Luận văn: Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tại huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ.

• Tác giả: Lê Thành Sơn
• Người hướng dẫn: Kiều Thị Thu Hương
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Giải Quyết Việc Làm Cho Lao Động Nông Thôn Huyện Phù Ninh, Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• 1. Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.3. Đặc điểm nguồn lao động nông thôn
• 1.4. Vai trò của nguồn lao động nông thôn
• 1.5. Đặc điểm của thị trường lao động nông thôn
• 1.6. Sử dụng lao động nông thôn
• 1.7. Việc làm và giải quyết việc làm ở nông thôn
• 1.8. Hậu quả kinh tế xã hội của thất nghiệp và thiếu việc làm
• 1.9. Yếu tố ảnh hưởng tới vấn đề giải quyết việc làm cho lao động nông thôn
• 1.10. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.11. Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động nông thôn
• 1.12. Một số kinh nghiệm về tạo việc làm cho lao động nông thôn ở một số địa phương
• 1.13. Một số công trình nghiên cứu khoa học về việc làm lao động nông thôn ở nước ta
• 1.14. Kinh nghiệm và bài học rút ra cho giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Phù Ninh
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 2.6. Tiếp cận nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.9. Điều kiện tự nhiên huyện Phù Ninh
• 2.10. Tình hình phát triển kinh tế huyện Phù Ninh
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Phù Ninh
• 3.2. Nguồn lao động nông thôn của huyện Phù Ninh
• 3.3. Tình hình việc làm của lao động nông thôn huyện Phù Ninh
• 3.4. Một số mô hình điển hình về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Phù Ninh
• 3.5. Kết quả điều tra việc làm của lao động hộ nông thôn tại một số xã huyện Phù Ninh
• 3.6. Những khó khăn, hạn chế và giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Phù Ninh
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH
• PHIẾU ĐIỀU TRA LAO ĐỘNG VÀ VIỆC LÀM NÔNG HỘ

Tóm tắt

I. Tổng quan vấn đề việc làm cho lao động nông thôn Phù Ninh

Huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ, là một địa bàn có đặc trưng kinh tế thuần nông. Theo thống kê năm 2016, dân số toàn huyện là 95.790 người, trong đó tỷ lệ dân số sống ở khu vực nông thôn chiếm đến 84,6%. Điều này cho thấy nguồn lao động nông thôn tại Phù Ninh vô cùng dồi dào, là động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, đây cũng là một thách thức lớn đối với công tác giải quyết việc làm. Vấn đề việc làm cho lao động nông thôn Phù Ninh không chỉ là nhu cầu cơ bản để đảm bảo cuộc sống người dân mà còn là yếu tố then chốt để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, ổn định an sinh xã hội và thực hiện thành công chương trình xây dựng nông thôn mới. Thực tế cho thấy, lao động tại đây chủ yếu phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp, vốn mang tính thời vụ cao. Tình trạng thiếu việc làm và thất nghiệp, đặc biệt vào thời điểm nông nhàn, ngày càng gia tăng, dẫn đến sự chênh lệch thu nhập và tiềm ẩn nhiều bất ổn xã hội. Chính quyền địa phương đã triển khai nhiều chính sách như cho vay vốn, chuyển dịch cơ cấu cây trồng, phát triển làng nghề. Tuy nhiên, hiệu quả mang lại chưa thực sự đột phá. Do đó, việc nghiên cứu và đưa ra các giải pháp việc làm mang tính chiến lược, toàn diện, dựa trên cơ sở phân tích sâu sắc thực trạng và tiềm năng của địa phương là vô cùng cấp thiết. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích những khó khăn, thách thức và đề xuất các phương pháp khả thi nhằm tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho lao động nông thôn Phù Ninh, góp phần nâng cao đời sống người dân và thúc đẩy sự phát triển chung của toàn huyện.

1.1. Bối cảnh kinh tế xã hội tại huyện Phù Ninh Phú Thọ

Phù Ninh là một huyện thuần nông của tỉnh Phú Thọ, với phần lớn dân cư sinh sống và làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp. Cơ cấu kinh tế địa phương vẫn còn phụ thuộc nhiều vào trồng trọt và chăn nuôi. Quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa diễn ra còn chậm, chưa tạo ra đủ sức hút để chuyển dịch một lượng lớn lao động từ nông nghiệp sang các ngành phi nông nghiệp. Theo luận văn của tác giả Lê Thành Sơn (2018), dù đã có những chương trình mục tiêu quốc gia được triển khai, nhưng sự chuyển dịch cơ cấu lao động còn hạn chế. Sức ép dân số tăng tự nhiên hàng năm càng làm cho vấn đề việc làm cho lao động nông thôn trở nên gay gắt hơn. Diện tích đất canh tác trên đầu người có xu hướng giảm, trong khi các ngành nghề dịch vụ, công nghiệp tại chỗ chưa phát triển đủ mạnh để hấp thụ hết lực lượng lao động dôi dư.

1.2. Tầm quan trọng của giải quyết việc làm cho người lao động

Giải quyết việc làm không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn có giá trị xã hội sâu sắc. Việc làm ổn định giúp người lao động có thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống, giảm tỷ lệ đói nghèo. Đồng thời, nó góp phần quan trọng vào việc giữ gìn an ninh trật tự, hạn chế các tệ nạn xã hội phát sinh từ tình trạng thất nghiệp. Đối với lao động nông thôn Phù Ninh, có việc làm đồng nghĩa với việc phát huy được tiềm năng, nguồn lực tại chỗ, tạo ra của cải vật chất, thúc đẩy kinh tế địa phương. Một khi bài toán việc làm được giải quyết hiệu quả, huyện Phù Ninh sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển bền vững, hoàn thành các mục tiêu về kinh tế, văn hóa và xã hội.

II. Các thách thức lớn về việc làm cho lao động nông thôn Phù Ninh

Vấn đề việc làm cho lao động nông thôn Phù Ninh đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức đan xen. Thách thức lớn nhất đến từ chất lượng nguồn nhân lực. Theo nghiên cứu, phần lớn lao động tại đây là lao động phổ thông, chưa qua đào tạo chuyên môn. Luận văn của Lê Thành Sơn chỉ ra rằng: “có khoảng 83% là lao động chưa qua đào tạo, chưa có trình độ chuyên môn trong sản xuất nông nghiệp”. Điều này tạo ra một rào cản lớn khi họ muốn tiếp cận với các công việc đòi hỏi kỹ thuật cao trong các khu công nghiệp hoặc chuyển đổi sang các ngành nghề mới. Bên cạnh đó, thị trường lao động nông thôn còn mang tính tự phát, thiếu sự kết nối có tổ chức giữa cung và cầu. Người lao động thường tìm việc qua các mối quan hệ cá nhân, thông tin về việc làm còn hạn chế. Đặc điểm sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ cao cũng là một nguyên nhân cốt lõi gây ra tình trạng thiếu việc làm. Thời gian nông nhàn kéo dài khiến một bộ phận lớn lao động bị lãng phí sức lực, không tạo ra thu nhập. Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp - dịch vụ diễn ra nhưng chưa đủ mạnh mẽ. Các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất phi nông nghiệp trên địa bàn còn ít về số lượng, nhỏ về quy mô, chưa đủ sức hấp thụ hết lực lượng lao động dôi dư. Cuối cùng, nhận thức và tư duy của một bộ phận người lao động vẫn còn bị bó buộc trong khuôn khổ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, ngại thay đổi và thiếu chủ động trong việc tìm kiếm cơ hội việc làm mới. Đây là những nút thắt cần được tháo gỡ để giải quyết việc làm một cách bền vững.

2.1. Thực trạng thiếu việc làm và tỷ lệ thất nghiệp ở nông thôn

Tình trạng thiếu việc làm là hiện tượng phổ biến tại khu vực nông thôn Phù Ninh. Do sản xuất nông nghiệp phụ thuộc vào mùa vụ, người lao động chỉ thực sự bận rộn vào thời điểm gieo cấy và thu hoạch. Thời gian còn lại trong năm, họ không có việc làm thường xuyên, dẫn đến thu nhập bấp bênh. Tỷ lệ sử dụng thời gian lao động ở nông thôn còn thấp, theo các nghiên cứu chung chỉ đạt khoảng 70-75%. Lực lượng lao động dôi dư này nếu không được định hướng và tạo điều kiện tham gia vào các hoạt động kinh tế khác sẽ gây ra sự lãng phí nguồn lực xã hội và tạo áp lực lớn lên hệ thống an sinh.

2.2. Hạn chế về trình độ chuyên môn và kỹ năng của lao động

Chất lượng nguồn lao động nông thôn là một trong những điểm nghẽn lớn nhất. Đa số lao động chỉ có kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp truyền thống, thiếu kiến thức về khoa học kỹ thuật, kỹ năng mềm và tác phong công nghiệp. Báo cáo cho thấy tỷ lệ lao động đã qua đào tạo nghề rất thấp. Điều này khiến họ gặp khó khăn trong việc ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất, cũng như không đáp ứng được yêu cầu tuyển dụng của các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh. Việc nâng cao chất lượng nhân lực là yêu cầu cấp bách để cải thiện năng suất và mở ra cơ hội việc làm cho lao động nông thôn.

2.3. Sức ép từ chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đô thị hóa

Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa dẫn đến việc một phần diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và khu đô thị mới. Điều này làm cho một bộ phận nông dân mất đi tư liệu sản xuất chính. Mặc dù quá trình này tạo ra việc làm mới, nhưng không phải tất cả lao động nông thôn đều có thể chuyển đổi thành công. Sự thiếu hụt về kỹ năng và khó khăn trong việc thích ứng với môi trường làm việc công nghiệp khiến nhiều người rơi vào tình trạng thất nghiệp, tạo ra áp lực lớn cho địa phương trong việc giải quyết việc làm.

III. Phương pháp Đa dạng hóa ngành nghề phi nông nghiệp tại Phù Ninh

Một trong những giải pháp trọng tâm để tạo việc làm cho lao động nông thôn Phù Ninh là đẩy mạnh phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp. Thay vì chỉ phụ thuộc vào cây lúa, cần có một chiến lược toàn diện để đa dạng hóa các hoạt động kinh tế ngay tại địa phương. Giải pháp này giúp tận dụng thời gian nông nhàn, khai thác nguồn lao động tại chỗ và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn. Trọng tâm là khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống như mây tre đan, chế biến nông sản, đồ gỗ mỹ nghệ. Chính quyền cần có chính sách hỗ trợ về vốn, mặt bằng sản xuất, quảng bá sản phẩm và kết nối thị trường. Bên cạnh đó, việc khuyến khích mô hình kinh tế hộ gia đình phát triển các hoạt động dịch vụ phục vụ sản xuất và đời sống (như dịch vụ nông nghiệp, xay xát, sửa chữa nhỏ, kinh doanh tạp hóa) cũng là hướng đi hiệu quả. Các mô hình hợp tác xã, tổ hợp tác cần được củng cố và nhân rộng. Đây là cầu nối giúp các hộ sản xuất nhỏ lẻ liên kết lại với nhau, tăng cường sức mạnh trong việc tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường tiêu thụ. Việc hình thành các cụm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp quy mô nhỏ và vừa tại các xã cũng là một định hướng quan trọng. Các cụm này sẽ thu hút doanh nghiệp đầu tư, tạo ra chuỗi giá trị và cung cấp nhiều cơ hội việc làm ổn định, góp phần thực hiện thành công mục tiêu giải quyết việc làm cho người dân địa phương.

3.1. Phát triển làng nghề truyền thống và tiểu thủ công nghiệp

Phù Ninh có tiềm năng phát triển các làng nghề truyền thống và ngành nghề tiểu thủ công nghiệp (TTCN). Việc khôi phục các nghề cũ và du nhập các nghề mới không chỉ tạo ra sản phẩm hàng hóa độc đáo mà còn giải quyết được một lượng lớn lao động, đặc biệt là lao động nữ và người lớn tuổi. Cần xây dựng các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng để khuyến khích các nghệ nhân, hộ gia đình đầu tư mở rộng sản xuất. Đồng thời, tổ chức các lớp tập huấn, truyền nghề để nâng cao tay nghề cho người lao động, đảm bảo sản phẩm làm ra đáp ứng yêu cầu của thị trường.

3.2. Khuyến khích kinh tế hộ gia đình và mô hình hợp tác xã

Kinh tế hộ gia đình là đơn vị kinh tế nền tảng ở nông thôn. Cần tạo điều kiện thuận lợi để các hộ gia đình vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội, Quỹ Quốc gia về việc làm để phát triển chăn nuôi, trồng trọt theo hướng hàng hóa hoặc kinh doanh dịch vụ. Mô hình hợp tác xã kiểu mới đóng vai trò then chốt trong việc liên kết các hộ sản xuất, tổ chức cung ứng vật tư đầu vào và bao tiêu sản phẩm đầu ra, giúp người dân yên tâm sản xuất và tăng hiệu quả kinh tế, từ đó tạo thêm việc làm cho lao động nông thôn.

IV. Bí quyết nâng cao chất lượng nguồn nhân lực lao động nông thôn

Để giải quyết việc làm cho lao động nông thôn Phù Ninh một cách bền vững, không thể không nhắc đến giải pháp cốt lõi là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Một lực lượng lao động có kỹ năng, trình độ sẽ dễ dàng thích ứng với sự thay đổi của thị trường và nắm bắt các cơ hội việc làm tốt hơn. Do đó, công tác đào tạo nghề phải được đặt lên hàng đầu và cần có sự đổi mới mạnh mẽ. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế dựa trên khảo sát nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và định hướng phát triển kinh tế của địa phương. Thay vì đào tạo dàn trải, cần tập trung vào các ngành nghề mà Phù Ninh có lợi thế hoặc các ngành mà doanh nghiệp đang có nhu cầu tuyển dụng cao. Hình thức đào tạo cũng cần đa dạng, từ các lớp học ngắn hạn, dạy nghề tại chỗ cho đến việc liên kết với các trường cao đẳng, trung cấp nghề trong và ngoài tỉnh. Một yếu tố quan trọng là xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa ba nhà: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp. Doanh nghiệp tham gia vào quá trình xây dựng chương trình, tiếp nhận học viên thực tập và cam kết tuyển dụng sau đào tạo. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chính sách, hỗ trợ kinh phí và tạo môi trường thuận lợi. Việc này đảm bảo rằng lao động sau khi được đào tạo sẽ có việc làm ngay, tránh lãng phí thời gian và chi phí. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chính là đầu tư cho tương lai, là chìa khóa để lao động nông thôn tự tin bước vào thị trường lao động cạnh tranh.

4.1. Vai trò của công tác đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế

Công tác đào tạo nghề phải thoát khỏi tình trạng “dạy những gì mình có” để chuyển sang “dạy những gì thị trường cần”. Các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên của huyện cần chủ động khảo sát nhu cầu tuyển dụng của các doanh nghiệp trên địa bàn và các khu công nghiệp lân cận. Từ đó, mở các lớp đào tạo nghề ngắn hạn phù hợp như may công nghiệp, cơ khí, điện dân dụng, kỹ thuật chế biến nông sản. Chính sách hỗ trợ học phí cho các đối tượng chính sách, hộ nghèo cần được triển khai hiệu quả để tất cả người lao động có nhu cầu đều có thể tiếp cận các khóa học.

4.2. Tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp

Mối liên kết giữa đơn vị đào tạo và doanh nghiệp là yếu tố sống còn quyết định sự thành công của công tác dạy nghề. Cần khuyến khích doanh nghiệp đặt hàng đào tạo theo yêu cầu cụ thể. Doanh nghiệp có thể cử cán bộ kỹ thuật tham gia giảng dạy, hỗ trợ trang thiết bị thực hành và tạo điều kiện cho học viên thực tập. Mô hình này không chỉ giúp người học được tiếp cận với công nghệ và quy trình sản xuất thực tế mà còn đảm bảo đầu ra, giúp giải quyết việc làm ngay sau khi tốt nghiệp. Đây là hướng đi hiệu quả để nâng cao chất lượng lao động nông thôn Phù Ninh.

V. Phân tích mô hình giải quyết việc làm thành công tại Phù Ninh

Nghiên cứu thực tiễn tại huyện Phù Ninh đã ghi nhận một số mô hình điển hình về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn, mang lại hiệu quả kinh tế và xã hội tích cực. Các mô hình này là minh chứng sống động cho thấy khi có định hướng đúng đắn và sự nỗ lực chung, bài toán việc làm hoàn toàn có thể được giải quyết. Một trong những mô hình nổi bật là các làng nghề truyền thống và hợp tác xã sản xuất. Ví dụ, các làng nghề mây tre đan không chỉ giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn thu hút hàng trăm lao động tham gia, từ người già đến trẻ em, tận dụng tối đa thời gian nông nhàn để tạo thêm thu nhập. Bên cạnh đó, các mô hình Hợp tác xã - Tổ hợp tác hoạt động hiệu quả trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp hàng hóa hoặc chế biến nông sản cũng tạo ra nhiều việc làm cho lao động nông thôn. Các HTX này đứng ra tổ chức sản xuất theo quy trình, liên kết với doanh nghiệp để bao tiêu sản phẩm, giúp người nông dân ổn định đầu ra và có thu nhập cao hơn. Ngoài ra, việc triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia, đặc biệt là nguồn vốn vay từ Quỹ Quốc gia về việc làm thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội, đã chắp cánh cho nhiều hộ gia đình mạnh dạn đầu tư vào các mô hình kinh tế hộ gia đình như trang trại chăn nuôi, trồng cây ăn quả, kinh doanh dịch vụ. Những mô hình thành công này cần được tổng kết, rút kinh nghiệm và nhân rộng trên toàn huyện để tạo ra hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa công tác giải quyết việc làm.

5.1. Case study Làng nghề và hợp tác xã tạo việc làm bền vững

Các mô hình làng nghề và hợp tác xã (HTX) được xem là điểm sáng trong công tác tạo việc làm cho lao động nông thôn Phù Ninh. Các HTX nông nghiệp kiểu mới không chỉ dừng lại ở dịch vụ thủy nông, mà còn mở rộng sang cung ứng giống, vật tư và bao tiêu sản phẩm. Điều này giúp các thành viên giảm chi phí đầu vào, tăng giá trị sản phẩm và quan trọng nhất là tạo ra các vị trí việc làm trong khâu dịch vụ, sơ chế, đóng gói. Các làng nghề TTCN thì giải quyết tốt bài toán lao động thời vụ, giúp người dân “ly nông bất ly hương”, có thêm thu nhập ngay tại quê nhà.

5.2. Bài học kinh nghiệm từ các chương trình mục tiêu quốc gia

Kinh nghiệm từ các địa phương như Thanh Hóa, Hưng Yên cho thấy, việc lồng ghép hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia là chìa khóa thành công. Tại Phù Ninh, nguồn vốn từ chương trình giải quyết việc làm (chương trình 120) cần được quản lý chặt chẽ, cho vay đúng đối tượng và giám sát việc sử dụng vốn. Việc kết hợp nguồn vốn này với các chương trình khuyến nông, khuyến công sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp. Bài học rút ra là cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các ban ngành, đoàn thể (Hội Nông dân, Hội Phụ nữ) trong việc tư vấn, hướng dẫn các hộ vay vốn xây dựng phương án sản xuất kinh doanh khả thi.

VI. Triển vọng và định hướng giải quyết việc làm tại Phù Ninh

Triển vọng giải quyết việc làm cho lao động nông thôn Phù Ninh trong tương lai phụ thuộc vào việc triển khai đồng bộ và quyết liệt các giải pháp đã đề ra. Định hướng chung là phải chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, đồng thời hiện đại hóa nông nghiệp để tăng năng suất và giải phóng sức lao động. Cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh để thu hút thêm nhiều doanh nghiệp về địa phương, đặc biệt là các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động. Chính quyền cần đóng vai trò “bà đỡ”, hỗ trợ doanh nghiệp về thủ tục hành chính, mặt bằng và kết nối nguồn nhân lực. Về phía người lao động, cần nâng cao tính chủ động, tích cực học hỏi, tham gia các lớp đào tạo nghề để tự nâng cao giá trị bản thân trên thị trường lao động. Xu hướng xuất khẩu lao động cũng là một kênh quan trọng cần được quan tâm, giúp giải quyết việc làm và mang lại nguồn ngoại tệ đáng kể. Tuy nhiên, cần quản lý chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động. Nhìn chung, tương lai của việc làm cho lao động nông thôn Phù Ninh sẽ tươi sáng hơn nếu có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự chung tay của doanh nghiệp và sự nỗ lực không ngừng của mỗi người dân. Đây là một hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì và các bước đi chiến lược, bài bản.

6.1. Tổng kết các giải pháp và khuyến nghị chính sách hỗ trợ

Tóm lại, để giải quyết việc làm hiệu quả, Phù Ninh cần thực hiện một hệ thống giải pháp đồng bộ. Thứ nhất, đa dạng hóa kinh tế nông thôn thông qua phát triển ngành nghề phi nông nghiệp. Thứ hai, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực qua công tác đào tạo nghề gắn với thị trường. Thứ ba, nhân rộng các mô hình kinh tế hiệu quả như HTX, làng nghề. Về chính sách, khuyến nghị chính quyền địa phương cần có cơ chế ưu đãi cụ thể về đất đai, tín dụng, thuế cho các doanh nghiệp, HTX tạo nhiều việc làm. Đồng thời, cần xây dựng một trung tâm dịch vụ việc làm hoạt động hiệu quả để làm cầu nối thông tin giữa người lao động và nhà tuyển dụng.

6.2. Dự báo xu hướng thị trường lao động nông thôn tương lai

Trong tương lai, thị trường lao động nông thôn sẽ có sự phân hóa rõ rệt. Nhu cầu về lao động nông nghiệp có kỹ thuật cao, có khả năng vận hành máy móc, ứng dụng công nghệ sinh học sẽ tăng lên. Lao động trong các ngành dịch vụ, TTCN cũng đòi hỏi tay nghề và tính chuyên nghiệp cao hơn. Do đó, lao động nông thôn nếu không chủ động nâng cao trình độ sẽ đối mặt với nguy cơ bị đào thải. Xu hướng lao động di chuyển ra các thành phố, khu công nghiệp lớn vẫn sẽ tiếp diễn, nhưng việc phát triển kinh tế tại chỗ sẽ giúp giữ chân một phần lực lượng lao động, tạo ra sự phát triển cân bằng và bền vững hơn cho địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề giải quyết việc làm cho lao động nông thôn là trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của các địa phương trung du miền núi phía Bắc. Tại huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ, dân số năm 2016 ghi nhận 95.790 người, trong đó tỷ lệ dân số sinh sống tại khu vực nông thôn chiếm tới 84,6%. Mặc dù kinh tế địa phương có những bước chuyển mình tích cực, tình trạng thiếu việc làm mang tính thời vụ vẫn diễn ra phổ biến khi người lao động chỉ sử dụng khoảng 65% đến 70% tổng quỹ thời gian trong năm, dẫn đến lãng phí từ 30% đến 35% thời gian nông nhàn.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn tập trung vào việc hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng sử dụng nguồn nhân lực giai đoạn 2014 - 2016, phân tích dữ liệu điều tra từ 90 hộ nông dân năm 2017, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp tạo việc làm bền vững. Phạm vi không gian nghiên cứu bao trùm toàn huyện Phù Ninh, đi sâu vào 3 xã đại diện gồm Liên Hoa, Trị Quận và Phú Nham.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện ở việc lượng hóa các chỉ tiêu lao động, cung cấp luận cứ thực chứng giúp nâng cao tỷ lệ sử dụng thời gian lao động lên trên 80%, gia tăng giá trị sản xuất phi nông nghiệp và hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ thất nghiệp của địa phương xuống dưới mức 3%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế cổ điển của William Petty về mối quan hệ giữa đất đai và lao động trong việc tạo lập của cải, kết hợp với khung phân tích tiêu chuẩn của Tổ chức Lao động Quốc tế về việc làm và thị trường lao động. Khung lý thuyết của luận văn bao hàm 4 khái niệm cốt lõi:

Thứ nhất, "nguồn lao động nông thôn" được xác định là tổng thể sức lao động trong độ tuổi quy định và ngoài độ tuổi có khả năng tham gia sản xuất tại địa bàn nông thôn.

Thứ hai, "thị trường lao động nông thôn" mang tính phôi thai, quan hệ thuê mướn chủ yếu dựa trên thỏa thuận dân sự và thiếu tính ràng buộc pháp lý chặt chẽ.

Thứ ba, "việc làm đầy đủ" và "thiếu việc làm", trong đó thiếu việc làm là trạng thái người lao động không tận dụng hết thời gian làm việc chuẩn và nhận mức thu nhập thấp hơn mức tối thiểu.

Thứ tư, "thất nghiệp cơ cấu" phản ánh sự lệch pha giữa trình độ của người tìm việc với yêu cầu thực tế của quá trình công nghiệp hóa.

Mô hình nghiên cứu phân tích sự tương tác giữa cung và cầu lao động. Cung lao động chịu tác động trực tiếp từ mức tăng dân số tự nhiên khoảng 1,1% đến 1,3%/năm cùng cấu trúc nhân khẩu học hộ gia đình. Cầu lao động được định hình bởi quy mô phát triển của hơn 50 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất và các hợp tác xã trên địa bàn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2014 - 2016 của Ủy ban nhân dân huyện Phù Ninh, Chi cục Thống kê, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng các văn kiện Đại hội Đảng bộ huyện. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát bảng hỏi trực tiếp 90 hộ gia đình tại 3 xã Liên Hoa, Trị Quận và Phú Nham trong năm 2017.

Phương pháp chọn mẫu phi ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng để lựa chọn 30 hộ tại mỗi xã, đại diện cho 3 vùng sinh thái kinh tế đặc thù: xã thuần nông trồng lúa và hoa màu, xã có làng nghề truyền thống và xã cận khu công nghiệp phát triển thương mại dịch vụ. Lý do lựa chọn cách tiếp cận này nhằm đảm bảo tính đại diện cao, phản ánh chân thực sự đa dạng trong cơ cấu việc làm của nông hộ.

Quy trình phân tích dữ liệu ứng dụng phương pháp thống kê kinh tế, phân tổ thống kê và phương pháp so sánh số liệu tuyệt đối và tương đối. Việc kết hợp phương pháp nghiên cứu trường hợp đối với các hợp tác xã, làng nghề tiểu thủ công nghiệp và phương pháp quan sát trực tiếp giúp làm sáng tỏ mối liên hệ giữa năng suất lao động, trình độ chuyên môn và thu nhập thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu thực trạng việc làm tại huyện Phù Ninh giai đoạn 2014 - 2016 và số liệu điều tra năm 2017 mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Nguồn nhân lực dồi dào nhưng chất lượng đào tạo còn thấp. Trong toàn bộ lực lượng lao động nông thôn của huyện, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật chỉ đạt khoảng 14,5%, thấp hơn mức trung bình 18,6% của cả nước. Hơn 80% lao động sản xuất nông nghiệp thuần túy chủ yếu dựa vào kinh nghiệm gia truyền, chưa từng qua các lớp tập huấn kỹ thuật bài bản.

Cơ cấu lao động chuyển dịch còn chậm so với yêu cầu công nghiệp hóa. Lao động trong ngành nông - lâm - thủy sản vẫn chiếm tỷ trọng lớn với trên 65% tổng số lao động toàn huyện. Ngành công nghiệp - xây dựng chỉ thu hút được khoảng 20% và thương mại - dịch vụ chiếm gần 15% tổng lực lượng lao động.

Tình trạng thiếu việc làm theo mùa vụ diễn ra phổ biến. Kết quả khảo sát 90 hộ nông dân cho thấy thời gian làm việc thực tế của lao động nông nghiệp chỉ đạt từ 68% đến 72% quỹ thời gian chuẩn hàng năm. Tỷ lệ thời gian nhàn rỗi trong mùa vụ nông nhàn lên tới 28% đến 32%, gây lãng phí nghiêm trọng nguồn lực sản xuất.

Khu vực phi nông nghiệp mang lại giá trị gia tăng vượt trội. Các hộ gia đình kết hợp sản xuất nông nghiệp với ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, làm việc tại làng nghề hoặc kinh doanh dịch vụ đạt mức thu nhập bình quân trên 45 triệu đồng/lao động/năm, cao gấp 1,8 lần so với các hộ thuần nông chỉ đạt khoảng 25 triệu đồng/lao động/năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của tình trạng thiếu việc làm xuất phát từ việc diện tích đất canh tác bình quân trên một lao động nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, chỉ còn dưới 500 m²/người, trong khi kỹ thuật thâm canh tăng vụ chưa phát huy hết tiềm năng. Trình độ học vấn của người lao động còn hạn chế khiến khả năng tiếp cận thị trường và chuyển đổi sang các khu công nghiệp gặp nhiều rào cản.

So sánh với các địa phương khác, tình trạng của huyện Phù Ninh có nét tương đồng với huyện Châu Giang (tỉnh Hưng Yên) trước đây khi tỷ lệ nông nhàn lên đến 40%, hay tỉnh Thanh Hóa với 83% lao động làm nông nghiệp chỉ sử dụng 70% quỹ thời gian. Tuy nhiên, Phù Ninh có lợi thế về vị trí địa lý kết nối giao thông và hệ thống làng nghề truyền thống có thể phục hồi nhanh chóng.

Toàn bộ dữ liệu nghiên cứu được hệ thống hóa qua 15 bảng biểu thống kê chi tiết và biểu đồ so sánh cơ cấu thu nhập giữa các nhóm hộ. Kết quả thảo luận khẳng định: Việc thúc đẩy các mô hình hợp tác xã kiểu mới và khôi phục làng nghề truyền thống là hướng đi khả thi giúp nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp thêm 25% đến 30% và giải quyết triệt để bài toán việc làm tại chỗ.

Đề xuất và khuyến nghị

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa: Tiến hành quy hoạch lại vùng sản xuất, chuyển đổi khoảng 15% đến 20% diện tích đất lúa kém hiệu quả sang trồng cây ăn quả, cây dược liệu và phát triển chăn nuôi trang trại tập trung. Mục tiêu tạo thêm việc làm thường xuyên cho 1.000 đến 1.500 lao động. Thời gian thực hiện từ năm 2018 đến 2022, do Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp cùng Ủy ban nhân dân các xã chủ trì.

Phát triển tiểu thủ công nghiệp, khôi phục làng nghề truyền thống: Mở rộng các cơ sở chế biến nông sản, sản xuất vật liệu xây dựng và đan lát thủ công nhằm thu hút từ 1.500 đến 2.000 lao động trong thời gian nông nhàn. Mục tiêu nâng tỷ trọng thu nhập phi nông nghiệp lên trên 55% trong cơ cấu kinh tế hộ. Thời gian thực hiện từ năm 2019 đến 2025, do Phòng Kinh tế và Hạ tầng phối hợp Hội Nông dân huyện triển khai.

Nâng cao chất lượng đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường: Tổ chức các lớp dạy nghề ngắn hạn có địa chỉ, gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo với các doanh nghiệp trong khu, cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Phấn đấu nâng tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo lên mức trên 35% vào năm 2025. Thời gian thực hiện liên tục hàng năm, do Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện đảm nhiệm.

Mở rộng quy mô tín dụng chính sách tạo việc làm: Tăng cường nguồn vốn vay ủy thác qua Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn với hạn mức trên 50 tỷ đồng vốn vay ưu đãi. Hỗ trợ kịp thời cho hơn 1.200 hộ gia đình tiếp cận vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh. Thời gian thực hiện từ năm 2018 đến 2023, do Ngân hàng Chính sách Xã hội phối hợp với các đoàn thể chính trị - xã hội địa phương thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách cấp huyện, xã: Nắm bắt cơ sở dữ liệu thực chứng từ 90 hộ điều tra và các chỉ số kinh tế giai đoạn 2014 - 2016 để xây dựng kế hoạch phát triển nguồn nhân lực, đề án giải quyết việc làm và chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2020 - 2025.

Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên ngành Kinh tế nông nghiệp: Sử dụng khung phân tích 3 cấp (huyện, xã, hộ) cùng hệ thống phương pháp luận điều tra mẫu phi ngẫu nhiên làm tài liệu tham khảo có giá trị trong các đề tài nghiên cứu về thị trường lao động nông thôn.

Ban quản trị Hợp tác xã, chủ trang trại và doanh nghiệp nông thôn: Ứng dụng các bài học kinh nghiệm về tổ chức lao động, chuyển dịch cơ cấu ngành nghề và liên kết sản xuất nhằm tối ưu hóa chi phí nhân công, tuyển dụng hiệu quả từ 50 đến 100 lao động địa phương.

Các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội (Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên): Vận dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình tín chấp vay vốn, hướng nghiệp và tập huấn chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật cho hơn 10.000 hội viên nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng thiếu việc làm tại huyện Phù Ninh là gì?
Nguyên nhân chủ yếu do tính thời vụ nông nghiệp cao trong khi diện tích đất canh tác bình quân dưới 500 m²/lao động. Bên cạnh đó, các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp tại chỗ chưa phát triển mạnh, khiến khoảng 30% quỹ thời gian của người nông dân bị bỏ trống trong thời gian nông nhàn.

Quy mô mẫu điều tra 90 hộ tại 3 xã có đảm bảo tính đại diện cho huyện không?
Mẫu 90 hộ được phân bổ tại 3 xã Liên Hoa, Trị Quận và Phú Nham, đại diện cho 3 vùng kinh tế: thuần nông, làng nghề và cận công nghiệp dịch vụ. Cách tiếp cận phân tầng này giúp phản ánh chính xác đặc điểm nguồn lao động và điều kiện kinh tế của toàn huyện.

Việc đào tạo nghề tác động thế nào đến thu nhập của người lao động nông thôn?
Số liệu nghiên cứu chứng minh lao động qua đào tạo chuyên môn áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất hoặc làm nghề phi nông nghiệp đạt thu nhập trên 40 triệu đồng/năm, cao hơn từ 40% đến 60% so với nhóm lao động phổ thông chưa qua đào tạo (đạt khoảng 25 triệu đồng/năm).

Các mô hình kinh tế tập thể như hợp tác xã có vai trò gì trong giải quyết việc làm?
Hợp tác xã kiểu mới đóng vai trò cung ứng dịch vụ đầu vào, kết nối chuỗi tiêu thụ sản phẩm và tạo việc làm thường xuyên cho 20 đến 50 lao động/cơ sở với mức thu nhập ổn định từ 3,5 đến 5,5 triệu đồng/tháng, góp phần giảm áp lực thất nghiệp.

Luận văn đề xuất những nguồn lực tài chính nào để triển khai các giải pháp việc làm?
Nguồn lực tài chính bao gồm vốn vay từ Quỹ quốc gia giải quyết việc làm theo Nghị quyết 120, nguồn vốn ủy thác hơn 50 tỷ đồng từ Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện và nguồn vốn đối ứng tự có của hơn 50 doanh nghiệp, hợp tác xã sản xuất kinh doanh trên địa bàn.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về việc làm, thị trường lao động và chuyển dịch cơ cấu nhân lực nông thôn trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa.
• Phản ánh trung thực bức tranh lao động huyện Phù Ninh với 84,6% dân số nông thôn, chỉ ra khoảng trống đào tạo khi trên 80% lao động nông nghiệp chưa qua trường lớp chuyên môn.
• Lượng hóa chi tiết thời gian làm việc và thu nhập thông qua khảo sát 90 hộ gia đình, xác định tỷ lệ lãng phí thời gian nông nhàn lên tới gần 30% quỹ thời gian chuẩn.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp đột phá kết hợp chuyển dịch cơ cấu cây trồng, khôi phục làng nghề, đào tạo nghề theo nhu cầu doanh nghiệp và hỗ trợ tín dụng ưu đãi.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ công tác điều hành phát triển kinh tế xã hội và giảm nghèo bền vững của huyện Phù Ninh giai đoạn 2018 - 2025.

Việc áp dụng các giải pháp trong luận văn vào thực tiễn địa phương là bước đi cấp thiết nhằm nâng tỷ lệ sử dụng thời gian lao động lên mức trên 85% và bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân. Các cơ quan quản lý, tổ chức kinh tế và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác trực tiếp công trình này để triển khai các mô hình phát triển việc làm hiệu quả tại nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm lao động, nguồn lao động Nhiều nhà tư tưởng cho rằng: Lao động là một hoạt động có mục đích để sáng tạo ra những giá trị sử dụng và lao động là sự kết hợp giữa sức lao động của con người và tư liệu lao động để tác động vào đối tượng lao động.

Theo William Petty- nhà kinh tế học người Anh (trích theo Vũ Thị Thu, 2014) [9] thì: “Lao động là cha, đất đai là mẹ của của cải”. Theo một số tác giả: “Lao động là hoạt động có mục đích của con người, nhằm thoả mãn nhu cầu về đời sống của mình, là điều kiện tất yếu để tồn tại và phát triển của xã hội loài người”. Như vậy, lao động là hoạt động có mục đích ý thức của con người thông qua công cụ lao động tác động lên đối tượng lao động nhằm biến đổi chúng thành của cải vật chất cần thiết cho nhu cầu của mình và xã hội. Nguồn lao động là lực lượng cơ bản của hoạt động sản xuất xã hội, bao gồm toàn bộ những người có khả năng tham gia lao động.

Nghiên cứu nguồn lao động có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển kinh tế quốc dân cũng như đối với sự phát triển sản xuất nông nghiệp. Nguồn lao động trong nông thôn bao gồm số lượng và chất lượng. Số lượng nguồn lao động: Bộ Luật lao động năm 1994 có ghi: Số lượng lao động là toàn bộ những người nằm trong độ tuổi quy định (Nam từ 15 đến 60 tuổi, Nữ từ 15 đến 55 tuổi) có khả năng tham gia lao động. Tuy nhiên, do đặc điểm của sản xuất nông nghiệp, số lượng lao động không hoàn toàn phụ thuộc vào độ tuổi mà chủ yếu dựa vào khả năng lao động.

Những người trên và dưới tuổi quy định nhưng có khả năng lao động thì vẫn được coi download by : [e-mail] 5 như một bộ phận của người lao động. Việc tăng số lượng người lao động trực tiếp sản xuất có tầm quan trọng đặc biệt trong việc tạo ra sản phẩm. Số lượng những người lao động phải gắn liền với số ngày công lao động, nhất là số ngày và số giờ lao động thực tế, số giờ làm việc hữu ích của người lao động. Chất lượng nguồn lao động biểu hiện ở trình độ văn hóa, trình độ lành nghề, trình độ kinh tế - tổ chức, mức độ sức khỏe.

Số lượng và chất lượng nguồn lao động luôn biến đổi. Yếu tố làm thay đổi nguồn lao động gồm: Sự tăng giảm tự nhiên của dân số, hàng năm có một số người đến tuổi lao động tham gia lao động, một số khác hết tuổi lao động rút khỏi lao động nông nghiệp; Do lao động nông nghiệp chuyển sang các ngành kinh tế quốc dân khác, chủ yếu là sang công nghiệp. Xu hướng chung của sự thay đổi về số lượng nguồn lao động trong nông nghiệp là: giảm liên tục cả về số tuyệt đối cũng như số tương đối, đồng thời không ngừng tăng năng suất lao động với tốc độ cao và ổn định do việc chuyển lao động nông nghiệp (có năng suất thấp) sang lao động công nghiệp (có năng suất cao) và các ngành kinh tế quốc dân khác, đồng thời với việc chuyển đổi đó là không ngừng tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật cho lao động nông nghiệp. Khái niệm lao động nông thôn, nguồn lao động nông thôn Lao động nông thôn là toàn bộ những hoạt động lao động sản xuất tạo ra sản phẩm của những người sống ở nông thôn.

Do đó, lao động nông thôn bao gồm: lao động trong các ngành nông nghiệp, công nghiệp nông thôn, dịch vụ ở nông thôn,. Nguồn lao động nông nghiệp, nông thôn là tổng thể sức lao động tham gia vào hoạt động sản xuất trong nông nghiệp, nông thôn, bao gồm số lượng và chất lượng của người lao động. Về số lượng bao gồm những người trong độ tuổi (nam từ 15- 60 tuổi, nữ từ 15- 55 tuổi) và những người trên dưới độ tuổi nói trên có thể tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp, nông thôn. download by : [e-mail] 6 Dân số hoạt động kinh tế hay còn gọi là lực lượng lao động bao gồm toàn bộ những người từ đủ 15 tuổi trở lên đang có việc làm hoặc không có việc làm, nhưng có nhu cầu làm việc.

Dân số hoạt động kinh tế trong độ tuổi lao động bao gồm những người trong độ tuổi lao động đang có việc làm haowcj không có việc làm, nhưng có nhu cầu làm việc và sẵn sàng làm việc. Tùy theo tình trạng việc làm, dân sô hoạt động kinh tế được chia thành hai loại: Người có việc làm và người thất nghiệp. Dân số không hoạt động kinh tế bao gồm tòa bộ số người từ đủ 15 tuổi trở lên không thuộc bộ phận có việc làm và không có việc làm, những người này không hoạt động kinh tế vì các lý do: Hiện đang đi học; Hiện đang làm công việc nội trợ cho bản thân gia đình; Già cả ốm đau. Tàn tật không có khả năng lao động hoặc ở vào tình trạng khác.

Đặc điểm nguồn lao động nông thôn Cơ cấu lao động làm nông nghiệp chiếm 90% lao động nông thôn do đó đặc điểm của nguồn lao động nông thôn cũng tương đồng với đặc điểm của lao động trong sản xuất nông nghiệp. Đặc điểm thứ nhất của lao động nông thôn là tính chất thời vụ cao và không thể xóa bỏ được. Sản xuất nông nghiệp luôn chịu tác động và bị chi phối mạnh mẽ bởi các quy luật sinh học và điều kiện tự nhiên của từng xã (đất, khí hậu,. Do đó, quá trình sản xuất mang tính thời vụ rất cao, thu hút lao động không đồng đều.

Chính tính chất này đã làm cho việc sử dụng nguồn lao động nông thôn trở nên phức tạp. Đặc điểm thứ hai là nguồn lao động nông thôn rất dồi dào và đa dạng về độ tuổi và có tính thích ứng lớn. Do đó việc huy động và sử dụng đầy đủ nguồn lao động có ý nghĩa kinh tế lớn nhưng rất phức tạp, đòi hỏi phải có biện pháp tổ chức quản lý lao động tốt để tăng cường lực lượng lao động cho sản xuất nông nghiệp. Đặc điểm thứ ba là lao động nông thôn đa dạng, ít chuyên sâu, trình độ thấp.

Sản xuất nông nghiệp có nhiều công việc gồm nhiều khâu với tính chất download by : [e-mail] 7 khác nhau, hơn nữa mức độ áp dụng máy móc chưa cao nên sản xuất nông nghiệp chỉ đòi hỏi sức khỏe, sự lành nghề và kinh nghiệm. Mỗi lao động có thể đảm nhiệm được nhiều công việc khác nhau nên lao động nông nghiệp ít chuyên sâu hơn lao động công nghiệp và các ngành khác. Bên cạnh đó, phần lớn lao động nông nghiệp mang tính phổ thông, ít được đào tạo, sản xuất chủ yếu bằng kinh nghiệm, tổ chức lao động cũng rất giản đơn, với công cụ thủ công lạc hậu. Lực lượng lao động lành nghề, lao động chất xám không đáng kể, phân bố không đều, vì vậy hiệu suất lao động thấp, khó khăn trong việc tiếp thu kỹ thuật và công nghệ mới (Hoàng Tú Anh, 2012) [1].

Nghiên cứu đầy đủ tính chất và những đặc điểm nói trên của lao động nông nghiệp là có thể tìm ra những biện pháp sử dụng tốt nhất nguồn lao động trong nông nghiệp nói riêng và nông thôn nói chung. Vai trò của nguồn lao động nông thôn Lao động nói chung và lao động trong nông nghiệp, nông thôn nói riêng có vai trò hết sức quan trọng trong đời sống cũng như trong quá trình phát triển kinh tế đất nước. Lao động nông nghiệp, nông thôn góp phần tiến hành thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hóa, nâng cao thế và lực của nước ta qua việc khai thác tối đa các nguồn lực đất đai, tài nguyên, xã trời, xã biển,. Đặc biệt là đối với các nước đang phát triển với tỷ lệ nông nghiệp, nông thôn khá lớn như Việt Nam.

Điều này được thể hiện qua các mặt chủ yếu sau: 1. Lao động nông nghiệp, nông thôn tham gia vào quá trình phát triển các ngành trong nền kinh tế quốc dân Để nền kinh tế phát triển mạnh đòi hỏi phải có một lực lượng lao động phù hợp cả về số lượng và chất lượng. Sự phù hợp này được thể hiện khác nhau trong từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế. Đối với lao động nông nghiệp, nông thôn ở giai đoạn đầu khi đất nước bắt đầu công nghiệp hoá, năng suất lao động nông nghiệp, nông thôn tăng lên, một số lao động dư thừa download by : [e-mail] 8 được giải phóng và được các ngành khác thu hút, nhưng do tốc độ tăng tự nhiên còn cao nên tỷ trọng lao động nông nghiệp, nông thôn mới giảm tương đối, số tuyệt đối còn tăng lên.

Còn khi bước vào giai đoạn sau, khi nền kinh tế đã phát triển ở trình độ cao, năng suất lao động tăng nhanh. Số lao động dôi ra do nông nghiệp, nông thôn giải phóng đã được các ngành khác thu hút hết. Vì thế, giai đoạn này số lượng lao động nông nghiệp, nông thôn giảm cả về tương đối và tuyệt đối. Như vậy, trong mỗi giai đoạn của quá trình phát triển, lao động nông nghiệp, nông thôn luôn đóng một vai trò to lớn trong việc phát triển các ngành: nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ.

Lao động nông nghiệp, nông thôn tham gia vào sản xuất lương thực, thực phẩm Bên cạnh quá trình gia tăng dân số hàng năm, quá trình đô thị hoá đất nước và thu nhập của người dân tăng lên đã làm nhu cầu về lương thực, thực phẩm ngày càng lớn, chất lượng ngày càng cao để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của dân cư. Để đáp ứng nhu cầu đó thì hầu hết các nước, nhất là các nước đang phát triển phải dựa vào ngành nông nghiệp và lực lượng lao động trong nông nghiệp, nông thôn đóng một vai trò to lớn trong việc sản xuất lương thực, thực phẩm. Ở Việt Nam trong những năm gần đây, nhờ chất lượng nguồn lao động nông nghiệp, nông thôn tăng lên về mọi mặt nên sản lượng lương thực, thực phẩm tăng nhanh không chỉ để nuôi sống dân số trong nước mà còn đáp ứng nhu cầu cho xuất khẩu. Lao động nông nghiệp, nông thôn tham gia sản xuất nguyên liệu cho công nghiệp chế biến nông, lâm, thuỷ sản Việc phát triển ngành công nghiệp chế biến nông, lâm, thuỷ sản với các trình độ công nghệ, quy mô khác nhau là một nội dung của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

download by : skknchat@gmail.