CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về dịch vụ Ngân hàng điện tử 1. Khái niệm dịch vụ Ngân hàng điện tử Hiện nay, dịch vụ Ngân hàng điện tử đã không còn xa lạ gì đối với những khách hàng sử dụng dịch vụ ngân hàng tại Việt Nam. Về khái niệm, theo tác giả Hoàng Nguyên Khai (2013), dịch vụ ngân hàng điện tử là “các nghiệp vụ, các sản phẩm dịch vụ ngân hàng được phân phối trên các kênh điện tử như Internet, điện thoại, mạng không dây, …”.
Cũng theo ông, nếu hiểu theo nghĩa trực quan, dịch vụ NHĐT là loại dịch vụ ngân hàng mà khách hàng không phải đến quầy giao dịch để thực hiện, còn theo nghĩa rộng hơn, thì đây là sự kết hợp giữa một số hoạt động dịch vụ ngân hàng truyền thống với công nghệ thông tin và điện tử viễn thông. Có thể thấy, điểm khác biệt lớn nhất giữa dịch vụ NHĐT so với các dịch vụ ngân hàng truyền thống là việc khách hàng khi thực hiện các giao dịch sẽ không cần phải trực tiếp di chuyển tới các chi nhánh hay cơ sở giao dịch của ngân hàng. Thay vào đó, để thực hiện các giao dịch thông qua NHĐT, khách hàng chỉ cần truy cập vào ngân hàng thông qua những thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, máy tính, laptop, … có khả năng kết nối mạng internet. Đặc điểm dịch vụ Ngân hàng điện tử 1.
Lợi ích của dịch vụ Ngân hàng điện tử a) Đối với ngân hàng Lợi ích đầu tiên mà dịch vụ Ngân hàng điện tử đem đến cho các ngân hàng đó chính là khả năng tiết kiệm chi phí và tăng doanh thu. Khi triển khai cung cấp các sản phẩm dịch vụ theo phương pháp truyền thống, các ngân hàng phải tốn rất nhiều các khoản chi phí, có thể kể đến như chi phí trả lương cho nhân viên, chi phí thuê mặt bằng, … Trong khi đó, đối với dịch vụ NHĐT, nhờ việc áp dụng chủ yếu những công nghệ và máy móc hiện đại nhằm đáp ứng nhu cầu giao dịch mọi lúc mọi nơi cho khách hàng, ngân hàng không chỉ giảm được những khoản phí liên 9 quan đến quá trình cung cấp dịch vụ trực tiếp cho khách hàng như đã kể trên, mà còn có thể tiết kiệm được rất nhiều thời gian. Chính vì những khoản chi phí giao dịch thông qua NHĐT thường thấp hơn so với các giao dịch truyền thống, nên các ngân hàng khi cung cấp dịch vụ NHĐT hoàn toàn có thể đạt được kết quả giảm chi phí, từ đó tăng doanh thu từ hoạt động kinh doanh. Lợi ích tiếp theo mà dịch vụ Ngân hàng điện tử tạo ra cho ngân hàng đó là khả năng mở rộng phạm vi hoạt động vô cùng hiệu quả.
Nếu không có sự xuất hiện của dịch vụ NHĐT, có lẽ khả năng cung cấp sản phẩm dịch vụ của các ngân hàng sẽ bị bó hẹp tại những chi nhánh, phòng giao dịch hiện có. Tuy nhiên nhờ sự linh hoạt của dịch vụ NHĐT, mà giờ đây vị trí địa lý không còn là một khó khăn mà các ngân hàng phải đối mặt để có thể đem đến những sản phẩm với chất lượng tốt nhất tới tay khách hàng. Thậm chí với dịch vụ NHĐT, các ngân hàng có thể thực hiện chiến lược toàn cầu hóa mà không cần phải đầu tư xây dựng thêm các chi nhánh mới ở trong nước cũng như nước ngoài. Qua đó, phát triển dịch vụ NHĐT đã trở thành một trong những giải pháp tối ưu nhất cho các ngân hàng trong việc mở rộng phạm vi kinh doanh.
Không chỉ vậy, dịch vụ Ngân hàng điện tử còn làm tăng khả năng cạnh tranh giữa các ngân hàng. Có thể nói, đa số những sản phẩm truyền thống được cung cấp trên thị trường hiện nay thường không có sự khác biệt quá đáng kể giữa các ngân hàng, ví dụ như lãi suất cho vay hay lãi suất huy động tại các ngân hàng thường không có sự chênh lệch quá lớn. Chính vì vậy, dịch vụ NHĐT đã đem đến một khả năng cạnh tranh hiệu quả cho các ngân hàng. Mỗi ngân hàng hoàn toàn có thể tìm ra những phương pháp để phát triển chất lượng dịch vụ NHĐT của mình, như sự khác biệt về giao diện thân thiện với người dùng, sự đột phá trong việc cung cấp dịch vụ đến khách hàng một cách nhanh chóng và thuận lợi, tất cả đều là những công cụ phù hợp giúp cho các ngân hàng có thể nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh.
Ngoài ra, dịch vụ Ngân hàng điện tử còn tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng thương mại cung cấp các dịch vụ trọn gói một cách dễ dàng. Cụ thể, chúng ta đã không ít lần chứng kiến hình ảnh của một nhân viên ngân hàng phải chào bán 10 cho khách hàng những sản phẩm bảo hiểm sau khi khách hàng thực hiện xong giao dịch với ngân hàng. Thực tế cho thấy, quá trình tiếp thị một cách trực tiếp này không chỉ kém hiệu quả đối với ngân hàng mà nó còn có thể tạo cảm giác không thoải mái đối với khách hàng, vì có thể khách hàng chưa có nhu cầu sử dụng các sản phẩm kèm theo, nhưng giao dịch viên của ngân hàng vẫn phải tiếp thị sản phẩm dưới những áp lực của chỉ tiêu. Tuy nhiên với việc cung cấp dịch vụ NHĐT, giờ đây thay vì việc phải trực tiếp bán chéo sản phẩm một riêng lẻ, miễn cưỡng, các ngân hàng có thể liên kết với các đối tác như các công ty bảo hiểm, công ty chứng khoán, để tạo nên những gói sản phẩm đồng bộ, dễ dàng đáp ứng cho những khách hàng thật sự có nhu cầu về các dịch vụ liên quan đến ngân hàng như bảo hiểm, đầu tư, chứng khoán, … Điều này sẽ vừa khiến cho ngân hàng bán thêm được nhiều sản phẩm hơn, vừa giúp cho khách hàng có thể chủ động tìm đến những sản phẩm mà họ muốn hay vì nghe tiếp thị một cách bị động.
b) Đối với khách hàng Lợi ích dễ thấy nhất mà khách hàng có thể nhận được khi sử dụng dịch vụ Ngân hàng điện tử đó chính là sự tiện nghi và luôn sẵn sàng giao dịch. Dịch vụ NHĐT cung cấp cho khách hàng khả năng liên hệ với ngân hàng để thực hiện các giao dịch ở bất cứ thời điểm điểm nào tại bất cứ nơi đâu. Giờ đây, việc khách hàng có thể thực hiện từ những giao dịch cơ bản như chuyển khoản, gửi tiền tiết kiệm, vay ngân hàng, … cho đến các giao dịch mở rộng như: đóng tiền điện nước, mua thẻ điện thoại, mua vé xem phim,. đều đã trở nên vô cùng đơn giản và nhanh chóng.
Đây là một lợi ích mà các dịch vụ truyền thống khó có thể đạt được, và lợi ích này đặc biệt phát huy hiệu quả với những khách hàng có quỹ thời gian vô cùng ít ỏi để có thể trực tiếp đến các điểm giao dịch của ngân hàng, hay với các khách hàng cá nhân có số lượng giao dịch với ngân hàng không nhiều và số tiền mỗi lần giao dịch không lớn. Một lợi ích khác mà dịch vụ Ngân hàng điện tử đem đến cho khách hàng sử dụng đó là khả năng tiết kiệm chi phí. Có thể thấy, dịch vụ NHĐT không chỉ tiết kiệm chi phí cho bản thân ngân hàng cung cấp, mà nó còn tiết kiệm tài chính cho cả khách hàng sử dụng. Theo tác giả Trần Thị Thanh Thanh (2015), dựa trên số liệu 11 được khảo sát tại Mỹ về phí giao dịch tại ngân hàng, chi phí mà khách hàng phải bỏ ra cho mỗi giao dịch thông qua dịch vụ NHĐT, đặc biệt là các giao dịch thông qua mạng internet, được đánh giá là thấp nhất, cụ thể: Đơn vị: USD STT Hình thức giao dịch Phí bình quân 1 giao dịch 1 Giao dịch thông qua nhân viên ngân hàng 1.07 2 Giao dịch thông qua điện thoại 0.54 3 Giao dịch thông qua cây ATM 0.27 4 Giao dịch thông qua Internet 0.
Hạn chế của dịch vụ Ngân hàng điện tử Bên cạnh hàng loạt những lợi ích to lớn mà dịch vụ Ngân hàng điện tử đem đến cho các chủ thể trong nền kinh tế, dịch vụ này cũng còn tồn tại rất nhiều hạn chế cần phải cải thiện nếu muốn đem đến trải nghiệm tốt nhất cho khách hàng. Hạn chế đầu tiên của dịch vụ Ngân hàng điện tử đó là yêu cầu về nguồn lực tài chính của các ngân hàng phải đủ lớn mới có thể triển khai dịch vụ này. Để xây dựng và phát triển dịch vụ NHĐT, các ngân hàng phải bỏ ra một số tiền không hề nhỏ nhằm đầu tư cho hệ thống, hạ tầng kỹ thuật, cùng với đó là xây dựng và phát triển hệ thống phần mềm, đào tạo nhân lực, … Điều này đòi hỏi năng lực tài chính của các ngân hàng phải vô cùng lớn mạnh mới có thể thực hiện một cách hiệu quả và chất lượng, và thực tế không phải ngân hàng nào tại Việt Nam hiện nay cũng có đủ khả năng để phát triển dịch vụ NHĐT, xa hơn là thực hiện hiện đại hóa toàn bộ dịch vụ của ngân hàng. Một trong những nhược điểm của dịch vụ Ngân hàng điện tử chính là vấn đề an toàn, bảo mật thông tin cho khách hàng trên hệ thống.
Việc người dùng bị các hacker đánh cắp mật khẩu tài khoản ngân hàng bằng công nghệ cao hoàn toàn có khả năng xảy ra, thực tế đã có rất nhiều những vụ việc đáng tiếc liên quan đến việc tiền trong tài khoản của khách hàng bị mất mà không biết nguyên nhân do sự nhầm lẫn của khách hàng hay do lỗi của ngân hàng. Tiêu biểu phải kể đến sự kiện thông 12 tin của 324.000 giao dịch tài chính qua một cổng thanh toán đã bị đánh cắp xảy ra năm 2016 đã gây tổn thất vô cùng lớn cho cả khách hàng và các bên có liên quan. Một số hạn chế khác trong quá trình sử dụng dịch vụ Ngân hàng điện tử có thể kể đến như việc không phải tất cả mọi hoạt động trên dịch vụ NHĐT đều có thể thực hiện trực tuyến, như việc khách hàng vẫn phải trực tiếp gửi tiền mặt vào tài khoản, trực tiếp đăng ký sử dụng dịch vụ NHĐT tại các chi nhánh. Bên cạnh đó, chất lượng của NHĐT có mối quan hệ mật thiết với chất lượng mạng, tốc độ đường truyền.
Chỉ cần xảy ra một lỗi kỹ thuật hoặc thiết bị đầu cuối không đảm bảo chất lượng cũng có thể dẫn tới trải nghiệm sử dụng dịch vụ của khách hàng giảm, gây ra những thái độ tiêu cực cho người dùng.