CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận về lợi nhuận 1. Khái niệm lợi nhuận Khái niệm lợi nhuận khá phức tạp, để có một khái niệm lợi nhuận như ngày nay là sự nghiên cứu, đấu tranh giữa các nhà kinh tế học qua các thời đại. Xét ở mỗi góc độ khác nhau, thời đại khác nhau mà mỗi nhà kinh tế có cách hiểu khác nhau.
Lợi nhuận là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất, kinh doanh. Dưới góc độ DN, lợi nhuận là khoản tiền chênh lệch giữa doanh thu và chi phí mà DN bỏ ra để đạt được doanh thu đó trong một thời kỳ nhất định.Lê Thị Xuân (2011) lợi nhuận nói chung được xác định bởi công thức: Lợi nhuận = Doanh thu – Chi phí Doanh thu của DN bao gồm doanh thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh chính, doanh thu từ các hoạt động tài chính và doanh thu từ các hoạt động khác. Chi phí là những khoản chi mà DN phải bỏ ra để có được doanh thu đó. Những khoản chi phí đó bao gồm: Chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhiên liệu, chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí dịch vụ mua ngoài, các khoản trợ cấp thôi việc cho người lao động.
Như vậy, để có được lợi nhuận thì toàn bộ các khoản doanh thu của DN thu về phải đủ bù đắp chi phí mà DN đã bỏ ra, đây là mục tiêu và cũng là nhiệm vụ mà bất cứ DN nào cũng phải cố gắng thực hiện, có như vậy thì mới có thể thúc đẩy DN phát triển và đứng vững được. Phân loại lợi nhuận Hoạt động sản xuất kinh doanh của DN đa dạng, mỗi hoạt động đều tạo ra lợi nhuận. Do đó, lợi nhuận của DN bao gồm các phần khác nhau ứng với từng hoạt động sản xuất, gồm có: Lợi nhuận thuần từ hoạt động sản xuất kinh doanh là chênh lệch giữa doanh thu hoạt động kinh doanh và chi phí hoạt động kinh doanh. Lợi nhuận từ hoạt động 7 kinh doanh thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng lợi nhuận của DN và có ý nghĩa quyết định đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của DN.
Lợi nhuận thu được từ các hoạt động tài chính là chênh lệch giữa các khoản thu và chỉ có tính chất nghiệp vụ tài chính trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh như: lãi tiền gửi ngân hàng, lãi tiền cho vay. khoản thu này chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng lợi nhuận. Lợi nhuận do các hoạt động khác mang lại như: thanh lý, nhượng bán tài sản cố định. Vai trò của lợi nhuận Lợi nhuận của DN có ý nghĩa rất lớn đối với toàn bộ hoạt động của DN vì lợi nhuận tác động đến mọi hoạt động của DN, có ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình tài chính của DN.
Việc phấn đấu thực hiện được chi tiêu lợi nhuận là điều kiện quan trọng đảm bảo cho tình hình tài chính DN được ổn định vững chắc. Vì vậy, lợi nhuận được coi là đòn bẩy kinh tế quan trọng, đồng thời là một chi tiêu cơ bản để đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN. Lợi nhuận còn là chỉ tiêu chất lượng tổng hợp nói lên kết quả của toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ. Nếu DN phấn đấu cải tiến hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ làm giá thành hoặc chi phí hạ thấp thì lợi nhuận sẽ tăng lên.
Ngược lại, nếu giá thành hoặc chi phí tăng sẽ trực tiếp làm giảm lợi nhuận. Vì vậy, lợi nhuận được coi là một chỉ tiêu quan trọng nhất để đánh giá chất lượng hoạt động kinh doanh của DN. Hơn nữa, lợi nhuận còn là nguồn tích lũy cơ bản để tái sản xuất mở rộng, bù đắp thiệt hại, rủi ro cho DN, là nguồn vốn rất quan trọng để đầu tư phát triển của một DN. Đối với Nhà nước, lợi nhuận là một nguồn thu quan trọng cho Ngân sách Nhà nước thông qua việc thu thuế thu nhập DN, trên cơ sở đó bảo đảm nguồn lực tài chính của nền kinh tế quốc dân, củng cố tăng cường tiềm lực quốc phòng, duy trì bộ máy quản lý hành chính của Nhà nước.
Đặc biệt, lợi nhuận là một đòn bẩy kinh tế quan trọng có tác dụng khuyến khích người lao động và các DN ra sức phát triển sản xuất, nâng cao hiệu quá sản xuất kinh doanh của DN trên cơ sở chính sách phân phối lợi nhuận đúng đắn, phù hợp. Lợi nhuận còn là động lực để phát triển nền kinh tế quốc dân. Sự phát triển của mỗi quốc 8 gia đều gắn liền với sự phát triển kinh tế của quốc gia đó. Vì thế, các quốc gia luôn mong muốn xây dựng một nền kinh tế vững mạnh và có khả năng cạnh tranh cao với các nước khác trên thế giới.
Để thực hiện điều này, nhiều quốc gia đã có nhiều chính sách ưu đãi về môi trường đầu tư, chính sách thuế. tạo điều kiện thuận lợi giúp DN hoạt động hiệu quả. Mỗi DN như một viên gạch xây dựng lên hệ thống kinh tế quốc gia, chính vì vậy sự phát triển và lớn mạnh của DN sẽ là cơ sở để xây dựng lên một đất nước ổn định và vững mạnh. Nội dung và phương pháp xác định lợi nhuận 1.
Lợi nhuận và phương pháp xác định lợi nhuận Lê Thị Xuân (2011), giáo trình Tài chính DN, hoạt động sản xuất kinh doanh của DN rất đa dạng và phong phú, do đó lợi nhuận được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau. Lợi nhuận của DN bao gồm các bộ phận: Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh, lợi nhuận từ hoạt động tài chính và lợi nhuận từ hoạt động khác. Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh: Doanh Lợi nhuận Giá thành toàn thu Doanh thu Chi phí thuần từ hoạt bộ của sản = thuần từ - + hoạt động - hoạt động động kinh phẩm hàng BH & tài chính tài chính doanh hóa tiêu thụ CCDV Trong đó: - Doanh thu thuần từ BH & CCDV là toàn bộ các khoản thu thực từ tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá và cung cấp dịch vụ sau khi trừ đi các khoản giảm trừ doanh thu. Doanh thu thuần từ Tổng Doanh thu BH Các khoản giảm trừ = - BH & CCDV &CCDV doanh thu + Tổng doanh thu BH & CCDV: là tổng giá trị thực hiện được do việc bán hàng hoá, sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ cho khách hàng đem lại, được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
+Các khoản giảm trừ doanh thu: 9 • Chiết khấu thương mại: Là khoản tiền mà DN bán giảm giá cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn tuân thủ chính sách bán hàng của DN. • Giảm giá hàng bán: Là khoản tiền DN giảm trừ cho người mua do sản phẩm kém chất lượng, không đáp ứng đủ điều kiện mà 2 bên đã cam kết. • Hàng hoá bị trả lại: Là giá trị hàng hoá mà bị bên mua trả lại, không thanh toán do chất lượng sản phẩm không đạt yêu cầu. • Các khoản thuế phải nộp: Là các khoản thuế như thuế TTĐB, thuế xuất khẩu, thuế GTGT tính theo phương pháp trực tiếp.
- Giá thành toàn bộ của sản phẩm tiêu thụ: bao gồm tất cả chi phí để DN hoàn thành việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Giá thành toàn Giá vốn Chi phí bán bộ của sản phẩm = + + Chi phí QLDN hàng bán hàng tiêu thụ + Giá vốn hàng bán: bao gồm toàn bộ chi phí mà DN bỏ ra để hoàn thành việc sản xuất bao gồm: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung + Chi phí bán hàng: Toàn bộ chi phí phát sinh trong quá trình tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ như: chi phí tiền lương, hoa hồng đại lý, các khoản phụ cấp cho nhân viên bán hàng, chi phí vật liệu dụng cụ, chi phí khấu hao TSCĐ ở bộ phận bán hàng. + Chi phí QLDN: Các chi phí phát sinh ở bộ phận quản lý chung của DN, gồm: chi phí đồ dùng văn phòng phẩm, khấu hao TSCĐ phục vụ cho bộ phận quản lý, tiền lương nhân viên QLDN, tiền công tác phí… - Doanh thu hoạt động tài chính: Là những khoản thu do hoạt động đầu tư tài chính hoặc kinh doanh về vốn mang lại, bao gồm: + Lãi liên doanh liên kết, cổ tức được chia + Lãi cho vay, lãi tiền gửi + Chênh lệch tỷ giá ngoại tệ khi thanh toán + Lãi từ mua bán chứng khoán, ngoại tệ + Lãi bán hàng trả chậm, trả góp, chiết khấu thanh toán được hưởng + Thu nhập từ cho thuê tài sản 10 - Chi phi hoạt động tài chính: Là chi phí liên quan đến hoạt động đầu tư vốn, huy động vốn, hoạt động tài chính khác của DN trong thời kỳ nhất định, bao gồm: +Chi phí liên doanh, liên kết + Chi phí mua bán ngoại tệ, chứng khoán, các tổn thất về đầu tư chứng khoán. + Chi phí cho thuê tài sản + Chi phí trả lại lãi vốn vay + Chiết khấu thanh toán cho người mua hưởng.
Lợi nhuận khác: Lợi nhuận khác = Thu nhập khác - Chi phí khác Trong đó -Thu nhập khác: Là các khoản thu được trong kỳ từ các hoạt động không thường xuyên, mang tính bất thường ngoài các hoạt động tạo ra doanh thu, bao gồm: + Tiền thu do nhượng bán, thanh lý TSCĐ + Tiền thu từ bảo hiểm được các tổ chức bồi thường. + Khoản thu về tiền phạt khách hàng do vi phạm hợp đồng kinh tế với DN. + Khoản nợ khó đòi đã xoá sổ nay lại đòi được. - Chi phí khác: là những chi phí phát sinh trong một thời kỳ nhất định liên quan tới những hoạt động không thường xuyên của DN, bao gồm: + Chi phí về thanh lý nhượng bán TSCĐ.
+ Chi phí cho việc thu hồi các khoản nợ đã xoá + Chi phí về tiền phạt do vi phạm hợp đồng. + Chi phí về thu tiền phạt. Lợi nhuận trước thuế: Lợi nhuận Lợi nhuận trước thuế = Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh + khác Lợi nhuận sau thuế: Lợi nhuận sau thuế = Lợi nhuận trước thuế - Thuế thu nhập DN 1. Các chỉ tiêu đánh giá lợi nhuận Theo TS.Lê Thị Xuân (2011) các chỉ tiêu đánh giá lợi nhuận bao gồm: 11 - Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên doanh thu (ROS): là tỷ lệ giữa lợi nhuận sau thuế và doanh thu thuần bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kỳ của DN.
Lợi nhuận sau thuế Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên DT = x 100 Doanh thu Chỉ tiêu này phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh của DN.