Giải pháp đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững hàng nông sản tại các doanh nghiệp Đà Lạt

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp giúp doanh nghiệp Đà Lạt đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững hàng nông sản, nâng cao giá trị thương hiệu.

• Tác giả: Vũ Trọng Nghĩa
• Người hướng dẫn: TS. Lê Tiến Đạt
• Trường học: Đại học Thương Mại
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Giải pháp đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững hàng nông sản tại các doanh nghiệp Đà Lạt
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết nghiên cứu đề tài
• Tổng quan nghiên cứu
• Mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TIÊU CHUẨN XUẤT KHẨU NÔNG SẢN BỀN VỮNG
• 1.1. Tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững hàng nông sản
• 1.1.1. Sơ lược về khái niệm phát triển bền vững
• 1.1.2. Tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững hàng nông sản
• 1.2. Vai trò của xuất khẩu bền vững hàng nông sản
• 1.2.1. Đóng góp vào phát triển kinh tế
• 1.2.2. Giải quyết việc làm, ổn định xã hội
• 1.2.3. Góp phần bảo vệ môi trường
• 1.3. Các vấn đề liên quan tới phát triển bền vững và xuất khẩu nông sản tại Việt Nam
• 1.3.1. Quan điểm của nhà nước về phát triển bền vững
• 1.3.2. Thực trạng phát triển bền vững ở Việt Nam
• 1.3.3. Thực trạng xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU HÀNG NÔNG SẢN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP ĐÀ LẠT
• 2.1. Giới thiệu chung về Đà Lạt
• 2.1.1. Đặc điểm môi trường tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm môi trường xã hội
• 2.1.3. Tổng quan sản xuất hàng nông sản tại Đà Lạt
• 2.2. Thực trạng đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững hàng nông sản tại các doanh nghiệp Đà Lạt
• 2.2.1. Thực trạng xuất khẩu rau, củ
• 2.2.2. Thực trạng xuất khẩu cà phê
• 2.2.3. Thực trạng xuất khẩu hoa
• 2.3. Những kết quả, hạn chế và nguyên nhân
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐÁP ỨNG CÁC TIÊU CHUẨN XUẤT KHẨU BỀN VỮNG HÀNG NÔNG SẢN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP ĐÀ LẠT
• 3.1. Mục tiêu xuất khẩu bền vững hàng nông sản tại Đà Lạt
• 3.2. Đề xuất một số giải pháp cho các doanh nghiệp
• 3.2.1. Nâng cao khả năng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của hàng nông sản
• 3.2.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.2.3. Phát triển mô hình liên kết, mô hình HTX
• 3.3. Một số kiến nghị cho các cơ quan quản lý nhà nước
• 3.3.1. Hỗ trợ doanh nghiệp về công nghệ, tài chính
• 3.3.2. Hỗ trợ doanh nghiệp phát triển thị trường
• 3.3.3. Tăng cường hiệu quả quản lý đất nông nghiệp
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nông sản Đà Lạt và tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững

Nông sản Đà Lạt là một trong những thế mạnh kinh tế của thành phố, với các sản phẩm như rau, củ, hoa và cà phê. Tuy nhiên, để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững, các doanh nghiệp cần tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về chất lượng, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Xuất khẩu bền vững không chỉ đảm bảo lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và ổn định xã hội. Các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP và VietGAP là những yêu cầu bắt buộc để nông sản Đà Lạt có thể thâm nhập thị trường quốc tế.

1.1. Thực trạng nông sản Đà Lạt

Nông sản Đà Lạt được biết đến với chất lượng cao và đa dạng chủng loại. Tuy nhiên, việc xuất khẩu vẫn còn nhiều hạn chế do thiếu sự chuẩn hóa trong quy trình sản xuất và bảo quản. Các doanh nghiệp thường tập trung vào số lượng hơn là chất lượng, dẫn đến sản phẩm chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu.

1.2. Yêu cầu về tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững

Tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững đòi hỏi các doanh nghiệp phải tuân thủ các quy trình sản xuất an toàn, bảo vệ môi trường và đảm bảo chất lượng sản phẩm. Các chứng nhận như GlobalGAP và VietGAP là điều kiện tiên quyết để nông sản Đà Lạt có thể xuất khẩu sang các thị trường khó tính như EU và Mỹ. Việc áp dụng các tiêu chuẩn này không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn giúp doanh nghiệp xây dựng thương hiệu uy tín.

II. Giải pháp bền vững cho nông sản Đà Lạt

Để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững, các doanh nghiệp Đà Lạt cần áp dụng các giải pháp bền vững trong quy trình sản xuất và quản lý chuỗi cung ứng. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và áp dụng công nghệ hiện đại là những yếu tố then chốt giúp nông sản Đà Lạt đạt chuẩn quốc tế. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc cung cấp công nghệ và tài chính cũng đóng vai trò quan trọng.

2.1. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Một trong những giải pháp bền vững quan trọng là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Các doanh nghiệp cần đào tạo nhân viên về kỹ thuật sản xuất, bảo quản và đóng gói sản phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tăng hiệu quả sản xuất, giảm thiểu lãng phí và bảo vệ môi trường.

2.2. Áp dụng công nghệ hiện đại

Áp dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất và quản lý chuỗi cung ứng là yếu tố then chốt để đạt được xuất khẩu bền vững. Các công nghệ như IoT, blockchain và AI có thể giúp doanh nghiệp theo dõi và kiểm soát chất lượng sản phẩm từ khâu sản xuất đến khi xuất khẩu. Điều này không chỉ đảm bảo chất lượng sản phẩm mà còn tăng tính minh bạch và uy tín của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

III. Phát triển thị trường xuất khẩu bền vững

Thị trường xuất khẩu là yếu tố quyết định sự thành công của nông sản Đà Lạt. Để phát triển thị trường xuất khẩu bền vững, các doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường, tránh phụ thuộc vào một số thị trường nhất định. Việc xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm cũng là những yếu tố quan trọng giúp nông sản Đà Lạt có thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

3.1. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu

Để giảm thiểu rủi ro, các doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, không nên phụ thuộc quá nhiều vào một số thị trường như Trung Quốc. Việc mở rộng sang các thị trường khó tính như EU và Mỹ sẽ giúp nâng cao giá trị và uy tín của nông sản Đà Lạt. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng chiến lược tiếp thị hiệu quả.

3.2. Xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm

Xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm là yếu tố quan trọng giúp nông sản Đà Lạt có thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào thiết kế bao bì, mẫu mã và quảng bá sản phẩm thông qua các kênh truyền thông và hội chợ quốc tế. Việc này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tăng khả năng tiếp cận với các thị trường tiềm năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam đã khẳng định vị thế là một trong những cường quốc xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới với kim ngạch năm 2018 đạt trên 40,02 tỷ USD và tiếp tục lập kỷ lục với 41,3 tỷ USD vào năm 2019. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu nông nghiệp vẫn chủ yếu phát triển theo chiều rộng, giá trị gia tăng thấp và phụ thuộc lớn vào thị trường truyền thống như Trung Quốc (chiếm tới 65,7% thị phần xuất khẩu rau quả năm 2019). Thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng sở hữu tiềm năng nông nghiệp công nghệ cao hàng đầu cả nước với diện tích canh tác công nghệ cao đạt 5.970 ha (chiếm 56,8% tổng diện tích đất nông nghiệp), tạo ra giá trị sản xuất bình quân 170 triệu đồng/ha/năm. Mặc dù vậy, hoạt động xuất khẩu của địa phương vẫn chưa tương xứng với tiềm năng khi mới chỉ khoảng 10% sản lượng hoa và chưa đầy 10% sản lượng rau củ thâm nhập được vào các thị trường quốc tế chính ngạch.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những rào cản khiến các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản tại Đà Lạt gặp khó khăn trong việc đáp ứng các rào cản kỹ thuật khắt khe, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và yêu cầu bảo vệ môi trường toàn cầu. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về tiêu chuẩn xuất khẩu nông sản bền vững; phân tích, đánh giá thực trạng năng lực đáp ứng tiêu chuẩn của các doanh nghiệp và hợp tác xã trên địa bàn Đà Lạt; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện cấp doanh nghiệp và khuyến nghị chính sách cho các cơ quan quản lý nhà nước. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào ba nhóm mặt hàng chủ lực là rau củ, hoa cắt cành và cà phê Arabica trong giai đoạn 2016 – 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng xuất khẩu nông sản chính ngạch sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, EU và Hoa Kỳ lên mức 25% – 30% trong các giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết phát triển bền vững do Ủy ban Liên Hợp Quốc về Môi trường và Phát triển (UNCED) đề xuất năm 1987 và bổ sung tại Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất Rio 1992. Theo đó, xuất khẩu nông sản bền vững được định nghĩa là hoạt động thương mại quốc tế bảo đảm sự cân bằng hài hòa giữa ba trụ cột: hiệu quả kinh tế (tăng trưởng doanh thu và giá trị gia tăng ròng), công bằng xã hội (bảo đảm thu nhập, việc làm và trách nhiệm xã hội) và bảo vệ môi trường sinh thái (sử dụng tiết kiệm tài nguyên, kiểm soát ô nhiễm và bảo tồn đa dạng sinh học).

Khung phân tích tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững bao gồm hai nhóm tiêu chí chính:

• Nhóm quy định bắt buộc: Các biện pháp vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch thực vật (SPS), rào cản kỹ thuật trong thương mại (TBT), quy định ghi nhãn mác và an toàn vệ sinh thực phẩm theo luật định của quốc gia nhập khẩu.
• Nhóm chứng nhận tự nguyện: Các bộ tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt (VietGAP, GlobalGAP), tiêu chuẩn quản lý chất lượng và môi trường (ISO 9001, ISO 14001, ISO 22000), tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội (SA8000), chứng nhận hữu cơ và bảo hộ chỉ dẫn địa lý (GI).

Lý thuyết chuỗi giá trị và lợi thế cạnh tranh quốc tế cũng được vận dụng để làm rõ nguyên nhân nông sản Việt Nam nói chung và Đà Lạt nói riêng thường nằm ở phân khúc giá trị thấp. Điển hình, thị trường thực phẩm hữu cơ toàn cầu đã tăng trưởng mạnh từ 15,5 tỷ USD năm 1999 lên hơn 80 tỷ USD vào năm 2014, đòi hỏi quy trình canh tác phải chuyển đổi để đáp ứng xu thế tiêu dùng xanh. Đồng thời, việc các thị trường như EU áp dụng tần suất kiểm tra dư lượng hóa chất lên tới 20% đối với quả thanh long và 50% đối với các loại rau thơm nhập khẩu từ Việt Nam đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chuẩn hóa quy trình kỹ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn lựa chọn cách tiếp cận nghiên cứu định tính với phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình (case study). Phương pháp này cho phép đi sâu tìm hiểu, phân tích chi tiết các rào cản thực tế tại từng mô hình doanh nghiệp và hợp tác xã cụ thể, nơi mà các dữ liệu định lượng đơn thuần khó phản ánh toàn diện bức tranh quản trị và kỹ thuật.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo phương pháp chọn mẫu chỉ tiêu (purposive sampling). Tác giả đã tiến hành khảo sát thực địa và phỏng vấn sâu trực tiếp các giám đốc, chủ cơ sở sản xuất và chuyên gia quản lý tại các đơn vị tiêu biểu đại diện cho ba ngành hàng mũi nhọn của Đà Lạt:

• Ngành rau củ: Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Tổng hợp Anh Đào (270 ha canh tác, sản lượng 36.000 tấn/năm) và Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Tổng hợp Tân Tiến (30 ha canh tác, sản lượng trên 2.500 tấn/năm).
• Ngành hoa: Công ty TNHH Dalat Hasfarm (đơn vị FDI tiên phong chiếm 80% kim ngạch xuất khẩu hoa của địa phương) và Langbiang Farm.
• Ngành cà phê: Trang trại Son Pacamara Specialty Coffee, Công ty TNHH Cà phê Là Việt và Hợp tác xã K'Ho Coffee.

Dữ liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 2016 – 2020 từ các báo cáo chính thức của Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Tổng cục Hải quan, Sở Công Thương tỉnh Lâm Đồng và Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng tỉnh Lâm Đồng. Đợt khảo sát thu thập dữ liệu sơ cấp trực tiếp được triển khai vào tháng 10 năm 2019. Toàn bộ dữ liệu thu thập được phân tích, tổng hợp và so sánh đối chiếu nhằm nhận diện điểm nghẽn và cơ hội nâng cao tính bền vững cho hoạt động xuất khẩu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tồn tại sự chênh lệch rất lớn giữa năng lực sản xuất thực tế và tỷ trọng nông sản tham gia vào chuỗi xuất khẩu chính ngạch. Thành phố Đà Lạt có diện tích gieo trồng rau đạt 12.176 ha với sản lượng trên 454.000 tấn, diện tích hoa đạt 6.050 ha với sản lượng 2.752 triệu cành. Tuy nhiên, tỷ lệ xuất khẩu hoa chỉ đạt khoảng 10% tổng sản lượng (tương đương 300 triệu cành, đạt giá trị khoảng 48 triệu USD năm 2019) và hơn 90% sản lượng rau củ vẫn hoàn toàn phụ thuộc vào kênh phân phối nội địa.

Thứ hai, tỷ lệ nông sản đạt chuẩn đồng nhất để xuất khẩu còn ở mức rất thấp, gây tổn thất kinh tế lớn cho doanh nghiệp. Khảo sát thực tế tại Hợp tác xã Nông nghiệp Tổng hợp Anh Đào cho thấy, đối với mặt hàng rau xà lách xuất khẩu đi Hàn Quốc và Singapore, chỉ có khoảng 20% – 30% sản lượng thu hoạch đạt chuẩn quy cách (trọng lượng chuẩn từ 400g – 600g/cây và không nhiễm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật). Để đóng đủ 1 container xuất khẩu quy cách 12 tấn, hợp tác xã phải tổ chức sản xuất và thu gom tới 60 tấn rau nguyên liệu.

Thứ ba, sự phân hóa mạnh mẽ về giá trị xuất khẩu giữa sản phẩm xuất thô và sản phẩm có thương hiệu chất lượng cao. Cà phê Arabica Đà Lạt với diện tích khoảng 3.500 ha có tiềm năng thương hiệu rất lớn khi được Tập đoàn Starbucks lựa chọn phân phối toàn cầu với tên gọi Dalat Blend ở mức giá 12,5 USD cho một gói 250g (tương đương hơn 1,16 triệu đồng/kg). Ngược lại, hơn 90% lượng cà phê xuất khẩu chung của Việt Nam vẫn ở dạng thô với mức giá xuất khẩu bình quân sang thị trường Mỹ năm 2018 chỉ đạt 1.881 USD/tấn (tương đương khoảng 43.000 đồng/kg) – mức thấp nhất trong số 10 quốc gia xuất khẩu cà phê lớn nhất sang thị trường này.

Thứ tư, áp lực tiêu cực lên môi trường sinh thái do mô hình canh tác chưa bền vững. Khoảng 54% diện tích đất sản xuất nông nghiệp tại Đà Lạt hiện bị bao phủ bởi nhà kính và màng che nilon. Thực trạng này làm gia tăng nhiệt độ không khí cục bộ từ 1°C – 2°C, làm mất khả năng thẩm thấu nước tự nhiên của đất, tạo ra dòng chảy xiết gây ngập lụt trung tâm đô thị và sạt lở đất trong mùa mưa với lượng mưa bình quân lên tới 1.800 mm/năm.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu chỉ ra rằng nguyên nhân cốt lõi khiến nông sản Đà Lạt chưa thể vươn xa trên thị trường quốc tế là do phần lớn doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, thiếu vốn đầu tư dài hạn cho công nghệ bảo quản sau thu hoạch. Rau quả tươi của Đà Lạt xuất khẩu sang các thị trường cao cấp chủ yếu phải vận chuyển bằng đường hàng không, làm chi phí logistics đội lên gấp nhiều lần so với các đối thủ cạnh tranh từ Thái Lan hay Malaysia. Cho đến nay, ngoại trừ Công ty Dalat Hasfarm làm chủ được công nghệ chuỗi lạnh để xuất khẩu 80% sản lượng hoa sang thị trường Nhật Bản và Úc bằng đường biển từ năm 2017, hầu hết các đơn vị trong nước vẫn chưa giải quyết được bài toán bảo quản dài ngày.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp gặp trở ngại lớn trong việc thích ứng với các rào cản kỹ thuật phi thuế quan. Dữ liệu thực trạng phản ánh sự tương phản rõ rệt khi trình bày qua biểu đồ cơ cấu thị trường: tỷ trọng xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Nhật Bản chỉ đạt 3,3%, Hoa Kỳ 4%, trong khi thị trường Trung Quốc chiếm tới 65,7%. Đồng thời, bảng tổng hợp phân tích tiêu chuẩn kỹ thuật chỉ ra rằng các đơn vị như Hợp tác xã Tân Tiến dù đã đạt chuẩn VietGAP và cắt giảm 60% thuốc bảo vệ thực vật nhưng vẫn chưa đủ điều kiện chuyển đổi lên GlobalGAP do hạn chế về quy hoạch vùng đệm, nguồn nước và hồ sơ kiểm soát truy xuất nguồn gốc. Kết quả này hoàn toàn đồng nhất với nhận định của các nghiên cứu trước đây về tác động của rào cản kỹ thuật đối với nông sản Việt Nam, khẳng định rằng nếu không chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh và đạt chứng nhận quốc tế, nông sản Đà Lạt sẽ tiếp tục bị ép giá trên thị trường toàn cầu.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững hàng nông sản tại Đà Lạt, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Chuẩn hóa quy trình canh tác và chuyển đổi chứng nhận quốc tế: Các doanh nghiệp và hợp tác xã cần chủ động nâng cấp quy trình sản xuất từ VietGAP lên GlobalGAP, HACCP, ISO 22000 và tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ. Mục tiêu đến năm 2025 nâng tỷ lệ nông sản đạt chuẩn kiểm dịch xuất khẩu lên mức 40% – 45%, loại bỏ hoàn toàn việc sử dụng hóa chất cấm và ưu tiên 100% chế phẩm sinh học đối với rau ăn lá. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo các doanh nghiệp, Hội đồng quản trị các hợp tác xã nông nghiệp Đà Lạt.

2. Đầu tư công nghệ sau thu hoạch và tối ưu hóa logistics chuỗi lạnh: Triển khai lắp đặt hệ thống kho lạnh sơ chế đạt chuẩn, ứng dụng công nghệ bao gói khí quyển biến đổi (MAP) và công nghệ chiếu xạ bảo quản. Mục tiêu giai đoạn 2021 – 2024 chuyển đổi thành công tối thiểu 30% sản lượng rau củ xuất khẩu sang phương thức vận tải đường biển nhằm giảm từ 35% – 50% chi phí vận chuyển. Chủ thể thực hiện: Các doanh nghiệp xuất khẩu phối hợp với Hiệp hội Rau quả và Hiệp hội Hoa Đà Lạt.

3. Nâng cao năng lực quản trị chuỗi cung ứng và đào tạo nhân sự quốc tế: Xây dựng chương trình tập huấn kỹ thuật định kỳ cho 100% nông hộ liên kết về quy trình kiểm soát dư lượng; tuyển dụng và bồi dưỡng đội ngũ chuyên viên am hiểu nghiệp vụ ngoại thương, thành thạo ngoại ngữ để trực tiếp đàm phán hợp đồng, chấm dứt việc phụ thuộc vào thương lái trung gian. Chủ thể thực hiện: Doanh nghiệp xuất khẩu phối hợp các trường đại học và viện nghiên cứu trên địa bàn.

4. Kiến nghị hoàn thiện cơ chế chính sách và quản lý đất nông nghiệp: Đề nghị UBND tỉnh Lâm Đồng và Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn quy hoạch lại diện tích nhà kính, khống chế mật độ mái che dưới 40% tại các thung lũng dốc để bảo vệ môi trường sinh thái; hỗ trợ 50% chi phí đánh giá cấp chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế lần đầu cho các hợp tác xã; đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại và bảo vệ bản quyền thương hiệu "Đà Lạt - Kết tinh kỳ diệu từ đất lành". Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh Lâm Đồng, Sở Công Thương, Sở NN-PTNT tỉnh Lâm Đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo doanh nghiệp và ban quản trị hợp tác xã nông nghiệp: Cung cấp bức tranh thực tế về các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế, gợi ý lộ trình chuyển đổi quy trình sản xuất, xây dựng chuỗi liên kết bền vững với nông hộ và giải pháp kiểm soát chất lượng nhằm giảm tỷ lệ hao hụt từ 70% xuống dưới 20%.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và bằng chứng thực nghiệm để Sở Công Thương, Sở NN-PTNT tỉnh Lâm Đồng xây dựng đề án phát triển nông nghiệp công nghệ cao, ban hành chính sách quản lý mật độ nhà kính và thiết kế các gói hỗ trợ xúc tiến thương mại nông sản giai đoạn 2021 – 2030.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế, Quản trị kinh doanh: Tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu tình huống, hệ thống hóa khung lý thuyết thương mại quốc tế gắn với phát triển bền vững và chuỗi giá trị nông sản vùng Tây Nguyên.

4. Chuyên gia tư vấn chất lượng và xúc tiến thương mại: Nắm bắt chi tiết các khó khăn thực tế của doanh nghiệp địa phương trong việc tiếp cận các tiêu chuẩn ISO 22000, GlobalGAP, SA8000, từ đó thiết kế các chương trình tư vấn, đào tạo sát với năng lực thực tế của khu vực kinh tế tư nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chuẩn xuất khẩu nông sản bền vững gồm những nhóm tiêu chí cơ bản nào?
Tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững bao gồm hai nhóm chính: quy định kỹ thuật bắt buộc của quốc gia nhập khẩu (kiểm dịch thực vật SPS, an toàn thực phẩm TBT) và các tiêu chuẩn chứng nhận tự nguyện (GlobalGAP, ISO 14001, ISO 22000, SA8000, chứng nhận hữu cơ). Các tiêu chuẩn này đảm bảo hài hòa ba mục tiêu: mang lại hiệu quả kinh tế cao, bảo đảm công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái.

2. Tại sao nông sản Đà Lạt có sản lượng lớn nhưng tỷ lệ xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường khó tính còn thấp?
Nguyên nhân chủ yếu do hơn 90% doanh nghiệp có quy mô nhỏ lẻ, thiếu công nghệ xử lý và kho lạnh bảo quản sau thu hoạch, dẫn đến việc phải vận chuyển bằng đường hàng không với chi phí rất cao. Hơn nữa, tính đồng nhất của sản phẩm chưa cao (chỉ 20% – 30% sản lượng đạt chuẩn quy cách đóng gói) và khó kiểm soát triệt để dư lượng hóa chất theo yêu cầu nghiêm ngặt của Nhật Bản hay EU.

3. Mô hình hợp tác xã đóng vai trò gì trong việc đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu của địa phương?
Hợp tác xã đóng vai trò đầu mối hạt nhân trong chuỗi liên kết với hàng chục nông hộ, giúp chuyển giao quy trình kỹ thuật VietGAP/GlobalGAP đồng bộ, quản lý cấp mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Mô hình này giúp tập hợp quy mô diện tích đủ lớn (như Hợp tác xã Anh Đào với 270 ha) để cung ứng các đơn hàng xuất khẩu số lượng lớn từ 20 đến 60 tấn theo yêu cầu của đối tác nước ngoài.

4. Vì sao việc chuyển đổi từ vận chuyển hàng không sang đường biển là giải pháp sống còn cho nông sản tươi Đà Lạt?
Vận chuyển hàng không làm tăng giá thành sản phẩm lên gấp nhiều lần, khiến rau hoa Đà Lạt mất lợi thế cạnh tranh trước nông sản từ Thái Lan hay Trung Quốc. Khi làm chủ được công nghệ bảo quản lạnh để vận chuyển đường biển như bài học thành công của Công ty Dalat Hasfarm từ năm 2017 (chiếm 80% lượng hoa xuất khẩu), doanh nghiệp sẽ cắt giảm được tới 40% chi phí logistics và mở rộng biên lợi nhuận.

5. Tỷ lệ phủ kín nhà kính 54% tại Đà Lạt gây ra những hệ lụy môi trường cụ thể nào?
Mật độ nhà kính quá dày đặc ngăn cản nước mưa thấm vào tầng nước ngầm, tạo ra các dòng chảy bề mặt xiết trên địa hình đồi dốc gây ngập úng đô thị và sạt lở đất thường xuyên trong mùa mưa (lượng mưa trung bình 1.800 mm/năm). Đồng thời, hiệu ứng lồng kính làm tăng nhiệt độ trung bình của thành phố lên 1°C – 2°C, đe dọa trực tiếp đến cảnh quan thiên nhiên và vi khí hậu ôn đới đặc trưng của địa phương.

Kết luận

• Khẳng định tính cấp thiết của việc chuyển đổi hoạt động xuất khẩu nông sản tại Đà Lạt từ chiều rộng sang chiều sâu, lấy tiêu chuẩn bền vững làm thước đo giá trị cốt lõi.
• Xác định điểm nghẽn lớn nhất của địa phương nằm ở công nghệ sơ chế, bảo quản sau thu hoạch yếu kém và khó khăn trong việc kiểm soát tính đồng nhất của sản phẩm.
• Chuẩn hóa quy trình canh tác theo các chứng nhận quốc tế (GlobalGAP, ISO 22000, SA8000) là con đường duy nhất để nông sản vượt qua các rào cản kỹ thuật tại Nhật Bản, EU và Hoa Kỳ.
• Phát triển mô hình liên kết chuỗi giá trị chặt chẽ giữa Hợp tác xã – Doanh nghiệp – Nông hộ nhằm đảm bảo truy xuất nguồn gốc và duy trì chất lượng ổn định cho các đơn hàng quy mô lớn.
• Thiết lập sự cân bằng sinh thái bằng cách quy hoạch hợp lý mật độ nhà kính, giảm thiểu tác động tiêu cực của hóa chất nhằm bảo vệ môi trường và giữ vững thương hiệu "Đà Lạt - Kết tinh kỳ diệu từ đất lành".

Lộ trình triển khai tiếp theo trong giai đoạn 2021 – 2025 đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của các cấp chính quyền và cộng đồng doanh nghiệp trong việc hiện đại hóa chuỗi cung ứng lạnh và số hóa quản lý vùng trồng. Doanh nghiệp cần chủ động hành động ngay hôm nay để đưa nông sản Đà Lạt vươn tầm thế giới một cách bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I của Nghị định 57/2018/NĐ - CP về cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn [21] thì khái niệm nông sản được quy định cụ thể như sau: “Nông sản là sản phẩm của các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, diêm nghiệp”. Nông sản hàng hóa hay hàng nông sản (cash crops) là khái niệm dùng để chỉ các loại nông sản mà người nông dân sản xuất ra với mục đích bán ra thị trường. Ngược với nông sản hàng hóa là nông sản phục vụ cho mục đích tự sản, tự tiêu [17]. Theo Hiệp định Nông nghiệp của WTO [15] nô ng sả n được xá c định là những loại hàng hoá có nguồn gốc từ hoạt động nông nghiệp: o Các sản phẩm nông nghiệp cơ bản như lúa gạo, lúa mỳ, bột mỳ, sữa, động vật sống, cà phê, hồ tiêu, hạt điều, chè, rau quả tươi.

o Các sản phẩm phái sinh như bánh mỳ, bơ, dầu ăn, thịt. o Các sản phẩm được chế biến từ sản phẩm nông nghiệp như bánh kẹo, sản phẩm từ sữa, xúc xích, nước ngọt, rượu, bia, thuốc lá, bông xơ, da động vật thô. Từ điển kinh tế học đưa ra định nghĩa [17]: nông sản xuất khẩu (agricultural export) là các sản phẩm nông nghiệp được làm ra để xuất khẩu chứ không phải cho mục đích tự cung tự cấp hay cho thị trường trong nước. Do đó căn cứ vào điều 28, mục 1, chương 2 của Luật thương mại Việt Nam [6], ta có thể đưa ra định nghĩa về xuất khẩu hàng nông sản như sau: xuất khẩu hàng nông sản là hoạt động đưa hàng nông sản ra trao đổi ngoài lãnh thổ Việt Nam hoặc 11 đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.2 Xuất khẩu nông sản bền vững • Xác định vấn đề Trong mỗi lĩnh vực khác nhau lý thuyết về phát triển bền vững được áp dụng và biến đổi sao cho phù hợp với nội hàm và đặc điểm riêng của mỗi ngành cũng như lĩnh vực đó và hoạt động xuất khẩu hàng nông sản cũng không là ngoại lệ.

Theo quan niệm của tác giả bài báo “Phát triển xuất khẩu nông sản theo hướng bền vững” [28] xuất khẩu nói chung và xuất khẩu nông sản nói riêng theo quan điểm phát triển bền vững không phải là tìm cách tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bằng mọi giá mà sự tăng trưởng xuất khẩu đó phải luôn bảo đảm hài hòa giữa các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường, giữa lợi ích trước mắt cũng như lâu dài. Từ nội dung của phát triển bền vững ta xác định, xuất khẩu bền vững hàng nông sản là hoạt động xuất khẩu nông sản đảm bảo các tiêu chí sau: - Xuất khẩu hàng nông sản đem lại hiệu quả về mặt kinh tế. - Xuất khẩu hàng nông sản đem lại lợi ích lâu dài tích cực cho cộng đồng. - Xuất khẩu hàng nông sản đảm bảo dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên đồng thời bảo vệ môi trường.

• Nội dung của xuất khẩu nông sản bền vững a. Xuất khẩu hàng nông sản đem lại hiệu quả về mặt kinh tế Hoạt động xuất khẩu của Việt Nam hiện nói chung và xuất khẩu hàng nông sản nói riêng vẫn chủ yếu phát triển theo chiều rộng với mục tiêu gia tăng quy mô cũng như sản lượng, chưa chú trọng đầu tư chiều sâu nhằm sản xuất ra những sản phẩm nông sản đặc thù, chất lượng tốt đem lại giá trị gia tăng cao. Để có thể mang lại lợi ích lâu dài về kinh tế, hoạt động xuất khẩu hàng nông sản cần dựa trên các sản phẩm đáp ứng được đòi hỏi ngày càng cao của thị trường thế giới.