CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 TỔNG QUAN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm dịch vụ ngân hàng điện tử Trong thời đại công nghệ ngày càng hiện đại, thương mại điện tử ngày càng phát triển, tất cả các lĩnh vực đều đang áp dụng những thành tựu công nghệ tiên tiến nhất. Không nằm ngoài xu hướng đó, ngành Tài chính-Ngân hàng cũng đang tích cực điện tử hóa, số hóa các sản phẩm của mình. Điển hình nhất là việc các ngân hàng thương mại đã và đang cung cấp các sản phẩm, dịch vụ của mình đến khách hàng thông qua các phương tiện hiện đại, đặc biệt là mạng Internet, hay còn gọi là dịch vụ ngân hàng điện tử. Ngân hàng điện tử là ngân hàng mà các dịch vụ được cung cấp qua các phương tiện kỹ thuật điện tử, khách hàng không cần đến trực tiếp tại các chi nhánh của ngân hàng mà vẫn có thể tham gia giao dịch và nắm bắt được các thông tin tài chính của mình.
Dịch vụ NHĐT là một hệ thống phần mềm vi tính cho phép khách hàng tìm hiểu hay mua dịch vụ ngân hàng thông qua việc nối mạng vi tính của mình với ngân hàng. Với dịch vụ NHĐT, khách hàng có khả năng truy cập từ xa vào một ngân hàng nhằm: thu thập thông tin, thực hiện các giao dịch thanh toán, tài chính dựa trên các khoản lưu ký tại ngân hàng đó, và đăng kí sử dụng các dịch vụ mới. NHNN Việt Nam cũng đã định nghĩa về dịch vụ NHĐT là: Các dịch vụ và sản phẩm ngân hàng hiện đại và đa tiện ích được phân phối đến khách hàng bán buôn và bán lẻ một cách nhanh chóng (trực tuyến, liên tục 24h/ngày và 7 ngày/tuần,không phụ thuộc không gian và thời gian) thông qua kênh phân phối(Internet và các thiết bị truy cập đầu cuối khác như máy tính ,máy ATM, POS, điện thoại để bàn, điện thoại di động…) được gọi là dịch vụ NHĐT. Như vậy, tất cả các dịch vụ thông qua fax, điện thoại, email, ATM, internet đều thuộc NHĐT(E- banking), bao gồm cả dịch vụ Internet Banking.
Dịch vụ NHĐT là một loại dịch vụ đặc biệt vì nó cung cấp một dịch vụ ảo và nhạy cảm liên quan đến tài chính của khách hàng và tham gia vào việc ứng dụng công nghệ cao và công nghệ mới. 6 Vậy ngân hàng điện tử là ngân hàng mà các giao dịch giữa ngân hàng và khách hàng được xử lí qua một hệ thống bằng các thiết bị điện tử, công nghệ hiện đại, qua đó ngân hàng có thể cung cấp các sản phẩm dịch vụ cho khách hàng một cách nhanh chóng, thuận tiện mà khách hàng không cần đến trực tiếp ngân hàng.2 Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng điện tử a. Dịch vụ ngân hàng điện tử là một loại dịch vụ nên nó mang một số đặc điểm chung của dịch vụ. cụ thể là: Mang tính vô hình:tính vô hình của dịch vụ ngân hàng điện tử là tính chất mà người tiêu dùng không cảm nhận được dịch vụ thông qua các giác quan.
Khác với sản phẩm vật chất, dịch vụ ngân hàng không thể nhìn thấy được, không thể nếm được, không ngửi thấy, nghe thấy được trước khi người ta mua chúng. Khách hàng chỉ có thể đánh giá về chất lượng của dịch vụ sau khi đã trải nghiệm sử dụng dịch vụ. Tính không đồng nhất:theo đó, việc thực hiện dịch vụ ngân hàng thường khác nhau tùy thuộc vào các thức phục vụ, nhà cung cấp dịch vụ, người phục vụ, đối tượng và địa điểm phục vụ. Việc đòi hỏi chất lượng đồng nhất từ đội ngũ nhân viên sẽ rất khó đảm bảo một cách đồng nhất.
Tính không dự trữ được:dịch vụ chỉ tồn tại vào thời gian mà nó được cung cấp. Không thể sản xuất hàng loạt để cất vào kho dự trữ như hàng hóa thông thường. Tính không chuyển quyền sở hữu được, khi mua dịch vụ thì khách hàng chỉ được quyền sử dụng dịch vụ, được hưởng lợi ích mà dịch vụ mang lại trong một thời gian nhất định mà không thể chuyển quyền sở hữu dịch vụ cho một người khác. Ngoài những đặc điểm chung đã được nêu ở trên, dịch vụ NHĐT còn có những đặc điểm riêng khác biệt.
Cụ thể như: Thứ nhất: Là hình thức khách hàng tự phục vụ Khác với các dịch vụ ngân hàng truyền thống, khách hàng sẽ phải đến trực tiếp ngân hàng để thực hiện giao dịch, thì giờ đây với dịch vụ ngân hàng điện tử, khách hàng chỉ cần có các thiết bị công nghệ hiện đại như :đường truyền internet, thẻ ATM, điện thoại… là có thể sử dụng dịch vụ mình muốn và tất cả các thao tác đều do tự tay khách hàng làm, không cần đến nhân viên ngân hàng. Trong thời đại 7 hiện nay, với trình độ dân trí ngày càng cao, những thao tác đơn giản như vậy là rất dễ dàng, vừa giúp khách hàng nhanh chóng thực hiện giao dịch mong muốn, tiết kiệm công sức và thời gian vừa giúp giảm tình trạng chen lấn tại các điểm giao dịch và giảm bớt gánh nặng cho các giao dịch viên. Thứ hai: Hoạt động dựa trên nền tảng khoa học công nghệ hiện đại Dịch vụ ngân hàng điện tử là một dịch vụ gắn liền với các thiết bị công nghệ hiện đại, đó là cầu nối giữa ngân hàng và khách hàng. Khi số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ ngân hàng điện tử ngày càng tăng, đòi hỏi các ngân hàng thương mại phải có một cơ sở hạ tầng công nghệ hiện đại để đảm bảo thực hiện các dịch vụ khách hàng yêu cầu một cách nhanh chóng và chính xác, bao gồm tốc độ xử lí thông tin và sự ổn định của hệ thống đường truyền.
Yếu tố công nghệ thông tin là yếu tố sống còn của một hệ thống ngân hàng điện tử, nó có các vai trò: - Xử lí các giao dịch nhanh, chính xác, an toàn và đảm bảo lưu trữ, bảo mật thông tin cho khách hàng - Hỗ trợ cho các nhà quản trị khai thác, phân tích, đánh giá khách hàng một cách nhất quán, nhanh chóng, chính xác tại bất kì thời điểm nào, dựa trên thông tin mà hệ thống mang lại - Giảm chi phí vận hành, duy trì các điểm giao dịch, nhân viên giao dịch, tăng số giao dịch được xử lí - Một hệ thống càng hiện đại, càng an toàn, tiện ích thì càng dễ dàng thu hút khách hàng. Thứ ba: có mức độ phức tạp hơn về phí dịch vụ và chịu ảnh hưởng nhiều từ Marketing Thị trường dịch vụ ngân hàng điện tử đang rất nóng và là một mục tiêu không thể thiếu của bất kì ngân hàng thương mại nào. Vì dịch vụ không có tính khác biệt quá lớn nên việc Marketing của ngân hàng chiếm một vị trí rất quan trọng đối với việc thu hút khách hàng. Do đặc điểm của dịch vụ NHĐT đó là hoạt động trên nền tẳng công nghệ,cho nên có mức độ đa dạng sản phẩm cao, theo đó mức phí dịch vụ cũng phức tạp hơn dịch vụ ngân hàng truyền thống.
Đặc biệt, phí giao dịch là một yếu tố sống còn, khách hàng có thể từ bỏ ngân hàng này để đến một ngân hàng khách có mức phí thấp hơn. Cho nên các ngân hàng cần cân nhắc và áp dụng 8 các chiến lược Marketing, mức phí giao dịch hợp lí so với thực lực của ngân hàng hiện tại. Các sản phẩm dịch vụ ngân hàng điện tử tại ngân hàng thương mại Các dịch vụ ngân hàng điện tử hiện đại rất đa dạng, phong phú, bao gồm các dịch vụ ngân hàng điện tử mới và các dịch vụ truyền thống được nâng cấp, áp dụng trên nền tảng công nghệ mới. Một số dịch vụ NHĐT phổ biến đang được áp dụng hiện nay: - Dịch vụ ngân hàng điện tử qua máy giao dịch tự động ATM (Automated Teller Machine): ATM là một thiết bị viễn thông được máy tính hóa của các ngân hàng nhằm cung cấp các dịch vụ ngân hàng ở nơi công cộng, thông qua thẻ ATM(thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng) hay các thiết bị tương thích, giúp khách hàng kiểm tra tài khoản, rút tiền mặt, chuyển khoản, thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ… - Dịch vụ ngân hàng điện tử qua điểm chấp nhận thẻ (POS) Đây là hình thức thanh toán không dùng tiền mặt thông qua việc sử dụng kết nối giữa thiết bị đọc thẻ (Card reader) còn gọi là máy quẹt (cà) thẻ hoặc POS với thẻ ngân hàng.
Qua đó, hệ thống tự động trích tiền từ tài khoản người mua trả cho người bán ngay. Sử dụng hình thức này chủ thẻ có thể thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ, rút tạm ứng tiền mặt tại bất kì điểm chấp nhận thẻ nào. - Dịch vụ ngân hàng điện tử thông qua mạng Internet (Internet Banking) Dịch vụ này cho phép khách hàng đơn giản hóa hoạt động thanh toán và thực hiện giao dịch trực tuyến mà không cần đến ngân hàng cũng như kiểm soát hoạt động của các tài khoản này. Với một máy tính kết nối Internet, khách hàng có thể truy cập vào Internet Banking ở bất cứ nơi nào, bất cứ thời điểm nào.
Khách hàng có tài khoản tại ngân hàng với mã truy cập và mật khẩu truy cập do ngân hàng cung cấp có thể theo dõi các giao dịch phát sinh trên tài khoản của mình. Qua dịch vụ Internet Banking, khách hàng có thể thực hiện một số giao dịch như: xem thông tin về tài khoản, chuyển tiền, xem thông báo lãi suất,thông báo tỷ giá ,biểu phí dịch vụ và các thông tin khác của ngân hàng, thanh toán hóa đơn cho các hàng hóa và dịch vụ mà khách hàng đã sử dụng, chuyển các thông tin dữ liệu từ Internet banking 9 xuống các phần mềm ứng dụng khách hàng…Qua Internet banking khách hàng cũng có thể gửi đến ngân hàng những thắc mắc, góp ý với ngân hàng và được trả lời sau một thời gian nhất định. - Dịch vụ ngân hàng qua điện thoại di động (Mobile Banking/SMS Banking) Mobile Banking là hình thức thanh toán trực tuyến qua mạng điện thoại di động, được thao tác hoàn toàn trên thiết bị điện thoại thông minh. Mobile Banking bổ sung những tiện ích của Internet Banking, giúp khách hàng thực hiện truy vấn, giao dịch mọi lúc, mọi nơi, ví dụ như chức năng thanh toán khi vào siêu thị, cửa hàng mua sắm.