CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. ĐẶC ĐIỂM KINH DOANH XÂY LẮP ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM Doanh nghiệp xây lắp là các tổ chức kinh tế có đủ tư cách pháp nhân và điều kiện để thực hiện những công việc có liên quan đến quá trình thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị cho các công trình, hạng mục công trình như: Công ty xây dựng, Công ty lắp máy, Tổng công ty xây dựng. Tuy khác nhau về quy mô sản xuất, hình thức quản lý nhưng đều là những tổ chức hạch toán kinh tế có đầy đủ chức năng nhận thầu xây lắp các công trình xây dựng. Ngành công nghiệp xây lắp là ngành sản xuất đặc thù có chức năng tái sản xuất TSCĐ cho nền kinh tế quốc dân (như nhà cửa, công trình sản xuất và phi sản xuất) tạo cơ sở vật chất kỹ thuật cho xã hội, thu hút vốn đầu tư lớn trong và ngoài nước.
Sản phẩm xây lắp là công trình, hạng mục công trình hoàn thành toàn bộ có thể bàn giao đưa vào sử dụng hoặc là khối lượng xây dựng lắp đặt đạt điểm dừng kinh tế kỹ thuật, được nghiệm thu và thanh toán. Xuất phát từ đặc điểm đó, sản phẩm xây lắp có những đặc điểm riêng sau: - Sản phẩm xây lắp mang tính riêng lẻ. - Sản phẩm xây lắp có giá trị lớn và thời gian thi công kéo dài. - Thời gian sử dụng của sản phẩm xây lắp tương đối dài.
- Sản phẩm xây lắp gắn liền với những địa điểm cố định. Như vậy, từ những đặc điểm nêu trên của ngành xây dựng cơ bản có ảnh hưởng không nhỏ tới công tác tập hợp CPSX và tính giá thành sản phẩm. Các DN khi thực hiện công tác kế toán tập hợp CPSX và tính giá thành vừa phải đáp ứng những yêu cầu chung về chức năng, nhiệm vụ kế toán của một doanh nghiệp sản xuất vừa phải đảm bảo phù hợp với đặc trưng riêng của ngành XDCB nhằm cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, phản ánh chính xác, trung thực những chi phí đã chi ra, tính đúng tính đủ chi phí vào giá thành, cung cấp thông tin trung thực cho các đối tượng sử dụng thông tin và giúp các nhà quản trị DN ra quyết định đúng đắn, cố vấn lãnh đạo cho việc tổ chức quản lý để đạt hiệu quả cao trong sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp. BẢN CHẤT VÀ NỘI DUNG KINH TẾ CỦA CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1.
Khái niệm và phân loại Chi phí xản xuất trong xây lắp 1. Khái niệm Chi phí sản xuất Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp là biểu hiện bằng tiền, hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp xây lắp bỏ ra trong quá trình thi công và bàn giao sản phẩm xây lắp trong một kỳ nhất định. Phân loại chi phí sản xuất Do CPSX có rất nhiều loại nên cần thiết phải phân loại chi phí nhằm tạo thuận lợi cho công tác quản lý và hạch toán chi phí. Trên thực tế có rất nhiều cách phân loại khác nhau; tuy nhiên, lựa chọn tiêu thức phân loại nào phải dựa vào yêu cầu công việc của công tác quản lý và hạch toán.
* Phân loại CPSX căn cứ và nội dung, tính chất kinh tế của chi phí: Phân loại CPSX theo nội dung, tính chất kinh tế : - Chi phí nguyên liệu và vật liệu. - Chi phí nhân công. - Chi phí khấu hao máy móc thiêt bị. - Chi phí dịch vụ mua ngoài.
- Chi phí khác bằng tiền khác. * Phân loại CPSX theo công dụng kinh tế của chi phí: - Chi phí NVL trực tiếp. - Chi phí NCTT. - Chi phí sử dụng máy thi công.
- Chi phí sản xuất chung. * Phân loại chi phí theo cách thức kết chuyển chi phí: Theo cách thức kết chuyển, toàn bộ CPSX kinh doanh được chia thành chi phí sản phẩm và chi phí thời kỳ. Cách phân loại này tạo điều kiện cho việc xác định giá thành sản xuất cũng như kết quả kinh doanh được chính xác. * Phân loại chi phí theo quan hệ của chi phí với khối lượng công việc, sản phẩm hoàn thành: - Biến phí.
3 * Phân loại chi phí theo mối quan hệ giữa chi phí và đối tuợng chịu chi phí: - Chi phí trực tiếp. - Chi phí gián tiếp. Ngoài các cách phân loại trên, để phục vụ cho việc phân tích đánh giá tình hình sử dụng chi phí, CPSX còn được phân loại thành: chi phí ban đầu và chi phí chuyển đổi, chi phí cơ bản và chi phí chung, chi phí đơn nhất và chi phí tổng hợp. Mỗi cách phân loại chi phí đều có những tác dụng nhất định đối với công tác quản lý và hạch toán chi phí ở DN, đồng thời luôn hỗ trợ, bổ sung cho nhau giúp cho việc quản lý chung của DN đạt hiệu quả cao nhất.
Khái niệm và phân loại giá thành sản phẩm xây lắp 1. Khái niệm giá thành Giá thành sản phẩm xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa để hoàn thành khối lượng sản phẩm xây lắp theo quy định. Phân loại giá thành a) Căn cứ vào số liệu để tính giá thành: • Giá thành dự toán: là tổng chi phí để hoàn thành sản phẩm xây lắp. Giá thành dự toán Khối lượng dựtoán Đơn giá dự toán Chi xây lắp của từng = xây lắp của từng xây lắp của từng + phí công trình, hạng công trình, hạng x công trình, hạng chung mục công trình mục công trình mục công trình Căn cứ vào giá thành dự toán người ta xác định giá trị dự toán: Giá trị dự toán Giá thành dự toán + Thu nhập Thuế công trình, hạng = công trình, hạng chịu thuế + GTGT đầu mục công trình mục công trình tính trước ra • Giá thành kế hoạch : Giá thành kế hoạch Giá thành dự toán xây Mức hạ giá của công trình hạng = lắp của từng công thành kế mục công trình trình, hạng mục công - hoạch trình 4 Giá thành thực tế: là chỉ tiêu phản ánh toàn bộ chi phí thực tế để hoàn thành sản phẩm xây lắp.
Giá thành thực tế CP thực tế KL CP thực tế CP khối lượng của KL xây lắp hoàn = xây lắp dở + phát sinh - xây lắp dở dang thành bàn giao dang đầu kỳ trong kỳ cuối kỳ Trong trường hợp, không có sản phẩm dở dang đầu kỳ và cuối kỳ hoặc chi phí sản xuất dở dang đầu kỳ và cuối kỳ bằng nhau thì giá thành sản phẩm bằng chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ. b) Căn cứ theo phạm vi tính giá thành: - Giá thành hoàn chỉnh. - Giá thành không hoàn chỉnh (giá thành công tác xây lắp thực tế). Mối quan hệ giữa Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp Giữa CPSX và giá thành sản phẩm có mối quan hệ chặt chẽ với nhau trong quá trình sản xuất tạo ra sản phẩm xây lắp.
CPSX và giá thành sản phẩm đều bao gồm các hao phí về lao động sống và lao động vật hoá mà DN bỏ ra trong quá trình sản xuất. Khi giá trị sản phẩm dở dang đầu kỳ và cuối kỳ bằng nhau thì tổng giá thành sản phẩm bằng tổng CPSX phát sinh trong kỳ. Tuy nhiên, nếu bộ phận CPSX dở dang đầu kỳ và cuối kỳ không bằng nhau thì CPSX và giá thành sản phẩm khác nhau về lượng. Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền tổng hợp những hao phí về lao động sống và lao động vật hóa trong một kỳ nhất định, còn giá thành sản phẩm lại là tổng hợp các hao phí đó gắn liền với một khối lượng sản phẩm, khối lượng dịch vụ được hoàn thành bàn giao.
Tổng giá thành sản phẩm được tính bằng công thức sau: Tổng giá thành = CPSX dở + Chi phí sx - CPSX dở sản phẩm dang đầu kỳ phát sinh dang cuối kỳ trong kỳ Như vậy, CPSX luôn gắn với từng thời kỳ phát sinh chi phí còn giá thành lại đồng thời liên quan tới cả chi phí phát sinh trong kỳ và chi phí kỳ trước (chi phí dở dang đầu kỳ) chuyển sang. Giá thành sản phẩm gắn với khối lượng sản phẩm, công việc, lao vụ đã sản xuất hoàn thành trong kỳ mà không tính đến chi phí đó phát sinh ở kỳ nào. Còn CPSX bao gồm toàn bộ chi phí bỏ ra trong một kỳ SXKD mà không tính đến chi phí đó liên quan đến khối lượng sản phẩm đã hoàn thành hay chưa. Các bước cơ bản tập hợp Chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp.
CPSX bao gồm nhiều loại với tính chất và nội dung khác nhau. Việc tập hợp chi phí phải được tiến hành theo một trình tự hợp lý, khoa học thì mới có thể tính giá thành một cách chính xác, kịp thời. Trình tự này phụ thuộc vào tính chất, đặc điểm sản xuất của từng ngành, nghề, từng DN, trình độ quản lý và hạch toán. Đối với DN xây lắp, hạch toán CPSX và tính giá thành sản phẩm thường qua các bước sau: Bước 1: Tập hợp các chi phí cơ bản có liên quan trực tiếp cho từng đối tượng hạch toán chi phí (công trình, hạng mục công trình.
Bước 2: Tính toán và phân bổ lao vụ của các ngành SXKD phụ có liên quan trực tiếp cho từng công trình, hạng mục công trình trên cơ sở khối lượng lao vụ phục vụ và đơn giá của lao vụ đó. Bước 3: Tập hợp và phân bổ CPSX chung cho các công trình, hạng mục công trình có liên quan theo tiêu thức phù hợp. Bước 4: Xác định sản phẩm dở dang cuối kỳ. Bước 5: Tính giá thành sản phẩm theo đối tượng tính giá thành (công trình, hạng mục công trình).
Vai trò, nhiệm vụ tổ chức kế toán tập hợp Chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong DN xây lắp Tổ chức kế toán chi phí, tính giá thành sản phẩm một cách khoa học, hợp lý và đúng đắn có ý nghĩa rất lớn trong công tác quản lý CP, giá thành sản phẩm. Trong hoạt động sản xuất đặc biệt là lĩnh vực xây lắp tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm, xây dựng giá thầu hợp lý là điều kiện cần thiết để DN có thể cạnh tranh và đứng vững trên thị trường.