trọng thương đã tạo ra những tiền đề kinh tế cho các lý thuyết kinh tế thị trường sau này, đặc biệt là những quan điểm về vai trò kinh tế của nhà nước. Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith Adam Smith (1723 – 1790) là nhà lý luận kinh tế chính trị học nổi tiếng người Anh. Ông được xem là cha đẻ của lý thuyết kinh tế thị trường, đưa ra ý tưởng về lợi thế tuyệt đối để giải thích nguồn gốc và lợi ích của thương mại quốc tế.

2 Theo Hoàng Thị Chỉnh, Nguyễn Hữu Lộc và Nguyễn Phú Tụ, 2007. Giáo Trình Kinh Tế Quốc Tế. Nhà xuất bản Thống kê. 123doc 7 Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith đề cao vai trò của cá nhân và các doanh nghiệp, ủng hộ cho nền thương mại tự do mà không có sự can thiệp của Chính phủ.

Theo đó sẽ có một bàn tay vô hình dẫn dắt mỗi cá nhân hướng đến lợi ích chung ngoài mong đợi của cá nhân đó. Theo ông, hai quốc gia mậu dịch với nhau là tự nguyện và cả hai đều cùng phải có lợi, khác hẳn với thuyết trọng thương khi cho rằng một quốc gia chỉ có lợi trên sự hy sinh của quốc gia khác. Ông khẳng định nguyên tắc phân công lao động để tạo ra nhiều lợi nhuận làm cơ sở cho sự ra đời của lý thuyết lợi thế tuyệt đối. Tuy nhiên lợi thế tuyệt đối chỉ có thể giải thích được một phần trong mậu dịch thế giới ngày nay ví dụ như giữa nước phát triển với nước đang phát triển, còn các trường hợp khác thì chưa thể giải thích hợp lý được.

Quy luật lợi thế so sánh của David Ricardo David Ricardo (1772 – 1823) là nhà kinh tế học nổi tiếng người Anh. Ông cho rằng nếu mỗi quốc gia chuyên môn hóa vào sản xuất và xuất khẩu những sản phẩm mà mình có lợi thế so sánh và nhập khẩu những sản phẩm mà mình không có lợi thế so sánh thì tất cả các quốc gia đều có lợi. Lợi thế so sánh ở đây là dựa vào trình độ phát triển yếu tố sản xuất của mỗi quốc gia và sẽ thay đổi theo thời gian cũng như theo trình độ phát triển của mỗi địa phương, quốc gia nhất định. Nếu như lợi thế tuyệt đối của Adam Smith được xây dựng dựa trên cơ sở khác biệt về số lượng lao động thực tế được sử dụng ở các quốc gia khác nhau, thì lợi thế so sánh lại xuất phát từ hiệu quả sản xuất tương đối.

Nhờ đó có cách lý giải cho các trường hợp giao thương mà lý thuyết về lợi thế tuyệt đối không giải thích được. Đó là cho một quốc gia không có lợi thế tuyệt đối so với quốc gia khác ở cả hai sản phẩm nhưng vẫn có lợi khi trao đổi với nhau trừ trường hợp một quốc gia có cùng một tỷ lệ về năng suất lao động hay chi phí sản xuất đối với quốc gia kia ở cả hai sản phẩm. Lý thuyết về chi phí cơ hội của Haberler Gottfried von Haberler (1900 – 1995) là một nhà kinh tế học nổi tiếng người Hoa Kỳ gốc Áo. Theo ông, chi phí cơ hội của một sản phẩm là số lượng của một 123doc 8 sản phẩm khác mà người ta phải hy sinh để có đủ tài nguyên làm tăng thêm một đơn vị sản phẩm thứ nhất.

Nội dung của lý thuyết về chi phí cơ hội đó là nếu mỗi quốc gia chuyên môn hoá sản xuất và xuất khẩu sản phẩm mà mình có chi phí cơ hội thấp hơn và nhập khẩu sản phẩm mà mình có chi phí cơ hội cao hơn thì tất cả các quốc gia đều có lợi. Như vậy lý thuyết chi phí cơ hội vẫn sử dụng quy luật lợi thế so sánh để giải thích mậu dịch quốc tế. Tuy nhiên lý thuyết chi phí cơ hội đã khắc phục được khiếm khuyết trong lý thuyết của David Ricardo khi giả thiết rằng lao động không phải là yếu tố sản xuất duy nhất hay đồng nhất để tạo ra sản phẩm như quy luật lợi thế so sánh. Lý thuyết hiện đại về thƣơng mại quốc tế của Heckscher – Ohlin Lý thuyết hiện đại về thương mại quốc tế của Heckscher – Ohlin hay còn gọi là lý thuyết yếu tố thâm dụng được phát biểu như sau: Một quốc gia sẽ xuất khẩu sản phẩm thâm dụng yếu tố mà quốc gia đó dư thừa tương đối và nhập khẩu sản phẩm thâm dụng yếu tố mà quốc gia khan hiếm tương đối.

Lý thuyết H – O giải thích được sự khác nhau trong giá cả sản phẩm so sánh hay lợi thế so sánh giữa các quốc gia là sự khác nhau giữa các yếu tố thừa tương đối hoặc khan hiếm tương đối hay nguồn lực sản xuất vốn có của mỗi quốc gia. Vận dụng các lý thuyết này tác giả nhận thấy ngành dừa của tỉnh Bến Tre có nhiều lợi thế và tiềm năng để phát triển. Dừa Bến Tre có những lợi thế như năng suất dừa cao nhất thế giới vào khoảng 7.700 trái/ha, trọng lượng mỗi trái đạt 1.500 gram cao hơn mức bình quân thế giới là 1.300 gram, chất lượng dừa hàng đầu thế giới, chỉ số P/IC của ngành dừa đạt 4,12 tức chỉ cần đầu tư 1 đồng chi phí hàng hóa trung gian để tạo ra 4,12 đồng doanh thu, như vậy chỉ số này đã chứng minh chuỗi giá trị dừa hiện nay đang có khả năng cạnh tranh cao. Thêm vào đó, so với các ngành hàng đặc trưng và thế mạnh khác của tỉnh thì ngành dừa có lợi thế về chi phí sản xuất hơn hẳn.

Cụ thể, chi phí sản xuất 1 tấn dừa là 21,73 triệu đồng 3, thấp 3 Trần Tiến Khai và cộng sự, 2011. Báo cáo nghiên cứu Phân tích chuỗi giá trị dừa Bến Tre. Khoa Kinh tế phát triển, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh 123doc 9 hơn so với chi phí sản xuất của mặt hàng cá tra là vào khoảng 23 – 24 triệu đồng/ tấn cá4. Như vậy, vận dụng cơ sở lý thuyết về thương mại quốc tế vào thực tế hoạt động của ngành dừa Bến Tre, ta có thể nhận thấy việc đẩy mạnh sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre là hướng đi hết sức đúng đắn của ngành dừa Bến Tre.

Tổng quan về ngành dừa 1. Dừa, sản phẩm dừa và vai trò của nó Cây dừa có tên khoa học là cocos nucifera, là một trong những loại cây lấy dầu quan trọng nhất thế giới hiện nay. Cây dừa phân bố rộng rãi từ vĩ độ 20 o Bắc xuống vĩ độ 20o Nam của đường xích đạo, với tổng diện tích 12,47 triệu ha được trồng tại 93 quốc gia, trong đó các quốc gia thuộc Hiệp hội dừa Châu Á – Thái Bình Dương (APCC) chiếm tới 10,76 triệu ha. Cây dừa sau khi được trồng khoảng 4 - 5 năm thì bắt đầu cho trái với sản lượng mỗi năm là khoảng 75 trái/cây/năm.

Sau khi được thu hoạch, trái dừa khô sẽ trải qua công đoạn sơ chế để bóc tách ra các thành phần khác nhau là vỏ dừa, gáo dừa, cơm dừa và nước dừa. Các sản phẩm thô này sẽ trở thành nguyên liệu đầu vào cho hoạt động sản xuất chế biến các sản phẩm dừa. Cụ thể có thể chia ra 4 nhóm sản phẩm chính từ dừa:  Nhóm 1: các sản phẩm được chế biến từ vỏ dừa, bao gồm xơ dừa và mụn dừa. Từ xơ dừa sản xuất ra chỉ xơ dừa, thảm xơ dừa, đệm xơ dừa, dây thừng và lưới xơ dừa.

Mụn dừa được phơi hoặc sấy và gia công ép bánh với nhiều kích cỡ khác nhau.  Nhóm 2: các sản phẩm được chế biến từ gáo dừa. Gáo dừa được sản xuất thành than thiêu kết, sau đó được xay nghiền với nhiều kích cỡ khác nhau và xuất khẩu. Ngoài ra còn có than hoạt tính.

Một phần nhỏ gáo dừa được sản xuất thành các mặt hàng thủ công mỹ nghệ.  Nhóm 3: các sản phẩm được chế biến từ cơm dừa như: cơm dừa sấy, dầu dừa, sữa dừa, bột sữa dừa và một phần được dùng để chế biến bánh kẹo. 4 Võ Thị Thanh Lộc, 2009. Phân phối lợi ích và chi phí trong chuỗi giá trị cá tra ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Tạp chí Quản lý Kinh tế, Số 26. 123doc 10  Nhóm 4: các sản phẩm được chế biến từ nước dừa, như là: thạch dừa thô, thạch dừa thành phẩm, thạch dừa dưỡng da và một phần nhỏ sản xuất nước màu dừa. Cơ cấu sản phẩm xuất khẩu của các quốc gia có thế mạnh về dừa thường bao gồm dừa trái và các sản phẩm dừa.