CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ VỐN TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về Ngân hàng Thương mại 1.1 Khái niệm Ngân hàng Thương mại Để đưa ra được một định nghĩa về NHTM, người ta thường phải dựa vào tính chất mục đích hoạt động của nó trên thị trường tài chính và đôi khi còn kết hợp tính chất, mục đích và đối tượng hoạt động. Với mỗi quốc gia khác nhau, sẽ hình thành nên một khái niệm về NHTM khác nhau • Theo Luật Ngân hàng Đan Mạch năm 1930: Những nhà băng thiết yếu bao gồm những nghiệp vụ nhận tiền gửi, buôn bán vàng bạc, hành nghề thương mại và các giái trị địa ốc, các phương tiện tín dụng và hối phiếu, thực hiện các nghiệp vụ chuyển ngân, đứng ra bảo hiểm,… • Theo Luật Ngân hàng Pháp năm 1941: NHTM là những xí nghiệp hay cơ sở hành nghề thường cuyên nhận của công chúng dưới hình thức ký thác hay hình thức khác các số tiền mà họ dùng cho chính họ vào các nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính. • Theo luật của các TCTD tại Việt Nam: “Ngân hàng là TCTD thực hiện toàn bộ hoạt động Ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan” - Hoạt động của Ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ, chủ yếu nhận tiền đó để cho vay và thực hiện các nghiệp vụ thanh toán - NHTM là loại hình Ngân hàng được thực hiện toàn bộ các hoạt động Ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan đến mục tiêu lợi nhuận góp phần thực hiện các mục tiêu kinh tế của Nhà nước. Mặc dù có nhiều cách thể hiện khác nhau, những khi phân tích và khai thác nội dung các định nghĩa đó, người ta có thế dễ nhận thấy các NHTM đều có chung một tính chất, đó là: việc nhận tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn để sử dựng vào các nghiệp vụ cho vay, đầu tư và các dịch vụ kinh doanh khoanh khác của chính Ngân hàng.2 Sự ra đời và phát triển của Ngân hàng Thương mại • Ngay từ xa xưa người ta đã biết dùng tiền làm phương tiện thanh toán, làm trung gian trao đổi hàng hóa.
Thông qua tiền, việc trao đổi hàng hóa được tiến hành một cách thuận lợi, dễ dàng hơn nhiều. Chính vì thế đã kích thích sản xuất, đưa xã hội loài người ngày càng phát triển. Xã hội ngày càng phát triển thì 10 Nguyễn Thị Quỳnh Lớp 509TCN Tài chính-Ngân hàng vai trò của tiền tệ ngày càng phát huy. Thương mại phát triển, một tầng lớp thương nhân giàu có ra đời và họ cần có những nơi an toàn để gửi tiền.
Những người nhận tiền gửi chủ yếu là tiệm vàng,họ nhận thấy: luôn có một lượng tiền vàv àng nhàn rỗi do tiền và vàng người ta gửi vào luôn nhiều hơn tiền rút ra. Mặt khác lại luôn luôn tồn tại nhu cầu vay mượn để chi tiêu, đầu tư kinh doanh.Và những người giữ hộ tài sản nghĩ đến việc sử dụng số tiền nhàn rỗi đó để cho vay kiếm lời. Và thay vì thu phí giữ hộ người ta trả một khoản lãi cho người có tài sản đem gửi. Bên cạnh đó người giữ hộ tiền cũng cho vay để thanh toán cho một người nào đó bằng cách ghi nợ cho người vay tiền và ghi tăng tài sản cho người được thanh toán.
Và lúc các nghiệp vụ trên hình thành cũng là lúc Ngân hàng xuất hiên. • Khoảng đâu thế kỉ thứ XV(1401) có một tổ chức thế giới được coi là Ngân hàng thực sự theo quan niệm ngày nay đó là BAN-CA-DI Barcelona (Tây Ba Nha), đâylà Ngân hàng đầu tiên trên thế giới. Đến năm 1409 Ngân hàng thứ 2 là BAN-CA-DI Valencia (TBN) và cả 2 Ngân hàng này đã thực hiện hầu hết các nghiệp vụ Ngân hàng như ngày nay: nhận tiền gửi, cho vay, thanh toán…. Từ thế kỷXVII, song song với cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật kinh tế và thương mại đã có những tiến bộ lớn, đồng thời Ngân hàng cũng phát triển mạnh, đầu tiên là ở Châu Âu, sau đó là ở Châu Mỹ rồi đến Châu Á và được phát triển trên phạm vi toàn thế giới.
Các nhà sản xuất cần đến vốn để sản xuất, các thương gia cần vốn để thành lập các công ty thương mại, xuất nhập khẩu chỉ có thể dựa vào Ngân hàng và chỉ có Ngân hàng mới có thể cung cấp đủ vốn cho họ. Do đó vị thế của Ngân hàng ngày càng được nâng cao và Ngân hàng trở thành một thành một bộ phận không thể thiếu trong nền kinh tế. • Bước chuyển mình lớn nhất của hệ thống Ngân hàng bắt đầu từ thế kỷ XX khi mà các Ngân hàng áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào hoạt động của mình. Các sản phẩm mới của Ngân hàng ra đời đáp ứng mọi nhu cầu của khách hàng.
Ngân hàng trở thành nơi cung cấp các dịch tài chính đa dạng và phong phú nhất cho nền kinh tế. 11 Nguyễn Thị Quỳnh Lớp 509TCN Tài chính-Ngân hàng 1.3 Đặc điểm của Ngân hàng Thương mại Tuy nhiên để hiểu rõ hơn khái niệm về NHTM chúng ta cần xem xét đặc điểm của NHTM: • Trước hết, hoạt động NHTM là hình thức kinh doanh kiếm lời, theo đuổi mục tiêu lợi nhuận là chủ yếu. Ngân hàng thực hiện hai hình thức hoạt động là kinh doanh tiền tệ và dịch vụ Ngân hàng. Trong đó, hoạt động kinh doanh tiền tệ được biểu hiện ở nghiệp vụ huy động vốn dưới các hình thức khác nhau, để cấp tín dụng cho khách hàng có yêu cầu về vốn với mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận.
Ngân hàng thương mại là người “đi vay để cho vay” nhằm mục đích kiếm lời. Các hoạt động dịch vụ Ngân hàng được biểu hiện thông qua các nghiệp cụ sẵn có về tiền tệ, thanh toán, ngoại hối, chứng khoán, để cam kết thực hiện công việc nhất định cho khách hàng trong một thời gian nhất định nhằm mục đích thu phí dịch vụ hoặc hoa hồng. • Hai là, hoạt động NHTM phải tuân thủ theo quy định của pháp luật, nghĩa là chỉ khi ngân hàng thương mại thoả mãn đầy đủ các điều kiện khắt khe do pháp luật qui định như điều kiện về vốn, phương án kinh doanh.thì mới được phép hoạt động trên thị trường. • Ba là, hoạt động NHTM là hình thức kinh doanh có độ rủi ro cao hơn nhiều so với các hình thức kinh doanh khác và thường có ảnh hưởng sâu sắc tới các ngành khác và cả nền kinh tế.
Sở dĩ như vậy là do trong hoạt động Ngân hàng đặc biệt là hoạt động kinh doanh tiền tệ do các Ngân hàng tiến hành huy động vốn của người khác rồi đem vốn đó để cấp tín dụng cho khách hàng theo nguyên tắc hoàn trả vốn và lãi trong một thời gian nhất định, nên đã tạo rủi ro cho các hoạt động ngân hàng thương mại. Rủi ro đến từ phía Ngân hàng, khách hàng vay tiền, rủi ro đến từ những yếu tố khách quan. Bởi vậy, NHTM phải đối mặt với rủi ro cao, kéo theo là rủi ro đối với những người gửi tiền ở Ngân hàng thương mại cũng như rủi ro đối với nền kinh tế. Để tránh rủi ro đáng tiếc xảy ra, nhằm kiểm soát, làm giảm nhẹ những tổn hại do Ngân hàng vỡ nợ gây ra, chính phủ các quốc gia dặt ra những đạo luật riêng, nhằm đẩm bảo cho hoạt động này được vận hành an toàn, hiệu quả trong nền kinh tế thị trường.
12 Nguyễn Thị Quỳnh Lớp 509TCN Tài chính-Ngân hàng 1.4 Vai trò của Ngân hàng Thương mại Từ khái niệm về NHTM nêu ở trên áp dụng vào tình hình thực tế của Việt Nam, một nước có hơn 80% dân số sống bằng nghề nông và mục tiêu xây dựng đất nước CNH-HĐH rất cần đến sự đóng góp của NHTM. Nhất là khi quá trình CNH-HĐH của nước ta đang đi vào chiều sâu và yêu cầu có vốn để xây dựng cơ sở hạ tầng, tăng tốc đầu tư, từng bước dịch chuyển cơ cấu kinh tế, đảm bảo nhịp độ tăng trưởng kinh tế nhanh, lâu bền và ổn định, thực hiện thành công các mục tiêu phát triển kinh tế năm thì vai trò của NHTM càng được Đảng và Nhà nước coi trọng 1.1 NHTM là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế Vốn được tạo ra từ quá trình tích lũy, tiết kiệm của mỗi cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức trong nền kinh tế. Vì vậy, muốn có nhiều vốn phải tăng thu nhập quốc dân, có mức độ tiêu dùng hợp lý trong từng giai đoạn. Việc tăng thu nhập quốc dân đồng nghĩa với việc phải mở rộng sản xuất, lưu thông hàng hóa, đẩy mạnh phát triển các ngành kinh tế trong từng khu vực, từng địa phương, từng ngành nghề.
Muốn có được điều đó thì cần có vốn và NHTM chính là người đứng ra khơi thông các nguồn vốn nhàn rỗi đó ở các cá nhân, tổ chức, mọi thành phần kinh tế để qua các hình thức cấp tín dụng Ngân hàng sẽ tạo điều kiện cho những hộ sản xuất, các doanh nghiệp có khả năng mở rộng sản xuất, cải tiến máy móc, thiết bị, đổi mới các quy trình công nghệ, nâng cao năng suất lao động đem lại hiệu quả kinh tế cao để có thể cạnh tranh với thị trường trong nước và nước ngoài. Mức độ cạnh tranh càng mạnh mẽ thì kinh tế càng phát triển mạnh. Có như vậy NHTM mới trở thành một trong những điểm khởi đầu cho sự phát triển nền kinh tế trong nước 1.2 NHTM là cầu nối giữa doanh nghiệp với thị trường Thị trường được nhắc đến ở đây chính là thị trường đầu ra và đầu vào của doanh nghiệp. Để có thể tiến hành bất cứ hoạt động kinh doanh nào với mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận thì doanh nghiệp cần phải có đầy đủ vốn cần thiết.
Nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng đủ khả năng về tài chính. Do vậy, buộc họ phải tìm kiếm vốn để phục vụ chính họ. Nguồn vốn tín dụng của NHTM sẽ giúp doanh nghiệp giải quyết những khó khăn đó, tạo cho doanh nghiệp có đủ khả năng thỏa mãn tối đa nhu cầu của thị trường trên mọi phương diện: giá cả, chủng loại, thời gian, địa điểm….NHTM sẽ là cầu nối giữa doanh nghiệp và thị trường 13 Nguyễn Thị Quỳnh Lớp 509TCN Tài chính-Ngân hàng 1.3 NHTM là cầu nối nền tài chính quốc gia với nền tài chính quốc tế Trong xu thế toàn cầu hóa như hiện nay thì vai trò này ngày càng được thể hiện rõ rệt hơn, áp lực cạnh tranh buộc nền kinh tế của mỗi quốc gia khi mở cửa hội nhập phải lớn mạnh về mọi mặt đặc biệt là tiềm lực về tài chính. Nhưng làm thế nào để hòa nhập vào đó?